Trần Thị Ngự - Sự phát triển văn hóa tâm linh ở Việt Nam cũng có sứ mạng của nó?

  • Bởi Admin
    17/02/2013
    7 phản hồi

    Trần Thị Ngự

    tamlinh.jpg

    Trong lần về Việt Nam cách đây mấy tháng, tôi nhận thấy có một sự thay đổi lớn lao về các sinh hoạt tâm linh và tôn giáo ở miền Bắc Việt Nam. Lần tôi đi Hà Nội trước khi "xuất ngoại tìm đường cứu nước" cách đây đã hơn 25 năm. Khi ấy tôi thấy nhà của những người bà con tôi đến thăm đều có hình "bác Hồ", hoặc là được treo ngay chỗ dễ nhìn nhất khi mới bước vào trong nhà, hoặc là ở trên bàn thờ cùng với hình của những người quá cố khác. Bàn thờ rất đơn giản, có khi không thấy cả bát nhang hay cây nến (có thể vì không phải là ngày có cúng kiếng).

    Lúc đó người nhà cũng đưa tôi cũng đi thăm mấy chùa/đền quanh Hà Nội. Tôi có thăm đền Trấn Quốc gần Hồ Tây, nhưng thấy rất vắng lặng. Tiện đường ghé qua chùa gì (không nhớ tên) ở ngoài Hồ Tây thì chỉ nghe tiếng chó sủa rất dữ dội. Tôi thấy lạ, nhưng không dám hỏi. Người nhà giải thích chùa chỉ mở cửa ngày rằm và mùng một nên ngày thường không có ai đến.

    Mấy hôm sau, vào ngày rằm, người nhà đưa đi thăm chùa Quán Sứ, được coi là nổi tiếng về kiến trúc. Đến chùa lúc ấy gần giờ "cúng ngọ," tôi thấy các sư, cả nam lẫn nữ, đang tấp nập chuẩn bị đưa đồ cúng lên bàn thờ Phật. Đang ngạc nhiên về việc nam nữ tu sĩ cùng ở chung một chùa thì tôi lại càng sửng sốt khi thấy các đĩa giò lụa được đưa lên bàn thờ Phật (ở chùa thì phải cúng chay chứ nhỉ?). Khi thắc mắc thì người nhà giải thích là chùa ở đây không ăn chay. Khi về đến Sài Gòn, tôi đem chuyện ăn mặn ở chùa Quán Sứ kể cho một người chị, vốn là đệ tử của Thày Thích Minh Châu, thì chị cho biết thày Thích Minh Châu thường phải mang theo một hũ muối mè mỗi khi ra Hà Nội họp (về tôn giáo).

    Cái thời chưa mở cửa ấy, như mọi người đều biết, nhà cửa còn rất khó khăn, nhiều gia đình chỉ được chia một phòng trong một căn nhà, nấu ăn thì ở ngoài hành lang, còn nhà xí thì tập thể. Lần này về Hà Nội thì mọi chuyện khác hẳn. Nhiều người bà con của tôi đã "lên lầu" theo cả nghĩa bóng và nghĩa đen. Tiền bạc chẳng biết từ đâu nhưng nhiều người đã xây nhà mới ba hay bốn tầng, hay biến căn nhà cũ thành ba hay bốn tầng. Vì phần lớn các anh chị em của ba má tôi đều đã qua đời nên tôi đã được mời lên thắp nhang viếng các cụ trên bàn thờ đặt ở tầng cao nhất (lầu ba hay lầu bốn). Trong những gia đình tôi đến thăm, bàn thờ bây giờ to tát hơn nhiều so với trước kia, không những về diện tích mà còn về các trang hoàng và trưng bày. Điều đầu tiên là không còn có hình "bác Hồ" trong bất cứ một gia đình nào tôi đến thăm. Thứ hai, là bàn thờ nào cũng có nhang nến đầy đủ, mà còn rất to, cây nhang to và dài hơn gấp nhiều lần nhang thường dùng trong các gia đình người Việt ở Mỹ, tàn nhang cuốn vòng tạo một khung cảnh đầy tín ngưỡng. Trên bàn thờ còn có đầy đủ bánh trái, rượu và trà. Trong một buổi chiều tôi đi thăm bốn nhà, ở mỗi nhà leo bốn tấng cầu thang, rụng rời cả chân, ngắm nhìn bốn cái bàn thờ to tát tương tự như nhau, và lòng thắc mắc không hiểu sao lại có sự "chuyển biến" như thế. Đi thăm những gia đình không khá giả mấy, thấy nhà nào cũng có một bàn thờ hương khói nghi ngút. Một hôm, tôi đi bộ qua khu chùa Quán Sứ. Chỉ là ngày thường mà từ xa gần một dãy phố tôi đã nghe tiếng ồn ào lẫn tiếng tụng kinh vang ra. Trước cửa chùa thì đầy những chổ bày bán nhang đèn và hàng mã, trong đó có rất nhiều thứ giấy tiền, kể cả hình tờ 100 đô la.

