Phan Châu Thành - Khi bạn là nhân chứng ở Việt Nam hôm nay

  • Bởi Admin
    10/07/2013
    2 phản hồi

    Phan Châu Thành

    Tôi rất trân trọng những chia sẻ của bác sĩ Phạm Hồng Sơn trong bài viết “27 ghi chú dành cho những tù nhân lương tâm dự khuyết”. Dù 27 ghi chú đó là những lời rất giản dị, nhưng chúng thể hiện tình yêu con người chứa chan của tác giả, chúng vẫn toát lên ý chí kiên cường của người viết với sức mạnh của niềm tin, và nhất là chúng vẫn thể hiện một trí óc cân bằng, luôn tỉnh táo, luôn khách quan, khiêm nhường.

    Nhiều người khác đã viết bài khen ngợi “27 ghi chú” của bác sĩ Phạm Hồng Sơn như tác giả nhà báo Ngô Nhân Dụng, và tôi cũng đồng ý với họ. Bản thân tôi đã đọc kỹ “27 ghi chú” nhiều lần, ghi chép ra để suy nghĩ và học hỏi, cho mình. Biết đâu một ngày nào đó tôi sẽ cần đến chúng, dù vẫn biết nếu không phải dùng đến chúng vẫn hơn.

    Nhưng là công dân của nước Việt hôm nay, nếu bạn chỉ có tấm lòng yêu nước và muốn một ngày mai tươi sáng hơn cho đất nước, cho dân tộc – như cô bé Phương Uyên, thì chắc chắn bạn đã là một tù nhân lương tâm dự khuyết của chế độ này rồi. Người ta đang bắt tù nhân xây thêm nhiều nhà tù cho những người tù dự khuyết như thế, cho tôi và bạn - vì chúng ta yêu nước Việt của mình? Số lượng phòng giam sẽ tăng theo tỷ lệ thuận với tổng nợ quốc gia mà họ gây nên, nay đã trên trăm tỷ đô la và lớn hơn GDP...

    Vâng, tôi biết mình rất muốn những điều tốt đẹp hơn cho đất nước, và tôi tin các bạn cũng rất muốn những điều như thế. Nên chúng ta đều là tù nhân lương tâm dự khuyết của chế độ này. Và vì thế, tôi rất cảm ơn bác sĩ Phạm Hồng Sơn về 27 điều ghi chú đó.

    Tôi viết bài này vì hai lý do. Lý do thứ nhất tôi đã vừa thực hiện xong: chân thành cảm ơn bác sĩ Phạm Hồng Sơn.

    Lý do thứ hai: noi gương bác sĩ Phạm Hồng Sơn, tôi muốn làm một điều gì đó tương tự và có ích cho mọi người.

    Tôi chưa có “vinh hạnh” trải qua một ngày lao tù nào ở bất kỳ đâu. Nhưng cuộc đời gần sáu mươi tuổi với gần bốn mươi năm qua sống và làm việc trong chế độ này tôi có một bất hạnh lớn là đã phải rất nhiều lần làm nhân chứng trong các vụ án kinh tế, hình sự lớn của bộ máy hành pháp của chế độ này. Và tôi muốn chia sẻ với các bạn về những kinh nghiệm đó: Khi bạn là nhân chứng ở VN.

    Tại sao điều đó lại quan trọng? Nhân chứng thôi mà?

    Nếu bác sĩ Phạm Hồng Sơn với 27 ghi chú sẽ giúp bạn xử lý các vấn đề của mình khi chẳng may đã ở trong tù – cách đối xử với bản thân, với bạn tù và nhất là cai ngục, thì chia sẻ của tôi sẽ chỉ nói đến việc bạn nên cư xử thế nào với công an điều tra và cán bộ tòa án, viện kiểm sát khi bạn vẫn là công dân “tự do” và tự nhiên bị dính vào vụ án của người khác – khi bạn là “nhân chứng” hay người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.

    Tôi chỉ có 7 ý muốn chia sẻ với các bạn như sau:

    1. Khi bạn là nhân chứng ở Việt nam, hãy nhớ rằng việc đầu tiên và quan trọng nhất của bạn là bạn phải tự bảo vệ mình để khỏi dính sâu vào vụ án, chứ không phải bạn “chỉ là nhân chứng” đâu, và nhất là càng không phải là giúp cán bộ điều tra điều tra ra vụ án.
    Tại sao vậy?

