Nguyễn Vạn Phú - Hận cá, chém thớt (về luận văn của Nhã Thuyên – Đỗ Thị Thoan)

  • Bởi Admin
    3.017 lượt đọc
    25/07/2013
    8 phản hồi
    Chia sẻ bài viết này

    Nguyễn Vạn Phú

    Có lẽ nhiều người biết đến Hầu tước de Sade, một nhà văn Pháp sống ở thế kỷ 18, viết toàn tiểu thuyết dâm dục, miêu tả cặn kẽ chuyện làm tình, cảnh bạo dâm, khổ dâm còn ghê hơn nhiều truyện khiêu dâm chính cống. Nhưng dù muốn dù không người ta vẫn xem ông là nhà văn, thậm chí có người còn cho ông là tiên phong của chủ nghĩa hiện sinh, chủ nghĩa siêu thực…

    Giả thử có một sinh viên cao học làm luận văn thạc sĩ về ông này, với luận đề “tình dục trong văn de Sade là biểu hiện nổi loạn của một người theo chủ nghĩa cá nhân cực đoan”. Có thể nào chê trách luận văn này tràn đầy những câu trích “trắng trợn” về tình dục? Có thể nào lên án người sinh viên cổ xúy cho lối sống phóng túng, bạo dâm?

    Những người phê phán luận văn “Vị trí của kẻ bên lề: thực hành thơ của nhóm Mở Miệng từ góc nhìn văn hóa” của Đỗ Thị Thoan cũng rơi vào chỗ tương tự: thay vì ném sự phẫn nộ của họ vào nhóm Mở Miệng họ lại chĩa mũi dùi vào người nghiên cứu nó, tạo ra một tiền lệ chưa từng thấy: báo chí phổ thông, nhà phê bình văn học lại đi phê bình một luận văn thạc sĩ của một trường đại học. Bởi vậy họ không nói gì đến phương pháp luận, tính khoa học, cách thể hiện của luận văn, họ chỉ tìm những câu trích phục vụ cho việc phê phán nói trên.

    Đáng sợ là những trường hợp, dù thú nhận chưa đọc luận văn nhưng cũng “hai lần lên diễn đàn đề nghị các cơ quan chức năng phải làm việc nghiêm khắc và xử lý thích đáng đối với tác giả bản luận văn cũng như hội đồng chấm luận văn”.

    Có thể nói ngay luận văn của Đỗ Thị Thoan là một công trình nghiêm túc, công phu, được viết một cách cẩn trọng, với những quan sát sâu sắc, cách diễn đạt lôi cuốn, tính thuyết phục khá cao. Lớp già như tôi có thể tự hào về một lớp trẻ như Đỗ Thị Thoan, hoàn toàn không như định kiến thường có về một lớp trẻ hời hợt, chỉ biết sao chép. Toát lên từ luận văn này là nền học vấn rất tốt, sự làm việc tới nơi tới chốn, sự độc lập trong suy nghĩ, và sự thành thực trong nhiều nhận định.

    Một số điểm làm tôi khâm phục cô giáo trẻ này:

    - Không dùng lý thuyết phương Tây để lòe người đọc vì hiểu rõ hạn chế của cách tiếp cận này. (Cho nên đừng nghĩ luận văn nói về chuyện hậu hiện đại, nó thấm đằng sau những câu chuyện thực tế của văn học Việt Nam).

    - Hiểu rõ tính nhạy cảm của đề tài khi phải gắn với chính trị, kể cả sự xứng đáng hay chưa của đối tượng nghiên cứu nhưng biết dùng nó làm đòn bẩy cho lập luận của mình.

    - Hiểu rõ những sự lợi dụng hiện tượng Mở Miệng ở một số người bên ngoài, dùng nó như một cách thúc đẩy ý đồ riêng của họ.

    Để đánh giá một luận văn, cần xem thử luận đề nó là gì, sau đó cách tác giả triển khai chứng minh, biện giải, thuyết phục người đọc tin vào luận đề đó như thế nào, có thành công không.

    Luận văn xác định, “vấn đề then chốt là tra vấn về vị thế bên lề như một điểm tham chiếu để bình luận về những cách tân và tính cách mạng trong tư tưởng và nghệ thuật [thực hành thơ của Mở Miệng]”.

