Vũ Thị Phương Anh - Viết nhanh nhân vụ luận văn của Đỗ Thị Thoan, hay "Chúa đã bỏ loài người. .."

  • Bởi Admin
    22/07/2013
    7 phản hồi

    Vũ Thị Phương Anh

    Bài viết này của tôi không liên quan trực tiếp đến các vấn đề lý luận của giáo dục học, nhưng liên quan đến những hiện tượng đang diễn ra trong ngành giáo dục, mà theo tôi là đáng được lưu ý và cần được diễn giải trên cơ sở một số lý luận của ngành quản lý giáo dục. Tất nhiên để lý giải nó thì cần có đầy đủ dữ kiện từ những người bên trong, là điều mà hiện nay tôi chưa thể (không thể?) có. Nên entry này tôi chỉ viết nhanh những cảm nhận đầu tiên của mình liên quan đến sự việc ấy mà thôi, hoàn toàn không có ý định đưa ra những kết luận gì cả.

    NhSố là gần đây trên báo chí có nhắc đến vụ một luận văn thạc sỹ chuyên ngành văn học VN của một thạc sỹ trẻ tên là Đỗ Thị Thoan, được thực hiện ở ĐH Sư phạm Hà Nội năm 2010 với điểm chấm tuyệt đối là 10/10. Để thực hiện luận văn, ĐTT đã chọn phân tích thơ của nhóm Mở miệng, một nhóm thơ trẻ "ngoài luồng" mà tôi có đọc qua một vài bài thơ nhưng không quan tâm lắm. Thực sự nếu vụ này không được làm ầm lên trên báo thì tôi sẽ chẳng bao giờ biết đến luận văn này hoặc tác giả của nó.

    Khi vụ việc được đưa ra lần đầu trên báo Văn nghệ TP HCM cách đây ít lâu thì tôi hoàn toàn không quan tâm và cũng không hiểu tại sao việc đã xong từ 2010 (và đã được các vị lão sư, những người thầy của thầy đánh giá là rất tốt - thì điểm số đạt được của LV đã khẳng định như thế) - mà mãi đến 3 năm sau mới được tác giả của bài báo lôi ra phân tích với những lời kết án hết sức nặng nề như thế. B+an đầu tôi nghĩ có lẽ vụ này cũng chỉ là việc các nhà phê bình văn học đem ra nói cho có chuyện mà nói, vì đời sống văn hóa nghệ thuật của ta không có gì để tranh cãi thì. .. buồn lắm.

    Nhưng không ngờ sau đó vụ này lại được đưa lên những tờ báo đại diện quan trọng cho quan điểm chính trị tư tưởng chính thống và có thể gọi là "chuyên chính" của Đảng và Nhà nước. Ví dụ như Quân đội nhân dân (có đến mấy bài, và đây là bài gần nhất http://www.qdnd.vn/qdndsite/vi-vn/61/43/6/66/66/252973/Default.aspx), Báo Thanh Tra (thử đọc bài cuối này của loạt 3 bài liên quan đến luận văn http://thanhtra.com.vn/ky-cuoi-khong-the-xam-pham-gia-tri-thieng-lieng_t221c8n57577tn.aspx), chứ không chỉ là những tờ báo, trang blog của các văn nghệ sĩ và nhà báo (lề phải) khác.

    Rồi gần đây nhất, theo thông tin của báo chí nước ngoài, cụ thể là một bài viết mới đây của đài RFA, thì được là chính vì những bài viết phê bình này mà cô thạc sỹ trẻ ĐTT đã bị cắt hợp đồng và không còn được đứng lớp (cô đang dạy theo hợp đồng ở Khoa Văn của ĐHSP nơi cô làm luận văn), còn người thầy hướng dẫn cô thì bị cách chức trưởng khoa. Quả là những hệ quả không ai ngờ được cho những người làm nghề giáo và làm khoa học.

