Lê Cao - "Mơ hồ" quyền sở hữu toàn dân về đất đai

  • Bởi Khách
    19/10/2012
    4 phản hồi

    Lê Cao - Chuyên gia pháp luật - Công ty Luật hợp danh FDVN

    Đất đai thuộc sở hữu toàn dân và Nhà nước là đại diện của “toàn dân” trong việc thực hiện quyền sở hữu đất đai đó, thế nhưng, cho đến nay lại chưa có bất kỳ một định nghĩa nào giải thích cho dân hiểu thế nào là “toàn dân”, thế nào là “nhà nước” khi đặt hai chủ thể này trong cấu thành của quyền sở hữu đất đai. Bởi lẽ, quyền sở hữu đất đai cũng là quyền sở hữu một loại tài sản, dù được gọi mơ hồ là loại “tài sản đặc biệt”, thì nó cũng có các thành tố là: chủ thể, khách thể và nội dung của quyền này. Do đó, đứng ở khía cạnh chủ thể của quyền, “toàn dân” là ai, gồm những người nào?

    Theo Thông báo kết quả của Hội nghị Trung ương 6 vừa kết thúc, thì Trung ương Đảng tiếp tục khẳng định kết luận đã có trước đó về vấn đề đất đai của Hội nghị Trung ương 5. Nghĩa là, tiếp tục bảo vệ quy định tại Điều 17, 18 Hiến pháp năm 1992 về quyền sở hữu đất đai. Theo đó, đất đai thuộc sở hữu toàn dân, Nhà nước thống nhất quản lý toàn bộ đất đai. Quy định trên của Hiến pháp 1992 được cụ thể hóa tại khoản 1 Điều 5 Luật Đất đai 2003 như sau: “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu”.

    Đất đai thuộc sở hữu toàn dân và Nhà nước là đại diện của “toàn dân” trong việc thực hiện quyền sở hữu đất đai đó, thế nhưng, cho đến nay lại chưa có bất kỳ một định nghĩa nào giải thích cho dân hiểu thế nào là “toàn dân”, thế nào là “nhà nước” khi đặt hai chủ thể này trong cấu thành của quyền sở hữu đất đai. Bởi lẽ, quyền sở hữu đất đai cũng là quyền sở hữu một loại tài sản, dù được gọi mơ hồ là loại “tài sản đặc biệt”, thì nó cũng có các thành tố là: chủ thể, khách thể và nội dung của quyền này. Do đó, đứng ở khía cạnh chủ thể của quyền, “toàn dân” là ai, gồm những người nào?

    Làm rõ được khái niệm “toàn dân” với tư cách là chủ thể của quyền sở hữu đất đai dường như là việc không thể. Sở hữu toàn dân là một khái niệm chính trị, khi triển khai vào các khái niệm pháp lý, không xác định ai có chủ quyền thực sự, do đó mà nó trở nên “trống rỗng”. (Ý kiến của PGS.TS. Phạm Duy Nghĩa trong tham luận “Sở hữu toàn dân về đất đai và doanh nghiệp Nhà nước: Một số ưu tiên trong chính sách tái cấu trúc nền kinh tế” trình bày tại Hội thảo “Kinh tế Việt Nam 2012: Tạo bước ngoặt để xoay chuyển tình thế” do Viện Kinh tế Việt Nam tổ chức ngày 24/9/2012).

    Lờ đi quyền sở hữu tư nhân về đất đai là nguyên nhân đẻ ra nhiều hệ lụy

    Cũng bởi, từ khái niệm mang tính chính trị khác xa với khái niệm pháp lý, nên nếu như Hiến pháp 1992, Luật Đất đai 2003 xác định đất đai thuộc sở hữu toàn dân với tư cách là chế độ sở hữu, thì Điều 200 Bộ luật Dân sự 2005 lại quy định: “Tài sản thuộc hình thức sở hữu nhà nước bao gồm đất đai, rừng tự nhiên ...”.

    Như thế, từ lý luận mang nghĩa chính trị khi triển khai vào cụ thể hóa một quyền sở hữu đối với tài sản là đất đai đã không thể nào khớp với nhau, không thể nào đi cùng nhau, tạo nên sự mâu thuẫn, đối chọi, dẫn đến mơ hồ một quyền sở hữu tài sản vô cùng giá trị.