    Tôi về Việt Nam lần này là do người nhà thúc dục về thăm mộ tổ tiên và viếng từ đường ở nhà quê. Trong lúc ngồi xe trên đường về quê, người nhà râm ran nói đủ thứ chuyện trong đó có chuyện đi chuà. Một bà chị, có chồng vốn là chánh án toà án nhân dân tối cao nhưng đã quá cố, mỗi ngày chăm chỉ tụng kinh hai tiếng buổi sáng. Một bà chị khác cứ hai ngày một lần lại đi chùa và ăn cơm ở chùa. Tôi tò mò hỏi cái gì khiến chị siêng kinh kệ chùa chiền thế. Câu trả lời là đi chùa cho "nó đỡ căng thẳng," gặp nhiều điều bực bội, phiền toái trong cuôc sống, từ nhà cửa, gia đình, xã hội, mà không đến chùa hay tìm sự bình yên trong tiếng kinh tiếng kệ thì sợ có ngày sẽ bị "tai biến" (mạch máu). Một bà chị khác thì nói chị tụng kinh để cầu xin trời Phật phù hộ mọi điều tốt lành cho gia đình và con cháu. Cũng mấy bà chị này khi đi qua lăng bác Hồ trước khi ra khỏi Hà Nội còn nhắc tôi đi thăm lăng "Bác".

    Khi ra thăm mộ các cụ tổ, người nhà mang theo đầy đủ các thứ lễ vật, hương nến, và đặc biệt là các bó giấy tiền, trong đó có cả một bó giấy tiền 100 đô la. Khi tôi nói đùa là các cụ ở dưới ấy đâu có tiêu tiền đô thì người nhà cũng cười nói là để các cụ mua vé máy bay đi thăm con cháu bên Mỹ.

    Sự phát triển các sinh hoạt tâm linh trong một khung cảnh xã hội có nhiều tiêu cực về kinh tế, chính trị, và xã hội chắc cũng mang một "sứ mạng" gì đó trong việc gìn giữ chế độ. Các đấng tối cao vô hình từ nay sẽ thay thế đảng và nhà nước để chiụ trách nhiệm về các sự thất bại hay đau khổ mà cá nhân gặp phải trong cuộc sống. Dân càng tin vào các đấng tối cao, lãnh đạo càng có cơ hội lẩn trách được trách nhiệm về hạnh phúc (hay bất hạnh) của người dân. Phát triển chùa chiền, đình miếu giúp tăng số tiền cúng dường mà còn được tiếng là tự do tôn giáo. Thật là nhất cử tam tứ tiện. Ai dám nói Đảng TA ngu?

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    7 phản hồi

    visitor viết:
    quan họ quê tôi viết:
    Từ bao đời nay Hội Lim vẫn thanh lịch tao nhã nức tiếng xa gần chẳng cần đảng nhà nước nào phải quan tâm. Đùng một phát hôm nay trên TV thấy chính quyền ta hò nhau phải trao tặng bằng khen (có chữ ký của thủ tướng) cho cụ A, nghệ nhân B... Nghe hãi quá.