    Lý do: Công an VN không bao giờ coi ai là vô tội. Bạn đã được mời là nhân chứng là do bạn vô tình bị liên quan đến vụ án, đến bị can thì đối với họ bạn cũng đã là nghi can “dự khuyết” rồi. Nếu họ không tìm ra nghi can thật hay không muốn tìm ra – rất thường là như thế (!)- vì đã “được chỉ đạo”, đã được ăn hối lộ rồi, thì họ sẽ tìm cách đưa những người ngây thơ như bạn vào tròng thay thế. Đối với CA VN, thà kết tội nhầm còn hơn không kết tội được ai, tức họ không thể không lập công với đảng. Còn dân oan phải chết oan ư? Chả là gì với họ, miễn là tiền họ vẫn đầy túi, lon họ vẫn thêm sao… Họ có thể vô tư cho bạn vào tù dù chính họ biết rõ nhất bạn là ngừoi vô tội. “Ai bảo số nó xui!”

    2. Hãy cảnh giác, cận trọng với những điều mình nói, mình “khai” với cán bộ điều tra, vì nếu có cơ hội họ sẽ dùng chính những điều đó để kéo bạn dính vào vụ án của người khác, do người khác gây nên, dù bạn hoàn toàn vô can, vô tội. Hãy chỉ nói sự thật và càng ít càng tốt. Đừng bao giờ nổ, suy diễn, quân tử dổm và sĩ diện ta biết tuốt, ta giỏi ta thông minh với họ, đơn giản không chỉ vì điều đó rất nguy hiểm cho bạn, mà còn vì: đừng vô tình hại người khác.

    Lý do: như đã nói ở điểm 1 trên, cán bộ điều tra luôn phải kết tội ai đó để lập công, dù người đó có tội hay không. Nếu người sẽ bị kết tội hay sẽ bị hại đó không phải là bạn, nhưng do những lời khai “vô tư” của bạn công an điều tra sẽ “chế” thành chứng cớ làm hại họ, thì là bạn vô tình tiếp tay cho lũ chúng.

    3. Hãy đừng nhiệt tình cung cấp thông tin mà bạn không phải nói ra theo trách nhiệm nhân chứng của bạn. Đừng tỏ ra mình biết nhiều, biết tuốt và muốn giúp họ giải quyết vụ án “vì điều tốt đẹp hay sự công bằng trong xã hội”. Đừng làm công cụ cho người khác làm điều xấu.

    Lý do: Những hiểu biết đó của bạn, công an điều tra nếu không dùng được để hại lại chính bạn hay hại ai khác thì họ cũng sẽ dùng để hại nhau, để tranh công, và thao túng vụ án sao cho có lợi cho cá nhân họ hay bè nhóm họ mà thôi. Không có ai trong số họ thực sự trân trọng và quan tâm đến những điều tốt đẹp hay sự công bằng trong xã hội như bạn đâu. Tôi đã từng nhầm như thế những năm còn trẻ khi làm nhân chứng cho những vụ án lớn đầu tiên. Tệ hơn nữa, khi công an điều tra và các thế lực trong vụ án tranh công, hại nhau, thao túng vụ án thì họ sẽ tìm cách khống chế nguồn tin và bạn sẽ bị kẹt vào đó. Như vậy, bạn vẫn hại lại chính mình, mà xã hội càng thêm xấu xa hơn, chứ không phải tốt đẹp và công bằng hơn như bạn muốn.

    4. Hãy đừng run sợ vì họ là công an điều tra hay công chức tòa án, viện kiểm sát. Đó là tâm lý bình thường rất tệ hại của đa số dân ta khi gặp và làm nhân chứng trước công an ngày nay, do ngoài đời thấy họ hống hánh quyền thế quá.

    Nhưng bạn phải biết mình là công dân tự do đang được họ nhờ giúp trong công việc của họ. Còn họ cũng chỉ là những công chức nhà nước như bao nhiêu người khác, như chính bạn.

