Vũ Thế Thành - Sài Gòn không cần nhập tịch

  • Bởi Mắt Bão
    02/02/2014
    3 phản hồi

    Vũ Thế Thành

    Đã nhiều lần tôi ước mình được sinh ra đâu đó ở miền quê, có sông suối núi đồi, vườn cây hoa lá, để lâu lâu về quê có những “đêm buồn tỉnh lẻ”, về Sài Gòn kể chuyện làm quà ra điều lãng mạn.


    Những người Việt trên con tàu vào Nam hồi 1954. Ảnh: tư liệu

    Sinh ra, lớn lên và sống gần hết đời ở cái đất Sài Gòn này mới thấy nó chán phèo. Hồi nhỏ thì chơi tạt lon, đánh đáo, giựt cô hồn… Thả diều không được, vì sợ vướng dây điện. Lớn hơn chút nữa thì chơi bầu cua, cáttê, xập xám…

    Mỗi tối mẹ sai tôi xách thùng rác ra gốc me ngoài đường đổ. Tối cúp điện, tôi vừa xách thùng rác vừa nghêu ngao: “… Đường về hôm nay tối thui, gập ghềnh em không thấy tôi, em đụng tôi, em nói tôi đui…” Tội nghiệp bản Kiếp nghèo của Lam Phương, tôi chỉ cám cảnh a dua hát theo chứ đâu biết sửa lời. Trời nóng, để tạm thùng rác ở gốc me, chạy ra phông tên nước gần đó, năn nỉ mấy chị ma-ri-sến cho em thò cái đầu vô vòi nước một chút. Mát đầu có sức quậy tiếp.

    Xóm nhỏ đôi khi lầy lội. Thỉnh thoảng mấy bà trong xóm cãi nhau ầm ĩ. Hôm sau hai ông chồng lại ngồi khề khà nhậu với nhau, còn mấy bả đon đả tiếp mồi.

    Cãi nhau là chuyện nhỏ, chuyện hôm qua cho nó qua luôn. Đời sống nghèo ở Sài Gòn là vậy, có gì thơ mộng đâu?

    Mà nói thiệt, tôi là dân Bắc kỳ… chín nút. Nhưng đó là chuyện của ba má tôi, dù sau này có về thăm quê nội ngoại tôi vẫn thấy hụt hẫng và hờ hững thế nào ấy. Tôi lớn lên ở Sài Gòn, không khí Sài Gòn, cơm gạo Sài Gòn, đầu Sài Gòn, tim Sài Gòn… bao nhiêu thứ buồn vui với nó. Trong tôi cứ bám riết cái Sài Gòn chán phèo này, dù đôi lúc mặc cảm mình không phải là dân Sài Gòn.

    Hồi 54, cả trăm ngàn dân di cư mang theo đủ loại kiểu sống bó trong luỹ tre làng đem nhét hết vô mảnh đất nhỏ xíu này, cũng gây xáo trộn cho người ta chứ. Phong tục, tập quán, ở đất người ta mà cứ như là ở đất mình. Nhưng người Sài Gòn chỉ hiếu kỳ một chút, khó chịu một chút, rồi cũng xuề xoà đón nhận. Lúc đầu tụi bạn ghẹo tôi là “thằng Bắc kỳ rau muống”. Con nít đổi giọng nhanh mà, trong nhà giọng Bắc, ra ngoài giọng Nam. Thế là huề hết. Rủ nhau đi oánh lộn phe nhóm là chuyện thường. Khỏi cần biết đúng sai, mày đánh bạn tao, thì tao đánh lại, oánh lộn tưng bừng. Vài ngày sau lại rủ nhau đi xem xinê cọp. Dễ giận dễ quên.

    Hè, tụi bạn về quê, Bến Lức, Vĩnh Long, Kiến Hoà… Cũng chia tay hứa hẹn, tình cảm ra rít: “Tao về quê sẽ mang lên cho mày ổi xá lỵ, xoài tượng…” Tôi ngóng cổ chờ bạn, chờ quà. Thực ra, tôi thèm có quê để về.

    Tết đến, thầy cô, bạn bè về quê, nhiều người Sài Gòn xôn xao về quê. Tôi ở lại Sài Gòn mà thấy mình vẫn không phải dân Sài Gòn. Vậy ai là dân Sài Gòn chính hiệu đây? Chẳng lẽ phải tính từ thời mấy ông Pétrus Ký hay Paulus Của?

    Sài Gòn trẻ măng, mới chừng hơn 300 tuổi tính từ thời Chúa Nguyễn xác lập chủ quyền ở đây. Sài Gòn khi cắt ra khi nhập vào, to nhỏ tuỳ lúc. To nhất khi nó là huyện Tân Bình, kéo dài đến tận Biên Hoà. Nhỏ nhất là vào thời Pháp mang tên Sài Gòn. Ngay trước 1975, Sài Gòn rộng chừng 70km2, có 11 quận, từ số 1 – 11. Hồi đó Phú Nhuận, Tân Bình, Thủ Đức... còn được xem là nhà quê (tỉnh Gia Định). Bây giờ Sài Gòn rộng tới 2.000km2.

