Nguyễn Văn Tuấn - Đạo văn – vấn đề của đạo đức khoa học

  • Bởi Diên Vỹ
    21/10/2013
    6 phản hồi

    Báo Người đưa tin có hẳn một chuyên mục về những tranh cãi chung quanh cáo buộc đạo văn trong luận án tiến sĩ của ông Hoàng Xuân Quế. Theo dõi những diễn biến trong vụ này tôi thấy hình như người ta nhầm lẫn giữa đạo đức khoa học và pháp lí. Để biết đầu đuôi câu chuyện tôi tóm lược câu chuyện như sau (trước là để tôi hiểu, sau là lưu làm tư liệu và chia sẻ cùng các bạn đọc):

    http://www.nguoiduatin.vn/ev65/tranh-cai-xung-quanh-luan-an-cua-tien-sy-...

    Ông Hoàng Xuân Quế tốt nghiệp tiến sĩ từ Đại học Kinh tế Quốc dân (nghe nói là một “trường lớn” của Việt Nam) từ năm 2003, nay đã được phong hàm phó giáo sư. Đột nhiên, năm nay có người (Gs Nguyễn Văn Nam) cáo buộc rằng một phần luận án tiến sĩ của ông là cóp từ luận án của ông Mai Thanh Quế (bảo vệ trước ông HXQ 1 năm). Thanh tra Bộ Giáo dục và Đào tạo kết luận rằng quả thật có đạo văn, và Bộ ra quyết định tước bằng tiến sĩ của ông HXQ.

    Nhiều người phản ứng quyết định của Bộ một cách dữ dội. Những người hướng dẫn luận án của ông HXQ và Mai Thanh Quế đều cho rằng Bộ GDĐT làm sai, rằng không có dấu hiệu đạo văn, rằng luận án được hội đồng chấm 7/7 (xuất sắc), hội đồng gồm những chuyên gia “đầu ngành” thì làm sao sai được, v.v. Nhưng những người phản đối đều không chịu nhìn vào sự thật: khoảng 34% nội dung luận án của ông HXQ trùng hợp với luận án của ông MXQ trước đó! Đã có người làm thống kê so sánh hai luận án một cách công phu và con số phần trăm trùng hợp rất gần với kết luận của Bộ GDĐT.

    Nhưng nay câu chuyện có một cái “twist” mới về pháp lí. Báo Người đưa tin phỏng vấn một luật sư ở Hà Nội về vấn đề này, và ông luật sư nói rằng “Kết luận của Bộ Giáo dục vi phạm nghiêm trọng pháp luật”. Thật ngạc nhiên! Tôi phải cố công đọc hết bài phỏng vấn để biết Bộ GDĐT vi phạm luật gì. Đọc xong bài này tôi phải nói là tình trạng học thuật ở bên nhà quả là một câu chuyện buồn. Những người có học như thế mà còn không biết đạo văn là gì thì làm sao giảng dạy cho ai. Là người quan tâm đến vấn đề này nhiều năm qua, và đã từng viết nhiều bài, nên tôi muốn nhân bài phỏng vấn để bàn qua 3 điểm liên quan đến thế nào là đạo văn, dung lượng luận án, và vai trò của người bình duyệt luận án.

    Nhưng trước hết tôi muốn nhấn mạnh rằng đạo văn (và vài hành vi khác) trong học thuật là thuộc về đạo đức khoa học chứ không phải luật pháp. Chuẩn mực đạo đức không phải là luật pháp, mà là những qui ước hay điều lệ về hành xử được các thành viên trong ngành nghề chuyên môn chấp nhận như là những kim chỉ nam cho việc hành nghề. Trong hoạt động khoa học, hai chữ “hành xử” ở đây bao gồm các lĩnh vực chuyên biệt như thí nghiệm, xét nghiệm, giảng dạy và huấn luyện, phân tích dữ liệu, quản lí dữ liệu, chia sẻ dữ liệu, xuất bản ấn phẩm, trình bày công trình nghiên cứu trước công chúng, và quản lí tài chính. Nếu thành viên trong ngành nghề vi phạm những chuẩn mực đạo đức khoa học thì sẽ bị trừng phạt (chứ không đi tù). Chẳng hạn như ông cựu Bộ trưởng Quốc phòng Đức Karl-Theodor zu Guttenberg đạo văn trong luận án tiến sĩ của ông, và hệ quả là ông bị trường rút lại bằng tiến sĩ. Cũng có lẽ vì xấu hổ nên ông tự xin từ chức bộ trưởng. Do đó, nói rằng không có qui định pháp luật về đạo văn nên không thể kết luận gì về đạo văn là … nguỵ biện.

    Thế thì câu hỏi đặt ra: đạo văn là gì? Câu hỏi này cần bàn ở đây vì khi bàn về luận án của ông Hoàng Xuân Quế, ông luật sư viết: “Đặc biệt là về bản chất vụ việc, nếu ông Hoàng Xuân Quế có ‘chép’ tài liệu của người khác, thì cũng là hành vi trích dẫn. Không có quy định của pháp luật về việc thế nào là ‘đạo văn’ và phải trích dẫn thế nào trong Luận án, nên không có cơ sở kết luận ông Hoàng Xuân Quế trích dẫn hay sao chép ‘không hợp pháp’.” Tôi thấy câu này có vài điều cần bàn thêm. Theo tôi biết chẳng có luật pháp nước nào qui định thế nào là đạo văn cả, vì như đề cập trên, đây là vấn đề đạo đức học thuật. Nhưng bất cứ ai làm trong khoa học đều biết thế nào là đạo văn hay có vài ý niệm căn bản về đạo văn.