    Mấy cái bằng khen này, từ giải thưởng văn học Hồ Chí Minh đến giải nghệ sĩ điện ảnh mà diễn viên Kim Chi từ chối, đều là mầm mống của những ganh ghét, đố kỵ, đểu cáng và lụn bại. Giải thưởng văn học đánh dấu sự xuống dốc của văn học, giải thưởng điện ảnh chứng kiến sự khốn cùng của điện ảnh...

    Thực tế đã chỉ ra rằng cứ chỗ nào có bàn tay chính quyền ta nhúng vào là nát bét. Chế độ này thật tài tình trong việc phá nát mọi thứ (nhân danh những mục đích tốt đẹp).

    Con lạy các bố, hãy để Hội Lim được yên!

    Ở nước nào mà chẳng có giải thưởng để vinh danh người có công. Con dao có thể là công cụ giết người. Nhưng con dao còn có nhiều công dụng khác nữa. Con dao không làm nên tội ác giêt người. Không lên án người cầm dao giết người, lại đổ tội cho con dao, hài vãi!

    Đọc cho kỹ rồi hãy ê a. Xin hỏi đồng chí: Các giải thưởng vinh danh nghệ thuật ở các nước mà đồng chí nói là do các hiệp hội dân sự tự tiến hành hay do chính quyền nhúng mũi vào (vì mục đích chính trị)?

    Nghệ thuật chỉ trường tồn khi nó vị nghệ thuật. Nghệ thuật vị chính trị thì chỉ có ganh ghét, đố kỵ, nát bét hiểu chửa. Đa số các liền anh liền chị Hội Lim không màng gì đến cái danh hão. Nhưng đã bắt đầu xuất hiện một hai liền anh liền chị xôi thịt. Nếu được tiếp tay bởi chính quyền thì coi như xong, nghệ thuật biến tướng. Các chính quyền lương thiện luôn hiểu điều này và luôn tránh xa không can thiệp. Kể cả khi có kẻ xôi thịt nào đó "thay mặt" xin vinh danh hội thì chính quyền cũng từ chối.

    Làm thế nào để nhận biết những kẻ xôi thịt? Bọn nghệ thuật xôi thịt (cũng như doanh nhân xôi thịt, nhà khoa học xôi thịt..) rất dễ nhận biết, vì chúng cứ mở miệng ra là lại: "Xin" được đảng, nhà nước, chính phủ quan tâm hỗ trợ. Với năm ba triệu hỗ trợ, vài tấm bằng khen gây chia rẽ, một cái Hội Lim đúng nghĩa chắc chắn sẽ bị xóa sổ.

    quan họ quê tôi viết:
    ...
    Mấy cái bằng khen này, từ giải thưởng văn học Hồ Chí Minh đến giải nghệ sĩ điện ảnh mà diễn viên Kim Chi từ chối, đều là mầm mống của những ganh ghét, đố kỵ, đểu cáng và lụn bại. Giải thưởng văn học đánh dấu sự xuống dốc của văn học, giải thưởng điện ảnh chứng kiến sự khốn cùng của điện ảnh...

    Ở nước nào mà chẳng có giải thưởng để vinh danh người có công. Con dao có thể là công cụ giết người. Nhưng con dao còn có nhiều công dụng khác nữa. Con dao không làm nên tội ác giêt người. Không lên án người cầm dao giết người, lại đổ tội cho con dao, hài vãi!

    Từ bao đời nay Hội Lim vẫn thanh lịch tao nhã nức tiếng xa gần chẳng cần đảng nhà nước nào phải quan tâm. Đùng một phát hôm nay trên TV thấy chính quyền ta hò nhau phải trao tặng bằng khen (có chữ ký của thủ tướng) cho cụ A, nghệ nhân B... Nghe hãi quá.

