Phạm Hồng Sơn - “Hoa địa ngục” và Đảng, Bác, Mác-Lê

  • Bởi Admin
    05/10/2012
    4 phản hồi

    Phạm Hồng Sơn

    Ông Nguyễn Chí Thiện, sinh năm 1939 tại Hà Nội, tác giả của tập thơ nổi tiếng Hoa địa ngục vừa qua đời ngày 02/10/2012 tại nước Mỹ. Những dòng sau đây xin được thay cho lời cầu nguyện tốt đẹp nhất tới linh hồn người quá cố và những bạn hữu, thân nhân và những người yêu quí ông.

    Kể cả sau này khi thời thế đã thay đổi và Hoa địa ngục được xuất bản chính thức ở Việt Nam thì có thể vẫn có nhiều độc giả không thiện cảm với những từ ngữ thường quá bộc trực, cay đắng hay mang tính chửi thẳng của tác phẩm này. Nhưng nếu đặt những cảm xúc hoặc những hình thức thể hiện sang một bên thì không thể không thừa nhận Hoa địa ngục đã dám phê phán ba yếu tố – ba vấn đề – mà cho đến tận bây giờ không phải ai cũng nhận ra hoặc dám đụng đến, đó là: Đảng Cộng sản Việt Nam, lãnh tụ Hồ Chí Minh thường được gọi là “Bác” và chủ nghĩa Marx-Lenin.

    Ngay năm 1959, trước khi vào tù lần thứ nhất và khi mới chỉ chớm tuổi 20, Hoa địa ngục[i] đã chĩa sự phê phán không úp mở vào đúng Đảng:

    “Tôi thường đi qua phố
    Có anh chàng mù, mắt như hai cái lỗ
    Kính chẳng đeo, mồm thời xệch méo
    Ngậm vào tiêu, cổ nổi gân lên
    Dốc tàn hơi thổi đứt đoạn như rên
    Mấy bài hát lăng nhăng ca ngợi Đảng
    Đã mang lại Ấm no và Ánh sáng!”
    (“Tôi thường đi qua”, 1959)

    và bản chất gieo rắc cái ác của Đảng:

    “Trên mảnh đất, Đảng gieo mầm tội lỗi!
    Trong lành cũng phải tanh hôi!
    Trẻ con chưa nứt mắt đã tù rồi!
    Bạo lực đi về rất vội! “
    (“Trên mảnh đất”, 1964)

    Càng về sau, qua những lần tù càng dài thêm, sự phê phán và nhận thức về bản chất Đảng lại càng sâu hơn và, dĩ nhiên, gay gắt hơn:

    “Không ai kêu nổi một lời
    Mồm dân Đảng khóa đã mười mấy năm!”
    (“Gửi Bertrand Russel”, 1968)

    “Đảng bắt câm, bắt nói, bắt khóc, bắt cười
    Bắt đói, bắt làm, hé răng oán thán
    Là tù ngục mục xương độc đoán
    Phải chăng đó giá công lao huyết hãn
    Mấy ngàn ngày đánh Pháp những năm xưa”
    (“Đồng lầy”, 1972)

    “Đảng thực chất chỉ là Đảng cướp
    Dựng triều đình mông muội giữa Văn minh
    Sống tạm thời nhờ thủ đoạn yêu tinh,
    Nhờ súng đạn Tàu, Nga, bắt bớ.”
    (“Đảng”, 1973)

    Và đây, Hoa địa ngục phác lên một hình ảnh toàn trị thu nhỏ của Đảng, kiểm soát hết các nhân quyền cơ bản:

    “Nhà văn nhà báo
    Nhà giáo nhà thơ
    Nhà thờ nhà chùa
    Đều sợ đều thua
    Nhà tù – nhà Vua!
    Chớ đùa với Đảng!”
    (“Nhà văn”, 1980)

    Còn về “Bác”, Hoa địa ngục đã đề cập nhiều lần trong nhiều giai đoạn khác nhau nhưng có thể nói bài “Không có gì quí hơn độc lập tự do” là bài điển hình cho cái nhìn tổng quát nhưng xuyên thấu qua mọi lớp vỏ tuyên truyền về Hồ Chí Minh hay của chính Hồ Chí Minh. Tuy nhiên nếu vẫn thành kiến về những đại từ nhân xưng như “thằng”, “nó”, “con” thì có thể có hơi khó khăn để đồng cảm được với sự bộc trực, tinh ý của Hoa địa ngục lúc mới có 29 tuổi:

    “Không có gì quý hơn độc lập tự do
    Tôi biết nó, thằng nói câu nói đó
    Tôi biết nó, đồng bào miền Bắc này biết nó
    Việc nó làm, tội nó phạm ra sao
    Nó đầu tiên đem râu nó bện vào
    Hình xác lão Mao lông lá
    Bàn tay Nga đầy băng tuyết giá
    Cũng nhoài qua lục địa Trung Hoa
    Không phải xoa đầu mà túm tóc nó từ xa
    Nó đứng không yên, tất bật, điên đầu
    Lúc rụi vào Tàu, lúc rúc vào Nga
    Nó gọi Tàu Nga là cha anh nó
    Và tình nguyện làm con chó nhỏ
    Xông xáo giữ nhà gác ngõ cho cha anh
    Nó tận thu từ quả trứng, quả chanh
    Học lối hung tàn của cha anh nó
    Cuộc chiến tranh chết vợi hết thanh niên
    đương diễn ra triền miên ghê gớm đó
    Cũng là do Nga giật Tàu co
    Tiếp nhiên liệu gây mồi cho nó
    Súng, Tăng, Tên lửa, Tàu bay
    Nếu không, nó đánh bằng tay?
    Ôi đó, thứ độc lập không có gì quý hơn của nó!
    Tôi biết rõ, đồng bào miền Bắc này biết rõ
    Việc nó làm, tội nó phạm ra sao
    Nó là tên trùm đao phủ năm nào
    Hồi cải cách đã đem tù, đem bắn
    Độ nửa triệu nông dân, rồi bảo là nhầm lẫn!

    Mọi tầng lớp nhân dân bị cầm chân trên đất nó
    Tự do, không thời hạn đi tù!
    Mắt nó nhìn ai cũng hóa kẻ thù
    Vì ai cũng đói món nhục nhằn cắn răng tạm nuốt
    Hiếm có gia đình không có người bị nó cho đi suốt.
    Đất nó thầm câm cũng chẳng được tha
    Tất cả phải thành loa
    Sa sả đêm ngày ngợi ca nó và Đảng nó
    Đó là thứ tự do không có gì quý hơn của nó !
    Ôi, Độc lập, Tự do !
    Xưa cũng chỉ vì quý hai thứ đó
    Đất Bắc mắc lừa mất vào tay nó
    Nhưng nay mà vẫn có người mơ hồ nghe nó…”
    (“Không có gì quí hơn độc lập tự do”, 1968)

    Và chỉ bằng hai câu thôi, Hoa địa ngục đã có thể tóm gọn “Bác”:

    “Bác Hồ chúng ta
    Kịch gia xuất sắc”
    (“Tên hề”, 1971)

    Về chủ nghĩa Marx-Lenin tức chủ nghĩ cộng sản, điều đáng ngạc nhiên nếu không muốn nói là kinh ngạc, trong một hoàn cảnh ngặt nghèo thông tin, tuổi đời còn rất trẻ và chắc chắn không có nhiều thời gian để đi học hay tự đọc, vì đã phải liên tục đi tù, nhưng Hoa địa ngục ngay lúc chưa đầy 25 tuổi đã nhận ra sai lầm rất chính trị:

    “Cuộc đời tôi có nhiều lầm lẫn
    Lầm nơi, lầm lúc, lầm người
    Nhưng cái lầm to uổng phí cả đời
    Là đã ngốc nghe và tin Cộng sản!”
    (“Mỗi lầm lỡ”, 1963)

    Dường như năm tháng tù đày triền miên lại làm cho Hoa địa ngục nhận thức sâu hơn chủ nghĩa Marx-Lenin về sự bất tương thích và hệ lụy của nó đối với dân tộc:

    “Học thuyết Mác, một linh hồn u ám
    Không gốc rễ gì trên mảnh đất ông cha
    Mấy chục năm phá nước, phá nhà.”
    (“Đồng lầy”, 1972)