    Một luận án, luận văn, hay bài báo khoa học là một tác phẩm / công trình học thuật. Đứng tên tác giả công trình đó có nghĩa là chịu trách nhiệm về nội dung trong công trình, và nội dung bao gồm những dữ liệu hay diễn giải của tác giả. Luận án không chỉ đơn thuần là sao chép từ nguồn khác được.

    Đạo văn được định nghĩa là sử dụng ý tưởng hay câu văn của người khác một cách không thích hợp (tức không ghi rõ nguồn gốc), đặc biệt là việc trình bày những ý tưởng và từ ngữ của người khác trước các diễn đàn khoa học và công cộng như là ý tưởng và từ ngữ của chính mình. Ở đây, “Ý tưởng và từ ngữ của người khác” có nghĩa là: sử dụng công trình hay tác phẩm của người khác, lấy ý tưởng của người khác, sao chép nguyên bản từ ngữ của người khác mà không ghi nguồn, sử dụng cấu trúc và cách lí giải của người khác mà không ghi nhận họ, và lấy những thông tin chuyên ngành mà không đề rõ nguồn gốc.

    Có thể lấy thêm một ví dụ để hiểu rõ vấn đề trích dẫn và đạo văn. Giả dụ rằng chị Thanh Hương phát hiện gen ABC có liên quan đến bệnh còi xương, và nghiên cứu sinh muốn trích dẫn công trình này. Nếu nghiên cứu sinh viết rằng “Nghiên cứu trên 150 bệnh nhân gốc Việt cho thấy gen ABC là một trong những yếu tố tăng nguy cơ bệnh còi xương” thì được xem là vi phạm đạo đức học thuật. Nhưng nếu nghiên cứu đó viết “Nghiên cứu trên 150 bệnh nhân gốc Việt cho thấy gen ABC là một trong những yếu tố tăng nguy cơ bệnh còi xương (Thanh Hương 2007)” thì không vi phạm đạo đức học thuật. Cái khác biệt giữa 2 câu văn là trích dẫn nguồn. Dùng ý tưởng hay thông tin của người khác thì phải trích dẫn nguồn; không trích dẫn là vi phạm đạo đức khoa học và được xem là đạo văn vì nó cho người đọc cảm nhận [sai] rằng người viết là tác giả của thông tin đó.

    Có thể xem qua vài đoạn trong luận án của hai ông Hoàng Xuân Quế (HXQ) và Mai Thanh Quế (MTQ) rất giống nhau về cấu trúc:

    Tên tiêu đề:
    HXQ: Học thuyết Karl Marx về tiền tệ.
    MTQ: Học thuyết Karl Marx về tiền tệ.
    Thống kê: 19/24 câu trong luận án của ông HXQ trùng hợp với luận án của ông MTQ.

    HXQ: Học thuyết số lượng tiền tệ cổ điển.
    MTQ: Học thuyết số lượng tiền tệ cổ điển.
    Thống kê: 16/18 câu trong luận án của ông HXQ trùng hợp với MTQ.

    Có thể xem thêm ở đây: https://docs.google.com/file/d/0B_5Y8N3xZy_LNm1hOEFicUhHMEk/edit

    Và rất nhiều đoạn như thế. Chú ý là ngay cả tiêu đề mà cũng trùng hợp nhau!

    Các bạn quan tâm có thể tham khảo luận án của ông Mai Thanh Quế:
    https://docs.google.com/file/d/0B_5Y8N3xZy_LN1AzTDJPSXZfUlE/edit

    và luận án của ông Hoàng Xuân Quế ở đây:
    https://docs.google.com/file/d/0B_5Y8N3xZy_LOHRwTnl5ZEYwMXc/edit

    Trích dẫn mà không ghi nguồn là một hình thức đạo văn. Người đi sau đứng trên vai của người đi trước. Một luận án dĩ nhiên phải có trích dẫn từ nhiều nguồn đã được lưu trữ trước đây. Nhưng trích dẫn phải tuân thủ theo những qui ước khoa học. Qui ước này bao gồm cách trích dẫn tài liệu, cách viết hay diễn giải, cách ghi nguồn, v.v. Ở nước ngoài, học trò trung học và sinh viên đại học đều phải biết những qui ước rất cơ bản này. Ở Việt Nam cũng có sách vở và tài liệu về những qui ước trích dẫn tài liệu khoa học. Chẳng hạn như có một qui ước đơn giản là khi dùng hay sao chép hơn 3 hay 4 từ liên tục từ một nguồn thì cần phải để trong ngoặc kép hoặc đề nguồn. Trích dẫn mà không ghi nguồn là đạo văn. Ở đây, có đến 34% câu chữ trong luận án của ông HXQ trùng hợp với luận án của ông MTQ thì tôi nghĩ rất khó thuyết phục rằng sự trùng hợp đó không phải là đạo văn.