    Mấy cái bằng khen này, từ giải thưởng văn học Hồ Chí Minh đến giải nghệ sĩ điện ảnh mà diễn viên Kim Chi từ chối, đều là mầm mống của những ganh ghét, đố kỵ, đểu cáng và lụn bại. Giải thưởng văn học đánh dấu sự xuống dốc của văn học, giải thưởng điện ảnh chứng kiến sự khốn cùng của điện ảnh...

    Thực tế đã chỉ ra rằng cứ chỗ nào có bàn tay chính quyền ta nhúng vào là nát bét. Chế độ này thật tài tình trong việc phá nát mọi thứ (nhân danh những mục đích tốt đẹp).

    Con lạy các bố, hãy để Hội Lim được yên!


    Lễ hội đầu xuân ở Việt nam đang mất đi ý nghĩa đích thực

    Anh Vũ


    Khách hành hương đi hái lộc đầu xuân tại chuà Trấn Quốc 14/02/2013 (Reuters)

    Sau Tết Nguyên đán, một mùa lễ hội đang mở ra khắp nơi tại Việt Nam. Cũng như nhiều năm gần đây, không ít người có tâm huyết với văn hóa truyền thống ở Việt Nam không khỏi băn khoăn lo lắng về tình trạng biến tướng, thương mại hóa xô bồ trong các họat động lễ hội, vốn được coi là nơi hội tụ sức sống của văn hóa của dân tộc Việt Nam.

    Mùa lễ hội đầu xuân ở Việt Nam, mới chỉ bắt đầu được ít ngày nhưng cũng đã xuất hiện trở lại những lộn xộn làm mấy đi ý nghĩa cao đẹp của họat động văn hóa này. RFI phỏng vấn Tiến sĩ Nguyễn Xuân Diện, Viện nghiên cứu Hán Nôm tại Hà Nội về hiện trạng họat động lễ hội đầu xuân ở Việt Nam.

    RFI: Xin thân chào Tiến sĩ Nguyễn Xuân Diện, thưa anh, chắc hẳn đầu xuân này anh cũng đã tham dự nhiều lễ hội. Xin anh cho biết một vài nhận xét về họat động lễ hội đầu xuân năm nay tại Việt Nam?

    Tiến sĩ Nguyễn Xuân Diện: Sau những ngày Tết Nguyên Đán, lễ hội ở khắp nơi đã được mở ra, từ lễ hội làng, lễ hội vùng rồi lễ hội quốc gia. Có những lễ hội chỉ kéo dài trong một ngày, có những lễ hội kéo dài vài ngày, thậm chí có những lễ hội được kéo dài hết cả ba tháng mùa xuân, đó là lễ hội Chùa Hương và lễ hội Yên Tử. Một mùa lễ hội đang đến và chúng ta thấy cũng giống như mọi năm thì năm nay lễ hội đầu xuân ở Việt Nam đã được mở ra khắp tất cả các nơi. Gần như là tỉnh nào cũng có những lễ hội lớn.

    Trong truyền thống của chúng ta thì lễ hội chính là một phần của văn hóa và đạo đức của toàn xã hội. Đây là một dịp để người ta tưởng nhớ đến tổ tiên, cầu phúc và để ôn lại lịch sử, thể hiện niềm tôn kính đối với các vị anh hùng dân tộc, với Phật với Thánh. Các nhà nghiên cứu văn hóa cho rằng lễ hội chính là một cái nơi hội tụ sức sống của dân tộc, sức sống của văn hóa Việt Nam từ ngàn xưa để lại. Thực trạng của lễ hội trong mấy năm gần đây cho thấy có rất nhiều vấn đề, để lại một cái sự ưu tư lo lắng, lo lắng lắm, trong lòng những người nghiên cứu văn hóa và những người còn thiết tha với nền văn hóa lâu đời và đầy truyền thống nhân bản của Việt Nam hôm nay.

