Nguyễn Văn Thạnh - Hiến pháp và Dân chủ

  • Bởi Admin
    19/02/2013
    7 phản hồi

    Nguyễn Văn Thạnh

    Có một cái mốt hiện nay là các nước hay mang bản hiến pháp ra sửa hay làm mới mỗi khi có sự thay đổi chính trị hoặc giới cầm quyền thấy tình thế buộc phải thay đổi, không thể như trước. Từ các nước biến động như Libi, Ai Cập,… hoặc bình yên như Việt Nam.

    Ở Việt Nam, kể từ năm 1946 bản hiến pháp đầu tiên của Nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa ra đời, nước Việt Nam (miền Bắc từ 1946 đến 1975, cả hai miền Nam – Bắc sau 1975), đã công bố và đưa vào thực thi 4 bản hiến pháp. Đó là những bản hiến pháp ra đời vào các ngày: 09/11/1946; 31/12/1959; 18/12/1980; 15/04/1992. Hiến pháp có nhiều nhưng không vì thế mà Việt Nam thành nước dân chủ và giàu mạnh. Vì sao vậy?

    1. Hiến pháp đẹp chưa chắc có dân chủ:

    Có một bài học cho chúng ta suy ngẫm: sau thất bại Thế chiến lần thứ nhất, nước Đức chuyên chế trở thành nước Đức dân chủ, với bản hiến pháp “đẹp như mơ” - Hiến pháp Weimar - tuy nhiên bản hiến pháp đó cũng không ngăn cản được sự bước lên nắm quyền của trùm chuyên chế phát xít Hitler, sau khi y khôn ngoan quốc hữu hóa, kiểm soát tất cả nền kinh tế nước Đức. Trong khi đó một đất nước là cái nôi của nền dân chủ - nước Anh - lại không có một bản hiến pháp thành văn như các quốc gia ta thường thấy. Nước Anh chuyển biến dần sang nền dân chủ với Đại hiến chương Magna Carta được ban hành năm 1215, nội dung của bản hiến chương này là hạn chế quyền lực của nhà vua, đồng thời thừa nhận một số quyền tự do của con người, trong đó quan trọng nhất là quyền tư hữu ruộng đất của chủ đất. Hàng loạt nước có hiến pháp tốt như Nga, Venezuela, Pakistan,…. cũng không có nền dân chủ mạnh, xã hội cũng không thịnh vượng. Nguyên nhân là kinh tế nhà nước chiếm phần lớn ở đây. Với quyền lực chính trị được hiến định, nếu để nhà nước nắm kinh tế thì nhà nước trở thành siêu quyền lực và bản hiến hiến pháp trở thành vô dụng là điều dễ hiểu.

    2. Quyền lợi là cái gốc của vấn đề:

    Hiến pháp được xem như luật mẹ, là bản khuế ước giữa những người công dân với người nắm quyền để cùng nhau xây dựng nên nhà nước. Trong cuộc sống, không chỉ có giữa người dân với người nắm quyền có thỏa thuận, có ký kết thành văn bản. Chúng ta thấy rất nhiều mối quan hệ cũng cần có sự thỏa thuận và ký kết thành văn bản: giữa nhà nước với nhà nước với các hiệp định; giữa công ty với công ty với hợp đồng,…. Các hợp đồng, các giao kèo giúp cho các điều khoản thỏa thuận được tôn trọng, thực thi, giúp cho mối quan hệ giữa hai “đối tác” được tốt đẹp. Tuy nhiên đó không phải là tất cả.

    Chúng ta thấy giữa các quốc gia với nhau, sau một thời gian đàm phán gian truân, các hiệp định, các hiệp ước vừa ký kết long trọng nhiều khi chưa kịp ráo mực đã bị chà đạp hoặc xóa bỏ (hiệp ước Xô-Đức; hòa đàm Nhật Mỹ trong thế chiến 2).


    Bên cho thuê đã âm thầm đào hè vào ban đêm tạo nên một rãnh sâu ngay trước cửa siêu thị điện máy Việt Long.

    Phân tích một trường hợp gần đây: Siêu thị điện máy Việt Long thuê mặt bằng của công ty Vinaconex, hợp đồng ký kết tới năm 2014 nhưng bắt đầu từ tháng 8/2011, siêu thị điện máy Việt Long (bên thuê) đã bị Vinaconex (bên cho thuê) đòi lại mặt bằng. Vì hợp đồng ký kết không thể xé bỏ dễ dàng nên công ty Vinaconex đã dùng đến nhiều tiểu xảo như: cúp điện, đào hào, tập kết vật liệu trước cửa hàng điện máy… với cách đó chắc chắn Việt Long sẽ thúc thủ vì thua lỗ, không buôn bán kinh danh được. Rõ ràng khi quyền lợi không được thỏa mãn thì con người ta luôn có nhiều cách để phá bỏ hay lách qua qui định mà mình đã cam kết trước đó. Con người-trong mối quan hệ công dân hay mối quan hệ chính quyền - chỉ thực hiện cam kết khi điều đó có lợi cho mình, hoặc buộc phải thực hiện nếu không sẽ bị thiệt hại.