    Thứ hai là vấn đề đạo văn có liên quan gì đến dung lượng luận án? Ông luật sư còn lí giải rằng Bộ GDĐT có qui định “Luận án tiến sĩ có khối lượng khoảng 100 trang A4, trong đó trên 50% là trình bày các kết quả nghiên cứu và biện luận của riêng nghiên cứu sinh. Như vậy, thì đương nhiên phải hiểu rằng, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã cho phép nghiên cứu sinh được đưa vào Luận án dưới 50% nội dung không phải là của mình?” Trước hết, tôi rất ngạc nhiên là Bộ GDĐT lại đề ra những qui định thuộc về học thuật như thế này! Đáng lẽ đây là việc làm của đại học, chứ không phải của Bộ.

    Nhưng vấn đề ở đây là “nội dung” gì. Nội dung là thông tin hay từ ngữ? Dùng thông tin của người khác mà không trích dẫn là phạm tội đạo văn. Dùng từ ngữ của người khác mà không để trong ngoặc kép cũng là đạo văn. Do đó, không thể biện minh rằng nghiên cứu sinh có thể dùng 50% thông tin hay câu văn của người khác là chấp nhận được. Dùng thông tin của người khác nhưng được viết lại bằng từ ngữ của mình và có trích dẫn thì mới đúng qui ước khoa học.

    Dù gì đi nữa thì tôi e rằng lí giải này cũng là một nguỵ biện. Một luận án, cho dù 100 hay 500 trang, thì vẫn phải có 4 phần chính: dẫn nhập, phương pháp, kết quả, và định hướng tương lai. Phần dẫn nhập, tác giả làm một tổng quan về đề tài nghiên cứu, và dĩ nhiên phải trích dẫn từ nguồn khác. Phần này thường chiếm 1/5 luận án (về số trang). Tổng quan xong, tác giả phải nhận ra khoảng trống tri thức và đề ra mục tiêu nghiên cứu để lấp vào những khoảng trống tri thức đó. Phần này chẳng có dữ liệu nào là của tác giả, nhưng chữ nghĩa PHẢI LÀ của tác giả. Phần kết quả thì bắt buộc 100% phải là của tác giả. Phần kết quả là “trái tim” của luận án, nên nếu trái tim này của người khác thì làm sao chấp nhận được. Phần định hướng tương lai có thể trích dẫn từ nguồn khác, nhưng chữ nghĩa PHẢI LÀ của tác giả. Do đó, không nên có những qui định kì quặc với những con số lạ lùng và phi khoa học như 50%.

    Thứ ba là vai trò của người duyệt luận án và đạo văn
    . Ông luật sư biện minh rằng luận án của ông Hoàng Xuân Quế đã được hội đồng chấm Luận án cấp nhà nước thông qua và cho điểm 7/7. Ông lí giải rằng nếu luận án có đạo văn thì “sai phạm của ông Quế chỉ là phụ, mà sai phạm chính phải là của những người phản biện và các thành viên Hội đồng vì đã vi phạm các quy định tại Điều 26 Quy chế.” Ở đây, vấn đề bị đánh tráo sang hội đồng chấm luận án! Đúng là Hội đồng cũng có trách nhiệm một phần về chất lượng luận án, nhưng Hội đồng không có nhiệm vụ thẩm định đạo văn.

    Tôi nghĩ có lẽ ông luật sư vì chưa am hiểu hoạt động nghiên cứu khoa học nên phát biểu hơi lệch. Chuyên gia bình duyệt có nhiệm vụ chính là thẩm định luận án về mặt ý tưởng và phương pháp, chứ họ không có nhiệm vụ kiểm tra đạo văn. Rất hiếm ai có thể phát hiện đạo văn trong một luận án dài cả vài trăm trang. Mỗi chuyên gia tập trung vào vài khía cạnh trong luận án mà họ quan tâm, và do đó, không thể kì vọng họ phát hiện đạo văn trong các phần khác của luận án. Trong thực tế có người phát hiện đạo văn một cách tình cờ (và tôi có kinh nghiệm cá nhân về phát hiện đạo văn) chứ rất khó làm một cách có hệ thống.

    Nói cho công bằng, khi sự việc tiêu cực xảy ra thì 2 người chịu trách nhiệm chính là nghiên cứu sinh và người thầy/cô hướng dẫn. Nếu thầy cô hướng dẫn tốt thì nạn đạo văn rất khó xảy ra. Ở nước ngoài, thầy trò gặp nhau hàng tháng, thậm chí hàng tuần. Hết họp nhóm, họp lab, đến họp toàn khoa, và mỗi lần kết quả được trình bày thì ai cũng soi mói kĩ, rất khó có chuyện nguỵ tạo dữ liệu. Thầy cô khi sửa bài cho nghiên cứu sinh cũng phải đọc kĩ, sửa từng bước, thì rất khó có nạn đạo văn xảy ra. Nhưng tôi thấy rất nhiều thầy cô hướng dẫn ở Việt Nam chưa làm đúng vai trò của người hướng dẫn, họ để cho nghiên cứu sinh “tự bơi” là chính. Đó cũng là một trong những lí do tại sao nạn đạo văn ở VN khá phổ biến so với nước ngoài.