    Mặc dù chương về vị thế bên lề khá dài, phần bối cảnh “hậu đổi mới” dễ gây phản ứng ở những người đọc thuộc “dòng chính” (đây là đoạn được trích dẫn nhiều nhất để gán nhãn “phản động” cho luận văn, có thể tóm tắt lập luận của người viết ở phần này như thế này: Nhóm Mở Miệng chọn vị thế bên lề như là điều kiện để có thể cách tân một cách trọn vẹn bởi “cách tân như một lẽ sống còn của nghệ thuật mới là lý do tồn tại thực sự” của họ. Như vậy mọi sự phản kháng chỉ là biểu hiện của chọn lựa vị thế bên lề, còn cách tân mới là mục đích.

    Cách tân trước hết thể hiện ở hình thức tự xuất bản với những phá cách, tạo ra một không gian hoạt động riêng, là nội dung chương hai. Phần còn lại của luận văn miêu tả, bình giải những nỗ lực mà khi miêu tả chi tiết sẽ làm hoảng sợ những người bình thường vì sự vô nghĩa của ngôn từ, sự tục tĩu, bế tắc, giễu nhại, giải thiêng… khi Mở Miệng thực hành thơ.

    Nếu xét về góc độ học thuật, hoàn toàn không có gì ngạc nhiên khi thấy Hội đồng chấm luận văn cho điểm 10 tuyệt đối.

    Tuy nhiên, sự phẫn nộ của một số nhà phê bình, nhà văn, nhà báo là điều cũng dễ hiểu. Bởi Đỗ Thị Thoan đã chọn sai thời điểm để công bố luận văn. Như cô tự nhận xét cô không giữ được sự khách quan khi viết luận văn vì phải can dự, vì phải chọn làm kẻ ngoài lề, vì thế luận văn chọn vị trí của người nhìn vào bối cảnh đời sống chính trị hiện đại như một người bên ngoài dòng chính thống. Chỉ cần một sự phân tích khách quan, tỉnh táo, hơi lạnh lùng như thế cũng đủ làm luận văn là cái gai trong cách nhìn chính thống.

    Khách quan mà nói, thời nào, nơi nào cũng sẽ có những nhóm như Mở Miệng. Lúc nào cũng có sự phản kháng, sự tác động của kẻ ngoài lề dội vào dòng chính. Để phá vỡ cái trì trệ của dòng chính, kẻ ngoài lề phải phá phách, quậy nát, phải ồn ào, tức phải đẩy tới chỗ cực đoan, quá khích. Và như một quy luật, dòng chính nhờ vậy tiến lên một mức độ mới, rồi lại rơi vào trì trệ, cần sự thúc đẩy của kẻ ngoài lề phá phách mới. Đó có thể là sự trói buộc của thần quyền thời Sade, của chủ nghĩa tư bản, của tư duy toàn cầu hóa, của các thiết chế xã hội; chứ đâu nhất thiết là thể chế hiện nay. Kẻ ngoài lề vì vậy luôn luôn là kẻ ngoài lề, khó được chấp nhận rộng rãi, chưa kể là sẽ gây dị ứng cho nhiều người (tôi đoán 10 người bạn của tôi sẽ có 9 người trong đó có tôi, dị ứng với Mở Miệng) nhưng nó phải đóng trọn vai trò của nó, rồi thôi. Dù gì đi nữa nó cũng cần được nghiên cứu và Đỗ Thị Thoan đã làm được điều đó, không khích lệ thì thôi sao lại vùi dập.

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    8 phản hồi

    GS Trần Đình Sử có bài viết trên Quechoa, tuy khiêm nhường nhưng rất hay. Vì sao cái trung tâm lại cho mình cái quyền có chân lí? Chân lí chỉ thuộc về mình? Thời đại bá đạo, bá quyền của các học thuyết, các tư tưởng chính thống đã không còn nguyên giá trị như trước nữa. Đừng cho rằng cái trung tâm có sứ mạng dẫn dắt cái bên lề, cái ngoại vi. Sứ mạng của Chúa như thế đã chết. Đúng là chúa đã chết, nhưng không phải thay vào đó là Siêu nhân. Cái bên lề là ý nghĩa của nó, là đời sống, là tâm tư của nó. Tại sao chỉ những kẻ có quyền thế mới được tôn trọng, và có những hàng nghìn người hùa theo? Không, những kẻ đói rách, thấp hèn, yếu đuối, bên lề cuộc sống, bên lề xã hội cũng phải được chúng ta tôn trọng. Tuy là bên lề, nhưng họ không phải là kẻ ăn theo, nói theo một chiều có sẵn. Đây không phải là một sự quan tâm, mà là v/đ nhân quyền. Nhóm Mở miệng đã tự xác định giá trị cho nó ở thi ca. Nó sống, và chết đi ở nó. LV của ĐTT sẽ là lí thuyết xác quyết giá trị cho nó, và nói chung cho cái bên lề. Tôi tin rằng rồi đây ĐTT sẽ được khẳng định trong sự bẽ bàng của cái trung tâm lạc hậu, giáo điều