    Tôi có hai cách để xử lý vấn đề này. Lúc đầu tôi phải hình dung ra những đứa bạn học cũ của mình mà nay chúng đang làm trong ngành công an, trong tòa án, trong viện kiểm sát ra sao. Hình dung nếu chúng nó đang ngồi phía bên kia bàn và hỏi mình thì mình sẽ nói gì. Thường chúng nó là những đứa học rất dốt và tư cách chả có gì hấp dẫn mới chui vào những ngành đó (thời của tôi là thế, và bây giờ vẫn thế, chỉ khác là chúng nó còn phải tốn nhiều tiền hơn).

    Cách thứ hai là tôi tự nghiên cứu quyền hạn của họ - những cán bộ điều tra, và quyền lợi của mình trong Bộ Luật Tố tụng Hình sự, để chọn cách cứ xử đúng đắn nhất cho mình, để tự bảo vệ mình. Và đây là cách tôi khuyên các bạn cũng nên làm như thế.

    Hãy đọc kỹ bộ luật Tố tụng Hình sự. Hãy mang nó theo khi bạn phải đi làm việc với cán bộ điều tra, khi bạn là “nhân chứng” hay người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan. Hãy làm rõ với họ ngay từ đầu quyền hạn của họ đối với bạn – một công dân tự do, và quyền lợi của bạn- một công dân tự do. Hãy hỏi rõ mỗi yêu cầu của họ với bạn là dựa trên điều khoản nào của Luật Tố tụng Hình sự? Tại sao bạn phải làm thế?

    Đừng làm hay nói những gì chỉ vì bạn có thể làm hay nói. Chỉ nên làm hay nói những gì bạn phải làm hay nói với tư cách và trách nhiệm công dân. Đừng kể chuyện, mà chỉ trả lời câu hỏi của họ thôi.

    Tại sao ư? Vẫn vì lý do như điều 1 trên: Họ có thể dùng những điều đó hại chính bạn khi họ cần và họ muốn, họ “phải” làm thế, dù họ biết bạn đang vô tư “giúp đỡ” họ. Đừng muốn là người hùng” của họ. Chữ hùng đi với chứ hung một vần.

    Lý do: Cái nguy hiểm và ghê tởm của chế độ này là họ bưng bít và thao túng pháp luật hoàn toàn trước mọi công dân. Những điều cơ bản như quyền tối thiểu của người công dân khi làm việc với quyền lực của chính quyền cũng không mấy công dân nào được biết và có để sử dụng. Cá nhân tôi là một ví dụ. Từ đó có thể suy ra 99,99% dân mình không biết quyền cơ bản của mình để tự bảo vệ trong cuộc sống, ví dụ như quyền của người làm nhân chứng trong các vụ án hình sự.
    Cái chính quyền “vì dân” này điều hành nửa đất nước từ 1954 rồi cả nước từ 1975, vậy mà mãi đến 1989 họ mới có bộ luật Tố tụng Hình sự đầu tiên, thì tức là suốt 35 năm trước họ muốn làm gì với dân để điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án là tùy họ. Ngay cả trong 24 năm có luật Tố tụng Hình sự hiện nay thì họ cũng không thực hiện nghiêm túc và càng không phổ cập nó cho dân để dân có cái tự bảo vệ mình trước họ.

    5. Trong khi họ lấy lời khai, hãy phản đối, từ chối trả lời những câu hỏi có tính chất gợi ý. Điều 135, khoản 4 Luật Tố tụng Hình sự cho bạn quyền đó. Hãy luôn có những đề nghị, yêu cầu, khiếu nại nếu cần thiết và nếu họ không thực hiện thì hãy yêu cầu họ ghi vào biên bản những đề nghi, yêu cầu, khiếu nại của bạn, vì bạn có quyền đó (Điều 95, khoản 1).

    Lý do: bạn phải chủ động trong quá trình lấy lời khai (không phải bạn đang bị hỏi cung) thì bạn mới tự bảo vệ được mình, không làm hại người khác và không trở thành công cụ cho họ làm điều xấu. Nói chung, hãy trở thành chuyên gia về Luật Tố tụng Hình sự thì bạn mới đạt được ba mục tiêu trên. Nếu tất cả ngừoi dân chúng ta đều có hiểu biết và biết áp dụng pháp luật, trước hết là bộ Luật Tố tụng hình sự thì chính quyền này cũng khó hành hạ vô nhân đạo ngừời dân thậm tệ như hiện nay. Tôi không nói điều đó sẽ chấm dứt.