    Nhưng tôi cũng nghĩ không nên qui kết "tội" cho ông Hoàng Xuân Quế, vì đây là vấn đề hệ thống và "hệ thống" phải chịu trách nhiệm một phần. Hệ thống ở đây là các đại học chưa có những qui chế, hướng dẫn cụ thể thế nào là đạo văn, và chưa có cơ chế xử lí vấn đề. Ở nước ngoài, khi nghiên cứu bắt đầu nghiên cứu, họ được trang bị những kiến thức về đạo đức khoa học (kể cả đạo văn), và cảnh báo rằng "luật chơi" học thuật là nếu nghiên cứu sinh vi phạm thì sẽ bị tước bằng. Trong thực tế ở nước ngoài cũng xảy ra vài vụ đạo văn, và việc tước bằng rất hiếm khi xảy ra vì người ta cho nghiên cứu sinh cơ hội để chỉnh sửa. Tôi nghĩ trong trường hợp này (ông Hoàng Xuân Quế), cách giải quyết tốt nhất là cho ông cơ hội viết lại luận án, và nếu cần, cho một hội đồng độc lập đánh giá. Quyết định tước lấy bằng cấp của một cá nhân trong khi các thầy cô hướng dẫn phản đối là một quyết định cần phải xem xét lại.

    Trường hợp này không phải là đầu tiên, và chắc chắn không phải là lần sau cùng. Trong môi trường học thuật còn nhiều bất cập như hiện nay (và trong quá khứ), tôi đoán rằng có nhiều luận án nếu soi xét kĩ thế nào cũng phát hiện đạo văn. Có lẽ cái khác biệt là bị phát hiện và chưa phát hiện mà thôi.

    Cá nhân tôi rất ngạc nhiên là luận án tiến sĩ kinh tế ở Việt Nam sao quá đơn giản! Nhìn chung, cả hai luận án đều khá đơn giản và giống như luận án cử nhân hay masters (cao học) ở nước ngoài hơn là một luận án tiến sĩ. Cả hai luận án chỉ có 3 chương, và dài độ 180 trang (tính luôn cả phần tài liệu tham khảo và phụ lục). Một luận án cao học hay cử nhân hạng danh dự ngoài này cũng cỡ 150-200 trang. Cách viết tài liệu tham khảo của hai luận án vừa đề cập cũng chẳng đâu vào đâu, và chẳng tuân thủ theo qui ước viết tài liệu tham khảo của các tập san quốc tế. Tôi nghĩ nếu chỉ nhìn qua hai luận án này thì tiêu chuẩn học thuật cho một tiến sĩ ở VN còn rất khác xa so với chuẩn mực của các đại học nước ngoài.

    Tôi nghĩ sự việc xảy ra một lần nữa nhấn mạnh đến ý nghĩa của công bố quốc tế. Thông thường, một luận án tiến sĩ bao gồm 2-3 bài báo đã công bố trên các tập san chuyên ngành có bình duyệt (peer reviewed journals). Vì có bình duyệt và công bố quốc tế, mức độ exposure rất lớn, nên nếu có đạo văn hay có vấn đề gì thì đồng nghiệp quốc tế sẽ phát hiện. Thỉnh thoảng, một số bài báo được phát hiện đạo văn và phải rút lại ngay. Một số tập san ngày nay có công cụ để dò xét bài báo có đạo văn hay không. Công bố quốc tế do đó là một hình thức “thử acid” và tối thiểu hoá vấn nạn đạo văn.

    Ở VN qui định công bố quốc tế chưa được áp dụng nghiêm chỉnh hay chưa áp dụng nên rất khó biết luận án có xứng đáng luận án tiến sĩ hay không hay có đạo văn hay không. Để đến khi phát hiện thì sự việc xem như “đã rồi”, làm phiền phức cho đương sự và gây “ô nhiễm” học thuật cho cả một cộng đồng. Tôi nghĩ qua vụ việc này, các đại học Việt Nam nên có qui chế về đạo đức khoa học, và đưa công bố quốc tế thành một trong những tiêu chuẩn để cấp bằng tiến sĩ.

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    6 phản hồi

    Phản hồi: 