    Như vậy, chúng ta thấy rằng, chỉ có quyền lợi hai bên thỏa mãn và thực lực hai bên bảo đảm để thực thi thì thỏa thuận mới được tôn trọng và thực thi nghiêm túc. Nếu một bên có sức mạnh vượt trội, một bên quá yếu thì dù giữa họ có sự thảo thuận đẹp, bình đẳng, hợp đạo lý đến đâu thì nguy cơ bị xé bỏ hay bóp méo, trốn tránh thực thi thỏa thuận là luôn hiện hữu. Việc lập hợp đồng rồi phá bỏ hợp đồng cũng là chuyện bình thường trong cuộc sống, nếu một bên ở thế mạnh và thấy rằng việc thực hiện hợp đồng không có lợi cho mình.

    3. Đề xuất giải pháp:

    Từ nhận thức trên, thay vì chúng ta chăm chú vào các điều khoản, các lý lẽ hay chữ nghĩa của bản hiến pháp. Chúng ta nên tập trung vào khả năng thực hiện của bản hiến pháp trong cuộc sống. Chú ý đến việc kiến tạo vị thế, nguồn lực của công dân để công dân có thực quyền. Khi đó dù có tráo trở đến mấy thì những người cầm quyền cũng không thể lắt léo, hay nuốt lời trong việc thực thi hiến pháp.

    Suy cho cùng, làm ăn, kinh tế, quyền lợi là cái gốc của vấn đề. Chỉ khi nào người dân nắm kinh tế thì mới có thực quyền. Bất cứ ai khi đọc cuốn sách “đường về nô lệ” của Hayek đều biết rằng, trong một đất nước mà nhà nước nắm kinh tế thì tất yếu dân chúng sẽ trở thành nô lệ. Nắm bầu bao, nắm dạ dày là nắm tất cả. Cái quốc nạn hiện nay Việt Nam đang đối diện không chỉ là chuyện độc quyền lãnh đạo của một đảng mà còn là kiểu kinh tế nhà nước chiếm tỷ trọng quá lớn. Từ điện nước, xăng dầu, hàng không, bến cảng, khoáng sản,…. đến giáo dục, y tế,….. đều đo nhà nước nắm giữ.

    Chúng ta hãy cùng nhau hiến định một điều dứt khoát rằng “tự do kinh tế là quyền thiên liêng, bất khả xâm phạm, tự do kinh tế là mạch máu của các loại tự do” và cuối cùng tự do kinh tế có được khi nền kinh tế do tư nhân nắm giữ hoạt động qua cơ chế thị trường, nhà nước chỉ có vai trò duy nhất là giữ luật và thực thi luật. Kinh tế đúng thì mọi việc còn lại sẽ đúng theo.

    Với một nguồn lực ít ỏi và thời gian không nhiều, chúng ta cần tập trung tranh đấu cho đúng mục tiêu. Bức tranh nước ta hiện nay không khác gì Liên Xô năm 1990, thời điểm mà các tập đoàn nhà nước sụp đổ và quá trình tái cơ cấu, bán tháo tài sản nhà nước bắt đầu. Rồi đây không khéo bài học đau thương của Liên Xô lại lặp lại với chúng ta là sau một đêm tất cả các tài sản của nhà nước được chuyển vào tay những ông chủ mới biết chớp thời cơ, biết bắt tay quan chức mua rẻ như cho. Khi đó dù có bản hiến pháp đẹp như tiên thì dân chủ vẫn mãi còn xa vời.

    Hãy chú ý vào mục tiêu duy nhất “kinh tế là mạch máu - nắm lấy kinh tế là nắm lấy tất cả”. Hiến pháp cũng thành đồ mã khi nền kinh tế do nhà nước hay do một nhóm nhỏ thao túng. Muốn làm ông chủ, bạn phải có tiền; muốn có dân chủ, dân phải nắm kinh tế.

    Người ta cứ trau chuốt, tranh cãi từng câu chữ trong bản hiến pháp, như thể một hiến pháp hoàn hảo sẽ giải quyết được những ung nhọt của cuộc sống nói chung và chính trị nói riêng vậy. Đó là một bệnh và một sai lầm thường thấy của nền chính trị salon.

