Trần Lê Hoa Tranh - Mạc Ngôn và H. Murakami

  • Bởi Hồ Gươm
    12/10/2012
    4 phản hồi

    Trần Lê Hoa Tranh


    Tiến sĩ Trần Lê Hoa Tranh

    Vậy là cuối cùng, giải Nobel Văn chương 2012 đã có chủ, đúng một giáp từ năm 2000 khi Cao Hành Kiện (mặc dù đã bị tước quốc tịch Trung Quốc nhưng ông là nhà văn Trung Quốc trăm phần trăm) được trao giải Nobel và bị người Trung Quốc phản đối, cho việc trao giải đó mang tính chính trị “như là một sự sỉ nhục và cũng là sự khinh thường đối với chúng ta” (Bắc Kinh Văn báo), “đây là một trò đùa không đúng chỗ, nó sẽ làm mất uy tín của Ủy ban Nobel dưới con mắt một bộ phận dư luận Trung Quốc” (Văn hối báo)...Thì nay, chắc là họ hoan hỷ vì Mạc Ngôn là nhà văn xuất sắc chính thống của họ.

    Không phải ngẫu nhiên mà cả Mạc Ngôn và H.Murakami đều đứng đầu danh sách các nhà văn có khả năng được giải Nobel năm nay. Châu Á đang nóng vì nhiều vấn đề. Những giá trị châu Á đang được quan tâm. Và cả Mạc Ngôn lẫn Murakami đều thuộc loại nhà văn ăn khách, phổ biến, nổi tiếng, tác phẩm của họ lại còn được dựng thành phim để đến gần công chúng hơn… những tiêu chí vốn xa lạ với một giải Nobel bác học, hàn lâm, xa rời thị trường.

    Điều đó cho thấy tính chính trị và tính đại chúng đang dần dần thống lĩnh hoàn cầu.Chiếm lĩnh cả một giải thưởng văn chương danh giá. Nhiều người sẽ bảo: Nobel là cái quái gì chứ? Nhưng rõ ràng, con người ta phải tin vào một cái gì đó, phải có một chuẩn thức, và giải Nobel, vốn do một ủy ban uyên bác, công bằng, không thuộc một nước lớn mà là của một quốc gia trung lập, vẫn là đỉnh điểm cao quý của nghề văn.

    danluan_a088.jpg

    Tôi dõi theo Mạc Ngôn và Murakami từ khi sách họ mới vào Việt Nam. Tôi có và đọc gần hết tác phẩm của họ. Cả hai nhà văn này tôi đều thích, thích ngay từ dòng đầu tiên. Điều này cũng hơi lạ, vì tôi vốn dị ứng với lối viết hơi dung tục (như của Mạc Ngôn) và rề rà (như kiểu Murakami). Tôi vẫn thích đọc cái kiểu trong sáng, giản dị, nhẹ nhàng ảnh hưởng của văn học Pháp và Nga.Nhưng không hiểu sao, cả Mạc Ngôn và Murakami tôi đều đọc được. Đọc một mạch đến hết. Có một vài vị thầy của tôi đã nhận xét là cố đọc hai tác giả này chỉ đến 30 trang là bỏ, không tiếp tục được. Đó cũng là một nhận xét của phía độc giả không yêu thích Mạc Ngôn và Murakami vốn không phải là hiếm trong giới học thuật.

    Công bằng mà nói, vài năm gần đây, Mạc Ngôn viết xuống tay hẳn. Ba tác phẩm tôi cho là xuất sắc nhất của ông, thường khuyên sinh viên tìm đọc, làm luận văn… là Cao lương đỏ, Phong nhũ phì đồn (Báu vật của đời)Đàn hương hình. Còn lại, đều chỉ thuộc loại tầm tầm.Tứ thập nhất pháo quá bề bộn. Thập tam bộ, Ếch, Tửu quốc… nhiều motif lặp lại và dài dòng. Rừng xanh lá đỏCây tỏi nổi giận còn thua Nguyễn Ngọc Tư về mức độ da diết và khắc khoải. Chiến hữu trùng phùng thì khỏi nói, quá tệ cả về phong cách lẫn tư tưởng…