    Thế nào là đạo văn?
    Trước đây, LB có nghe vụ nhạc sĩ Bảo Chấn đạo bài ‘Tình thôi xót xa’ của một nhạc sĩ Nhật là Keiko Matsui, nếu có thì rất tiếc, vì 1 phút chọn lựa nhầm lẫn!, và vì Bảo Chấn thừa sức sáng tác ra cả chục bài hay như bài này (nhưng đến nay, đọc trên mạng, LB thấy là sự việc vẫn chưa có kết luận rõ ràng). Chắc các bạn đã biết thông tin về việc ‘đạo văn’ của tổng thống Hungary là Schmitt, ‘phần lớn nội dung được dịch ra từ luận văn của nhà nghiên cứu người Bungary Nikolai Georgiev, phần khác được lấy từ một công trình nghiên cứu của nhà nghiên cứu người Đức Klaus Heineman, mà ông bị Đại học Semmelweis ở Budapest tước bỏ học vị tiến sĩ’ (theo dantri.com.vn). Và LB cũng mới đọc là ‘cựu Bộ trưởng Quốc phòng Đức Karl-Theodor zu Guttenberg đạo văn trong luận án tiến sĩ của ông, và hệ quả là ông bị trường rút lại bằng tiến sĩ’ (theo Nguyễn Văn Tuấn - danluan.org)…
    Thực ra, ta cũng chưa định nghĩa thế nào là ‘đạo văn’, với tư cách của một blogger tự do, để đơn giản và dể hiểu, LB tạm lấy vài ví dụ nôm na như sau:
    -Con robot thông minh của Google rất thông minh khi phát hiện ra ‘5 từ’ của một entry này trùng với (các) entry khác. Tuy nhiên, việc giống nhau ‘5 từ’ không khẳng định việc đạo văn, vì có thể nó là thành ngữ, trích dẫn, chỉ trừ việc ai đó cố ý chế biến câu/cụm từ của người khác thành ra của mình, ví dụ: ‘con nai vàng ngơ ngác, đạp trên lá vàng khô’ được chế biến thành ‘con nai vàng ngác ngơ, đạp trên lá khô vàng’: rõ ràng là đạo văn.
    -Việc giống nhau cả đoạn văn, thậm chí tỉ lệ giống nhau rất lớn, nếu có dẫn nguồn, trong một entry so với (các) entry khác cũng không hẳn là đạo văn, vì việc trích dẫn nhiều hay ít là phương pháp tiếp cận của tác giả, ví dụ: mượn tư liệu A để dẫn ra ý tưởng ‘riêng’ của mình là B: không phải là đạo văn, vì sao?, vì đoạn văn đó chỉ được tác giả xem là một phương tiện hay một công cụ thứ cấp, thậm chí có thể thay thế đoạn văn trên bằng một ví dụ khác, có thể cho xuống phần phụ lục, hay có thể ‘delete’ nó đi, mà không ảnh hưởng đến nội dung của entry (tuy nhiên, việc copy quá nhiều tư liệu trong một entry, thiết nghĩ sẽ làm cho một người viết có lương tâm cảm thấy áy náy/khó chịu).
    -Nhưng, việc 'đạo ý tưởng’ hay ‘đạo tư tưởng’ là tội vô cùng nặng, mặc dầu về mặt ngôn tử/câu cú chả có cái gì là trùng với (các) entry khác cả, có thể hình dung như việc ‘nhai lại’ các tư tưởng của các tiền bối rồi cho là của mình, ví dụ như ai đó đọc xong cuốn ‘Trang Tử nam hoa kinh’ rồi viết ra một cái gì đó na ná như vậy. Việc này rất khó phát hiện, nhưng những blogger sành sỏi có thể phát hiện ra một cách dễ dàng, và linh hồn của những kẻ ‘đạo tư tưởng’ đó có thể cho xuống địa ngục vạn kiếp không được siêu sinh.
    Vậy, theo thứ tự ưu tiên:
    1. nếu ông Hoàng Xuân Quế có copy nguồn của 2 thạc sĩ (Nguyễn Văn Khách và Hoàng Thị Kim Thanh, không dẫn nguồn - theo gdtd.vn) rồi dán vào luận văn của ông ta: rõ ràng là đạo văn, và ngược lại;
    2. nếu nguồn tư liệu của ông Mai Thanh Quế mà bỏ đi thi cái luận văn tiến sĩ của ông Hoàng Xuân Quế sẽ bị sụp đổ: rõ ràng là đạo văn, và ngược lại;
    3. nếu ý tưởng của ông Mai Thanh Quế mà bỏ đi thi cái luận văn tiến sĩ của ông Hoàng Xuân Quế sẽ bị sụp đổ: rõ ràng là ‘đạo ý tưởng’, và ngược lại; và
    4. nếu ông HX Quế có ‘đạo văn’ hay ‘đạo ý tưởng’ thì bản thân ông Quế, người hướng dẫn ông ta làm luận văn tiến sĩ và hội đồng ‘chấm thi’ phải chịu trách nhiệm trước xã hội, vì nếu trình độ của họ quá kém để không biết đâu là ‘đạo văn’ hay ‘đạo ý tưởng’ thì không thể làm… thầy, và ngược lại.
    http://nhagomlabang.blogspot.com/2013/12/493-vu-ong-hoang-xuan-que-bi-ca...

