Andrew Lâm - Việt Nam: Khi người tiêu dùng sùng bái ngôi đền siêu thị

  • Bởi Diên Vỹ
    08/04/2013
    4 phản hồi

    Diên Vỹ chuyển ngữ

    Ở Việt Nam, hiện đang có một giới tiêu thụ với nguồn thu nhập vô tận và thói quen mua hàng xa xỉ và bất động sản ở nước ngoài. Với số ít nhưng ngày càng đông, họ theo bước chân của những người Trung Quốc trước đây với những chuyến du lịch mua sắm xả láng. Trong đầu họ là Gucci, Shiseido, Nokia và Ipod, cùng với những căn hộ cao cấp. Và Hải, một người bạn tôi quen biết vài năm trước ở Sài Gòn, đã trở thành một người như thế.

    Mặc dù lưu lại vài ngày tại San Francisco, anh lại không muốn đến thăm Cầu Golden Gate, chẳng thích thăm phố Chinatown hoặc quan tâm đến bến Fisherman Warf. Bãi biển và công viên hay chuyến đi trên xe điện cũng chẳng làm anh thích thú. Và khi tôi chỉ đường chân trời mờ ảo của khu Russian Hill vào buổi hoàng hôn, anh chỉ chụp một bức ảnh lấy lệ. Ngoài ra thì anh thấy tẻ nhạt. Anh không muốn gì ngoài việc mua sắm, ăn uống ở những nhà hàng ngon nhất và bắt tôi chụp ảnh anh đang làm những việc ấy. Nếu không anh lên mạng hoặc nói chuyện trên điện thoại di động về việc duy nhất là mua sắm. Anh thăm dò giá cả bất động sản, chụp ảnh và gửi kèm tin nhắn đến bạn bè và đối tác thương mại của mình ở Việt Nam.

    Và anh cũng có một danh sách về những mặt hàng cao cấp mà anh “cần mua”, và vì anh biết rất ít tiếng Anh, tôi trở thành người thông dịch, bên cạnh nhiệm vụ tài xế, chủ nhà và phó nhòm cho anh.

    Cho đến vài năm gần đây, nền kinh tế Việt Nam đã tăng trưởng nhanh chóng và điên cuồng. Kể từ khi cuộc chiến tranh lạnh chấm dứt, và đặc biệt sau khi Hoa Kỳ bình thường hoá quan hệ với cựu thù của mình vào năm 1997, kinh tế Việt Nam đã phát triển một cách vững chãi. Trong gần một thập niên, tỉ lệ tăng trưởng GDP trung bình nằm trong khoảng từ 7 đến 10 phần trăm mỗi năm. Nó đã chậm lại trong vài năm qua nhưng mức độ giàu có vẫn giữ nguyên trong một thành phần. Thật thế, Việt Nam có thể vẫn mặc chiếc áo búa liềm bên ngoài nhưng trái tim đã đập theo nhịp độ của thương mại và tư bản.

    Thay vì thế, đây là thời kỳ của giới tư bản đỏ. Và Việt Nam đang lao vào xã hội tiêu thụ với một tốc độ chóng mặt và không thèm nhìn lại phía sau. Nếu tôn giáo từng là thuốc phiện của quần chúng, và ý thức hệ là nguồn gốc của cách mạng, thì giờ đây tiền bạc đã thay chân cả hai và cải đạo mọi người, từ trẻ đến già, để thờ phượng một ngôi đền mới ở Việt Nam, đó là siêu thị.

    Cuộc cách mạng mới này có từ ngữ riêng của nó.

    Sống vội: Sống nhanh và tiêu xài hết cả.

    Đua đòi: Tranh đua, tham lam, muốn bằng chị bằng em.

    Văn hoá tốc độ: Nền văn hoá của lối sống nhanh.

    Lô Cồ: Từ mượn của tiếng Anh “local”, dùng để miêu tả người lạc hậu, quê mùa hoặc hàng rẻ sản xuất ở Việt Nam. Hải sẽ nói với bạn rằng anh chẳng có người bạn nào Lô Cồ. Anh thích dân Việt Kiều như tôi, những người Việt từ nước ngoài.

    Sì Trét: “Stress”, người Việt dùng từ này để diễn tả tính năng động cao. Ví dụ một người bị Sì Trét có nghĩa đang là nhắn tin cho ai đó trong khi đang nói chuyện trên di động với một người khác về một thương vụ nào đấy.