    6. Sau khi họ đã lấy “lời khai” của bạn, đây là thời điểm quan trọng nhất, hãy đọc, xem kỹ lại tất cả nội dung và hình thức tờ Biên bản lời khai trước khi bạn ký hay quyết định không ký chúng.

    Nếu quyết định không ký Biên bản, bạn nên có lý do rõ ràng: nội dung không đúng như bạn khai, hình thức không đảm bảo để người ta không thể thay đổi nội dung sau đó – nhất là với các ngón nghề tinh vi của họ, hay vì pháp lý không bắt bạn phải ký các giấy tờ đó. Bạn có quyền chỉ ký khi những phản đối, đề nghị, khiếu nại của bạn được ghi vào Biên bản. Bạn có quyền viết thêm vào biên bản những điều đó trước khi ký.

    Về nội dung, đó phải đúng là những từ, câu và ý của bạn. Đừng để điều tra viên thay bằng những câu, từ “tương đương” hay gợi ý mà bạn không hiểu và không thể đồng ý.

    Về hình thức tờ Biên bản lời khai của nhân chứng, đây là điều quan trọng nhất, nó phải sao cho sau khi bạn ký nó và để lại, là tài liệu không ai có thể thay đổi, thêm thắt, tẩy xóa bớt hòng làm thay đổi ý nghĩa và nội dung lời khai “của bạn” theo hướng họ muốn. Nhớ là, họ không bao giờ cho bạn có một bản sao những gì bạn ký nên bạn càng phải RẤT cẩn thận trước khi ký bất cứ điều gì.

    Lý do: Chúng ta biết hệ thống tòa án của chế độ này chỉ trọng chứng, không trọng cung, cho nên các phán quyết của tòa có thể “bỏ túi” theo chỉ đạo từ trước vì chỉ dựa trên những “chứng cớ”
    “thu thập được” trong quá trình điều tra, mà không dựa trên quá trình tranh tụng tại Tòa. Điều này giúp họ vô hiệu hóa toàn bộ hoạt động của giới luật sư và hệ thống pháp lý kinh điển, biến mọi phiên tòa thành trò hề diễn lại những gì họ đã quyết từ trước. Và sự bưng bít kiến thức pháp luật, nhất là Luật tố tụng, thao túng luật pháp hoàn toàn bởi các cán bộ công an điều tra, viện kiểm sát, tòa án cho phép họ hoàn toàn có thể tạo ra mọi chúng cớ họ muốn và kết tội bất kỳ ai họ muốn. Các cơ quan này có thể giết người trong khi điều tra xong lại “chế ra” thư cảm ơn của người bị giết đối với người giết mình, như vụ án anh Nhựt ở Bình Dương… Đó là toàn bộ bản chất của hệ thống công lý của chế độ này.

    7. Để làm cho một Biên bản lời khai cuả bạn về hình thức khó sửa đổi mà không để lại dấu vết, bạn nên làm thật tốt những ghi chú sau:

    a. Đọc thật kỹ và đồng ý với từng từ, từng câu, và từng ý của nội dung biên bản;

    b. Không chấp nhận và đừng bao giờ ký biên bản mà điều tra viên ghi lời khai cố ý ghi thưa từng chữ ra, cách dòng nhiều, hay xuống dòng, để lề rất rộng... Đó là những cơ hội họ cố tình tạo ra để họ sẽ sửa đổi, thêm bớt từ ngữ, dấu chấm phẩy, thay đổi ý câu và nội dung sau đó…theo ý họ;

    c. Đếm và ký bên những chỗ bị sủa chữa, gạch xóa trong quá trình ghi biên bản. (Điều 95, Khoản 2 Luật Tố tụng cho bạn quyền này).

    d. Trước khi ký hãy yêu cầu họ ghi tất cả những đề nghị, khiếu nại, phản đối của bạn, nếu có. (Điều 95, Khoản 1 Luật Tố tụng cho bạn quyền này).