    Từ các vụ cưỡng chế thu hồi đất đai mà sự xung đột giữa quyền lợi của người dân với chính quyền, với chủ đầu tư các dự án như vụ Tiên Lãng - Hải Phòng, Văn Giang - Hưng Yên... vừa qua cho thấy, vấn đề thay đổi toàn diện, phù hợp chính sách pháp luật đất đai để bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của người dân là điều tiên quyết, cần phải có cách nhìn nhận mới mẻ, hợp với xu hướng tất yếu. Chỉ khi ghi nhận quyền sở hữu tư nhận về đất đai bên cạnh các hình sức sở hữu khác là sở hữu Nhà nước về đất đai, sở hữu tập thể về đất đai thì người dân mới cảm nhận được thực sự đó là tài sản của mình. Và chỉ khi đó, họ mới thực sự có được các quyền năng của một người có tài sản là quyền chiếm hữu, quyền sử dụng, quyền định đoạt đối với tài sản của mình.

    Dĩ nhiên, đất đai là tài sản gắn liền, có quan hệ chặt chẽ với các yếu tố quan trọng khác liên quan đến lãnh thổ, an ninh quốc gia, lịch sử, văn hóa, kinh tế... của quốc gia, nên việc hướng dẫn, quy định cách sử dụng các quyền ấy sao cho phù hợp với lợi ích của cá nhân và lợi ích xã hội, lợi ích của Nhà nước là điều cần phải bàn đến. Rồi chúng ta ghi nhận quyền sở hữu tư nhân về đất đai nhưng bên cạnh đó vẫn có các hình thức sở hữu khác là sở hữu của Nhà nước, của tập thể đối với những loại đất đai, vị trí đất đai khác nhau nên vẫn đảm bảo được quyền lợi quốc gia, lợi ích công cộng.

    Lờ đi quyền sở hữu tư nhân về đất đai sẽ là nguyên nhân chính yếu đẻ ra hệ lụy tùy tiện thu hồi đất, bồi thường hỗ trợ đất đai không đúng với nguyện vọng của dân, không ngang giá với thị trường. Cũng chính sự mập mờ mang tên sở hữu toàn dân về đất đai, quy định chung chung về Nhà nước đại diện quyền sở hữu như hiện nay dẫn đến trong nhiều trường hợp không biết ai là “Nhà nước”, là chính quyền trung ương hay chính quyền địa phương, do đó dẫn đến những quyết định thu hồi đất đai vô tội vạ, tước đi quyền lợi của người dân nhưng lại để đất đai rơi vào tay các nhóm lợi ích, khiến cả quyền lợi của người dân lẫn lợi ích quốc gia không được bảo vệ.

    Hậu quả là đất đai vì hiện tượng mua chính sách, vấn nạn tham nhũng sẽ được chuyển từ người dân nghèo sang tay các đại gia giàu có với giá rất thấp. Nhưng bằng động tác đầu tư trở lại, các nhóm lợi ích này là bán ra với giá đắt đỏ cho người dân có nhu cầu nhà ở, người dân có nhu cầu mặt bằng. Trường hợp khác thì đất đai bị thu hồi để rồi bỏ hoang bởi những dự án “treo” không có điểm dừng, nhưng dân chẳng được trao quyền gì một cách thực sự đối với tài sản đó nên không thể đòi lại.

    Không phải ngẫu nhiên, các chuyên gia hàng đầu về pháp luật đất đai, kinh tế như GS-TSKH Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ TN&MT, nguyên Bộ trưởng bộ Tư pháp Nguyễn Đình Lộc, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, chuyên gia kinh tế Nguyễn Quang A... đã nhiều lần đăng đàn kêu gọi cần phải sửa đổi Hiến pháp, sửa đổi Luật đất đai 2003 theo hướng ghi nhận quyền sở hữu tư nhân về đất đai. Ngay cả một chính quyền địa phương được coi là có nhiều “kinh nghiệm” hay trong việc thực hiện chính sách thu hồi đất của dân để phân lô, bán nền, lấy tiền đầu tư lại cho cơ sở hạ tầng là thành phố Đà Nẵng, cũng đã có những kiến nghị cần phải quy định quyền sở hữu tư nhân về đất đai rất mạnh mẽ trong thời gian qua.