    Murakami cũng vậy, càng ngày càng trở nên mang tính “thị trường”. Rừng Na Uy, Biên niên ký chim vặn dây cótKafka bên bờ biển theo tôi cũng là ba tác phẩm lớn của ông. Xứ sở diệu kỳ và nơi chốn tận cùng thế giới, tuy mượn kết cấu “phản trinh thám” nhưng không thành công lắm. Người tình Sputnik và Phía Nam biên giới, Phía Tây mặt trời chưa đủ sức mạnh về tư tưởng, mang hơi hướm văn học diễm tình quá. Tôi cũng từng phản biện luận văn về Murakami, và tôi cho rằng, trường hợp của Murakami nên được xem xét dưới góc độ thành công của văn học đại chúng hơn là văn học cổ điển, bác học. Vì lẽ tác phẩm của ông như có sẵn công thức để hấp dẫn mọi giới, cảm giác như mình được bao bọc trong một cái lưới êm ái, không dứt ra được mặc dù biết là mình đang bị vào tròng.

    Nhưng nói như vậy không phải là chê bai họ. Tôi vốn là người hâm mộ họ. Và đọc họ, vừa với niềm yêu thích, vừa với con mắt của nhà phê bình.

    Về Murakami, nhiều người nhận xét là đã chạm vào những vi tế nhỏ nhất của cảm xúc. Ông diễn tả tài hoa tâm trạng của Người: về nỗi thống khổ của một con người sống trong thời đại thừa mứa về vật chất nhưng cô độc và lang thang. Về những tình yêu dằn vặt. Về cái đẹp mong manh vô thường vốn là cảm hứng của các nhà văn Nhật Bổn từ cổ chí kim. Về cái chết tự chọn vốn là đặc trưng của phong cách sống Nhật. Nghĩa là, ông viết về nước Nhật, về người Nhật trong một xã hội quá gần nhau nên ta thấy bóng dáng của mình trong đó. Người đọc các nước đã thổn thức với sách ông, than vãn rằng sao ông tài tình nói thay cảm xúc của họ. Văn ông tài hoa nhưng bình dị. Và điều đó khiến ông nổi tiếng, khiến ông “public” (phổ biến). Và nó là lực cản khiến ông không đến được với giải Nobel, vốn không chuộng tính phổ thông, vốn trao giải vì nhiều lý do khác bên cạnh lý do văn chương (ví dụ như lý do tuổi tác, Murakami còn khá trẻ so với các nhà văn được giải từ xưa đến nay; lý do regional - vùng miền: thông thường, giải Nobel xoay vòng từ Âu, Mỹ, Phi, rồi đến Á; lý do chính trị: năm nào có điểm nóng về cái gì đó, nơi nào đó thì giải Nobel tập trung vào đó)…

    Còn Mạc Ngôn, có lẽ là nhà văn Trung Quốc được dịch, được đọc và được nghiên cứu nhiều nhất trên thế giới trong thế kỷ 20, chỉ sau Lỗ Tấn. Giữa Mạc Ngôn và Lỗ Tấn thực ra có nhiều điểm tương đồng tôi sẽ nói sau. Điều đó cho thấy cũng giống như Murakami, ông là người quân bình, đi chênh vênh giữa hai thế văn chương bình dân và văn chương bác học. Văn ông thì dân dã, bỗ bã, thậm chí có lúc suồng sã, dung tục. Nhưng nó kết hợp những huyền thoại, dân gian Trung Quốc, và tô đậm đời sống Trung Quốc. Nghĩa là, người Trung Quốc có thể tự hào vì có một nhà văn mang bản sắc nước họ đi “đấm xứ người”. Mạc Ngôn từng nhiều lần được mời đi nói chuyện, đọc sách, giới thiệu sách ở những trường đại học lớn trên thế giới. Ông được giảng dạy trong hầu hết các chuyên đề về văn học Trung Quốc đương đại hoặc văn học châu Á đương đại ở đại học các nước. Nhưng người Trung Quốc hiện lên trong tác phẩm của ông thật đáng thương. Tôi không hiểu nhà nước chính thống ở Trung Quốc tự hào về ông, một nhà văn quân đội ở điểm nào, chứ còn, cái làm cho Mạc Ngôn vĩ đại, và gần với Lỗ Tấn, là ở việc khắc họa được thân phận của người Trung Quốc, tao loạn, tan tác vì lịch sử và biến cố, số phận của họ bị vùi dập, bị quăng quật còn hơn cả con muỗi. Con muỗi còn có vũ khí, còn họ, họ hoàn toàn bị động và chìm khuất trong những va đập của lịch sử, của chính trị. Tuy vậy, như bản chất của người Trung Quốc, họ chịu đựng, và quật cường. Người ta thích đọc Mạc Ngôn vì lẽ đó. Nếu như Murakami chú trọng đến tế vi cảm xúc thì Mạc Ngôn đem đến những giằng xé dữ dội của kiếp người. Không ai khổ như nhân vật của Mạc Ngôn, mà cũng không ai dai dẳng, bền bỉ sức sống như nhân vật của Mạc Ngôn. Đó là phong cách Trung Quốc. Người Trung Quốc vốn lạc quan chứ không bi quan như người Nhật. Người Trung Quốc không hay tìm đến cái chết như người Nhật. Người Trung Quốc gắng gỏi sống, ráng mà sống. “Phải sống”[1]. Như cuộc sống nó vốn là.