    Trong cái thế giới ấy, việc có thể chi 200 Mỹ kim cho một chai vang hoặc 340 Mỹ kim cho một chiếc áo hiệu Gucci đều làm mọi người thèm muốn. Đấy là thế giới của phong cách tay trên, nơi mà ở một buổi tiệc giữa bạn bè với nhau, việc đầu tiên người ta làm là rút di động đặt lên bàn để mọi người thấy mình vừa tậu được công nghệ mới nhất. Trên thực tế, Việt Nam có tỉ lệ sử dụng di động bình quân đầu người cao hơn cả Trung Quốc - 130 triệu chiếc cho dân số 90 triệu người. Ở Việt Nam, làm giàu thật sự là vinh quang. Và giàu có bắt buộc phải khoe của - gần đây nhất là bằng cách du lịch và mua sắm ở nước ngoài.

    Nói cho cùng, Việt Nam đã có tỉ phú đầu tiên, vừa được tạp chí Forbes xác nhận là Phạm Nhật Vượng. Những người khác cũng sắp có tên.

    Giới tinh tuyển hậu ý thức hệ này - con cái của các gia đình thương nhân hoặc các thành viên cộng sản cao cấp - hiện đang sống trong một thế giới ngập tràn giàu có và xa xỉ, một thế giới mà cha mẹ họ không thể nào mường tượng trong một hoặc hai thế hệ trước, khi họ mặc đồ bộ màu đen và xếp hàng mua gạo ở các cửa hàng nhà nước.

    Nhưng đây cũng là đất nước của sự giàu có chóng mặt và sự nghèo khổ đầy nhục nhã. Hàng nghìn nông dân đang bị di dời để Việt Nam có thể xây dựng 140 sân gôn. Trong khi nạn buôn người đang trở thành vấn nạn lớn trong nước, một thành viên bộ chính trị cộng sản thực thụ hiện nay không bao giờ thiếu xe Lexus và đồng hồ Rolex cùng ít nhất là năm người hầu trong biệt thự của mình. Trong khi thu nhập bình quân đầu người hàng năm là 1.200 Mỹ kim vào năm 2010, những thương hiệu cao cấp như Shiseido, Prada, Bvlgari, Hermes đang ngày càng trở thành mặt hàng tiêu thụ phổ biến. Theo một thăm dò của một công ty tiếp thị và quảng cáo vài năm trước, 68% giới trẻ cho biết thương hiệu là mối quan tâm hàng đầu của họ khi mua sắm, và 73% sẵn sàng trả thêm tiền để mua hàng chất lượng cao.

    Anh bạn Hải của tôi thì rất mê dây thắt lưng; anh có một bộ sưu tập của những nhà thiết kế cao cấp. Trong ngày mua sắm cuối cùng của anh, chúng tôi đã trải qua bốn giờ tại cửa hàng Hermes. Chúng tôi đã thử thách tính kiên nhẫn của cô bán hàng trẻ, cô đã phải gọi điện và tìm trên mạng để kiếm một chiếc thắt lưng màu xanh da trời với khoá bạc lớn hình chữ H trên cả nước trong khi chúng tôi ngồi nhâm nhi ly cà phê cappuccino của mình.

    Khi cô gái không tìm được chiếc thắt lưng, Hải than phiền bằng tiếng Việt: “Tôi không biết là San Francisco quá ít hàng. Ở Bangkok thì đa dạng hơn nhiều.”

    Tôi cố im lặng nhưng cô gái trẻ hỏi và tôi phải dịch. Cô xin lỗi. Và cô hỏi nhỏ. “Vậy anh cũng từ Việt Nam sang?”

    Tôi muốn nói với cô rằng tôi đã bỏ chạy như một người tị nạn trước đây rất lâu. Đó là khi Sài Gòn sụp đổ vào năm 1975 và được đổi tên thành Thành phố Hồ Chí Minh, chính quyền mới loại bỏ giai cấp tư sản như tôi và gia đình và đưa nhiều người vào trại cải tạo và những vùng kinh tế mới, nhà cửa chúng tôi bị tịch thu. Những người khác trốn chạy ra biển như những thuyền nhân. Nhiều người đã chết.