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    7 phản hồi

    Phản hồi: 

    Tôi viết thế mà bạn vẫn chưa hiểu? Ở Việt nam chẳng có bất cứ tự do gì vì quyền lực không ở dân mà ở chính quyền. Cho người dân được tự do làm ăn buôn bán chỉ là để cứu nguy kinh tế và cứu nguy chế độ, nhưng vẫn nằm trong quy định, vì mọi thứ nhà nước vẫn nắm chặt trong tay bởi Việt Nam là một nhà nước cộng sản độc tài toàn trị.

    Bạn viết thật lạ. Bạn viết "Tự do kinh tế chỉ có thể bảo đảm khi mọi ngành nghề phải sống được bằng thu nhập của mình, không sống bằng nguồn ngân sách nhà nước. Nếu có tự do kinh tế thì tờ báo trên không bao giờ sa thải nhân viên mình như thế"

    Thưa với bạn là dù bạn có thu nhập từ đâu thì cũng chẳng có ngành nghề nào bảo đảm, ngay cả ở nước Mỹ tự do. Dù làm cho tư nhân hay nhà nước, khi bạn vi phạm hợp đồng hay nội quy, họ có quyền sa thải bạn. Nếu không lý do hay lý do không đúng đắn thì bạn có quyền thưa kiện để tìm công bằng. Và như tôi đã nói, vì là chế độ cộng sản độc tài toàn trị nên bạn khó tìm được công bằng như các nước tự do dân chủ.

    kbc

    Phản hồi: 

    Bạn thấy ở VN không có tự do kinh tế rồi chứ?
    http://xuandienhannom.blogspot.com/2013/02/a-ra-on-oi-voi-nha-bao-nguyen...
    Tự do kinh tế chỉ có thể bảo đảm khi mọi ngành nghề phải sống được bằng thu nhập của mình, không sống bằng nguồn ngân sách nhà nước. Nếu có tự do kinh tế thì tờ báo trên không bao giờ sa thải nhân viên mình như thế

    Phản hồi: 

    Quan niệm của bạn chỉ áp dụng với chế độ cộng sản Bắc Hàn ngày nay hay Việt Nam thời bao cấp, nó không còn hợp với thời nay.

    Bạn viết: "Bạn có thể có lý nhưng người cầm quyền chỉ cần lấy một lý do gì đó cúp điện thì bạn cũng phải van lạy. Vài đại gia, dù là đại biểu quốc hội, chỉ mới lên tiếng chất vấn chính phủ, liền bị bóp chết qua việc ngăn chặn nguồn vốn."

    Chính vì vậy nên người dân mới cần có tự do dân chủ. Dân chủ là người dân làm chủ, nó khác với nhà nước làm chủ. Chính vì nhà nước làm chủ nên mọi thứ bị bóp nghẹt.

    kbc

    Phản hồi: 

    Thời bao cấp, tự do kinh tế của người dân gần như số 0. Khi đó dù có lương tri người ta cũng không dám lên tiếng, vì nhà cầm quyền chỉ cần cắt phiếu gạo hay không cấp ruộng là nắm chắc chết đói, cả gia đình trở nên khốn khổ. Văn nghệ sĩ, trí thức, nhà báo, nhà quay phim,....tất tần tật đều do nhà nước bao cấp kinh tế, trong hoàn cảnh đó dù có khuyến khích phát biểu, cũng không ai dám mở miệng nói điều khó nghe với chính quyền. Nhiều hội đoàn sinh ra cũng chỉ để làm cảnh vì chẳng ai có động lực để đấu tranh.

    Ngày hôm nay người dân được chút tự do làm ăn hơn: được mở công ty, cửa hiệu, xí nghiệp,....nhiều người có tầm nhìn ngắn tưởng rằng như vậy là tự do kinh tế. Thực tế thì vẫn chưa có tự do kinh tế. Bạn không thể thoát được các món chi phối như: điện, nước, ngân hàngtehege, xăng dầu, viễn thông, giáo dục, bệnh viện,...do nhà nước nắm giữ. Bạn có thể có lý nhưng người cầm quyền chỉ cần lấy một lý do gì đó cúp điện thì bạn cũng phải van lạy. Vài đại gia, dù là đại biểu quốc hội, chỉ mới lên tiếng chất vấn chính phủ, liền bị bóp chết qua việc ngăn chặn nguồn vốn.

    Khi có tự do kinh tế: tự do điện, nước, xăng dầu, báo chí, phim ảnh, viễn thông, y tế, giáo dục,...thì tất yếu các tự do khác sẽ xuất hiện. Không nắm kinh tế, không giữ được nguồn lợi thì người cầm quyền cũng chẳng có lý do gì ngăn cản dân chủ.

    Bạn nên dùng sự suy luận để thấy vấn đề nó sâu sắc hơn.