    RFI: Cụ thể những lo lắng của các anh đó là những điều gì?

    TS Nguyễn Xuân Diện: Các lễ hội đã được mở ra rất nhiều. Những cái lễ hội đầu xuân này thường là những lễ hội gắn với truyền thống và lịch sử của đất nước. Nhưng những điều này thực sự là không được những nhà tổ chức hay là những nhà quản lý văn hóa, ở đây là bộ Văn hóa, quan tâm cổ vũ cho cái điều đó. Cái nền cảnh của những truyền thống lịch sử của đất nước thì như một cái cớ để cho những người làm công tác quản lý văn hóa mà cụ thể là bộ Văn hóa, sở Văn hóa của các tỉnh, dựa vào đấy để làm lên những cái lễ hội ầm ĩ lòe loẹt, thu hút sự quan tâm của mọi người với một sự ồn ào và sự lệch lạc, đem lại những cái lo lắng lớn lắm.

    Chẳng hạn như chuyện về tâm linh, chuyện về văn hóa thì gần đây ở trong nước ta đã dấy lên rất là nhiều. Nhưng mà thực sự ra, những người làm quản lý văn hóa của Việt Nam chỉ dựa vào những cái hào quang của truyền thống lịch sử để mà cổ súy cho những cái lệch lạc, mê lầm của dân chúng.

    Tôi lấy ví dụ như là lễ hội đền trần tổ chức vào đêm 14 tháng Giêng. Đáng lẽ đây phải là nơi để giáo dục hào khí Đông Á và tinh thần yêu nước thì ngườii ta lại biến chuyện đó thành ra lại cổ súy cho cái chuyện ấn triện, thăng tiến rồi lợi lộc, rồi mua quan bán chức, thậm chí có sự tham gia của cả lãnh đạo cao cấp. Đáng lẽ ra đền Trần Thương ở tỉnh Hà Nam hay là đền Bà chúa kho ở Bắc Ninh phải là những nơi ở đó giáo dục tinh thần tận tụy và liêm chính, trách nhiệm đối với kho dự trữ của Nhà nước, thì lại thành ra nơi mặc cả, vay mượn mua bán quàng xuyên.

    Vừa rồi mùng bảy tháng Giêng lễ hội Tịch điền và tới đây nữa là lễ hội đàn xã tắc, đáng lẽ phải là nơi giáo dục lòng kính trọng đối với những người làm nông nghiệp, trọng nông thuần phác thì lại biến ra thành những nơi tụ tập đông người, lòe loẹt, cờ đèn kèn trống. Thật là vô cùng lo ngại đấy.

    Nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng có phát biểu trên báo chí là : Ở đâu mà lòng người bất an thì, xã hội bất trắc thì mê tín dị đoan cũng có cơ hội nhiều, như cỏ dại gặp đất hoang. Tôi thấy rằng qua nhìn cái tâm thế của những người đi lễ hội ở Việt Nam hôm nay trong mùa xuân này, thậm chí mới chỉ có 10 ngày nay thôi, chúng ta thấy rằng là chưa có bao giờ mà lòng người lại bất an, xã hội lại bất trắc như hôm nay.

    Người dân gần như không tìm được niềm tin nơi trần thế cho nên đành phải tìm kiếm trong niềm tin hoang mang vũ trụ. Các nhà quản lý thì cũng không làm được việc gì để mà định lại các chuẩn tắc cho lễ hội hoặc là hướng dẫn mọi người đi lễ hội như thế nào, gần như bỏ mặc người dân trong một cái cuộc hành hương đi vào lễ hội, tín ngưỡng như là đi vào bến lú sông mê như hiện nay.

    RFI: Còn một thực tế, nhiều năm qua hoạt động lễ hội vẫn cứ nhếch nhác và biến tướng theo hướng thương mại hóa. Đây là do người dân không hiểu được hết giá trị của lễ hội hay là do cách quản lý của cơ quan văn hóa cứ để thả nổi?

