Trần Đình Sử - Cuộc phê phán luận văn của Đỗ Thị Thoan hay là sự xung đột về khung tri thức và thế hệ?

  • Bởi Admin
    28/07/2013
    7 phản hồi

    Trần Đình Sử

    1.Một cách hành xử quá nóng vội

    Cuộc phê phán luận văn thạc sĩ năm 2010 của giảng viên đại học Đỗ Thị Thoan hiện đang rầm rộ khắp cả nước, trên các báo lớn, báo nhỏ với đủ các từ quy kết nặng nề như “phản văn hóa”. “phản động,”, “mượn danh khoa học để làm chính trị”, “ngụy khoa học”, “sự lệch chuẩn”, “sự nổi dậy của rác thối”, tham vọng soán ngôi của thơ rác…Một đám cháy đang bùng lên dữ dội trên văn dàn. Mật độ cấp tập của sự phê phán không kém gì với các cuộc phê phán tác phẩm Vào đời của Hà Minh Tuân năm xưa mà tôi đã nhắc đến với sự xử lí oan đối với cả cuộc đời nhà văn đại tá quân đội. Đồng thời với sự phê phán là các đề nghị cách chức, xử lí những người hữu quan, và thực tế đã không tiếp tục kí hợp đồng giảng dạy với cô giáo Nhã Thuyên một cách vội vàng, chưa đủ thủ tục pháp lí. Thông thường người ta chỉ xử lí sau khi đã nghị án rõ ràng, có người bào chữa, có ý kiến của đương sự. Đằng này tất cả đều làm rất nhanh, bên trên, sau lưng đương sự, thiếu các thủ tục dân chủ tối thiểu trong một xã hội được coi là đề cao dân chủ thì thật tiếc là thiếu sự đàng hoàng. Tại sao chúng ta không tổ chức đối thoại, nêu câu hỏi để yêu cầu nhà khoa học trẻ giải trình, mà chỉ cho phép phê phán, như là một tội lỗi đương nhiên không cần bàn cãi? Tại sao chúng ta lại hành xử một sự kiện văn hóa một cách thô bạo, y như hồi những năm 50, 60, khi chúng ta đang còn ít kinh nghiệm? Giả thử luận văn thạc sĩ Đỗ Thị Thoan có sai lầm nghiêm trọng chăng nữa thì cũng cho người ta cơ hội để nhận thức và sửa chữa, tương lai của cô còn rất dài, chọn được một người có trình độ học thức để làm giảng viên đại học đâu phải câu chuyện dễ? Chúng ta phải tin vào con người. Mọi sự đều sẽ thay đổi, không có gì là bất biến.

    Thái độ ứng xử vơi Hội đồng chấm luận văn và người hướng dẫn cũng vậy. Họ là nhứng người làm việc hợp pháp theo quy chế của ngành, thống nhất trong toàn quốc, lẽ ra phải được quy chế bảo vệ. Nay có một ý kiến hô lên có vấn đề, thế là lập túc đòi xử lí họ, vô hiệu hóa họ. Điều này tạo ra một tiền lệ nguy hiểm sẽ phá hoại bản thân nền đào tạo trên đại học của nước nhà. Nay mai, sẽ có người khác hô lên, luận án này có vấn đề, luận án kia có vấn đề, thế là lại xử lí, mà ý kiến bất đồng trong khoa học xã hội và nhân văn bao giờ cũng có, nhất là trong thời buổi nhạy cảm như hôm nay. Sự đánh giá của các hội đồng và các cá nhân thông thường không khớp nhau. Người ngoài hội đồng cũng thường có ý kiến khác. Theo tôi, làm to chuyện một vấn đề không lớn không phải là giải pháp hay.