    Acsimet đã nói "hãy cho tôi một điểm tựa.....", tôi nghĩ chúng ta nên tìm một điểm tựa để thay đổi tất cả.

    Phản hồi: 

    [quote="Tên tác giả"]

    Chúng ta hãy cùng nhau hiến định một điều dứt khoát rằng “tự do kinh tế là quyền thiên liêng, bất khả xâm phạm, tự do kinh tế là mạch máu của các loại tự do” và cuối cùng tự do kinh tế có được khi nền kinh tế do tư nhân nắm giữ hoạt động qua cơ chế thị trường, nhà nước chỉ có vai trò duy nhất là giữ luật và thực thi luật. Kinh tế đúng thì mọi việc còn lại sẽ đúng theo.

    Với một nguồn lực ít ỏi và thời gian không nhiều, chúng ta cần tập trung tranh đấu cho đúng mục tiêu.
    [/quote]

    Có thể hiểu điều tác giả muốn nói ở đây gần nghĩa với câu tục ngữ:
    "Có thực mới vực được đạo" không?

    Phản hồi: 

    Tự do kinh tế? Thế nào là tự do kinh tế? Cho người dân được tự do làm ăn buôn bán không phải là tự do kinh tế sao? Hay là dẹp bỏ doanh nghiệp nhà nước để tư nhân làm chủ? Nó có gì khác nhau? Có thể sẽ có lời vì biết đầu tư và không còn tham nhũng; nhưng nó vẫn chưa đủ để đáp ứng nhu cầu đòi hỏi của con người. Ngoài vật chất, con người còn nhu cầu đòi hỏi được đáp ứng về mặt tinh thần, và một trong những quyền về tinh thần là quyền tự do tư tưởng. Một xã hội mà người dân bị kiềm kẹp tư tưởng thì đất nước không thể phát triển đi lên và nó cũng không thể gọi là một xã hội dân chủ. Kinh tế chỉ thỏa mãn nhu cầu vật chất, tuy rất cần thiết, nhưng muốn phát triển thì con người cần phải có tự do tư tưởng. Thử nghĩ nước Mỹ giầu có, người dân có mọi tiện nghi về vật chất nhưng nếu thiếu tự do tư tưởng thì xã hội Mỹ có văn minh như ngày nay? Bạn không thể ngồi ở nhà ăn cao lương mỹ vị mà thiếu mọi tự do khác.

    Tự do dân chủ tự nó sẽ đẻ ra nhiều tự do khác, trong dó có tự do kinh tế . Ở Việt Nam bây giờ chính quyền có cấm người dân làm giầu? Giới trẻ tha hồ ăn chơi, họ được quyền làm mọi chuyện ngoài chuyện tham gia hoạt động chính trị lật đổ nhà nước. Nghĩa là cho bạn hưởng tự do vật chất nhưng cấm bạn được tự do tư tưởng và đòi hỏi dân chủ.
    Chỉ khi đói bạn mới cần miếng ăn. Sau thời bao cấp, cộng sản đổi mới cho tự do làm ăn buôn bán, nhu cầu miếng ăn đã tạm coi như không chết vì đói. Nhưng cái nhu cầu của con người ngày nay không chỉ là miếng ăn mà phải có cả tinh thần.

    Ăn một bữa ngon chỉ bổ dưỡng được một ngày
    Đọc một cuốn sách hay bổ dưỡng cả một đời.

    Nói thế để thấy món ăn tinh thần cũng quan trọng và đôi khi quan trọng hơn cả vật chất.

    kbc

    Phản hồi: 

    Hiến pháp là một vật chết. Câu chữ trong đó không có ý nghĩa nếu xã hội không tin vào nó, không đấu tranh cho nó được thực thi, thậm chí là sẵn sàng chết vì nó.

    Thế nhưng quá trình đấu tranh cho một bản hiến pháp mới cũng rất quan trọng. Nó là cơ hội để mở ra một cuộc đấu tranh chính trị rộng khắp đòi các quyền của người dân, trong đó có quyền tự do kinh tế. Nó là dịp để chúng ta, những người mong muốn dân chủ hoá Việt Nam, đưa những tư tưởng lập hiến và bảo hiến tới đại đa số quần chúng. Bỏ lỡ những dịp như thế này - vì coi nó chẳng qua là một cách làm chính trị salon - là rất lãng phí.

    Tôi không có ý định tuyệt đối hoá đấu tranh đòi một bản hiến pháp mới. Nhưng chúng ta hoàn toàn có thể đấu tranh song song: trên mặt trận Hiến pháp và trên mặt trận đòi các quyền tự do kinh tế, chính trị. Không phải bỏ cái này và đề cao cái kia.