    Những thông tin này khiến tôi nhớ lại một buổi nói chuyện gần đây với một số bạn bè thuộc khối ngành nhân văn (ngôn ngữ, văn học, ngoại ngữ vv), gồm một vài giảng viên, dăm ba nghiên cứu viên làm việc trong các viện nghiên cứu, và mấy người học viên cao học. Hôm ấy, những bài báo đầu tiên về luận văn này mới được đưa ra, khiến cho mọi người trong giới ai ai cũng xôn xao bàn luận. Nhưng sự xôn xao đó không phải là về nhóm Mở miệng hoặc cuốn LV của ĐTT, mà là vì những bài viết trên báo chí chính thống đó nặng về lên án dựa trên cảm tính, ném đá hơn là một sự trao đổi, phê bình dựa trên cơ sở lập luận khoa học. Nhiều người cho rằng cách viết như thế khiến cho loạt bài hầu như không có giá trị gì về mặt khoa học, chưa bàn đến là kết luận của những bài báo này có đúng hay không.

    Điều làm cho tôi nhớ nhất về buổi nói chuyện hôm ấy là sự băn khoăn của một cậu học viên cao học còn khá trẻ, đã nêu đích danh cho tôi hai câu hỏi như sau:

    (1) Mục đích của khoa học phải chăng là đi tìm và lý giải các hiện tượng mới (như trường hợp của ĐTT và nhóm Mở miệng), dù cách lý giải đó có thể là chưa hoàn toàn đúng, hay là cứ quanh quẩn mãi với những hiện tượng cũ kỹ đã được nhiều người nghiên cứu và có sẵn những kết luận mà ai cũng biết, để đạt được sự an toàn và làm vừa lòng những quan điểm thủ cựu; và

    (2) Một luận văn thạc sỹ là một công trình khoa học và tác giả của nó là một nhà khoa học, vậy điều quan trọng trong việc thực hiện một công trình phải chăng là có một cơ sở lý thuyết và phương pháp thực hiện phù hợp, hay là gạt qua hết những vấn đề lý luận và phương pháp mà chỉ xem xét những kết luận và lên án nó nếu nó làm mình vừa lòng?

    Tôi đã lặng im không trả lời, vì tôi biết tất nhiên cậu học viên nọ không cần đến nó. Hai câu hỏi của cậu thực ra là hai câu hỏi tu từ, hỏi tức là trả lời. Nhưng cũng chính vì hai câu hỏi ấy mà hôm nay tôi phải tìm đọc lại các tài liệu về lý luận phê bình văn học để ccó cơ sở xem Đỗ Thị Thoan có thực sự đáng bị phê phán nặng nề như trên báo chí hay không.

    Và để cho bài bản, tôi đã đọc lại một tài liệu nhập môn rất căn bản về Lý luận phê bình văn học, cuốn Introduction to Literature, Criticism and Theory (3rd edition, Pearson 2004). Nhân tiện, các bạn có thể vào đây mà lấy về đọc hoặc lưu, vì đây thực sự là một tài liệu quý mà không hiểu ai đó đã đưa lên mạng để mọi người có thể sử dụng miễn phí: http://site.iugaza.edu.ps/ahabeeb/files/2012/02/An_Introduction_to_Literature__Criticism_and_Theory.pdf.)

    Toàn bộ cuốn sách đều đáng đọc, tuy nhiên, do vụ ĐTT nên tôi chỉ đọc lại chương về Hậu hiện đại Postmodernism (chương 29), vì qua những gì tôi đọc được trên báo chí thì tôi tin rằng ĐTT đã dựa trên quan điểm hậu hiện đại để phân tích và đưa ra những kết luận trong luận văn của mình về nhóm Mở miệng. Và càng đọc, tôi càng có cơ sở để tin rằng nếu xét theo hai tiêu chí về chất lượng của một nghiên cứu khoa học như đã được cậu học viên cao học của tôi đã nêu, thì kết quả 10/10 cho Đỗ Thị Thoan có lẽ là xứng đáng:

    - LV đã chọn một đề tài mới mẻ (tiêu chí 1),

    - LV đã chọn một khung lý thuyết phù hợp để thực hiện phân tích, ở đây là lý thuyết hậu hiện đại (tiêu chí 2). Vì chưa đọc LV nên tôi không thể bàn thêm được là những phân tích của ĐTT có thực sự logic theo chính khung lý thuyết mà tác giả đã chọn hay không.