    2. Sự xung đột về thế hệ

    Nhã Thuyên thuộc thế hệ trí thức học tiếng Anh đầu tiên, một chủ trương sáng suốt của ngành giáo dục, học sinh phải học tiếng Anh từ tiểu học, các luận văn cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ đề phải có trích dẫn tài liệu tiếng Anh. Mà đã học tiếng Anh thì đương nhiên tiếp thu văn hóa của thế giới tiếng Anh, trong đó ý thức về đa nguyên văn hóa là điều trở thành niềm tin tự nhiên của nền văn hóa ấy. Mà nếu ngày nay có lưu học ở Trung Quốc hay lưu học ở Nga, Ucraina, thì ở các nước đó văn hóa đa nguyên cũng đã là niềm tin tự nhiên rồi. Thế hệ trẻ tương lai của đất nước ta là một thế hệ như thế, không có thế hệ khác. Tôi không nói đa nguyên chính trị ở đây, chỉ riêng đa nguyên văn hóa ở Việt Nam cũng đang là một thực tế mà ta không thể phủ nhận. Các loại triết thuyết, các loại tôn giáo, tín ngưỡng đều có, tất nhiên sắp xếp theo một trật tự của ý thức hệ thống trị. Luận văn được viết ra trên một thực tế là văn hóa, văn học chúng ta là một thực thể đa nguyên, trong đó có trung tâm và bên lề luôn luôn xung đột. Trung tâm dĩ nhiên là đối tượng chủ yếu của nghiên cứu rồi, mà các hiện tượng bên lề cũng là đối tượng đáng được nghiên cứu. Đối với các nhà phê bình văn học thế hệ trước, trong đó có tôi, chúng ta tin văn hóa, văn học chỉ có trung tâm, ngoài ra là thù địch, không có ngoại biên, bên lề, không có cái khác, do đó khi tiếp cận luận văn này rất lấy làm bức xúc. Qủa thật, điểm danh các tác giả tham gia phê phán luận văn thạc sĩ này như Chu Giang Nguyễn Văn Lưu, Phong Lê, Vũ Hạnh, Nguyễn Ngọc Thiện, Văn Chinh…đều thuộc thế hệ trước. Sự khác biệt thế hệ khó hiểu nhau, thế hệ mới nói những điều mà thể hệ trước khó hoặc không thể hiểu được, thế là xảy ra xung đột đã làm tóe lửa, tạo thành đám cháy lớn trên văn đàn và thiệt hại cho các cá nhân hữu quan. Nếu không suy nghĩ đến vấn đề này thì sẽ còn xảy ra xô xát nhiều nữa, mà thiệt hại trực tiếp sẽ là sự tiến bộ của nền khoa học nước nhà, mặc dù mọi nghị quyết của Đảng đều thiết tha mong mỏi để cho nền khoa học nước nhà tiến kịp trình độ các nước trong khu vực và các nước tiến tiến trên thế giới. Nếu xử lí không thỏa đáng sẽ làm e sợ, giảm sút nhu cầu tiến bộ của cả một thể hệ mới.

    3. Sự xung đột về khung tri thức khoa học hay là hệ hình khoa học

    Trung tâm và ngoại biên là một cặp khái niệm để mô tả cấu trúc của các nền văn hóa và văn học. Có trung tâm thì có ngoại biên. Nếu chủ đề yêu nước, chủ nghĩa xã hội là chủ đề trung tâm của văn học thì các chủ đề như nữ quyền, hậu thực dân, tân lịch sử, giới tính…là các chủ đề ngoại biên. Nếu lí luận mác xít đối với nước ta là trung tâm, thì các lí thuyết khác như phân tâm học, cấu trúc luận, kí hiệu học, tự sự học… là ngoại biên. Nếu văn học dân tộc Kinh là trung tâm, thì văn học các dân tộc ít người là ngoại biên. Nếu văn học cách mạng là trung tâm thì các biểu hiện lệch lạc trước đây là văn học ngoại biên. Trong thơ Tố Hữu, các bài thơ tình của ông là ngoại biên. Trong sáng tac của Nguyễn Đình Thi, Con nai đen, Nguyễn Trãi ở Đông Quan là ngoại biên. Trong Kháng chiến chống Pháp, trong sổ tay thơ của các chiến sĩ, ngoài các bài thơ cách mạng của Tố Hữu, Chính Hữu, thế nào cũng có đôi bài thơ mới của Xuân Diệu, Hàn Mặc Tử… như là một thứ ngoại biên, phải giấu kĩ, nếu bị phát hiện thì không phải đùa. Trong xuất bản hôm nay, các thứ thơ như Bóng chữ, thơ Trần Dần thực ra vốn là thơ ngoại biên, bên lề. Nói gọn lại, toàn bộ các tác phẩm bị cấm đoán, bị phê phán trong giai đoạn trước đều là thứ văn học ngoại biên. Các tác phẩm, tác giả văn học đô thị miền Nam được xuất bản hôm nay đều bị coi là ngoại biên. Trong báo chí hôm nay, các bài viết theo kiểu “chuyện hôm nay mới kể” là các đề tài ngoại biên, bởi thời trước không thể kể ra được. Văn học dân gian hiện đại rất sống động và phát triển, nhưng ngoài truyện vui Ba Phi, thơ Bút tre ra đều là ngoại biên hết. Văn hóa dân gian quá khức, như ca dao, tục ngữ có phân thanh và phần tục, như các bộ “Kho tàng” thì chỉ ghi phần thanh, loại bỏ phần tục vì coi chúng là “không có tính giáo dục”. Đó là cách tự làm nghèo vốn dân gian của ta. Cấu trúc văn học không đối xứng, trật tự thường là không bình đẳng. Đó là sự thật lịch sử mà ai cũng biết.