    Như vậy, đất đai do ai đó sở hữu chứ không phải của người dân A hay người dân B. “Toàn dân” là người nào, là ai thì rõ ràng toàn dân ta không ai biết. Tư duy và quan niệm mơ hồ về quyền sở hữu toàn dân về đất đai đã tạo ra bất cập và vấp váp không phù hợp trong thực tế, đó mới là nền móng, gốc rễ tạo ra những hệ lụy không đáng có trong công tác quản lý đất đai thời gian qua. Sửa Hiến pháp và sửa Luật Đất đai mà lại không sửa được những sai lầm cơ bản đó, thì rồi mọi nổ lực để tìm cách quản lý được đất đai tốt hơn sẽ không thể thành sự thực.

    Lê Cao

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    4 phản hồi

    Trích dẫn:
    Đất đai thuộc sở hữu toàn dân và Nhà nước là đại diện của “toàn dân” trong việc thực hiện quyền sở hữu đất đai đó, thế nhưng, cho đến nay lại chưa có bất kỳ một định nghĩa nào giải thích cho dân hiểu thế nào là “toàn dân”, thế nào là “nhà nước” khi đặt hai chủ thể này trong cấu thành của quyền sở hữu đất đai. Bởi lẽ, quyền sở hữu đất đai cũng là quyền sở hữu một loại tài sản, dù được gọi mơ hồ là loại “tài sản đặc biệt”, thì nó cũng có các thành tố là: chủ thể, khách thể và nội dung của quyền này. Do đó, đứng ở khía cạnh chủ thể của quyền, “toàn dân” là ai, gồm những người nào?

    Tôi chưa đọc bài chủ và cái link của Kép Tư Bền.
    Tôi chỉ ghi cảm nhận của tôi trong thực tế.

    Ví dụ bạn mua một cái appart căn hộ trong building lớn. Bạn có chủ quyền độc quyền (exclusive) với căn hộ và có chủ quyền chung với những gì chung quanh như hành lang, cầu thang, bãi cỏ, sân đậu xe chung, đất nền, ...

    Chủ quyền chung thì do một hội đồng đại diện quản lý, do các chủ căn hộ bầu ra. Hội đồng quản lý này chăc chắn phải có một số các chủ hộ và có thể có người ngoài tùy theo thỏa thuận.
    Hội đồng quản lý này chỉ có quyền thực hiện những cái gì thuộc chủ quyền chung và họ chỉ được phép thực hiện khi được ít nhất 3/4 lá phiếu tán thành của từng chủ hộ. Có khi các chủ hộ phía nhìn ra bãi cỏ tán thành trồng hoa, ... những các chủ hộ phía sau lưng không tán thành chi trả vì họ không ngắm nhìn bãi cỏ mỗi ngày. Cuối cùng chỉ có các chủ hộ phía trước hùn nhau bỏ tiền làm đẹp bãi cỏ

    Vấn đề ở VN là nhà nước CSVN nhân danh đại diện toàn dân để quản lý đất đai nhưng việc biểu quyết những việc đất đai do nhà nước làm tại các địa phương lại không do các chủ hộ ở đó thực hiện mà lại do cái bọn vớ vẩn nào đó, gọi là QH + HĐND, cương quyết ra tay biểu quyết giùm !

    Phải trả lại quyền làm chủ, quyền biểu quyết cho từng công dân VN

    Trần Tú viết:
    ...

    Nói như bác Kép Tư Bền thì rồi vợ của bác nhưng lại không phải của bác bác bác có chịu không?

    ...

    Ví dụ này của bác Trần Tú quả là tiếu lâm. Bác Kép Tư Bền có vợ chưa ? Nếu chưa thì với ví dụ này, e rằng bác ấy sợ, không dám lấy vợ nữa vì sợ vợ của bác ấy thuộc quyền sở hữu toàn dân do đảng CSVN đại diện quản lý ...