    Phản hồi: 

    Thế nào là đạo văn?
    Trước đây, LB có nghe vụ nhạc sĩ Bảo Chấn đạo bài ‘Tình thôi xót xa’ của một nhạc sĩ Nhật là Keiko Matsui, nếu có thì rất tiếc, vì 1 phút chọn lựa nhầm lẫn!, và vì Bảo Chấn thừa sức sáng tác ra cả chục bài hay như bài này (nhưng đến nay, đọc trên mạng, LB thấy là sự việc vẫn chưa có kết luận rõ ràng). Chắc các bạn đã biết thông tin về việc ‘đạo văn’ của tổng thống Hungary là Schmitt, ‘phần lớn nội dung được dịch ra từ luận văn của nhà nghiên cứu người Bungary Nikolai Georgiev, phần khác được lấy từ một công trình nghiên cứu của nhà nghiên cứu người Đức Klaus Heineman, mà ông bị Đại học Semmelweis ở Budapest tước bỏ học vị tiến sĩ’ (theo dantri.com.vn). Và LB cũng mới đọc là ‘cựu Bộ trưởng Quốc phòng Đức Karl-Theodor zu Guttenberg đạo văn trong luận án tiến sĩ của ông, và hệ quả là ông bị trường rút lại bằng tiến sĩ’ (theo Nguyễn Văn Tuấn - danluan.org)…
    Thực ra, ta cũng chưa định nghĩa thế nào là ‘đạo văn’, với tư cách của một blogger tự do, để đơn giản và dể hiểu, LB tạm lấy vài ví dụ nôm na như sau:
    -Con robot thông minh của Google rất thông minh khi phát hiện ra ‘5 từ’ của một entry này trùng với (các) entry khác. Tuy nhiên, việc giống nhau ‘5 từ’ không khẳng định việc đạo văn, vì có thể nó là thành ngữ, trích dẫn, chỉ trừ việc ai đó cố ý chế biến câu/cụm từ của người khác thành ra của mình, ví dụ: ‘con nai vàng ngơ ngác, đạp trên lá vàng khô’ được chế biến thành ‘con nai vàng ngác ngơ, đạp trên lá khô vàng’: rõ ràng là đạo văn.
    -Việc giống nhau cả đoạn văn, thậm chí tỉ lệ giống nhau rất lớn, nếu có dẫn nguồn, trong một entry so với (các) entry khác cũng không hẳn là đạo văn, vì việc trích dẫn nhiều hay ít là phương pháp tiếp cận của tác giả, ví dụ: mượn tư liệu A để dẫn ra ý tưởng ‘riêng’ của mình là B: không phải là đạo văn, vì sao?, vì đoạn văn đó chỉ được tác giả xem là một phương tiện hay một công cụ thứ cấp, thậm chí có thể thay thế đoạn văn trên bằng một ví dụ khác, có thể cho xuống phần phụ lục, hay có thể ‘delete’ nó đi, mà không ảnh hưởng đến nội dung của entry (tuy nhiên, việc copy quá nhiều tư liệu trong một entry, thiết nghĩ sẽ làm cho một người viết có lương tâm cảm thấy áy náy/khó chịu).
    -Nhưng, việc 'đạo ý tưởng’ hay ‘đạo tư tưởng’ là tội vô cùng nặng, mặc dầu về mặt ngôn tử/câu cú chả có cái gì là trùng với (các) entry khác cả, có thể hình dung như việc ‘nhai lại’ các tư tưởng của các tiền bối rồi cho là của mình, ví dụ như ai đó đọc xong cuốn ‘Trang Tử nam hoa kinh’ rồi viết ra một cái gì đó na ná như vậy. Việc này rất khó phát hiện, nhưng những blogger sành sỏi có thể phát hiện ra một cách dễ dàng, và linh hồn của những kẻ ‘đạo tư tưởng’ đó có thể cho xuống địa ngục vạn kiếp không được siêu sinh.
    Vậy, theo thứ tự ưu tiên:
    1. nếu ông Hoàng Xuân Quế có copy nguồn của 2 thạc sĩ (Nguyễn Văn Khách và Hoàng Thị Kim Thanh, không dẫn nguồn - theo gdtd.vn) rồi dán vào luận văn của ông ta: rõ ràng là đạo văn, và ngược lại;
    2. nếu nguồn tư liệu của ông Mai Thanh Quế mà bỏ đi thi cái luận văn tiến sĩ của ông Hoàng Xuân Quế sẽ bị sụp đổ: rõ ràng là đạo văn, và ngược lại;
    3. nếu ý tưởng của ông Mai Thanh Quế mà bỏ đi thi cái luận văn tiến sĩ của ông Hoàng Xuân Quế sẽ bị sụp đổ: rõ ràng là ‘đạo ý tưởng’, và ngược lại; và
    4. nếu ông HX Quế có ‘đạo văn’ hay ‘đạo ý tưởng’ thì bản thân ông Quế, người hướng dẫn ông ta làm luận văn tiến sĩ và hội đồng ‘chấm thi’ phải chịu trách nhiệm trước xã hội, vì nếu trình độ của họ quá kém để không biết đâu là ‘đạo văn’ hay ‘đạo ý tưởng’ thì không thể làm… thầy, và ngược lại.
    http://nhagomlabang.blogspot.com/2013/12/493-vu-ong-hoang-xuan-que-bi-ca...

    Phản hồi: 

    [quote="Lê Văn Mọi"]Người cầm bút cũng phải biết liêm sỉ, đừng biến biến nước ta thành cường quốc ăn cắp.[/quote]

    Chưa nói đến đạo thơ như Đinh Tấn Lực có đề cập đến, Đạo văn có nghĩa là tự ý ký tên vào tác phẩm của người khác, bất kể là thơ phú trong tù hay ngoài tù. Ngược lại, tự kể chuyện mình mà ký tên khác để lừa thiên hạ thì kêu bằng đạo cốt. (https://danluan.org/tin-tuc/20131018/dinh-tan-luc-dao-cay-cua#comment-10...) vì còn trong vòng tranh cãi.