    Trong công cuộc đổi mới văn học của chúng ta hôm nay vấn đề đổi mới thơ, đổi mới văn học đã trở thành một vấn đề của trung tâm, được trung tâm quan tâm. Trong các thời trước, đổi mới, làm thơ không vần như Nguyễn Đình Thi là bị cấm, coi là bất hợp pháp. Đổi mới thơ như Hoàng Hưng, Lê Đạt, Dương Tường, Đặng Đình Hưng cũng từng bị phê phán. Nhưng trong đổi mới thơ cũng có trung tâm và ngoại biên. Đổi mới kiểu Nguyễn Quang Thiều hôm nay được coi là trung tâm, nhưng khi mới xuất hiện, đối với một số người là ngoại biên, là thơ tây dịch sang thơ ta. Thơ của nhóm “Mở miệng” cũng là một thứ ngoại biên. Chúng ta có thể không thích nó, thậm chí ghét bỏ nó, nhưng nó vẫn là một phần, dù là rất bé nhỏ, rất phụ, đã lui vào quá khứ của quá trình văn học. Hiểu như thế mọi hiện tượng văn học ngoại biên đều đáng được xem xét, đều có ý nghĩa để soi sáng lịch sử văn học từ chỗ này hay chỗ khác. Vì vậy tạo ra vùng cấm trong nghiên cứu văn học là không nên. Điều này đúng như nhà lí luận văn học Lã Nguyên trong bài tham luận tại Hội nghị lí luận phê bình văn học Tam Đảo, đã được tạp chí của Hội đồng lí luận phê bình văn học nghệ thuật trung ương đăng tải, muốn đổi mới phê bình văn học của chúng ta nhất thiết phải đổi mới khung tri thức lí thuyết, nếu không các sự cố do không hiểu nhau, hiểu nhầm, hiểu chệch sẽ xảy ra nhiều hơn, gây xáo trộn nhiều hơn trong đời sống bình thường.

    4. Đối với trường Đại học sư phạm Hà Nội

    Đại học sư phạm Hà Nội là một trường lớn của Quốc gia, để xảy ra một việc như trên là đáng tiếc. Tôi mong Khoa Ngữ văn, Ban Giám hiệu, các tổ Bộ môn cần có sự rút kinh nghiệm sâu sắc để làm tốt công tác đào tạo của mình.

    Trong bài này chúng tôi chưa muốn nêu ý kiến về luận văn của Đỗ Thị Thoan, mà chỉ mới nêu vấn đề về cung cách xử lí vấn đề, sự xung đột thế hệ và xung đột về hệ hình nghiên cứu. Vấn đề là có đáng huy động lực lượng để làm một chiến dịch to lớn quy mô toàn quốc như thế không? Tôi mong sao những người có trách nhiệm đã sáng suốt đứng ra xử lí rất tốt sự cố Cánh đồng bất tận của Nguyễn Ngọc Tư năm nào, thì nay sẽ lại góp phần làm giảm bớt tính nghiêm trọng đối với một luận văn cao học.