    Như vậy, theo tôi thì vấn đề cần bàn về LV của ĐTT nên xét theo những tiêu chí khoa học rõ ràng, và kết luận trên cơ sở những tiêu chí đó. Còn việc sử dụng LV đó, ví dụ cho cho phép phổ biến rộng rãi hay không, có đem áp dụng những quan điểm của tác giả trong việc quản lý văn hóa, nghệ thuật hay chưa thì đó lại là vấn đề khác, vấn đề của các nhà quản lý và các nhà chính trị, không phải là chuyện khoa học.

    Tôi nghĩ, hiện nay chúng ta đã mở cửa và hội nhập sâu rộng về nhiều mặt với thế giới, và các nhà khoa học của ta cần phải tiếp cận cũng như có khả năng sử dụng các lý thuyết mới trong các ngành khoa học, trong đó có ngành lý luận văn học. Vì không có lý gì mà chúng ta cấm các nhà khoa học chỉ được áp dụng duy nhất một quan điểm, ví dụ quan điểm Mác-xít, để phân tích mọi hiện tượng, khi thế giới đã phát triển nhiều lý thuyết mới để lý giải các hiện tượng đa dạng và phức tạp trong xã hội. Nếu vì lý do gì đó phải làm như thế có lẽ chúng ta phải xem xét lại cùng một lúc rất nhiều chính sách khác: có nên cho phép mọi người đi du học không, có nên thu hút các nhà khoa học trên thế giới đến làm việc với chúng ta hay không, có nên kiểm duyệt mọi sách báo gửi vào VN hay không, có nên cho mọi người tiếp cận Internet hay không, và có lẽ, quả thật thế, có nên mở trường đại học để mọi người đi học hay không, hay nên đóng cửa hết các trường đại học và mở ra các công trường, nông trường để mọi người vào đó lao động, như TQ thời cách mạng văn hóa, hoặc Bắc Triều Tiên hiện nay.

    Cuối cùng, để mọi người cùng có chung một số thông tin về lý luận hậu hiện đại, xin trích dịch (dịch ý, không dịch từng từ) và tóm tắt ở đây một số điểm quan trọng trong chương sách mà tôi đã đề cập ở trên (hậu hiện đại):

    [T]he postmodern appears to welcome and embrace a thinking of itself in terms of multiplicity. It resists the totalizing gesture of a metalanguage, the attempt to describe it as a set of coherent explanatory theories. Rather than trying to explain it in terms of a fixed philosophical position or as a kind of knowledge, we shall instead present a ‘postmodern vocabulary’ in order to suggest its mobile, fragmented and paradoxical nature. (p. 261)

    Đặc điểm cốt lõi của trường phái hậu hiện đại là tính "đa diện"; nó không chấp nhận một hệ thống siêu ngôn ngữ nhằm mô tả nó theo một hệ thống lý luận cụ thể nào. Những thuật ngữ được dùng để mô tả nó cho thấy nó là một hệ thống động (mobile), rời rạc (fragmented), và đầy nghịch lý (paradoxical).

