Vũ Đình Hòe - Cải cách giáo dục 1945

  • Bởi Admin
    14/10/2013
    3 phản hồi

    Vũ Đình Hoè

    Học Thế Nào xin trích đăng một số đoạn trích từ các bài viết về cải cách giáo dục năm 1945: chính sách, đề cương và thực hiện.

    Nhân đây chúng tôi cũng thông báo là Hội nghị trung ương 8 đã bế mạc ngày 9/10/2013, đồng thời cũng đã thông qua Đề án đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục.

    I -Chính sách giáo dục mới và sự tổ chức các bực học (trích đoạn)

    Luật sư Vũ Đình Hòe

    (Bộ trưởng Bộ Quốc gia Giáo dục trong Chính phủ lâm thời ngày 2-9-1945)

    Nền giáo dục mới ấy đặt trên ba nguyên tắc căn bản: “dân chủ”, “dân tộc” và “khoa học” và theo tôn chỉ phụng sự lý tưởng quốc gia….

    Nền giáo dục mới sẽ làm một nền giáo dục “duy nhất” và “bình đẳng”: trên con đường học vấn, các trẻ em sẽ không vì cha mẹ giàu sang hay nghèo hèn mà hơn kém nhau, nhưng chỉ hơn kém nhau vì trí tuệ cao hay thấp, vì các khả năng về tinh thần có nhiều hay ít mà thôi.

    Nền giáo dục mới, xây dựng trên nguyên tắc dân tộc, sẽ một mặt mở mang những đặc tín, những năng lực của giống nòi, một mặt đào tạo một tinh thần quốc gia mãnh mẽ sáng suốt, để quốc dân biết đem toàn lực “phụng sự tổ quốc” trong khi “phụng sự lý tưởng dân chủ”.

    Nó sẽ không có tính chất nhồi sọ, với những chương trình quá nặng, làm cho trẻ vì phải vùi đầu suốt ngày đêm trong đống sách, đến nỗi sức lực hao mòn, tinh thần kiệt quệ, đang là một đứa trẻ thông minh lanh lợi mà có thể biến thành một đứa trẻ đần độn, lờ đờ. Nó sẽ không quá trọng lý thuyết mà coi rẻ thực hành để cho học vấn không thể đem ứng dụng vào đời sống hàng ngày của cá nhân và đoàn thể. Nó sẽ không quá thiên về mặt giáo huấn mà nhãnh bỏ phận dượng dục, chỉ chú trong về trí dục mà coi thường đức dục, để tạo nên những kẻ có học thức nhưng thiếu lương tâm và ý chí, thành ra những phần tử vô ích và có khi có hại cho quốc gia xã hội.

    Bậc đại học gồm các ban văn khoa, khoa học, pháp lý theo chế độ chuyên môn, và những trường Cao đẳng chuyên môn, học theo chương trình nhất định và niên hạn nhất định ít nhất là 3 năm (y học, dược học, mỹ thuật, thương mại, nông lâm, kiến trúc, điện học v.v…). Sinh viên tốt nghiệp bậc Đại học sẽ có bằng Đại học sĩ hoặc Bác sĩ.

    Tiếp nối vào bậc đại học sẽ có những nghiên cứu viện mà ngay ở bậc đại học các sinh viên có thể tham gia vào. Những Nghiên cứu viện này là nơi sưu tầm, phát minh, đào tạo những nhà bác học, những nhân tài cho xứ sở và cho nhân loại. Gía trị của bậc đại học có bật nổi lên được là do nơi kết quả củanhững viện nghiên cứu này, nó đem lại một nền học thuật dân tọc và khoa học.

    Cái quan niệm giáo dục này trái hẳn với quan niệm cũ… Có lẽ công việc khó khăn nhất, công phu nhất là việc đào tạo giáo viên mới và huấn luyện lại giáo viên cũ. Bao nhiêu nếp xưa phái xóa bỏ, bao nhiêu đức tính mới phải tự rèn lấy, cả một thái độ, tinh thần phải thay đổi! Việc xây dựng về giáo dục liên quan mật thiết đến công cuộc kiến thiết kinh tế quốc gia…

    II. Vài ký ức về Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục thời gian cuối 1945 – đầu 1946 (trích đoạn)

    Vũ Đình Hòe – Tháng 9 năm 2003

    Một ngày tận cùng tháng 7 năm 1945 tôi được Trung ương đảng Dân chủ trong Mặt trận Việt Minh cử cùng anh Đỗ Đức Dục đi dự Quốc dân Đại hội Tân Trào. Trong hành trang lên Chiến khu của tôi có cuốn sách nhỏ đầu tiên mà Thanh Nghị tùng thư vừa mới cho ra lò, nhan đề “Những phương pháp giáo dục ở các nước và vấn đề cải cách giáo dục”. Sách tập họp ngót hai chục bài tôi viết, đăng trải trên tạp chí Thanh Nghị suốt 5 năm, ra tháng 6/1941 với bài mở đầu “Mấy vấn đề cải cách khẩn cấp trong gia đình giáo dục”.