    Nhưng nếu Hà Nội muốn tạo ra một xã hội phi giai cấp thì họ đã thất bại và điều ngược lại đã xảy ra. Họ thấy khó cưỡng lại cuộc sống cao sang trong những biệt thự bỏ hoang. Khi cuộc chiến tranh lạnh chấm dứt, cũng là lúc thời kỳ của việc chú trọng đến địa vị, thâu tóm tiền bạc, một xã hội đam mê vật chất và những điều tương tự mà Việt Nam chưa từng chứng kiến trước đây trong lịch sử lâu dài và khốn khổ của mình.

    “Không,” tôi nói với cô bán hàng, nghĩ đến cuốn sách của Joan Didion về lòng tham và thói xa xỉ. “Nhưng đó là nơi xuất xứ của tôi.”

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    4 phản hồi

    Chào bác Diên Vỹ,

    Chỉ là còm vu vơ, thời may được bác trả lời ngay, thiệt là cảm kích.
    Cũng xin cảm ơn bác đã dành thời gian dịch cho bà con những tin tức ngoại văn, đây là điều đáng quý. Nói nào ngay, Hope tôi cũng chỉ còm vu vơ thế thôi, chứ để mà dành công sức dịch như bác chắc còn lâu (không đủ độ siêng).

    Tuy nhiên, trở lại bài dịch:

    Bác nói "trung tâm thương mại" nó dài rùi bác dùng "siêu thị" cho nó ngắn theo tôi là không ổn. Xin tạm lấy 2 ví dụ là tít bài mới nhất trong Dân Luận:

    Dương Ngọc Dũng - Những sai lầm tổng quát trong cuốn sách "Đối Thoại" của nhóm Giao Điểm
    Bác có thể "rút cho nó gọn" thành Những cái sai trong "Đối thoại" của Giao Điểm, được nhưng không nên (và cũng không cần phải như vậy, phải không bác).

    Góp ý Hiến pháp qua cái nhìn của một chuyên gia nước ngoài, giáo sư Jonathan London
    Bác có quyền "rút cho nó gọn" thành Góp ý Hiến Pháp qua cái nhìn của giáo sư nước ngoài Johnathan London, cũng vẫn được nhưng không nên (và cũng không cần phải như vậy, phải không hè).

    Cũng xin thưa với bác là, theo như tôi thấy, ở Việt Nam hay ở Mỹ thì 2 khái niệm "siêu thị" (supermarket) và "trung tâm mua sắm" (shopping mall) là khác nhau. "Siêu thị" là nơi của mấy bà nội trợ ra vào, có nhiều đồ ăn, thịt cá... Còn "trung tâm mua sắm" là nơi có thể tìm đồ hiệu, thời trang cao cấp. Nên, xin mạn phép bảo lưu ý kiến rằng bác dùng "siêu thị" là hông ổn.

    Chuyện người bán hàng là nữ, tôi không nhìn kỹ chữ woman nên có thiếu sót, xin ghi nhận phản hồi của bác.

    Những chữ "bắt" "khủng" bác không thích dùng tôi xin tôn trọng.

    Tuy nhiên, quan điểm cá nhân của tôi là, người dịch ngoài là "chuyển ngữ" còn phải truyền tải được tinh thần của bài gốc. (Đọc đến đây mới thấy bác để ở đầu bài là "chuyển ngữ", tức là chỉ "chuyển" thôi, còn nó đến đâu thì đến hả bác?).
    Cũng như cái tựa, ngoài chuyện dịch sao cho đúng, ngắn gọn, còn phải chuyển được cái giọng văn của tác giả. Âu đó cũng là một cách để chúng ta "trung thành với bản gốc". Nên tôi mạn phép dịch là (ráng sao cho ngắn mà giữ được cái hồn luôn):

    Việt Nam thời kỳ quá độ: Giáp mặt tín đồ mua sắm tại đất Thánh

    Hay câu đối thoại cuối, xin đề nghị:
    "Vậy anh cũng từ Việt Nam qua hả?"
    "Không, tôi qua đây lâu rồi."

    Theo tôi, cái tựa đề + câu đối thoại cuối là phần "hồn cốt" nhất của bài viết này, mà không được dịch cho nó "chuẩn" nên với tôi như vậy là "ẩu"... Tuy nhiên đọc lại thấy mình cũng hơi "cẩu thả" khi dùng từ "cẩu thả" có gì không phải, mong bác bỏ qua! :-)

    Thú thật với bác, còm của tôi xuất phát từ đoạn đọc "khoá bạc lớn hình chữ H trên cả nước " (hổng hiểu) nên mới tò mò chui qua bản tiếng Anh coi. Rùi mới ngứa tay còm cho bác!