    Ví dụ này tuy có vẻ ngộ nhưng trong thực tế là có thật, trong thời CS làm cách mạng ở miền nam VN, nghe kể nhiều người CS mới cưới vợ bị đảng CSVN bắt đi lính và sau đó mất liên lạc lâu năm. Vợ tưởng chồng ngủm củ tỏi, sang ngang lấy chồng khác, đôi khi cũng chính là đồng chí của chồng trước

    Bác Đoàn Tiều Long này nói: ""không của ai cả" theo cách nói ở trên, nhưng không có nghĩa là chúng "không của ai cả". Về mặt hình thức, hay pháp lý cũng thế, thì chúng thuộc về Nhà nước (cũng là một dạng "con ma vô hình"), còn về mặt nội dung chúng thuộc về toàn dân - những con người bằng xương bằng thịt, chủ sở hữu đích thực của các tài sản chung đó." = Thế những người bằng xương bằng thịt là ai, là bác Đoàn Tiểu Long hay anh em cha mẹ bà con của bác này.

    Đây không phải là vấn đề tư hữu, mà là vấn đề người ta giao quyền tài sản ở đây là đất đai cho một chủ thể không có thật, cái từ toàn dân nhưng lại không của ai, không của ai nhưng lại của tất cả. Khiến cho, khi người dân cả đời tiết kiệm được một mớ tiền, mua được miếng đất thế là với nhân danh đất anh mua nhưng là của "toàn dân" nên tôi thu hồi, tôi trả cho anh bao nhiêu là quyền của tôi "toàn dân" với nghĩa Nhà nước đại diện.

    Sự sai lầm này đã từng xảy ra ở Liên Xô và các nước Đông Âu cũ, giờ người ta cũng đã dẹp sạch rồi. Quốc hữu hóa đất đai nhưng lại khoác cho nó cái áo "toàn dân" không có thật chỉ là cách để dễ kiếm chác, tham nhũng trên tài sản, tư liệu sản xuất của dân thôi.

    Nói như bác Kép Tư Bền thì rồi vợ của bác nhưng lại không phải của bác bác bác có chịu không?

    Tiếp bác Long nói:

    "Trong khi giai cấp tư bản thực thụ có thu nhập chủ yếu từ tư bản, còn tiền lương chỉ là phụ (ví dụ, Bill Gates thời còn làm CEO của Microsoft nhận lương hàng năm khoảng 600,000 USD, còn thu nhập từ vốn góp trong Microsoft là một vài tỷ USD, gấp hàng ngàn lần tiền lương), thì hiếm có anh, chị công nhân nào có khả năng sống bằng cổ tức từ số cổ phiếu nhỏ nhoi của mình."

    Bởi ngay đến làm chủ một tư liệu sản xuất là đất đai, mà khi bị cướp trắng đi thì thành tay trắng nên công nhân, nông dân ở ta mới chịu cảnh như thế, họ không bao giờ ngóc đầu lên được là phải chịu kiếp nô lệ cho bọn tham nhũng.

    Còn bên "tư bản giãy chết" làm gì có chuyện bọn tư bản ấy có thể đi luộc đất đai, tài sản, tư liệu của dân về làm của mình được?

    Các bác này ủng hộ TU6 nhưng lại dùng những lý luận rất thiên đường Chủ nghĩa Cộng sản để phản biện, nên cũng lại đi vào rừng ngõ cụt. Lòng vòng kiểu "không của ai" nhưng lại không phải "không của ai" mà chẳng chỉ ra của thằng nào!!!!!! Nản quá!

    Có qué gì mà mơ với chả hồ!

    Có bài này của một đồng chí trình bày rất rõ về cái gọi là sự "mơ hồ" đó mà Kép tui thấy rất chuẩn nè:

    http://tuanvietnam.vietnamnet.vn/2010-10-18-khong-phai-cu-gan-mac-la-thanh-xa-hoi-chu-nghia-

    Trích dẫn:
    Có thực "sở hữu toàn dân" là "không của ai cả" không?

    Để có thể nắm được một vấn đề ở tầm vĩ mô thế này, có lẽ trước hết nên xem xét vấn đề ở tầm vi mô - tầm một tổ chức, một doanh nghiệp chẳng hạn.