    Điểm Mạc Ngôn gần Lỗ Tấn, còn là sự dũng cảm. Để viết, và in, và nổi tiếng mà vẫn giữ được cái cốt lõi muốn nói trong tác phẩm của mình ở một đất nước còn chế độ kiểm duyệt xuất bản, thật không dễ. Đọc Phong nhũ phì đồn, Cây tỏi nổi giận, Rừng xanh lá đỏ, Thập tam bộ… thấy ông khá mạnh tay phê phán. Thành ra, dù là một nhà văn quân đội chính thống, cơ hồ Mạc Ngôn không hề ca ngợi chế độ, không trở thành “bồi bút” mà đã nói lên được điều cốt lõi nhất: số phận Trung Quốc tao tác qua những biến thiên lịch sử, thời đại. Điểm này Murakami sướng hơn Mạc Ngôn. Tôi hay tưởng tượng, Murakami vừa thảnh thơi, vừa đi bộ, vừa viết, như một niềm yêu thích, như một thú vui tao nhã. Còn Mạc Ngôn, vừa viết, vừa canh chừng trước sau rình rập, giống như nghệ sĩ xiếc đi trên dây, căng thẳng, hồi hộp, một là đến bờ vinh quang, hai là tan xác…

    Về sự dũng cảm này, khi đưa Mạc Ngôn và Murakami lên bàn cân giải Nobel, tôi nghĩ, chọn Mạc Ngôn là đúng.

    Nhưng một nhà văn lớn của thời đại, một nhà văn xứng tầm Nobel, danh giá nhất hành tinh, theo tôi, phải là một nhà văn nhân loại. Nghĩa là, nhà văn đó phải thực sự vượt qua ranh giới quốc gia không chỉ theo nghĩa hẹp là sách được xuất bản khắp nơi, mà còn là theo nghĩa rộng: vượt qua những hiềm khích dân tộc, vượt qua sự hẹp hòi của “dân tộc chủ nghĩa”, nhất là ở một đất nước như Trung Quốc, dân tộc tính, chủ nghĩa đại Hán vốn là thâm căn cố đế. Thì Mạc Ngôn, chưa đạt đến mức nhân loại. Với Chiến hữu trùng phùng (Ma chiến hữu), viết về cuộc chiến tranh Trung - Việt năm 1979 mà Mạc Ngôn gọi là “cuộc chiến vệ quốc”, tuy bằng giọng văn ôn hòa, không đến nỗi hiếu chiến, nhưng rõ ràng Mạc Ngôn vẫn đứng trên lập trường nước mạnh, nước lớn “cả vú lấp miệng em”. Nếu muốn xứng tầm là một nhà văn Nobel, rõ ràng, Mạc Ngôn nợ Việt Nam một lời xin lỗi.

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    4 phản hồi

    D_Vỹ viết:
    Chị Hoa Tranh đã phân tích rất đúng tư thế viết văn của hai bạn. Ti nhiên anh thấy hơi oan cho bạn Mạc Ngôn khi ở trên chị bảo rằng bạn Mạc viết văn lại phải dòm chừng sau lưng, ở dưới lại trách bản nợ VN một nhời xin lỗi. Dưng cơ mà anh đang noái về văn học nghệ thực, miễn bàn về chính trị chính em.

    Chú Vỹ ơi, đã là nhà văn thì luôn phải phải gửi một thông điệp chính trị nào đó qua các tác phẩm của mình, dù là trong một tác phẩm viết về thiên nhiên, viết cho trẻ nhỏ. "Chính chị" chính là cuộc sống mà chú, "chính em" thì lại càng không thể thiếu.

    Chú đã công nhận Hoa Tranh công bằng khi viết về tài năng của Mạc Ngôn, thì tôi cho là nhắc nhở của một cây bút nhỏ từ Việt Nam gửi đến một nhà văn lớn của Trung Hoa, của thời đại, về "Chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi" vào lúc này là một điều vô cùng cần thiết.