    Little and grand narratives
    One of the best-known distinctions in the postmodern is that made by Jean- François Lyotard concerning what he calls ‘grand’ narratives and ‘little’ narratives. ‘Grand narratives’ such as Christianity, Marxism, the Enlightenment attempt to provide a framework for everything. Such narratives follow a ‘teleological’ movement towards a time of equality and justice: after the last
    judgement, the revolution, or the scientific conquest of nature, injustice, unreason and evil will end. Lyotard argues that the contemporary ‘worldview’, by contrast, is characterized by ‘little narratives’. Contemporary Western discourse is characteristically unstable, fragmented, dispersed – not a world-view at all. ‘Little narratives’ present local explanations of individual events or phenomena but do not claim to explain everything. Little narratives are fragmentary, non-totalizing and non-teleological. Lyotard claims that, in the West, grand narratives have all but lost their efficacy, that their legitimacy and their powers of legitimation have been dispersed. Legitimation is now plural, local and contingent. No supreme authority – Marx, Hegel or God – can sit in judgement.

    Theo Jean-Francois Lyotard, trường phái hậu hiện đại phân biệt giữa "những kế hoạch lớn" và "những câu chuyện vặt". Những kế hoạch lớn như của Đạo Thiên Chúa, hay Chủ nghĩa Mác, hoặc Thời Khai sáng nhắm đến việc đưa ra một khung giải thích cho toàn bộ thế giới. Những kế hoạch lớn như vậy cho rằng thế giới vận động theo một hướng sao cho để cuối cùng chúng ta đạt được sự bình đẳng và công lý: sau cuộc phán xét cuối cùng, hay sau một cuộc cách mạng, hoặc sự thành công của khoa học trong việc khám phá thiên nhiên, thì những bất công, sự phi lý và các ác sẽ phải chấm dứt. Lyotard lập luận rằng quan điểm đương đại về thế giới thì ngược lại với quan điểm trên, và đặc điểm của nó là "những câu chuyện vặt". Câu chuyện của thế giới phương tây hiện đại ngày nay thì bất ổn, rời rạc, đứt khúc - hoàn toàn không có một thế giới quan nào cả. Những câu chuyện vặt thì vụn vặt, không thể khái quát hóa và không có mục đích. Lyotard khẳng định rằng ở phương Tây giờ đây "những kế hoạch lớn" không còn hiệu nghiệm, và sức mạnh cũng như tính chính danh/hợp pháp của nó hầu như đã mất. Tính hợp pháp/chính danh hiện nay phải có đặc điểm đa dạng, địa phương hóa, và chỉ có giá trị tạm thời. Đã không còn Đấng tối cao - Marx, hay Hegel, hay Thượng đế - ngồi trên tòa cao mà phán xử như quan niệm trước đây nữa.

    Vâng, "không còn Đấng tối cao". Từ trước năm 1975 nhạc sĩ TCS (hình như thế) cũng đã thốt lên: Chúa đã bỏ loài người... Chẳng lẽ nền lý luận của chúng ta, những người Mác-xít và vô thần, những người tin vào biện chứng pháp, lại muốn biến Marx hay ai đó thành những đấng tối cao mới để ngồi trên tòa cao phán xử hay sao?

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    7 phản hồi

    Tên tác giả viết:
    .....Và càng đọc, tôi càng có cơ sở để tin rằng nếu xét theo hai tiêu chí về chất lượng của một nghiên cứu khoa học như đã được cậu học viên cao học của tôi đã nêu, thì kết quả 10/10 cho Đỗ Thị Thoan có lẽ là xứng đáng:

    - LV đã chọn một đề tài mới mẻ (tiêu chí 1),

    - LV đã chọn một khung lý thuyết phù hợp để thực hiện phân tích, ở đây là lý thuyết hậu hiện đại (tiêu chí 2). Vì chưa đọc LV nên tôi không thể bàn thêm được là những phân tích của ĐTT có thực sự logic theo chính khung lý thuyết mà tác giả đã chọn hay không.