    Khách Phi An Quyền viết:
    Khách Duật viết: "Bác đã đọc luận văn của Đỗ Thị Thoan chưa mà biết tác giả không giải nghĩa "thực hành thơ" là gì, và vì sao nói "thực hành thơ" thay vì, ví dụ, "làm thơ"?

    Thiển nghĩ đây cũng là một vấn đề văn học, nên nếu bác đã không có ý định lạm bàn về văn học thì cũng không nên lạm bàn về vấn đề này."

    Xin hỏi: Thế Duật đã đọc luận văn của Đỗ Thị Thoan chưa? Cách trả lời thế này giống mấy ông tuyên giáo TƯ quá. Bao người viết comment thì ai đã đọc luận văn của Đỗ Thị Thoan? Cứ đọc luận văn của ĐT Thoan thì mới được lên tiếng hay sao? Người ta hỏi là quyền của người ta, cách tốt nhất là trả lời. Nếu không đủ trình độ trả lời thì để người khác trả lời. Người ta có tranh luận gì đâu mà hoặn với họe.

    Tôi cũng không hiểu nghĩa mấy từ ghép lại "thực hành thơ". Tôi không biết và cũng chẳng quan tâm tới văn học, nhưng nóingười ta mà tôi không hiểu thì tôi hỏi. Dùng từ đúng thì ai mà chẳng hiểu. Hàng ngày mọi dù không quan tâm đến văn học nhưng vẫn phải dùng từ nói với nhau đấy thôi.

    Nếu "làm" thì nói là "làm", việc gì phải cầu kỳ thế? Ví dụ làm tình mà nói "thực hành tình" hay "làm chó gì có chuyện ấy" mà nói "thực hành chó gì có chuyện ấy" thì nghe có được không?

    Các bác có vấn đề khi viết phản biện. Tôi cũng nghĩ là nếu không biết thì cứ hỏi, không ai cấm. Muốn lạm bàn thì cứ viết ra điều mình muốn lạm bàn. Nnưng có vài bác trước câu hỏi lại viết tôi không muốn biết, không có ý lạm bàn. Nếu không muốn biết thì đặt câu hỏi để làm gì? Nếu không muốn lạm bàn thì viết phản biện để cho ai? Tự mình mâu thuẫn rồi trách móc không có ai trả lời, trách móc người khác thế này thế nọ. Cứ như các cô gái trẻ, trong bụng thì muốn có chồng, có người ve vãn thì cong cớn, em chả. Đến khi không còn ai ve vãn nữa, thì đã lỡ thì.

    Nguyễn Jung

    Khách Duật viết: "Bác đã đọc luận văn của Đỗ Thị Thoan chưa mà biết tác giả không giải nghĩa "thực hành thơ" là gì, và vì sao nói "thực hành thơ" thay vì, ví dụ, "làm thơ"?

    Thiển nghĩ đây cũng là một vấn đề văn học, nên nếu bác đã không có ý định lạm bàn về văn học thì cũng không nên lạm bàn về vấn đề này."

    Xin hỏi: Thế Duật đã đọc luận văn của Đỗ Thị Thoan chưa? Cách trả lời thế này giống mấy ông tuyên giáo TƯ quá. Bao người viết comment thì ai đã đọc luận văn của Đỗ Thị Thoan? Cứ đọc luận văn của ĐT Thoan thì mới được lên tiếng hay sao? Người ta hỏi là quyền của người ta, cách tốt nhất là trả lời. Nếu không đủ trình độ trả lời thì để người khác trả lời. Người ta có tranh luận gì đâu mà hoặn với họe.