    26 – 7 – 2013

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    7 phản hồi

    Phản hồi: 

    Thưa bác Phương Hà Nội,
    Trần Đình Sử đã từng vào Nam, đã từng lên bục giảng đả phá văn học miền Nam. Hãy để lưong tâm ông ấy tự biết. Còn bác có cam đoan được rằng từ 1975 đến 1980 ông TĐS chưa một lần vào Nam, chưa bao giờ làm công tác tuyên truyền VH? Những người thời đó, làm việc đó, bây giờ ai dám nhận? Hàng loạt cán bộ tuyên huấn miền Bắc vào Nam mở chiến dịch đốt sách bây giờ chối sạch, hỏi ai?
    Nhân chứng bị trù dập còn mấy ai sống sót? Tôi gửi cho bác một nhân chứng đây:
    http://phusaonline.free.fr/ButViet/NMTrinh/122_TruonghopSachtaiban.htm

    Cái ý thứ 2 của bác là hơi... hấp tấp khi đọc. Tôi xin nói rõ, tôi không nói chủ trương dạy tiếng Anh quái gở, chẳng ai trên thế giới này lại nói như vậy, trừ đảng CSVN 40 năm về trước. Nhưng nó quái gở trong câu nói của ông TĐS, khi gọi đó là "một chủ trương sáng suốt của ngành giáo dục". Chuyện này người Pháp đã làm cách đây 100 năm (như chính bác tự kể ra), miền Nam đã làm cách đây 50 năm, cả thế giới người ta làm một cách tự nhiên, bây giờ chính phủ ta mới lóp tóp tập làm thì ông TĐS lại ca ngợi là "chủ trương sáng suốt của ngành giáo dục". Sáng suốt khi đi làm cái chuyện mà ai cũng biết, ai cũng làm? Cứ như dạy con nít súc miêng trước khi đi ngủ cũng gọi là "một sáng kiến". Thế hệ của bác có biết, sau 1975 ở miền Nam sách vở viết bằng tiếng Anh, tiếng Pháp bị mang ra đốt? Nhiều trường bị bắt bỏ hẳn môn tiếng Anh, tiếng Pháp. Thầy cô dạy tiếng Anh tiếng Pháp bị bắt dạy môn khác hay bắt đi học tiếng Nga. Áo mặc có in chữ tiếng Anh tiếng Pháp ra đường bị công an chặn lại hành hung bắt lột áo (bất kể là chữ gì trên đó). Thậm chí mặc áo quần màu xanh trắng đỏ cũng bị hạch sách. Đó từng là chủ trương.
    Thảo luận với bác một chút thôi. Có những điều sai lầm của chính sách trả thù mà thế hệ của bác ở miền Bắc không được biết đến. Cô Nhã Thuyên là một người trẻ tuổi chịu khó tìm hiểu nên mới tiến bộ đặc biệt vượt qua khuôn khổ. Đừng buộc cho cô ấy cái vòng kim cô mang ơn đảng và nhà nước đào tạo.
    Thân ái bắt tay bác và xin ngừng tranh luận trong tinh thần hòa bình.

    Phản hồi: 

    Tôi muốn thưa với Bác Nhật Hàn mã số 94175 ba điều:
    1.TĐS dạy ở Đại học Vinh, ngay sau 1975 không vào miền Nam giảng huấn như bác nói mà đi thẳng sang Nga làm luận án PTS, về nước năm 1979. Hai năm sau trở lại làm TSKH nhưng chưa bảo vệ,trở về Việt Nam năm 1981, nhập cảng thi pháp M. Bakhtine vào Việt Nam bằng bài viết: "Thời gian nghệ thuật trong Truyện Kiều" cùng nhiều công trình vừa vận dụng vừa tuyên truyền cho trường phái hình thức Nga. Tất nhiên, vào thời điểm ấy ông bị tầng lớp trí thức thủ cựu đánh te tua. TĐS là một intellectuel total trong giới trí thức ít ỏi quốc nội hiện nay. Thỉnh thoảng TĐS lại bị truyền thông chính thống hạ nhục bằng những cú chơi bẩn qua các côn đồ văn nghệ như Trần Mạnh Hảo, Nguyễn Văn Lưu, Nguyễn Hòa...cùng nhiều kẻ ẩn danh của tờ An ninh Thế giới.
    2. Chủ trương dạy tiếng Anh từ tiểu học cho học sinh của Bộ GD & ĐT thì có gì là quái gở? Trước đây, thời thuộc Pháp những đứa trẻ như Vũ Trọng Phụng, Nam Cao, Huy Cận, Chế Lan Viên, Hàn Mặc Tử...đều được học tiếng Pháp từ bậc tiểu học do chủ trương CCGD của toàn quyền Albert Sarraut mà trở thành tài năng đấy thôi...
    3. Thưa bác Nhật Hàn, nếu không biết rõ thì không nên phán bừa. Theo bác, ai mới là thầy bói mù ở đây nhỉ?