    TS Nguyễn Xuân Diện: Về vấn đề này có cả hai. Thứ nhất người dân không hiểu hết giá trị của lễ hội. Các nhà quản lý văn hóa phải chịu trách nhiệm trong vấn đề này. Bởi vì ở các lễ hội như thế, người dân không dược hướng dẫn một cách tỉ mỉ, không được giáo dục truyền thống một các sâu sắc và chuẩn tắc. Những nhà quản lý văn hóa thì gần như mới chỉ làm được cái việc như thu xếp chỗ gửi xe, rồi thu tiền nơi ăn ở.

    Chính vì vậy người ta đi đến lễ hội, đã không bằng sự chính tâm như ngày xưa mà người ta đến với lễ hội với những lời cầu khẩn rất là quyết liệt nhưng mà đầy mê lầm, bằng những mâm phàm tục để mặc cả với thần thánh, bằng những đồng tiền lẻ rải khắp lên tượng Phật tượng Thánh và bằng những cuộc nhậu nhẹt say sưa bên những bàn nhậu thịt thú rừng, ở cả đất Phật Hương Sơn lẫn bên chùa Yên Tử.

    Sau đó là xả rác không thương tiếc. Họ đi đến lễ hội chỉ là để chen chân như vậy thôi. Những lời khấn nguyện với Phật thánh cầu nguyện cho quốc thái dân an, tri ân thì không được người dân thực tâm thực hiện đâu. Cái này trách nhiệm là của các nhà quản lý văn hóa.

    Những nhà nghiên cứu thì rất lo lắng rằng các cơ quan văn hóa hiện nay chỉ lo làm thế nào cho nó không xảy ra chết người, lo làm sao cho có an ninh trong lễ hội thôi, chứ còn hướng dẫn về mặt văn hóa thực sự, về sự tích của các ngôi đền, ngôi chùa, về phép tắc khi đến cửa Phật cửa thánh thì không được cơ quan quản lý văn hóa hoặc là các nhà đền người ta hướng dẫn. Tôi cho là trách nhiệm này của cả người dân và kể cả các cơ quan quản lý văn hóa.

    Xin thành thật cảm ơn TS Nguyễn Xuân Diện.

    Nguồn: RFI

    Bài viết này đề cập đến một khía cạnh rất đáng quan tâm trong đời sống tinh thần của người Việt, và quả thật là nó rất đáng lo ngại. Người ta đi tìm chổ dựa và niềm tin tinh thần nơi thần thánh thay vì làm một cái gì đó để thay đổi cuộc sống trước mắt. Nếu hiện tượng này tiếp diễn thì không hiểu tương lai của giống nòi sẽ đi về đâu?
    Đốt tiền thật để mua sự an bình giả tạo? Các trí thức (nhất là trí thức tôn giáo) cần lên tiếng về sự việc tưởng chừng như vô hại nhưng rất nguy hiểm này.

    Trích dẫn:
    Các đấng tối cao vô hình từ nay sẽ thay thế đảng và nhà nước để chiụ trách nhiệm về các sự thất bại hay đau khổ mà cá nhân gặp phải trong cuộc sống.

    Ơ thế tại sao các đại biểu QH đa số đều khai không tôn giáo ?

    Tôi nghĩ dân VN vốn có máu mê tín dị đoan cho nên mới dễ tin vớ vẩn như thế. Ngay cả gia đình các quan chức CS họ cúng kiếng, phong thủy, sấm, quẻ, bói toán, họ tin thật sự chứ không phải giả vờ đâu.
    Tự do tôn giáo, không nên nhầm lẫn với mê tín dị đoan, thần thánh hóa, mà chính các quan chức CS và người dân đang lao vào, gì cũng thờ cũng cầu xin ! Tào lao hết ý

    Kiến đục lá bôi mật "Lê Lợi vi quân, Nguyễn Trãi vi thần" đánh vào sự dễ dãi mê tín dị đoan của người VN