    Tôi cũng không hiểu nghĩa mấy từ ghép lại "thực hành thơ". Tôi không biết và cũng chẳng quan tâm tới văn học, nhưng nóingười ta mà tôi không hiểu thì tôi hỏi. Dùng từ đúng thì ai mà chẳng hiểu. Hàng ngày mọi dù không quan tâm đến văn học nhưng vẫn phải dùng từ nói với nhau đấy thôi.

    Nếu "làm" thì nói là "làm", việc gì phải cầu kỳ thế? Ví dụ làm tình mà nói "thực hành tình" hay "làm chó gì có chuyện ấy" mà nói "thực hành chó gì có chuyện ấy" thì nghe có được không?

    Trích dẫn:
    Luận án cuả Đỗ Thị Thoan có cái tên "“Vị trí của kẻ bên lề: thực hành thơ của nhóm Mở Miệng từ góc nhìn văn hóa”. Về văh ọc thì tôi không dám bàn vì là dân noại đạo. Nhưng về cách dùng từ thì tôi chẳng hiểu "thực hành thơ" là như thế nào? Tôi tưởng một người có trình độ trên đại học môn văn thì phải là người thầy của ngôn ngữ chứ. Nói để người ta không hiểu nói cái gì thì người ta làm sao đánh giá được nội dung. Người nói mà không biết giải thích chính câu nói của mình mà lại là người nghiên cứu giảng dạy môn văn thì kể cũng lạ.

    Bác đã đọc luận văn của Đỗ Thị Thoan chưa mà biết tác giả không giải nghĩa "thực hành thơ" là gì, và vì sao nói "thực hành thơ" thay vì, ví dụ, "làm thơ"?

    Thiển nghĩ đây cũng là một vấn đề văn học, nên nếu bác đã không có ý định lạm bàn về văn học thì cũng không nên lạm bàn về vấn đề này.

    Luận án cuả Đỗ Thị Thoan có cái tên "“Vị trí của kẻ bên lề: thực hành thơ của nhóm Mở Miệng từ góc nhìn văn hóa”. Về văh ọc thì tôi không dám bàn vì là dân noại đạo. Nhưng về cách dùng từ thì tôi chẳng hiểu "thực hành thơ" là như thế nào? Tôi tưởng một người có trình độ trên đại học môn văn thì phải là người thầy của ngôn ngữ chứ. Nói để người ta không hiểu nói cái gì thì người ta làm sao đánh giá được nội dung. Người nói mà không biết giải thích chính câu nói của mình mà lại là người nghiên cứu giảng dạy môn văn thì kể cũng lạ. Có ông cnas bộ tuyên giáo nói thao thao bát tuyệt vè văn hóa, có người hỏi "Văn hóa là cái gì?" thì đéo biết trả lời, người ta liền vỗ vào vòng ba rồi ra về, nhiều người khác làm theo.

    Xem những bài của nhiều viết thì có hiện tượng giống như cửa hàng mậu dịch bách hóa thời bao cấp, chỉ bán cái gì mình có chứ không bán cái gì khách hàng cần. Cái đơn giản nhất là người ta cần giải thích một câu nói thì không giải thích mà cứ lý luận cao siêu đâu đâu ấy. Điều này là cái bệnh của CS thì rõ, nhưng có phải là cái bệnh của người Việt Nam mình không thì chưa biết. Có khi không giải thích được lại bảo người ta "hỏi làm gì cho phí thời gian". Chán mớ đời.
    Còm này động đến một và khách quen, chẳng biết có được đăng hay không? Cửa thì mở, nhưng lại chọn khách ...chuyện đời là thế mà.

    NVP quên mất điều này: học thuyết Marx, và những người cộng sản học, theo học thuyết này luôn cho rằng mình là chân lí của thời đại, là đỉnh cao trí tuệ của nhân loại. Vì vậy, mọi cách giải thích khác, tìm kiếm khác đều bị cho là sai lầm, những phản ứng gay gắt còn bị cho là phản động hết. Những người cộng sản như Phong Lê không chịu được một sự khác biệt, đặc biệt là sự phản ứng có tính vứt bỏ toàn bộ cái nhạt nhẽo, tầm thường, vi phạm tự do, nhân quyền của thể chế, của chế độ hiện thời bằng thi ca của nhóm Mở miệng. Và vì vậy, những khẳng định giá trị ở ĐTT trong LV này đã bị những kẻ chính thống, giáo điều, mê muội phê phán, kết án.
    Biết bao giờ chúng ta thoát ra khỏi cách tư duy bạo quyền,tuyến tính, giáo điều và mê muội này? Đó là điều chúng ta phải suy nghĩ. Đó cũng chính là ý nghĩa học thuật của nhóm Mở miệng, và LV mà tác giả dũng cảm đi tới