    Như vậy, theo tôi thì vấn đề cần bàn về LV của ĐTT nên xét theo những tiêu chí khoa học rõ ràng, và kết luận trên cơ sở những tiêu chí đó. Còn việc sử dụng LV đó, ví dụ cho cho phép phổ biến rộng rãi hay không, có đem áp dụng những quan điểm của tác giả trong việc quản lý văn hóa, nghệ thuật hay chưa thì đó lại là vấn đề khác, vấn đề của các nhà quản lý và các nhà chính trị, không phải là chuyện khoa học.....

    Em ít khi nhất trí mí bác Phương Anh, nhưng đoạn trích dẫn ở trên thì thiệt tình, em nhất trí chăm phần chăm.

    Goài ra bác Phương Anh chỉ nói đến bài luận văn của thạc sỹ Đỗ Thị Thoan, chứ ho o ỏng có bàn về thơ của nhóm mở miệng ạ.

    2 chiện này khác nhau xa lắc, xa lơ.

    Khách Diệu Anh viết:
    Mở đầu bài viết, bạn Phương Anh đã nói ngay: "hoàn toàn không có ý định đưa ra những kết luận gì cả." Thế nhưng trong bài thì lại thấy Phương Anh có ý khen cái luận văn về loại thơ tục tĩu này. Vậy xin hỏi: "Bạn Phương Anh cóp dám đọc những vần thơ ấy cho các vị bề trên như ông bà, cha me, cô dì chú bác và cả con cháu của mình nghe hay không? Tôi đố bạn đấy. Bạn hãy thử đọc một bài có những từ ngữ chẳng e dè gì cả, nói toạc móng heo cái kín của phụ nữ cho ông bà cha mẹ nghe xem ý kiến của họ thế nào?"

    Tôi không có khả năng văn học nên không bình về những ý bạn khen đề tài đạt tiêu chuẩn (1) và (2) mà chỉ nêu cảm nhận của một bạn đọc bình thường thôi.

    Bài này có vẤn đề đáy chứ sao mà không thấy khách nào có ý kiến?

    Vấn đề có hay không là do cảm nhận của từng cá nhân. Khen, chê cũng tuỳ, và hoàn toàn không lệ thuộc vào trình độ học vấn.
    Đọc giả có phản biện hay không cũng còn tuỳ. Có nhiều người chỉ đọc mà không còm! Chẳng ai bắt được ai " phải " còm đâu ạ.

    Vấn đề đối với em ở đây, không phải là đạo đức (giả hay thật) mà là như có bác đã viết là tiếng kêu cứu trong một xã hội kỳ khôi như xã hội Việt Nam bi dzờ. Một xã hội được người dân và chính quyền dung túng những chuyện kinh khủng, xấu xa " gấp vạn lần " những bài thơ này.

    Nữ thi sĩ Hồ Xuân Hương cũng đã từng bị " ném đá " tưng bừng khi bà cho ra đời những bài thơ rất ư là phản cảm đối với xã hội thời ấy.
    Nhưng tại sao thơ HXH lại đi vào văn học Việt Nam? Liệu có đấng " quân tử " nào làm được những bài thơ như thơ của nữ thi sĩ Hồ Xuân Hương? Có ai nghĩ bà HXH cũng đã từng muốn " vùng lên, tự giải phóng mình " ra khỏi " những khuôn vàng thước ngọc " của XHVN lúc ấy?

    Những bài thơ của nhóm mở miệng là hình ảnh trung thực, phản ảnh lại tình trạng xã hội VN hiện đại, sau 70 năm cầm quyền của đảng Cộng sản. Lại " cái gì cũng đổ thừa cho cộng sản!".

    Ngay chính cái comment này cũng có vấn đề!..cần phải học thêm về văn học để nâng tầm tri thức mới nên đâm vào chuyện mà mình chắc chắn hiểu biết. Thế nhá!....

    Thơ viết:
    Có cái đ.é.o gì đâu mà ầm ỉ.