    Nếu hỏi một nhân viên bất kỳ đang ngồi làm việc, cái bàn này có phải của anh không? - câu trả lời hiển nhiên là "Không". Tôi có quyền sử dụng, nhưng nó không phải là của tôi. Hỏi tất cả nhân viên công ty, câu trả lời đều giống y như vậy. Hỏi người ngoài công ty, câu trả lời cũng thế nốt. Như vậy, chiếc bàn đó dường như "không của ai cả".

    Không của ai cả, nhưng điều đó không có nghĩa là nó không của ai hết. Bạn cứ thử đến khênh chiếc bàn đó đi, biết liền là nó có thực "không của ai cả" không!

    Ai cũng biết chiếc bàn đó thuộc về ai: nó là tài sản của công ty. Khi ta nói rằng chiếc bàn "không của ai cả" thì "ai" đó ở đây là một thể nhân riêng lẻ, một con người bằng xương bằng thịt. Nhưng công ty không phải là một thể nhân, mà là một pháp nhân, và pháp luật công nhận quyền sở hữu của nó đối với các tài sản "của nó".

    Về mặt hình thức thì thế. Tuy nhiên pháp nhân công ty là một con ma vô hình; ta không trông thấy nó, không sờ được vào nó. Những thứ làm nên "nhân thân" của nó, như tên gọi, ngày khai sinh, địa chỉ đăng ký, vốn điều lệ, tài sản hữu hình và vô hình v.v... chỉ giúp ta biết đến sự tồn tại của nó, chứ không giúp ta nhìn thấy nó. Và tài sản - những vật có thật - mà lại thuộc về một con ma vô hình vô tướng, thì kể cũng hơi kỳ. Quả thực, con ma này đâu có tự mình thực hiện được các quyền của nó đối với đống tài sản được cho là "của nó". Mọi hành vi thực tế đều do những con người bằng xương bằng thịt đại diện cho nó thực hiện mà thôi.

    Vậy thực sự mà nói, về mặt nội dung, tài sản của công ty là của ai?

    Câu trả lời không có gì bí ẩn: của các chủ sở hữu công ty, ví dụ như trong công ty cổ phần thì cái bàn là sở hữu của các cổ đông.

    Nói vậy mà không hẳn là vậy, vì nếu ta lặp lại câu hỏi "cái bàn này của anh phải không" đối với tất cả các cổ đông, thì câu trả lời cũng y như khi ta hỏi các nhân viên công ty. Không ai dám nhận cái bàn đó là của riêng mình, nhưng trong thâm tâm vẫn thấy mình có một phần quyền sở hữu đối với nó. Một lần nữa ta thấy "không của ai" không có nghĩa là "không của ai"!

    Nói tóm lại, chiếc bàn đó, về mặt hình thức, hay về mặt pháp lý cũng thế, là "của công ty", nhưng về mặt nội dung thì nó là "của tập thể cổ đông".

    Quay trở lại vấn đề sở hữu toàn dân. Đất đai, mặt nước, bầu trời, tài nguyên, hệ thống đường sá do ngân sách Nhà nước đầu tư v.v..., "không của ai cả" theo cách nói ở trên, nhưng không có nghĩa là chúng "không của ai cả". Về mặt hình thức, hay pháp lý cũng thế, thì chúng thuộc về Nhà nước (cũng là một dạng "con ma vô hình"), còn về mặt nội dung chúng thuộc về toàn dân - những con người bằng xương bằng thịt, chủ sở hữu đích thực của các tài sản chung đó.

    Mặc dù "Nhà nước" chỉ là cách nói thuần Việt của "quốc gia", nhưng trong ngôn ngữ hiện đại thì "quốc gia" có nghĩa rộng hơn "Nhà nước". Nhà nước, giống như công ty, là một định chế do người dân lập ra. Còn quốc gia bao gồm cả Nhà nước và các định chế đủ kiểu, lẫn người dân của đất nước, lẫn đất đai, mặt nước, vùng trời, mọi tài sản và đủ thứ khác nữa của đất nước. Như thế, về mặt hình thức, hay pháp lý, thì khái niệm "sở hữu quốc gia" không chuẩn xác bằng khái niệm "sở hữu Nhà nước", còn xét về mặt nội dung thì nó hàm hồ hơn khái niệm "sở hữu toàn dân", vì nó không chỉ ra người chủ đích thực của các tài sản đó.