    (Một nhân cách lớn như bác Ngôn, sẵn sàng lên tiếng bảo vệ Lưu Hiểu Ba, nhưng nếu có cái nhìn sai lệch về xung đột Việt-Trung, thì cũng có thể sẽ nói sai về nhân dân Tây Tạng, Nội Mông. Mà từ nay trở đi mỗi câu nói của họ Mạc sẽ đựoc một phần ba nhân loại trích dẫn)

    Nguyễn Việt

    Bạn mình xin đóng góp một cái nhìn khác của tác giả Phan An (Quẩn quanh trong tổ) :

    Phan An viết:
    Ờ, ông nhà văn Mạc Ngôn của Trung Quốc được giải Nobel văn học. Cái news feed của tôi mọi bữa vắng vẻ đìu hiu bỗng hôm nay tấp nập hơn thường lệ. Các bạn tôi bàn về văn chương nhiều hơn thường lệ. Họ nói rằng họ đã đoán ra từ trước. Họ nói rằng Murakami xứng đáng hơn. Họ lại nói rằng đây là một trò chính trị bẩn thỉu, có liên quan đến quần đảo Điếu Ngư, nhà máy Foxconn và con tàu sân bay đang chạy thử. Khi tôi ngạc nhiên mà hỏi rằng tại sao các bạn lại quan tâm đến giải Nobel đến vậy, thì họ cũng tỏ ra ngạc nhiên không kém mà hỏi ngược lại rằng tại sao tôi lại quan tâm đến những người quan tâm đến giải Nobel như vậy, và liệu có điềm đạo đức giả gì ở đây chăng?

    Tôi sẽ trả lời: Vì đó là bạn bè tôi. Tôi vươn tay ra là chạm được vào họ. Họ ảnh hưởng được đến tôi, và tôi (hi vọng) cũng ảnh hưởng được họ. Không phải như một cái giải thưởng trao cho những người tôi không biết đấy là đâu, chẳng có ích lợi gì khả dĩ cho tôi và các bạn của tôi. Ngắn gọn thì là như vậy.

    Nhưng tôi cũng muốn nhân cái cớ này để nói thêm về những cái cao cả vê lều là giải Nobel và văn chương, những thứ mà bình thường tôi rất ngại động đến vì mặc cảm mình lùn thước sáu, những thứ có khả năng sẽ phủ định hoàn toàn điều tôi vừa nói ở trên.

    Thế này, con nít đều biết rằng giải Nobel là giải thưởng danh giá nhất thế giới. Con nít cũng biết rằng những người được giải Nobel là những người kiệt xuất. Và tôi mạo muội suy đoán luôn, chắc con nít cũng biết thêm rằng những người trong hội đồng giám khảo của giải này đều những người thông kim bác cổ, tuệ nhãn phi thường, nói không ngoa thì giỏi triệu người bốc một. Cho nên khi các bạn tôi tâng Murakami lên trời xanh và ra sức dìm cái ông Mạc Ngôn kia xuống giếng, tôi thật cảm thấy nực cười thay. Các bạn có tư cách ư? Các bạn giỏi đến đâu? Những công trình nghiên cứu văn học của các bạn hùng vĩ như thế nào? Ngoài nĩ-hảo và a-ri-ga-tô các bạn còn đọc thông viết thạo bao nhiêu ngôn ngữ, đủ để hiểu được tường tận văn chương ngoại quốc thay vì phải phụ thuộc hoàn toàn vào những bản dịch thiếu trách nhiệm, lắm chỗ còn ngô nghê ngớ ngẩn theo kiểu “Trong chiến tranh anh ấy đến Việt Nam như là một người lính, và điều ấy quá khó khăn cho anh ấy để vượt qua?” Hay là các bạn chỉ đang chằm chằm bênh ông Murakami gì đó vì văn của ổng ám ảnh quá, các bạn đồng cảm quá, các bạn cũng thuộc vào một loại thế hệ đi lạc, thế hệ đánh mất giống như những nhân vật trong Rừng Na Uy, giống như các bạn vẫn thích tự gán cho mình cái mác nổi loạn như Holden Caufield, mạnh mẽ cương nghị như Howard Roark, cũng giống như hồi nhỏ các bạn trong sáng dễ thương như Hoàng Tử Bé?