    e. Hãy đếm và ghi thêm các ghi chú về số trang, số dòng, nếu được thì cả số từ của biên bản, nhất là số lượng những điểm sửa chữa đã có chữ ký xác nhận của bạn ở bên, trước khi ký; Và nhớ là bạn hãy ký vào từng trang Biên bản dù có trang không có sửa đổi gì và không có ghi chú điều đó (để họ khó thay cả trang, nhất là khi họ ghi biên bản).

    f. Hãy có một ghi chú ghi rõ đây là biên bản thứ bao nhiêu bạn đã ký, vào ngày nào. Nên có một ghi chép riêng theo dõi ngày giờ, địa điểm bạn bị yêu cầu làm việc với cán bộ điều tra và các biên bản bản bạn đã ký tương ứng. Ví dụ: nếu bạn đã ký 5 Biên bản thì ghi rõ đây là biên bản thứ 5 ngày x/y/z, sau 4 biên bản khác bạn cũng đã khai và ký. Lý do: họ sẵn sàng thay nhau “quần” cho bạn mệt mỏi, chán nản đến nỗi phải ký vào Biên bản đúng theo ý họ, rồi họ bỏ các biên bản khác đúng sự thật tức đúng theo ý bạn đi.

    Nếu vụ án là lớn và nghiêm trọng, và bạn là nhân chứng quan trọng, bạn nên có sự tư vấn của luật sư. Ở VN này, tìm được luật sư thực sự rất khó. Nhưng vẫn có thể tìm được. Tôi cũng đã từng thuê luật sư, nhưng họ không giúp được gì hơn cả nếu bạn đã nắm được quyền lời của mình theo Luật Tố tụng Hình sự. Bạn đã tự tư vấn pháp luật cho mình được rồi. Còn những điều tôi nói ở trên, họ không nói cho bạn đâu, vì không còn là pháp luật nữa, mà là phá luật, là cướp luật. Họ phá luật và cướp luật của họ và bạn phải chống đỡ. Nếu chống đỡ trong tình cảnh ý thức được việc mình bị cả hệ thống cướp mất luật bảo vệ bạn, thì bạn sẽ có có may không chết oan cao hơn. Cách của tôi là; chúng ta hãy đòi lại quyền lợi của mình, hãy đòi lại luật pháp vốn để bảo vệ mình, cho mình!

    Mục đích của bạn khi vô phúc bị là nhân chứng hay người có quyền lợi liên quan hay người bị hại trong xã hội “dân chủ vận lần hơn tư bản” này là bạn phải tự bảo vệ mình, không vô tình làm hại người khác và không thành công cụ và nạn nhân của người khác. Để làm tốt điều đó, hãy trang bị trước kiến thức về quyền lợi của mình ít nhất theo Luật Tố tụng. Chúc các bạn đừng bao giờ phải tham khảo đến những chia sẻ này của tôi. Nhưng hãy cứ đọc Luật Tố tụng nhé!

    Phan Châu Thành

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    2 phản hồi

    Trên mạng có những bài như thế này là tốt, rất thiết thực. Nếu hiểu từ "giáo dục" theo nghĩa rộng (phổ biến kinh nghiệm của người đi trước cho người đi sau) thì đây chính là chính là bài có tác dụng giáo dục.

    Có điều cần bàn thêm là nhà nước ta ban hành cả một rừng luật, quốc hội họp lần nào cũng bàn về ra luật nọ, sửa đổi luật kia, thế nhưng các nhân viên công quyền có làm theo luật đâu, người vi phạm luật nhiều nhất lại là những người trong ngành tư pháp. Nhà nước cai trị dân bằng thủ đoạn, kể cả những thủ đoạn đê tiện và lưu manh nhất. Luật nào cho quân đội và công an thuê cả bọn lưu manh côn đồ đi cướp đát của dân?

    Có người nêu ý kiến là ai giỏi luật hơn TS Cù Huy Hà Vũ mà cuối cùng cũng mắc bẫy về hai cái bao bọc "con tự do" để rồi phải lĩnh án 7 năm tù giam và 3 năm quản thúc?

