Nguyễn Xuân Diện - Đầu năm bàn về văn hóa tâm linh hiện đại của người Việt

  • Bởi Admin
    15/02/2013
    4 phản hồi

    Nguyễn Xuân Diện


    Một pho tượng ở chùa Bái Đính bị người dân nhét tiền vào mồm

    Nước ta đang dấy lên chuyện tâm linh, nhưng toàn cổ xúy cho những lệch lạc. Đáng lẽ đền Trần là nơi giáo dục hào khí Đông A và tinh thần yêu nước thì thành ra nơi cổ xúy chuyện ấn triện, thăng tiến và lợi lộc, mua quan bán chức.

    Đáng lẽ đền Trần Thương, đền Bà Chúa Kho là nơi giáo dục tinh thần tận tụy và liêm chính, trách nhiệm với kho dự trữ của nhà nước thì thành ra nơi mặc cả vay mượn, mua bán quàng xiên.

    Đáng lẽ lễ Tịch điền, đàn Xã Tắc là nơi giáo dục lòng biết trọng nông thuần phác thì lại thành ra nơi lòe loẹt, cờ đèn kèn trống.

    Phải chăng lễ hội của chúng ta đang dẫn chúng ta đi lạc đường? Phải chăng dân ta đang đi vào bến lú sông mê, quên hết đức nghiệp của tổ tiên chúng ta?

    * * *

    Người trảy hội thời nay không còn đem đến lễ hội sự chính tâm như ngày xưa nữa! Có người nói, quan sát lễ hội và người tham gia lễ hội là biết xã hội đang vận động ra sao. Người ta kéo đến lễ hội bằng những lời cầu khẩn quyết liệt nhưng đầy mê lầm, bằng những mâm lễ vật phàm tục để mặc cả với thần thánh, bằng những đồng tiền lẻ gài lên khắp thánh tượng, phật tượng, bằng những cuộc nhậu nhẹt say khướt nơi đất Phật Hương Sơn, Yên Tử bên những mâm đặc sản thú rừng được chặt chém bởi những tay đồ tể (cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng). Lễ hội là dịp để gặp gỡ và đánh chén. Sau đó là chuyện xả rác không tiếc tay, khiến cho những khu di tích thành ra một bãi rác khổng lồ.


    Các cô gái Nhật Bản trong bộ Kimono truyền thống đi lễ chùa

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    4 phản hồi

    Trong lần về VN cách đây mấy tháng, tôi nhận thấy có một sự thay đổi lớn lao về các sinh hoạt tâm linh và tôn giáo ở miền Bắc VN. Lần tôi đi Hanoi trước khi "xuất ngoại tìm đường cưú nước" cách đây đã hơn 25 năm. Khi ấy tôi thấy nhà của những người bà con tôi đến thăm đều có hình "bác Hồ," hoặc là được treo ngay chổ dễ nhìn nhất khi mới bước vào trong nhà, hoặc là ở trên bàn thờ cùng với hình của những người quá cố khác. Bàn thờ rất đơn giản, có khi không thấy cả bát nhang hay cây nến (có thể vì không phải là ngày có cúng kiếng).

    Lúc đó người nhà cũng đưa tôi cũng đi thăm mấy chùa/đền quanh Hanoi. Tôi có thăm đền Trấn Quốc gần Hồ Tây, nhưng thấy rất vắng lặng. Tiện đường ghé qua chùa gì (không nhớ tên) ở ngoài Hồ Tây thì chỉ nghe tiếng chó sủa rất dữ dội. Tôi thấy lạ, nhưng không giám hỏi. Người nhà giải thích chùa chỉ mở cửa ngày rằm và mùng một nên ngày thường không có ai đến.

    Mấy hôm sau, vào ngày rằm, người nhà đưa đi thăm chùa Quán Sứ, được coi là nổi tiếng về kiến trúc. Đến chùa lúc ấy gần giờ "cúng ngọ," tôi thấy các sư, cả nam lẫn nữ, đang tấp nập chuẩn bị đưa đồ cúng lên bàn thờ Phật. Đang ngạc nhiên về việc nam nử tu sĩ cùng ở chung một chùa thì tôi lại càng sửng sốt khi thấy các đĩa giò lụa được đưa lên bàn thờ Phật (ở chùa thì phải cúng chay chứ nhỉ?). Khi thắc mắc thì người nhà giải thích là chùa ở đây không ăn chay. Khi về đến Saigon, tôi đem chuyện ăn mặn ở chùa Quán Sứ kể cho một người chị, vốn là đệ tử của Thày Thích Minh Châu, thì chị cho biết thày Thích Minh Châu thường phải mang theo một hũ muối mè mỗi khi ra Hanoi họp (về tôn giáo).

