Lê Mai - Hai vĩ nhân trong thơ Tố Hữu

  • Bởi Hồ Gươm
    27/09/2013
    2 phản hồi

    Lê Mai

    Theo “con hùm xám đường số 4” – Đặng Văn Việt: “Đạo Phật tồn tại đến nay trên 2500 năm (đang phát triển), Đạo Thiên chúa tồn tại được 2013 năm, Đạo Hồi tồn tại được trên 1500 năm, Đạo Mác tồn tại đến khi Liên Xô sụp đổ được 75 năm”. Thực ra, nếu tính thời gian tồn tại cho “Đạo Mác” lùi xa hơn cái mốc từ năm 1917, tỷ như từ những năm 40 của thế kỷ XIX, cho đến nay, thì rõ ràng “Đạo Mác” có sức sống rất lâu dài!

    Với bản chất cách mạng và khoa học (nhất), “Đạo Mác” được đảng cầm quyền tại một số nước cách xa quê hương mà nó ra đời hàng vạn dặm lấy làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho mọi hành động. Ở VN, một trong những nhà lãnh đạo – nhà thơ say mê cổ vũ “Đạo Mác” nhất, không ai khác hơn, chính là Tố Hữu:

    Mỗi chặng đường qua, nghoảnh lại nhìn

    Càng đi, càng vững, lại càng tin

    Hai bàn tay trắng nên cơ nghiệp

    Một tấm lòng son quyết giữ gìn.

    Độc lập tự do vàng quý nhất

    Năm châu cách mạng, sức nhân nghìn.

    Hãy hô một tiếng vang trời đất

    Muôn năm, muôn năm Mác-Lênin!

    (Ngẫu hứng)

    Thơ Tố Hữu đầy những tiếng hô, tiếng hoan hô: “Hoan hô chiến sỹ Điện Biên. Chiến sỹ anh hùng. Đầu nung lửa sắt”. “Hoan hô đồng chí Võ Nguyên Giáp. Sét đánh ngày đêm xuống đầu giặc Pháp”. “Hoan hô anh giải phóng quân. Kính chào anh con người đẹp nhất”…Có cả tiếng nổ của “hai mươi phát đại bác vang trời, chào xuân 67” nữa.

    Song, có lẽ những tiếng hô ấy, tiếng nổ ấy cũng khó có thể to bằng tiếng hô “vang trời đất”: “Muôn năm, muôn năm Mác-Lênin”! Câu thơ – khẩu hiệu ca ngợi hai vĩ nhân của lịch sử.

    Đến đây, tôi xin mở một dấu ngoặc. Khỏi phải nói, có rất nhiều nhà phê bình văn học cự phách nghiên cứu, phê bình thơ Tố Hữu. Điều đáng chú ý là Tổng bí thư đương nhiệm kính mến của chúng ta cũng nghiên cứu thơ Tố Hữu. Luận văn tốt nghiệp của Tổng bí thư với đề tài “Thơ ca dân gian với nhà thơ Tố Hữu” đã đạt điểm tối ưu duy nhất của khóa học. Sau này, khai thác kết quả luận văn, Tổng bí thư đã viết bài “Phong vị ca dao dân ca trong thơ Tố Hữu”, đăng trên Tạp chí Văn học, được đánh giá cao và lãnh đạo Viện Văn học có ý định xin ông về Viện công tác, song ông từ chối. Tôi xin đóng ngoặc.

    Và tôi chợt nghĩ, bây giờ mà bàn về thơ Tố Hữu, xem ra không hợp thời mà cũng chẳng đúng lúc. Vì sao vậy? Theo GS. Nguyễn Đăng Mạnh: “ở khoa văn Trường Đại học sư phạm Hà Nội có điều này, nếu Tố Hữu sống lại chắc buồn lắm: hàng năm cán bộ giảng dạy phải hướng dẫn hàng trăm sinh viên cao học, hàng chục nghiên cứu sinh làm luận án thạc sỹ, tiến sỹ. Đề tài ngày càng bí, quanh đi quẩn lại khai thác mãi những Vũ Trọng Phụng, Nguyễn Tuân, Nguyên Hồng, Nam Cao, Thạch Lam, Xuân Diệu, Nguyễn Bính, Nguyễn Khải, Nguyễn Minh Châu…hầu như đã cạn kiệt. Rất bí. Cả thầy lẫn trò đều bí. Vậy mà không ai chịu làm về Tố Hữu, tuy Tố Hữu vẫn chiếm một vị trí quan trọng trong chương trình phổ thông và đại học như một tác gia lớn của nền văn học VN hiện đại” (Hồi ký Nguyễn Đăng Mạnh).