    Có mấy kinh nghiệm tác giả khuyên rất tốt, đó là đừng nói nhiều, đừng tỏ ra thông minh hơn bọn công quyền. Có người còn không nói cơ, công an hỏi gì thì bảo "tôi điếc, muốn hỏi gì thì viết vào giấy, đưa tôi đem về nhà nghiên cứu rồi sau vài ngày tôi mới trả lời được, tôi trả lời ngay không chính xác vì bị động, chưa suy nghĩ thấu đáo". Có người mang theo máy ghi âm bảo công an nói gì thì ghi âm, đem về nhà suy nghĩ kỹ rồi trả lời sau. Nói thế chẳng khác nào bịt miệng bọn "cứt" (từ cánh lái và phụ xe gọi công an).

    Bọn "cứt" thường giành thế chủ động, thì mình phải làm cho chúng bị động bằng cách hoãn binh, mình giành lại thế chủ động. Có người khi bị công an mời thì đem theo nhà báo hoặc người hiểu luật pháp, "cứt" thường rất sợ người khác chứng kiến hành vi khuất tất của chúng. Người này chủ động luôn: nếu không có người bên cạnh thì tôi không bình tĩnh và không trả lời gì hết, kể cả hỏi những câu thông thường như vợ con tên là gì?

    Cứt có "công thức" là khi gửi giấy mời thường ghi "lý do thông báo sau", người nhận giấy mời nên khước từ, phải cho biết "lý do" trước rồi hãy đến.

    Bọn cứt cũng như bọn thẩm phán tòa án thường lắt léo, xảo trá, lắm mưu mô vì đó là nghề của chúng, chúng lại có cả một tập thể nghiên cứu những thủ đoạn đối với dân, còn người dân mấy khi đến chỗ pháp đình nên dễ bị thua. Nhưng "diamont cut diamont". Xin kể trường hợp cụ thể để dẫn chứng: có một bác già bị công an bắt vào đồn giữ nửa ngày chỉ vì "tội" chup ảnh cảnh công an và dân phong đi cướp chợ. Bác làm đơn đến tòa án quận để khởi kiện, có chứng cớ kèm theo đơn là một vài bài báo đã tường thuật cảnh đó. Tưởng như thế là hoàn chình, nào ngờ tên chánh án tòa án quận đọc xong đơn và các bài báo ngãm nghĩ lâu lâu rồi đòi chứng cớ là phải có biên bản công an bắt và giữ bác trong đồn. Bản thân hắn cũng thừa biết là công an chẳng dại gì "thú tội" là đã bắt giữ người trái pháp luật bằng cái biên bản giao cho người bị bắt.

    Bác già rất bình thản cất lời chửi :"Chứng cớ cái mả cha mày. Địt mẹ mày!" Tên chánh án trợn tròn mắt vì điều không ngờ đã xẩy ra. Hắn bảo bác già chửi hắn là xúc phạm hắn rồi hắn sẽ xử lý. Bác già cứng cỏi hỏi lại:

    - Thế chứng cớ đâu?

    Trong phòng lúc ấy chỉ có hai người, tên chánh án biết ngay là mình bị "gậy ông đập lưng ông" và "vỏ quít dầy có móng tay nhọn."

    Những bài viết nêu cụ thể tình tiết giống như câu chuyện thì hấp dẫn hơn những bài chỉ có lý thuyết đơn thuần. Mong những ai đã từng trải qua những tai hạo phái đối mặt với bọn lưu manh đnag ngồi ghế pháp luật thì phổ biến kinh nghiẹm cho mọi người biết. Có là bệnh nhân mới biết bộ mặt thật của bệnh viện, có là đương sự mới biết bộ mặt thật của tòa án, có là "phạm nhân" mới biết bộ mặt thật của công an. Có là người Việt Nam mới biết nhà nước CHXHCN VN có cả lũ lưu manh nằm trong một nhà nước lưu manh.

    Một bài viết hay, những lời khuyên thiết thực với nhiều trăn trở bản thân và kinh nghiệm xương máu mà một người bình thường ít kinh nghiệm thường không nghĩ đến. 27 lời khuyên của BS Phạm Hồng Sơn dành cho tù nhân dự khuyết và 7 lời khuyên của Phan châu Thành dành cho nhân chứng dự khuyết có thể dùng làm phụ lục đáng quí cho bản hiến chương quốc tế nhân quyền để cho những đoàn thể đấu tranh cho dân chủ phổ biến rộng rãi cho dân chúng.