    Gần đây nhà văn Sơn Tùng nói với tôi rằng ông Vũ Đình Huỳnh cho biết Bác có đọc báo Thanh Nghị (?). Tôi thì chỉ dám chắc một điều là cố Tổng bí thư Trường Chinh từng theo rõi sít sao và đã phát biểu khái quát về tờ báo của nhóm trí thức chúng tôi: có tinh thần dân tộc và định hướng khoa học, nhưng còn phải bồi bổ bằng văn hóa vô sản – tôi dẫn theo bài nghiên cứu về Thanh Nghị của GS Pierre Brocheux, nhà Việt Nam học ở Đại học Paris 7.

    […]

    Xin được chuyển sang ý kiến thứ hai – về cải cách giáo dục.

    Như trên tôi đã nói, Hồ Chủ tịch tức khắc tán thành 2 sắc lệnh chúng tôi trình lên về thanh toán nạn mù chữ và thành lập ngành Bình dân học vụ, lại còn hối thúc triển khai ngay. Nhưng với Đề án cải cách giáo dục thì Người lại tỏ ra rất thận trọng.

    Ngay như việc dùng tiếng Việt thay cho tiếng Pháp để dạy ở tất cả các cấp học, tưởng như dễ dàng được chấp nhận trong khí thế sục sôi tinh thần dân tộc lúc ấy, Người cũng dè chừng hỏi: “Có vội quá không? Đã nghiên cứu kỹ chưa?” và chỉ tán thành sau khi nghe chúng tôi báo cáo về việc nhóm Hoàng Xuân Hãn suốt mấy năm trước đã chuẩn bị bảng Danh từ khoa học đối chiếu Pháp – Việt.

    Với Đề án cải cách giáo dục cụ Chủ tịch còn thận trọng hơn nữa. Sau khi chăm chú nghe tôi, Nguyễn Văn Huyên, Ngụy Như Kontum (thay mặt Bộ Giáo dục) cùng Hồ Hữu Tường (Thay mặt Hội đồng cố vấn học chính) trình bày lý do cấp bách phải làm việc này, Hồ Chủ tịch nói:

    Các ông về hoàn chỉnh Đề án đi, làm sao cho hợp tình hình nước ta (tôi nhấn mạnh những lời này của Người, – VĐH), rồi đưa ra Hội nghị văn hóa Cứu quốc, nay mai sẽ họp đấy, trưng cầu ý kiến rộng rãi (cũng xin nhấn mạnh, – VĐH). Sau đó Chính phủ sẽ duyệt kỹ (cũng lại xin nhấn mạnh, – VĐH).

    Anh Hồ Hữu Tường xin phép được giới thiệu nội dung Chương trình cải cách cùng với sơ đồ hệ thống giáo dục mới, thì Cụ bảo:

    Khoan đã, tôi có tài liệu rồi (có lẽ là cuốn sách của tôi nói trên?). Đưa tôi 1 bản Đề án của các ông. Để tôi đọc kỹ, rồi có ý kiến sau, viết ra giấy đàng hoàng, nếu cần.

    Tôi hiểu là cụ Chủ tịch Chính phủ cách mạng căn dặn chúng tôi hãy cẩn trọng đối với một công cuộc cải cách liên quan đến hàng triệu hàng triệu con người ở nhiều thế hệ, không thể chưa nghiên cứu kỹ đã làm, làm rồi mới nghĩ để rồi lại phải làm lại. Viết đến đây tôi sực nhớ đến bài của Phan Anh đăng trên báo Thanh Nghị, bình luận câu nói nổi tiếng của Tôn Trung Sơn về những tình huống đổi mới: “Biết – khó, làm – dễ”.

    Khoảng hơn một tháng sau, vào cuối tháng 10 năm 1945, tôi nhận được tin Cụ cho gọi chúng tôi lên làm việc cả một buổi. Cụ vào đề ngay: “Tốt! Căn bản khớp với 3 phương châm Dân tộc – Khoa học – Đại chúng của Đề cương văn hóa. Các ông có đảo ngược trật tự một chút, thành: Dân chủ – Dân tộc – Khoa học. Cũng phải thôi. Vì Bộ Giáo dục là cơ quan quản lý thì phải lo chủ yếu việc tổ chức các hệ thống và các cấp của nền học mới”.