    Sài Gòn đắc địa, có cảng nối biển, là đầu mối giao thương quốc tế, tiếp cận văn minh Tây phương sớm. Dân Sài Gòn không có địa giới rõ rệt. Nói tới họ có vẻ như là nói tới phong cách của dân miền Nam. Họ là những lưu dân khai phá, hành trang không có bờ rào luỹ tre nên tính tình phóng khoáng, trọng nghĩa khinh tài, nói năng bộc trực… Ai thành đại gia thì cứ là đại gia, ai bán hàng rong thì cứ bán.

    Sài Gòn không tự hào mình là người thanh lịch, không khách sáo, không mời lơi. Họ lấy bụng đãi nhau. Sài Gòn có mua bán chém chặt? Có, đúng hơn là nói thách. Cứ vô chợ Bến Thành xem mấy bà bán mỹ phẩm, hột xoàn hét giá mát trời ông Địa. Không cứ khách tỉnh, dân Sài Gòn lơ mơ cũng mua hớ như thường.

    Sài Gòn nhỏ tuổi nhiều tên, nhưng dù thế nào Sài Gòn vẫn là Sài Gòn. Nhiều người thành danh từ mảnh đất này. Sài Gòn nhớ không hết, nhưng mấy ai nhớ đến chút tình của Sài Gòn? May ra những người xa Sài Gòn còn chút gì nhức nhối...



    Ít nơi nào nhiều hội ái hữu, hội tương tế, hội đồng hương như Sài Gòn. Có máu lưu dân trong người, dân Sài Gòn thông cảm đón nhận hết, không ganh tị, không thắc mắc, không kỳ thị. Người ta kỳ thị Sài Gòn, chứ Sài Gòn chẳng kỳ thị ai. Nhiều gia đình người Bắc người Trung ngại dâu ngại rể Sài Gòn, chứ dân Sài Gòn chấp hết, miễn sao ăn ở biết phải quấy là được.

    Dân Sài Gòn làm giàu bằng năng lực hơn là quyền lực. Người ta nói “dân chơi Sài Gòn”. Trời đất! Sài Gòn mà “tay chơi” cái nỗi gì. Tay chơi dành cho những đại gia giàu lên đột xuất từ đâu đó đến. Sài Gòn a dua thì có, nhưng a dua biết chọn lọc. Coi vậy chứ dân Sài Gòn đâu đó còn chút máu “kiến nghĩa bất vi vô dõng giả”. Cứ xem dân Sài Gòn làm công tác xã hội thì biết, cứu trợ lũ lụt thấy người ta lạnh quá, cởi áo len đang mặc tặng luôn. Họ làm vì cái bụng nó thế, chứ không phải vì PR, đánh bóng bộ mặt.

    Biết bao văn nghệ sĩ miền Bắc, miền Trung vào đất này “quậy” tưng, tạo ra cái gọi là văn học miền Nam hậu 54 coi cũng được quá chứ? Nhạc sĩ Lam Phương, quê Rạch Giá, mười tuổi đã lưu lạc lên Sài Gòn kiếm sống. Năm 17 tuổi nổi danh với bản Kiếp nghèo và khá giả từ đó.

    Tiếp cận văn minh phương Tây sớm, nên dân Sài Gòn có thói quen ngả mũ chào khi gặp đám ma, xe hơi không ép xe máy, xe máy không ép người đi bộ, chạy xe lỡ va quẹt nhau, giơ tay chào ngỏ ý xin lỗi là huề. Những thói quen này giờ đây đang mất dần, nhưng dân Sài Gòn không đổ thừa cho dân nhập cư. Họ cố gắng duy trì (dù hơi tuyệt vọng) để người mới đến bắt chước. Chợ hoa là một chút văn hoá của Sài Gòn, có cả nửa thế kỷ nay rồi, có dân nhập cư nào “yêu” hoa mà ra đó cướp giựt hoa đâu.

    Sài Gòn nhỏ tuổi nhiều tên, nhưng dù thế nào Sài Gòn vẫn là Sài Gòn. Nhiều người thành danh từ mảnh đất này. Sài Gòn nhớ không hết, nhưng mấy ai nhớ đến chút tình của Sài Gòn? May ra những người xa Sài Gòn còn chút gì nhức nhối. Tôi có người bạn Bắc kỳ chín nút, xa Việt Nam cũng gần 40 năm. Tên này một đi không trở lại, vừa rồi phone về nói chuyện lăn tăn, rồi chợt hỏi: “Sài Gòn còn mưa không?” – “Đang mưa”. Đầu phone bên kia thở dài: “Tao nhớ Sài Gòn chết… mẹ!” Sài Gòn nay buồn mai quên, nhưng cũng có nỗi buồn chẳng dễ gì quên.