    Cái thời chưa mở cửa ấy, như mọi người đều biết, nhà cửa còn rất khó khăn, nhiều gia đình chỉ được chia một phòng trong một căn nhà, nấu ăn thì ở ngoài hành lang, còn nhà xí thì tập thể. Lần này về Hanoi thì mọi chuyện khác hẳn. Nhiều người bà con của tôi đã "lên lầu" theo cả nghĩa bóng và nghĩa đen. Tiền bạc chẳng biết từ đâu nhưng nhiều người đã xây nhà mới ba hay bốn tầng, hay biến căn nhà cũ thành ba hay bốn tầng. Vì phần lớn các anh chị em của ba má tôi đều đã qua đời nên tôi đã được mời lên thắp nhang viếng các cụ trên bàn thờ đặt ở tầng cao nhất (lầu ba hay lầu bốn). Trong những gia đình tôi đến thăm, bàn thờ bây giờ to tát hơn nhiều so với trước kia, không những về diện tích mà còn về các trang hoàng và trưng bày. Điềm đầu tiên là không còn có hình "bác Hố" trong bất cứ một gia đình nào tôi đến thăm. Thứ hai, là bàn thờ nào củng có nhang nến đầy đủ, mà còn rất to, cây nhang to và dài hơn gấp nhiều lần nhang thường dùng trong các gia đình người Việt ở Mỹ, tài nhang cuốn vòng tạo một khung cảnh đầy tín ngưỡng. Trên bàn thờ còn có đầy đủ bánh trái, rượu và trà. Trong một buổi chiều tôi đi thăm bốn nhà, ở mổi nhà leo bốn tấng cầu thang, rụng rời cả chân, ngắm nhìn bốn cái bàn thờ to tát tương tự như nhau, và lòng thắc mắc không hiểu sao lại có sự "chuyển biến" như thế. Đi thăm nhũng gia đình không khá giả mấy, thấy nhà nào cũng có một bàn thờ hương khói nghi ngút. Một hôm, tôi đi bộ qua khu chùa Quán Sứ. Chỉ là ngày thường mà từ xa gần một block đường tôi đã nghe tiếng ồn ào lẫn tiếng tụng kinh vang ra. Trước cửa chùa thì đầy những chổ bày bán nhang đèn và hàng mã, trong đó có rất nhiều thứ giấy tiền, kể cả hình tờ 100 đô la.

    Tôi về VN lần này là do người nhà thúc dục về thăm mộ tổ tiên và viếng từ đường ở nhà quê. Trong lúc ngồi xe trên đường về quê, người nhà râm ran nói đủ thứ chuyện trong đó có chuyện đi chuà. Một bà chị, có chồng vốn là chánh án toà án nhân dân tối cao nhưng đã quá cố, mỗi ngày chăm chỉ tụng kinh hai tiếng buổi sáng. Một bà chị khác cứ hai ngày một lần lại đi chùa và ăn cơm ở chùa. Tôi tò mò hỏi cái gì khiến chị siêng kinh kệ chùa chiền thế. Câu trả lời là đi chùa cho "nó đỡ căng thẳng," gặp nhiều điều bực bội, phiền toái trong cuôc sống, từ nhà cửa, gia đình, xã hội, mà không đến chùa hay tìm sự bình yên trong tiếng kinh tiếng kệ thì sợ có ngày sẽ bị "tai biến" (mạch máu). Một bà chị khác thì nói chị tụng kinh để cầu xin trời Phật phù hộ mọi điều tốt lành cho gia đình và con cháu. Cũng mấy bà chị này khi đi qua lăng bác Hồ trước khi ra khỏi Hanoi còn nhắc tôi đi thăm lăng "Bác."

    Khi ra thăm mộ các cụ tổ, người nhà mang theo đầy đủ các thứ lể vật, hương nến, và đặc biệt là các bó giấy tiền, trong đó có cả một bó giấy tiền 100 đô la. Khi tôi nói đùa là các cụ ở dưới ấy đâu có tiêu tiền đô thì người nhà cũng cười nói là để các cụ mua vé máy bay đi thăm con cháu bên Mỹ.

    Sự phát triển các sinh hoạt tâm linh trong một khung cảnh xã hội có nhiều tiêu cực về kinh tế, chính trị, và xã hội chắc cũng mang một "sứ mạng" gì đó trong việc gìn giữ chế độ. Các đấng tối cao vô hình từ nay sẽ thay thế đảng và nhà nước để chiụ trách nhiệm về các sự thất bại hay đau khổ mà cá nhân gặp phải trong cuộc sống. Dân càng tin vào các đấng tối cao, lãnh đạo càng có cơ hội lẩn trách được trách nhiệm về hạnh phúc (hay bất hạnh) của người dân. Phát triển chùa chiến, đình miếu giúp tăng số tiền cúng dường mà còn được tiếng là tự do tôn giáo. Thật là nhất cử tam tứ tiện. Ai dám nói Đảng TA ngu?

    Cộng đồng Phật Tử đã phản đối rất mạnh mẽ, thành công việc đuổi một xe Imbiss bán dồi ( heo, bò, bê ) nướng kẹp bánh mì đậu gần cổng chùa Viên Giác ở Hannover - một ngôi chùa lớn nhất tại Đức - trong những dịp lễ lạc của chùa. Xe này đã phải chạy đi nơi khác, cách xa chùa một khoảng lớn.

    Ý thức của " khúc ruột ngàn dặm " có hơi khác với ý thức của " khúc ruột trong nước " nhỉ?


    Cảnh chùa rất thi vị, quà quê hấp dẫn


    Đường đi lễ phật rất vui, trên bên dưới thuyền đều khẳm.

    Nghệ thuật sắp đặt theo phong cách dã thú.


    Trụi và Trọc


    Chào mừng quí khách đến với lễ hội chùa Hương


    Đã bảo ở lại chuồng nhà mà cứ đòi đi lễ chùa.


    Nhím rừng Yên Tử đê!