    Phản hồi: 

    Các bác chửi ai? Chửi đám tuyên giáo và bồi bút? Trần Đình Sử là cán bộ tuyên giáo thứ thiệt. Sau 75 ông ta được đưa vào Nam để giảng dạy nghiệp vụ cho văn nghệ sĩ và đả phá nền văn học miền Nam. Bây giờ mắt nhắm mắt mở, nhập nhòe nửa thức nửa tỉnh viết ra một thứ hổ lốn, chẳng rõ đã ngộ được cái gì.
    Nội cái câu này đã thấy trình độ thầy bói mù của ông ta: "một chủ trương sáng suốt của ngành giáo dục, học sinh phải học tiếng Anh từ tiểu học." Rõ ràng trên thế giới này chỉ có ngành giáo giục của nước VN XHCN mới sáng suốt được như vậy. Nói ra câu này, người đọc đã hiểu Trần Đình Sử thuộc thế hệ nào, khung tri thức ra sao.

    Phản hồi: 

    Nói xung đột thế hệ chỉ là một cách nói thôi. Chả nhẽ lại nói toẹt ra rằng: đây là xung đột giữa phê bình kiểm dịch, tuyên giáo, chỉ điểm của Hội Nhà văn quốc doanh với nghiên cứu khoa học mang tinh thần tự do, đa nguyên?

    Phản hồi: 

    Tác giả thú nhận: "Đối với các nhà phê bình văn học thế hệ trước, trong đó có tôi, chúng ta tin văn hóa, văn học chỉ có trung tâm, ngoài ra là thù địch, không có ngoại biên, bên lề, không có cái khác, do đó khi tiếp cận luận văn này rất lấy làm bức xúc", rồi đi đến kết luận: "Sự khác biệt thế hệ khó hiểu nhau, thế hệ mới nói những điều mà thể hệ trước khó hoặc không thể hiểu được, thế là xảy ra xung đột".

    Chắc hẳn từ lâu rồi ai cũng biết rõ cái "văn học chỉ có trung tâm" là gì, mặt mũi ra sao, không cần phải giới thiệu! Nhưng kết luận rằng đây là hiện tượng "xung đột thế hệ" khá mới lạ, nhưng đó mới chỉ là một nửa sự thật!

    Sự thật đó là thế hệ trẻ ngày nay - ngấm ngầm hay ra mặt - chống lại cái "văn học chỉ có trung tâm" đó. Nhưng thực chất nó không phải chỉ là hiện tượng "xung đột thế hệ". Thực chất của "xung đột" đó là xung đột giữa thái độ cởi mở và tiến bộ chống lại một nền văn học xây dựng trên một ý thức hệ cổ hủ, chuyên chế và phản tiến hóa, còn được gọi dưới danh xưng bình dân là (văn học) "lề phải"!

    Phản hồi: 

    Làm gì có sự xung đột về thế hệ hay tri thức ở đây. Tất cả do cái đám tuyên giáo và đám bồi bút của ĐCSVN. Chúng là một lũ khốn nạn.

    Phản hồi: 

    Tay này bắn lung tung mọi phe. Một mặt, thì phê phán theo một chiều hướng:
    1.Một cách hành xử quá nóng vội, 2. Sự xung đột về thế hệ, 3. Sự xung đột về khung tri thức khoa học hay là hệ hình khoa học,

    Mặt khác, thì lại bắn vào trường Đại học sư phạm Hà Nội, đòi có sự rút kinh nghiệm sâu sắc để làm tốt công tác đào tạo của mình. Rút kinh nghiệm rồi làm gì, để đốt bản luận văn đi hay sao?

    Theo tớ thì đây là hậu quả tất yếu của việc chính trị hoá văn học, chính trị hoá học đường, đại học và giáo dục, nhằm đặt giáo dục, đào tạo dưới sự kiểm soát của chính uỷ, đảng uỷ.

    Có ai có bản luận văn của Đỗ Thị Thoan thì hãy công bố công khai. Các tay chính uỷ, đảng uỷ chưa chắc đã đọc xong, hay đọc hết bản luận văn này.