    Nếu bạn hỏi, thì tôi cũng từng đọc Murakami, mặc dù tôi không yêu văn ông. Rõ ràng ông viết hay. Rõ ràng ông là một người phi thường. Nhưng cái đồng cảm về sự bế tắc, cô độc, lạc lõng trong tiểu thuyết của ông, mà các bạn tôi vẫn suốt ngày đem ra như một nỗi buồn sang trọng, tôi không tìm thấy. Biết làm sao? Tôi không sang trọng được. Xã hội tôi đang sống dơ bẩn và mọi rợ hơn nhiều, những người xung quanh tôi đau đớn khổ sở hơn nhiều, tôi không biết chơi đàn phong cầm, mẹ tôi không khiêu vũ, cha tôi bị bắn nát xương đầu gối khi vừa mới từ trực thăng đổ bộ xuống một chiến trường nào đó ngoài Quy Nhơn. Làm sao tôi có thể buồn cái nỗi buồn mênh mang ấy? Làm sao chị tôi đói xỉu giữa đồng có thể buồn cái nỗi buồn mênh mang ấy? Ôi, lạc lối cái mẹ gì. Đánh mất cái mẹ gì. Tôi thà chịu tiếng một con người thiển cận, nhìn không ra khỏi cái làng quê kệch của mình, cái xứ sở nghèo đói của mình, cái đất nước biến loạn của mình. Nên khi ông Murakami không được giải Nobel, tôi không ngạc nhiên, tôi không sững sờ. Ông Mạc Ngôn cũng vậy, ổng đoạt giải Nobel, tôi chẳng buồn mà cũng chẳng vui.

    Lại nói về Mạc Ngôn. Một số người trong các bạn nói rằng ổng là thằng Tàu khựa bẩn thỉu, gian giảo, rằng văn ổng là cái văn bần tiện, rằng Tàu sản dùng mưu sâu kế hiểm để giành giựt cho được cái giải Nobel. Tôi không định bàn đúng sai, cũng chẳng biết đúng sai, chỉ muốn ngửa mặt lên trời mà kêu theo kiểu quân tử Tàu rằng “Hỡi ôi, sao cái định kiến nó hẹp hòi làm vậy!” Cái chuyện ổng là một nhà văn Tàu thì liên quan gì đến cái chuyện các bạn căm ghét xứ Tàu rồi đổ hết lên đầu ổng? Mà e rằng các bạn không ghét Tàu bằng tôi đâu. Tôi từng có một lời thề nghe rất trẻ con rằng không bao giờ đặt chân qua Tàu, không mua đồ Tàu, không ăn món Tàu, bật ti-vi lên không xem phim Tàu. Vừa rồi Cam-bốt đi đêm với Tàu ở hội nghị Asean, tôi thề luôn: Không bao giờ cúng một đồng tiền du lịch Cam-bốt, này là Angkor Vat, này lại là Angkor Thom. Nhưng tôi mê Tam Quốc lắm, chắc cũng năm ăn năm thua với ông Vũ Bằng. Thủy Hử tôi cũng mê, mặc dù tôi giống Lỗ Tấn ở chỗ yêu Trương Phi mà ghét Lý Quỳ. Nhân thể, Lỗ Tấn thì những năm cấp hai, cấp ba tôi coi như ngọn đuốc soi đường, tôi thuộc cả đoạn trong cuốn sách của Trương Chính viết về ổng. Mấy tháng trước tôi còn đọc Huynh đệ của Dư Hoa, và có vỗ đùi mấy lần. Nền văn hóa Tàu, các bạn phỉ nhổ thế nào cũng mặc, nó lại chẳng dày nhất nhì nhân loại, đồ rằng nó còn dày gấp mấy lần mặt các bác lãnh đạo ở ta. Thế thì cái ông Mạc Ngôn ấy, ổng được giải Nobel có gì khả nghi? Sự nghiệp văn chương ổng thua ông Murakami chỗ nào mà các bạn phải nghi? Sao các bạn lại đòi tẩy chay Nobel? Ô, ông Nobel ổng nằm dưới mồ chắc ổng cũng đái ướt cả vải liệm.