    Nhưng khi đảng và được nhà nước CSVN từ mấy chục năm nay nhai đi nhai lại, đến nỗi trở thành quốc sách của hai nhà nước VNDCCH và CHXHCNVN câu "Bác Hồ dạy. Vì lợi ích..." thì chẳng chối tội được.

    Kể tội cái tên tiến sĩ giấy kia là gì khi mà "cha già" đã làm gương cả gần thế kỷ nay rồi!

    Phản hồi: 

    Đạo văn (tức ăn cắp văn của người khác rồi nhận là của mình) là một hình thức ăn cắp tồi tệ, vô liêm sỉ nhất, đáng khinh nhất vì nó chỉ xẩy ra đối với những người biết chữ. Như vậy đạo văn không chỉ vi phạm đạo đức mà vòn vi phạm pháp luật. Vì sao? Vì pháp luật là biện pháp điều chỉnh các hành vi của con người, sao cho sống hợp với đạo đức. Ta đã có những quy định về đạo văn và đã đề ra biện pháp xử lý. Trứơc kia Hội nhà báo Việt Nam đã có tạp chí đăng chuyên đề về nạn đạo văn. Có ngươì ở Úc về kể là ở Úc nếu trích một câu văn của người khác trên tác phẩm của người ta thì phải trả tiền. Ở nước ta thì còn có hiện tượng đạo ý, nghĩa là lấy ý của người ta rồi thay vài từ rồi nhận là của mình. Lấy thí dụ cho dễ hiểu: một người bạn của tôi kể là bạn của chị ta làm luận án về Truyện hài hước, khi đọc tác phẩm của người đã nghiên cứu trước phát hiện ra có hai trường hợp gây cười là "ngôn ngữ gây cười" và "hoàn cảnh gây cươì" thì người này đổi thành "cười ngôn ngữ" và "cười hoàn cảnh". Rõ ràng đây là đạo ý và dùng ngôn ngữ không chính xác bằng "ngôn ngữ gay cười" và "hoàn cảnh gây cười". Những người như vậy thường không có trình độ độc lập tư duy nhưng lại giỏi "trình độ" lắt léo về ngôn ngữ.

    Còn trong tường hợp làm luận văn thì có quyền trích dẫn những tài liệu tham khảo và thường liệt kê những tài liệu tham khảo này, như thế là không phạm pháp. Thế nhưng nếu trích dẫn thì phải nói là trích dẫn, còn ăn cắp văn (đaọ văn) để bán lấy tiền (mục đích kinh tế) thì rõ ràng là phạm pháp. Thế nhưng trường hợp này thì pháp luật xử rất nhẹ. Xem trên các báo lề phải thì nhan nhản những người lấy truyện cười của người này rồi chép ra lấy tên mình rồi gửi cho báo khác để lấy nhuận bút thì là đạo văn (ăn cắp văn). Thông thường các tòa soạn xử lý việc này như sau: nếu tác giả phát hiện ra tác phẩm (truyện cười) của mình , báo cho tòa soạn biết và có chứng cớ rõ ràng thì tòa soạn không trả nhuận bút cho người ăn cắp (mặc dù có đề "sưu tầm" ) mà trả nhuận bút cho tác giả. Néu tác giả không phatrs hiẹn được hặoc bỏ qua thì tòa soạn cũng bỏ qua chứ chảng tháy ai kiện cáo vì giá trị tiền bạc của nó quá nhỏ bé.

    Còn tác giả của luận văn "người luận văn) lấy hẳn một trang hay một đoạn có sẵn của người khác rồi nhận là của mình thì rõ ràng đó là đạo văn (ăn cắp văn) tuy không lấy tiền mà lấy danh thì thực chất vừa phạm đạo đức vừa phạm pháp, nhưng chưa thấy có chế tài xử phạt mà chỉ bị dư luận lên án mà thôi. Đây cũng là kẽ hở của pháp luật. Lấy cái gì không phải của mình (dù vật chất hay tinh thần) thì cũng là ăn cắp. Néu có luật pháp như ở Úc thì nạn đạo văn sẽ bớt.

    Người cầm bút cũng phải biết liêm sỉ, đừng biến biến nước ta thành cường quốc ăn cắp.

    Phản hồi: 

    [quote=Nguyễn Văn Tuấn]Nhưng trước hết tôi muốn nhấn mạnh rằng đạo văn (và vài hành vi khác) trong học thuật là thuộc về đạo đức khoa học chứ không phải luật pháp. Chuẩn mực đạo đức không phải là luật pháp, mà là những qui ước hay điều lệ về hành xử được các thành viên trong ngành nghề chuyên môn chấp nhận như là những kim chỉ nam cho việc hành nghề. [/quote]

    GS Nguyển văn Tuấn đúng khi ông cho rằng đạo văn (plagiarism) thuộc phạm vi đạo đức, không thuôc phạm trù luật pháp. Quan điểm này tương tự như quan điểm trong wikipedia trích dẩn sau đây:

    [quote=Wikipedia]Plagiarism is the "wrongful appropriation" and "purloining and publication" of another author's "language, thoughts, ideas, or expressions," and the representation of them as one's own original work. The idea remains problematic with unclear definitions and unclear rules. The modern concept of plagiarism as immoral and originality as an ideal emerged in Europe only in the 18th century, particularly with the Romantic movement.