    Mới đây đi trong con hẻm lầy lội ở Khánh Hội, chợt nghe bài Kiếp nghèo vọng ra từ quán cóc ven đường. Tôi ghé vào gọi ly càphê. Giọng Thanh Thuý sao da diết quá: “Thương cho kiếp sống tha hương, thân gầy gò gởi theo gió sương…” Chủ quán, ngoài 60 cầm chồng báo cũ thẩy nhẹ lên bàn “Thầy Hai đọc báo…” Hai tiếng “thầy Hai” nghe quen quen… Tự nhiên tôi thấy Sài Gòn như máu chảy từ tâm, Sài Gòn bao dung. Tôi chợt hiểu ra, mình đã là người Sài Gòn từ thuở bào thai rồi, cần gì xin nhập tịch.

    Vũ Thế Thành

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    3 phản hồi

    Bác làm tôi cũng nhớ SàiGòn "chết mẹ".
    Nhớ những cơn mưa rào, chợt đến chợt đi, đến những cơn mưa dầm (dề) mấy ngày không dứt. Nhớ "Tuổi còn thơ, ngày một buổi đến trường", chưa biết yêu Quê Hương như từng trang sách nhỏ..., nửa buổi còn lại chỉ biết rong chơi. Những trò chơi mà mấy đứa cháu tôi bây giờ ngơ ngác khi tôi hỏi đến... Nhớ mối tình đầu... nhớ lung tung, linh tinh đủ thứ. Nỗi nhớ hiện ra trong giấc ngủ. Khi "mái tóc còn xanh" chỉ năm thì mười hoạ. Càng về già càng ngủ mơ nhiều hơn. Tỉnh giấc mới ngậm ngùi, mình đã ngủ mơ.

    Lần đầu tiên về thăm quê khoản năm 2001 và lần sau cùng là năm 2007, tôi đã không "nhập tâm" được với SàiGòn bây giờ. Hình ảnh Sài Gòn bây giờ không xoá được Sài Gòn cũ trong tôi. Những con đường rộng thênh thang như đường Công Lý, những xe nước mía, xe sinh tố giữa trời trưa nắng gắt hay tiếng gõ rao mì của ông Tàu già ban đêm....

    Không biết đến bao giờ tôi mới trở về thăm quê SàiGòn lần nữa. Vẫn phải ngập ngừng nói quanh, khi bị hỏi trong điện thoại hay phải lờ đi trong email: Chừng nào sẽ về thăm quê?
    Tôi cũng như bác, là dân Sè Ghềnh gốc Bắc Kỳ "ăn cá rô cây". Nhận SàiGòn là quê "chính thống", vẫn cảm "thấy hụt hẫng và hờ hững thế nào ấy" với cái gốc Bắc Kỳ của mình khi về Hà Nội thăm họ hàng.

    Nguyễn Jung

    Sống tha hương bao năm, nhiều khi không còn thấy mình là người Việt nam nữa. Hằng ngày làm việc nói tiếng người nhiều hơn tiếng Việt, gọi điện thoại giao dịch chuyện riêng bằng tiếng người, hiểu và trả đũa những lời trêu ghẹo trong sở kiểu Mỹ mà một người VN mới sang sẽ trố mắt ra chẳng hiểu có gì tếu hay hài trong đó cả. Nghỉ lễ Washington, Tết Tây, quốc khánh Mỹ, chứ không được nghỉ lễ Hùng vương, Trần Hưng Đạo, Tết Nguyên đán...

    Thế rồi bỗng một phút giây nào đó như hôm nay đọc bài này lại thấy ồ ạt những kỷ niệm ngày xưa hiện về, thấy cái gốc đã hun đúc ra mình vẫn còn mãnh liệt trong tim, thấy mình vẫn thiết tha và chưa bao giờ quên được những nét đáng yêu của Sài gòn.

    Hay quá, tác giả bài này chắc cỡ tuổi tôi nên những kỷ niệm cũng giống giống quen quen. Đầu mùa mưa SG, tối đến cả đám trẻ con trong xóm rủ nhau ra cột đèn đường bắt dế, mùa nào chơi trò nấy; tạt lon, dích hình, tạt nắp phéng, bún dây thun ...
    Từ tiểu học đã được thầy cô dạy thấy đám tang phải đứng lại ngả mũ chào, ra đường phải biết nhường nhịn người già, phụ nữ, trẻ em ... và còn nhiều điều văn hóa khác mà những người SG cũ hầu hết đều tuân theo mà chả cần có biển hiệu văn hóa nào cả.
    Đôi khi tự hỏi nếu không có Cộng Sản thì Sài Gòn và cả miền nam sẽ ra sao nhỉ? Nhìn Bắc Triều Tiên và Nam Hàn thì đủ hiểu.
    Nhìn qua cái xứ có lịch sử giống giống và 50 năm trước trình độ cũng xêm xêm thì có Samsung, LG, Daewoo, Hyundai ...
    Nhìn về xứ của đỉnh cao trí tuệ thì có Vietin Bank, Vinashin, Vinalines, Bộ chính trị, và tập đoàn quan tham lại nhũng từ chớp bu xuống tới trưởng thôn ... Hết biết!!!