    Rồi Hồ Chủ tịc dân chủ bàn bạc với chúng tôi: “Nguyên tắc Dân chủ đòi hỏi phải thống nhất các cấp, các ngành học thành một hệ thống chung cho toàn quốc dân không phân biệt giầu nghèo. Đã hàng chục năm nay ở bên Pháp có phong trào đòi “Nhà trường duy nhất” (École unique). Họ làm thì khó, nhưng chúng ta thì sẽ làm được “. Tôi nghĩ bụng ý Cụ muốn nói: họ không làm được vì họ là nước tư bản, thờ Thần tài, nên chỉ chăm chút việc học cho nhà giầu; ta làm được vì ta là nhà nước của dân, phải lo sao để toàn dân, trước hết là người lao động nghèo, được hưởng quyền học hành. Hồ Chủ tịch nói tiếp: “Đối với chúng ta cái khó chỉ ở mặt kỹ thuật tổ chức. Làm sao cho việc lựa chọn học sinh được tốt, hướng dẫn được chúng vào các cấp học, các ngành học phù hợp với năng khiếu, với sức học và với khả năng phục vụ của chúng. Đó là cả một vấn đề khoa học: rèn luyện tính khí (bây giờ gọi là nhân cách – VĐH), ý chí và xếp đặt lực lượng tuổi trẻ cho hợp lý, ích nước, lợi nhà. Khó đấy. Nhưng phải làm.

    […]

    Một chuyện vui. Mấy chục năm sau Bộ trưởng Nguyễn Văn Huyên gặp tôi, cười mà khoe rằng: “Mình vừa được Ông Cụ “phết” cho một roi điếng người: “Dạy học như các chú thì chỉ tạo ra những cái hòm sách, những cái bồ sách” Giọng Cụ đùa đùa, nhưng thật là một đòn đau nhớ đời. Bọn mình tỉnh ra, đang cố gắng sửa chữa sai lầm”. Tôi bắt tay anh, nói: “Có, tôi có thấy. Và thấy tiến bộ nhiều đấy.”.

    […]

    Chắc đến nay, nền giáo dục nước ta đã và đang tiến bộ thêm nhiều.

    Nhưng …đã đủ chưa? Có thể yên tâm chưa?

    Vũ Đình Hòe

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    3 phản hồi

    visitor viết:
    Vũ Đình Hoè viết:
    Tôi hiểu là cụ Chủ tịch Chính phủ cách mạng căn dặn chúng tôi hãy cẩn trọng đối với một công cuộc cải cách liên quan đến hàng triệu hàng triệu con người ở nhiều thế hệ, không thể chưa nghiên cứu kỹ đã làm, làm rồi mới nghĩ để rồi lại phải làm lại. Viết đến đây tôi sực nhớ đến bài của Phan Anh đăng trên báo Thanh Nghị, bình luận câu nói nổi tiếng của Tôn Trung Sơn về những tình huống đổi mới: “Biết – khó, làm – dễ”.

    Đọc bài này, lại một lần nữa thấy sự cẩn trọng của Cụ Hồ trong việc xử lí các vấn đề cực kỳ quan trọng của quốc gia, để rồi kiên quyết thực hiện khi thấy hợp lí.

    Vớ vẫn ! đọc đề cương văn hóa văn nghệ macxít lêninít của đảng ta 1943 chưa ?

    Vũ Đình Hoè viết:
    Tôi hiểu là cụ Chủ tịch Chính phủ cách mạng căn dặn chúng tôi hãy cẩn trọng đối với một công cuộc cải cách liên quan đến hàng triệu hàng triệu con người ở nhiều thế hệ, không thể chưa nghiên cứu kỹ đã làm, làm rồi mới nghĩ để rồi lại phải làm lại. Viết đến đây tôi sực nhớ đến bài của Phan Anh đăng trên báo Thanh Nghị, bình luận câu nói nổi tiếng của Tôn Trung Sơn về những tình huống đổi mới: “Biết – khó, làm – dễ”.

    Đọc bài này, lại một lần nữa thấy sự cẩn trọng của Cụ Hồ trong việc xử lí các vấn đề cực kỳ quan trọng của quốc gia, để rồi kiên quyết thực hiện khi thấy hợp lí.

    Trích dẫn:
    Chắc đến nay, nền giáo dục nước ta đã và đang tiến bộ thêm nhiều.

    Nhưng …đã đủ chưa? Có thể yên tâm chưa?

    Thưa, đủ rồi ạh, yên tâm ạh. Từ bấy (1945) đến giờ đã dục ra một bầy "nửa người, nửa ngợm, nửa đười ươi". Nhớ rằng 3 (ba) nửa nhé, IQ cao nhé, khóc nhè các "Kụ" nhiều nhé: khóc nhiều, thưởng nhiều nhé. OK !!!