    Plagiarism is considered academic dishonesty and a breach of journalistic ethics. . . [/quote]

    Tuy nhiên, có những trường hợp đạo văn đưa đến vi phạm bản quyền (copyright infringement). Đó là khi tác phẩm trong đó một phầm bị ăn cắp đã được đăng ký bản quyền. Do đó người nào đạo văn từ những tác phẩm đã được đăng ký tác quyền là đã phạm hai việc: đạo văn về phương diện học thuật và vi phạm tác quyền trên phương diện luật pháp.

    [quote=wikipedia] Plagiarism is not a crime per se but in academia and industry it is a serious ethical offense, and cases of plagiarism can constitute copyright infringement. . . .

    Plagiarism is not the same as copyright infringement. While both terms may apply to a particular act, they are different concepts. Copyright infringement is a violation of the rights of a copyright holder, when material restricted by copyright is used without consent. [/quote]

    Không biết ở Úc thì thế nào, nhưng ở Mỹ, hầu hết các luận án tiến sĩ đều có đăng ký (tự nguyện) bản quyền (copyright registration) với Library of Congress. Như vậy, nếu ai đạo văn từ các luận án TS có đăng ký copyright tức là đã vi phạm bản quyền.

    Cũng ở Mỹ, vi phạm bản quyền (infringement of copyright) có thể đưa tới trách nhiệm dân sự (civil responsibility) hay tội phạm hình sự (criminal offense) nếu bị thưa kiện và tuỳ trường hợp nặng hay nhẹ. Xin xem thêm các qui định hình phạt về phương diện pháp lý đối với việc vi phạm bản quyền ở Mỹ theo link sau đây:

    http://www.copyright.gov/title17/92chap5.html#506

    Tôi chưa có dịp đọc luận án tiến sĩ ở VN, nhưng tôi đã có dịp đọc các báo cáo khoa học đăng ở các tạp chí khoa học xã hội ở VN thì tôi có cảm giác là cách nghiên cứu khoa học xã hội ở VN không giống cách làm ở Mỹ, Canada và các nước phát triển ở Âu châu và Á châu. Khác ở chổ không có phần tổng quan (literature review), không có phần lý thuyết hướng dẩn quá trình nghiên cứu (theoretical framework), phần giải thích phưong pháp nghiên cứu (research methods) rất sơ sài, có khi không có luôn (do đó đôi khi không hiểu tác giả lấy dữ liệu ở đâu hay dữ liệu là gì)và các cách phân tích dữ liệu cũng rất sơ sài. Một số rất ít các bài báo cáo (thường tác giả là các người tốt nghiệp ở các nước Âu Mỹ) theo đúng phương pháp nghiên cứu khoa học, nhưng kỹ thuật phân tích dữ liệu vẫn ở múc thấp, thường chỉ phân tích để trình bày hiện tượng là gì chứ chưa đi đến giai đoạn giải thích hiện tượng và nguyên nhân.

    Phản hồi: 

    [quote="Nguyễn Văn Tuấn"]Thế thì câu hỏi đặt ra: đạo văn là gì? Câu hỏi này cần bàn ở đây vì khi bàn về luận án của ông Hoàng Xuân Quế, ông luật sư viết: “Đặc biệt là về bản chất vụ việc, nếu ông Hoàng Xuân Quế có ‘chép’ tài liệu của người khác, thì cũng là hành vi trích dẫn. Không có quy định của pháp luật về việc thế nào là ‘đạo văn’ và phải trích dẫn thế nào trong Luận án, nên không có cơ sở kết luận ông Hoàng Xuân Quế trích dẫn hay sao chép ‘không hợp pháp’.” Tôi thấy câu này có vài điều cần bàn thêm. Theo tôi biết chẳng có luật pháp nước nào qui định thế nào là đạo văn cả, vì như đề cập trên, đây là vấn đề đạo đức học thuật. Nhưng bất cứ ai làm trong khoa học đều biết thế nào là đạo văn hay có vài ý niệm căn bản về đạo văn.
    [/quote]

    Cái ngành luật và luật sư gia của cộng sản, nói chung là thế cả. Được ít người muốn hành xử như một luật sư đúng nghĩa thì hầu hết phải chống lại cái thể chế tạo ra cái hệ thống luật pháp quái gỡ đó.

    Có quốc gia tự do dân chủ nào mà luật sư biện hộ cho bị can lại về hùa theo bên công tố để xin quan toà xử phạt nặng thân chủ mình hơn?

    Hệ thống pháp lý của CSVN thì rối rắm. Toà án thì như toà kangaroo còn quan toà, luật gia, cảnh sát, công an và thụ phẩm nhân dân... toàn là một lũ kẳng gà ru cả.