    Phải chăng, thơ Tố Hữu là thứ “thơ của một thời” – cái thời ấy qua đi thì thứ thơ đó cũng “biến mất”? Còn Trần Đăng Khoa thì cho rằng, “phần lớn thơ Tố Hữu sẽ bất tử nhờ lịch sử. Bởi nó đề cập đến những cái mốc lịch sử” (Chân dung và đối thoại). Có lẽ điều đó không hoàn toàn đúng, bởi không hẳn hễ cứ đề cập đến “những cái mốc lịch sử” là thơ sẽ bất tử?

    Nhưng quả là thơ Tố Hữu đánh dấu, ghi lại rất đậm nét nhiều sự kiện lịch sử VN mà qua đó – đánh thức cảm hứng của chúng ta về lịch sử.

    Trở lại với hai vĩ nhân trong thơ Tố Hữu. Nhà thơ có rất nhiều bài trực tiếp viết về Lênin: Trước Kremlin, Lều cỏ Lênin, Với Lênin, song với Mác thì hơi hiếm hoi:

    Kính chào Mác thân yêu, vĩ đại!

    Hơn một thánh thần

    Người làm ra ánh sáng

    Cho trái đất, bình minh

    Cho Việt Nam, chiến thắng

    Cho mỗi chúng ta tin ở chính mình

    Vì lẽ sống, hy sinh cho cuộc sống.

    Đời, với Mác, là tình cao nghĩa rộng.

    Xin cho tôi được ngợi ca Người

    Dâng một vòng hoa cúc vàng tươi

    Muôn lời cảm tạ.

    Ôi, ta hiểu Mác còn đau trong dạ

    Quê người đây còn mang nặng xích xiềng

    Như lấy Chúa thiêng liêng chịu đóng đinh tội ác!

    (Đường của ta đi)

    (còn tiếp)

    Từ khóa: Lê Mai, Tố Hữu

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    2 phản hồi

    Phản hồi: 

    "Ruộng chung mà sức cũng chung"(TH)
    Làm ăn năng suất trong khung "dập dìu"(Dân có ruộng dập dìu hợp tác-TH)
    Tố Như, Tơ Hữu còn lưu
    Vần thơ lục bát dập dìu hôm nay,(Dập dìu tài tử giai nhân-TN -NgDu)
    Càng ngẫm lại càng thấy hay!
    Tố Như có biết nó "hay"Thế nào???

    Phản hồi: 

    Tôi chẳng biết gì về chuyện văn thơ nên không dám bàn. Chỉ thấy trước kia Tố Hữu có bài thơ "Tiếng hát sông Hương" rất hay, đã đưa vào sách giáo khoa, nhưng nay lại cắt bài này. Sao thế? Hỏi Bộ Giáo dục thì Bộ này cũng không biết trả lời.

    Có lẽ cũng chẳng cần lên án TH về những sai làm trước kia. Hồi Khơrutsốp thì Tố Hữu ca người ông Khơ là "người CS số một trên thế giới", sau đó lai chê ông ta xét lại và ngả theo Trung quốc. Tố Hữu cũng sai lầm như hàng triệu người Việt Nam khác mà thôi. Có điều đáng khen ông là trước khi qua đời ông đã viết trên báo Phụ nữ VN là nếu tôi còn trẻ thì tôi sẽ đi làm lại cách mạng." Ông ta chỉ là nhà thơ chứ không phải nhà chính trị, làm chính trị thì hỏng.

    Chắc là Tố Hữu không viết câu thơ sai lỗi chính tả một cách sơ đẳng như thế này:

    "Mỗi chặng đường qua, nghoảnh lại nhìn"

    Phải viết là NGOẢNH mới đúng (bỏ chữ H), hình như trên Dân luận cũng đã có người chữa nhiều lần vần NG và NGH rồi, NGH chỉ di với 3 nguyên âm khép I E Ê thôi.

    Ở trường Văn mà còn bảo nay bí đề tài làm luận văn ư? Thiếu gì đề tài, chỉ sợ khó vì sinh viên thiếu đầu óc độc lập tư duy nên không làm được thôi. Hãy làm về đề tài tiểu phẩm hài hước hiện đại xem, đã có ai làm luận văn đề tài này chưa?