    Thơ đã nhiều đ.é.o ông lại thêm đ.é.o nữa không sợ bội thực đ.é.o hở ông Thơ ?

    Có phải thường ngày nếu các bố các bà gặp phải chuyện gì 'bức xúc' quá thì thướng phải kêu đm một phát cho nó xả bớt tức không, mà ngay cả khi gặp tình huống hứng chí quá thì cũng lại hô đm một phát cho nó thêm phần hưng phấn :)

    Các chú nhà thơ này cũng hỉ nộ ái ố như ta thế thôi, lại thêm cái nỗi khổ nghề nghiệp là các chú ấy vốn mẫn cảm với sự đời, hồn thơ lai láng, chữ nghĩa ứ tràn trên mức bình thường, mà lại bị khóa mồm, bịt miệng không cho phát tác nên các chú í đâm ra bức bối, bực bội trong mình.

    'Bức xúc' quá thì phải đi bắc cực :), xổ hết mịe nguyên con nó ra cho nhẹ người.

    Có cái đ.é.o gì đâu mà ầm ỉ.

    Để chỉ ra những điều bất công, vô lý và xấu xa trong xã hội, anh có thể chọn bất cứ phương thức, phương tiện gì mà anh có, và nữa điều mà anh cho là tối ưu theo quan điểm của chính anh. Chẳng hạn bà nông dân bị mất trộm gà ở thế kỷ trước, bà ta có thể dùng ngôn từ bựa (và rất bựa) để xả giận, nhưng không thể không nói đó là tiếng gào đòi công lý.

    Tất nhiên cũng đã có tiền lệ khi nói đến chỗ "kín" nhưng là nói tới cái đẹp, là ngồn ngộn thanh xuân, là lứa đôi, hoặc khao khát lứa đôi. Nếu không nhầm thì đó là (thi ca) của nữ sĩ Hồ Xuân Hương.

    Trường hợp nhóm "Mở Miệng" hoàn toàn khác, trước hết đó là hiện tượng ngay tại xã hội kỳ quái, kỳ dị nhất trong lịch sủ đương đại Việt ( trắng phớ ra là chế độ cs kiểu Việt). Là tiếng kêu của những thanh niên bị dồn nén đến chân tường của cuộc sống: đòi công bằng, khao khát tự do,chỉ ra những điều tệ hạ nhất của chế độ độc tài kiểu Việt. Tất nhiên họ không cần phải nói lên điều đó bằng thơ lục bát cho dù theo kiểu của cụ Nguyễn Du, và hẳn là họ không cần theo kiểu của những con vẹt luôn nhại lại ý tưởng của người khác. Họ là chính họ. Không có cái gì là toàn bích, nhưng cái cách thức mà họ thể hiện đã lột trần những vũng thối của " thiên đường " này.

    Và hẳn nhiên chỉ ra chỗ tối tăm mới may ra đi đến chỗ ánh sáng !

    Mở đầu bài viết, bạn Phương Anh đã nói ngay: "hoàn toàn không có ý định đưa ra những kết luận gì cả." Thế nhưng trong bài thì lại thấy Phương Anh có ý khen cái luận văn về loại thơ tục tĩu này. Vậy xin hỏi: "Bạn Phương Anh cóp dám đọc những vần thơ ấy cho các vị bề trên như ông bà, cha me, cô dì chú bác và cả con cháu của mình nghe hay không? Tôi đố bạn đấy. Bạn hãy thử đọc một bài có những từ ngữ chẳng e dè gì cả, nói toạc móng heo cái kín của phụ nữ cho ông bà cha mẹ nghe xem ý kiến của họ thế nào?"

    Tôi không có khả năng văn học nên không bình về những ý bạn khen đề tài đạt tiêu chuẩn (1) và (2) mà chỉ nêu cảm nhận của một bạn đọc bình thường thôi.

    Bài này có vẤn đề đáy chứ sao mà không thấy khách nào có ý kiến?