    Ông tác giả này nhận xét là "giận cá chém thớt" chưa chắc đã đúng, chỉ có mấy ông dán mác đỏ mới có thái độ đó thôi. Nếu Dân luận cho đăng các còm thì mới thấy nhiều người "chém" cái luận văn thạc sĩ của ĐTT. Chả lẽ văn học hiện nay của ta không còn cái gì để làm đề tài luận văn nữa hay sao phải chọn thơ của nhóm Mở Miệng. Cũng có thể văn thơ bây giờ xuống cấp quá đáng nên không còn vấn đề gì để làm đề tài nghiên cứu cũng có thể, nên ĐTT đành chon thơ của nhóm Mở Miệng vậy. Dân thì phê thơ của nhóm này nói tục ở mức lạm phát, còn các nhà chính trị mới xoáy sâu vào yếu tố chống Cộng. Chống công bây giờ là tình trạng toàn cầu chứ có phải chỉ có nhóm Mở Miệng đâu. Các nhà chính trị phê phán chống cộng thì phê cả thế giới nhưng ĐÉO làm gì được người ta ở nước ngoài thì đánh kẻ trong nước thôi.
    Còn ngài Hữu Thỉnh thì mượn cớ đọc thơ của nhóm Mở Miệng để chửi bọn cầm quyền đấy. Bọn ngu mắc mưu nhà thơ Hữu thỉnh rồi. Các văn nghệ sĩ xưa nay có mấy ai ưa cộng sản đâu. Phải ngồi với họ ở quán bia mới tháy họ nói thực lòng. Họ còn chửi cộng hơn cả "các thế lực thù địch" ấy chứ.
    Bài của ông NVP chẳng có dẫn chứng nào trong luận văn của Đỗ Thị Thoan mà cứ khen tới số nên khó tránh khỏi bài của ông có ý chủ quan ĐtTT thì bốc nhóm Mở Miệng lên tận mây xanh, còn ông NVP thì bốc ĐTT lên trời cao. Khốn nỗi xưa nay người ta thường đánh giá thơ văn là có đi vào lòng người không. Cứ để thời gian trả lời rồi hãy khen và chê nhóm Mở Miệng. ĐTT khen sớm quá bằng cái luận văn có "tính khoa học". Có khi hỏi mấy cậu trong nhóm Mở Miệng cũng có khi chính các cậu ấy cũng không biết mình sáng tác theo trào lưu hậu hiện đại cũng nên. Còn nếu hỏi sao lại nói tục thế thì các cậu ấy trả lời được ngay. KHen mà gán cho người ta cia không có thì hơi dở. Cũng có thể ông NVP khen ĐTT như vậy vì ông không hề nêu dẫn chứng.
    Chẳng biết ý này của tôi có đúng ý của BBT hay không?

    Hoan hô bài bình luận này!

    Tác giả điềm tĩnh, từ tốn, và nghiêm túc vạch ra sự hời hợt, ấu trĩ, cẩu thả của những người hăng tiết vịt mượn danh phê bình văn học (nghiêm túc) để thực hiện mục đích tuyên giáo chính trị và bóp nghẹt sinh họat phê bình văn học theo đúng nghĩa của nó.

    Nguyễn Vạn Phú viết:
    ...thay vì ném sự phẫn nộ của họ vào nhóm Mở Miệng họ lại chĩa mũi dùi vào người nghiên cứu nó, tạo ra một tiền lệ chưa từng thấy: báo chí phổ thông, nhà phê bình văn học lại đi phê bình một luận văn thạc sĩ của một trường đại học.

    ...

    Đáng sợ là những trường hợp, dù thú nhận chưa đọc luận văn nhưng cũng “hai lần lên diễn đàn đề nghị các cơ quan chức năng phải làm việc nghiêm khắc và xử lý thích đáng đối với tác giả bản luận văn cũng như hội đồng chấm luận văn”.