    Xin chốt lại như sau: cảm ơn sự nhiệt tình đóng góp bài dịch của bác, tuy nhiên bác nên chăm chút hơn trước khi trình làng (cái này chắc là bác làm được, có vẻ là do bận quá hay là phải gửi bài gấp nên mới có thiếu sót chút thôi). Cũng xin cảm ơn tinh thần cầu thị của bác. Và mong còn có dịp đem chút vốn ngoại ngữ của mình ra cùng "mài dũa" với bác.

    Chúc bác phẻ & có nhiều bài dịch chất lượng hơn nữa!

    Hope viết:
    Bài dịch cẩu thả quá sao Dân Luận ko lọc lại trước khi cho đăng?

    Shopping Mall mà dịch là "siêu thị" thì không ổn chút nào, nên là "trung tâm thương mại" hay "cửa hàng mua sắm"... Ở Mỹ phân biệt rất rõ shopping mall & supermarket.

    Ví dụ đoạn:
    "Chúng tôi đã thử thách tính kiên nhẫn của cô bán hàng trẻ, cô đã phải gọi điện và tìm trên mạng để kiếm một chiếc thắt lưng màu xanh da trời với khoá bạc lớn hình chữ H trên cả nước trong khi chúng tôi ngồi nhâm nhi ly cà phê cappuccino của mình."

    Đề nghị dịch như sau:
    "Chúng tôi đã thử mức độ kiên nhẫn của người bán hàng khi "bắt" anh này phải gọi điện và lên mạng để lục tung nước Mỹ cho ra sợi dây nịt màu xanh có mặt "khủng" bằng bạc hình chữ H, trong khi chúng tôi thì nhấm nháp Cappuccino."

    Cám ơn bác Hope đã góp ý. Vì cụm từ "trung tâm thương mại" quá dài cho tựa đề, tôi mạn phép dùng từ "siêu thị" ngắn hơn và để người đọc dễ liên tưởng đến những món hàng xa xỉ hơn.

    Cũng cám ơn đề nghị sửa đoạn văn dịch của bác. Tuy nhiên tôi không đồng ý trong việc dùng những từ "khủng", "bắt" trong ngoặc kép vì muốn giữ đúng lời văn của tác giả thay vì diễn đạt thêm cảm xúc của mình.

    Hơn nữa, tác giả nói rất rõ rằng người bán hàng là một cô gái, đề nghị dịch là "anh này" của bác theo tôi thì hơi phóng túng khi đổi giới tính của cô ta.

    Đây là nguyên văn:

    "We tested the patience of the young saleswoman who called and searched on line for a blue belt with a big silver buckle in the shape the letter H from all over the country while we sipped our cappuccino."

    Nếu bài dịch có chỗ cẩu thả, xin bác cứ tự nhiên chỉ bảo để tôi rút kinh nghiệm thêm.

    Thân mến.

    Bài dịch cẩu thả quá sao Dân Luận ko lọc lại trước khi cho đăng?

    Shopping Mall mà dịch là "siêu thị" thì không ổn chút nào, nên là "trung tâm thương mại" hay "cửa hàng mua sắm"... Ở Mỹ phân biệt rất rõ shopping mall & supermarket.

    Ví dụ đoạn:
    "Chúng tôi đã thử thách tính kiên nhẫn của cô bán hàng trẻ, cô đã phải gọi điện và tìm trên mạng để kiếm một chiếc thắt lưng màu xanh da trời với khoá bạc lớn hình chữ H trên cả nước trong khi chúng tôi ngồi nhâm nhi ly cà phê cappuccino của mình."

    Đề nghị dịch như sau:
    "Chúng tôi đã thử mức độ kiên nhẫn của người bán hàng khi "bắt" anh này phải gọi điện và lên mạng để lục tung nước Mỹ cho ra sợi dây nịt màu xanh có mặt "khủng" bằng bạc hình chữ H, trong khi chúng tôi thì nhấm nháp Cappuccino."

    Dù rất nhiều tiền nhưng tôi cho rằng tên Hải vẫn rất nghèo hầu hết mọi lĩnh vực , kém cõi về nhân cách , hắn chỉ làm nô dịch cho việc quảng cáo hàng hiệu. Tư cách quá tầm thường, là sản phẩm của con ông cháu cha sau ngày giải phóng.