    Ừ nhưng thôi, dù gì tôi cũng quay lại chuyện bạn bè tôi bữa nay sao tự nhiên nồng nhiệt quan tâm Nobel. Các bạn của tôi (hoặc chẳng còn là bạn bè gì nữa, sau những lời rủa xả mà tôi đã luyện thành kĩ xảo), Nobel ấy không trao cho Nhật thì trao cho Tàu. Tôi có yêu nước Nhật đến bao nhiêu, tôi có thù Tàu cộng đến thế nào, thì giải Nobel không trao Tàu cũng trao cho Nhật. Tôi chẳng mập thêm kí lô nào về việc ấy. Rừng quốc gia Cát Tiên không vì giải Nobel mà khỏi họa trụi lông. Dân miền Trung không nhờ Mạc Ngôn mà thoát kiếp nửa đêm đốt đèn chạy động đất. Ông Sọ Dừa tôi vẫn gặp khi uống cà phê trên đường Lê Thánh Tôn không nhờ Murakami mà tay chân hết què quặt được, người ta hết nhìn ổng với một vẻ ghê tởm được. Chị em miền Tây của ta không vì người Trung Quốc đại lục có giải Nobel mà mặc cảm thân phận mù chữ, bỏ giấc mộng đổi đời nhờ cưới chồng Đài Loan được. Tiếng đàn Norwegian Wood thanh cao tao nhã như thế, cũng chẳng làm tâm hồn thằng cha đánh giày tao nhã thanh cao lên chút nào, hắn vẫn ngày ngày quỳ rạp sát đất mà lạy van ông Tây hỡi ông Tây ơi, hello Mr Tây, cho tôi đánh giày, money vé ri chíp. Cây tỏi nổi giận ư, giận sao bằng ông Đoàn Văn Vươn, giận sao bằng nhà báo Hoàng Khương, giận sao bằng khi chúng ta nghe tự do là con cặc. Các bạn của tôi. Các bạn của tôi. Bây giờ đã hai giờ sáng rồi mà tôi vẫn còn nghe tiếng rao bánh chưng bánh dày, vẫn tiếng rao cách đây hai năm khi tôi ngồi buồn thiu mà viết Quẩn quanh trong tổ. Ông bán bánh chưng bánh dày có biết gì về Nobel đâu. Có ai biết cái đéo gì về Nobel đâu.

    Link : facebook link

    Anh đọc Mạc Ngôn và Murakami khá nhiều, đồng ý với chị Hoa Tranh, sách hai bạn này mang đậm phong cách Magic Realism, nơi hai thế giới thực tế và hư ảo đan quyện vào nhau. Theo anh Murakami thành công hơn trong việc kết nối thực và hư. Mạc Ngôn có vẻ nghiêng về thực hơn.

    Nhìn chung anh thích sách bạn Mạc Ngôn vì nó miêu tả một cách sống động những chi tiết đời thường của những người nông dân TQ. Đọc văn bạn Mạc làm anh thoả trí tò mò trước một đời sống & văn hoá TQ ít được biết đến. Ti nhiên, bảo chúng xứng đáng lãnh giải Nobel văn học thì hơi quá. Anh cho rằng phong cách và tác phẩm của bạn Haruki xứng tầm hơn, mang tính toàn cầu hơn vì bản rất khéo trong việc kết nối hai nền văn hoá Nhật và Tây Âu trong sách của mình, khiến những thằng như anh dễ liên tưởng hơn.

    Chị Hoa Tranh đã phân tích rất đúng tư thế viết văn của hai bạn. Ti nhiên anh thấy hơi oan cho bạn Mạc Ngôn khi ở trên chị bảo rằng bạn Mạc viết văn lại phải dòm chừng sau lưng, ở dưới lại trách bản nợ VN một nhời xin lỗi. Dưng cơ mà anh đang noái về văn học nghệ thực, miễn bàn về chính trị chính em.

    Anh cười té ghế khi đọc được bài này:
    Một tờ báo có bài về giải Nô Ben văn chương

    Bạn tác giả rõ là bực am tường lịch sử, tinh thông văn học, lại chả thiếu óc hài hước. Anh phục.

    Trần Lê Hoa Tranh viết:
    "Thành ra, dù là một nhà văn quân đội chính thống, cơ hồ Mạc Ngôn không hề ca ngợi chế độ, không trở thành “bồi bút” mà đã nói lên được điều cốt lõi nhất: số phận Trung Quốc tao tác qua những biến thiên lịch sử, thời đại...
    ....Về sự dũng cảm này, khi đưa Mạc Ngôn và Murakami lên bàn cân giải Nobel, tôi nghĩ, chọn Mạc Ngôn là đúng....
    ...Nếu muốn xứng tầm là một nhà văn Nobel, rõ ràng, Mạc Ngôn nợ Việt Nam một lời xin lỗi."

    Những nhận xét trên đây cho thấy tác giả là một nhà nghiên cứu văn học có cả tâm và tầm. Cảm ơn chị.

    Nguyễn Việt