    Và đây Hoa địa ngục đã nói về chủ nghĩa Marx cách đây gần 40 năm mà lại gần giống như những gì ai đó mới lần đầu lên tiếng gần đây:

    “Chủ nghĩa Mác chỉ là không tưởng
    Trái với bản chất con người, reo rắc tai ương

    Nếu cứ ngu si ôm mãi chủ nghĩa này
    Nếu cứ thẳng tay bóp mãi dạ dầy
    Đất nước nở mặt nở mày làm sao được nữa!
    Dân tộc ta phải quăng ngay nó vào bếp lửa
    Nồi cơm mới có thể mong đầy
    Tự do, no ấm mới sum vầy”
    (“Chủ nghĩa Mác”, 1984)

    Có thể nói, so với tuổi đời của bản thân, Hoa địa ngục đã nhận thức được rất sớm và cũng dám phê phán bác bỏ rất sớm, mặc dù không hệ thống, về ba trụ cột chính của quyền lực cộng sản tại Việt Nam: Đảng, Bác, Marx-Lenin.

    Nếu nhìn lại “Nhân văn-Giai phẩm” và “Xét lại chống Đảng”, những hoạt động và biến cố xảy ra gần trước và sau so với Hoa địa ngục, trong ánh sáng nhận thức về ba trụ cột đó thì lại thấy nhận thức của Hoa địa ngục còn sớm cả so với thời đại nữa. Trong “Nhân văn-Giai phẩm” đã có những tiếng nói, bài viết và thái độ bất ưng, phê phán sâu sắc về sự chà đạp nhân quyền cơ bản hay vấn đề pháp trị của Đảng và có thể có cả những phê phán ẩn dụ về lãnh tụ nữa nhưng tất cả vẫn còn hoàn toàn trên tinh thần chấp nhận Đảng, tránh xa vấn đề “Bác” và không hề đề cập đến Marx-Lenin. Ở “Xét lại chống Đảng” cũng tương tự, chỉ là không đồng ý với chính sách của Đảng lúc đó, còn về chủ nghĩa Marx-Lenin, Hồ Chí Minh và Đảng đều vẫn được tôn trọng – tinh thần này gần như vẫn được các cựu thành viên của các biến cố đó giữ nguyên cho đến tận gần cuối những năm 1990.

    Nhìn lại bối cảnh khắc nghiệt, tăm tối của Hoa địa ngục cách đây gần nửa thế kỷ và thực trạng hôm nay còn rất nhiều bậc trí giả vẫn tự coi Đảng, Bác là những thứ húy kỵ, lại càng thấy cái ghê gớm nhất, đáng kính phục nhất của Hoa địa ngục: không phải là bản lĩnh tù đày, kiên gan trong cô đơn hay trường thơ tố cáo in trong trí nhớ, mà là sự nhìn ra sớm, nhìn thấy triệt để nhưng lại không giấu mọi người về cái Ác rất to lớn – cái Ác ở tầm quốc gia, dân tộc.

    Hoa địa ngục đương nhiên phải chia tay trần thế nhưng chắc chắn không bao giờ phải đi về địa ngục.

    © 2012 pro&contra

    [i] Các bài thơ trích dẫn ở đây đến từ hai nguồn: Hoa địa ngục, Thơ Nguyễn Chí Thiện

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    4 phản hồi

    Ông đã không sống để nhìn thấy ngày đất nước có một nền dân chủ thực sự như ông mong muốn và hy sinh cả đời để tranh đấu.
    Nhưng như anh Phạm Hồng Sơn đã nói:"Hoa địa ngục đương nhiên phải chia tay trần thế nhưng chắc chắn không bao giờ phải đi về địa ngục."
    Xin chân thành thắp một nén nhang để tỏ lòng cảm phục ông.

    Trước đây tôi vốn không thích thể loại thơ và cũng không thích các nhà thơ vì thấy họ hay cướp lời người khác và có kiểu sống lập dị. Nhưng chỉ đọc mấy đoạn thơ của nhà thơ Chí Thiện thì tôi thấy cần sửa lại cái nhìn và thái độ đối với nhà thơ, nhưng có lẽ cũng cần phân biệt nhà thơ này với nhà thơ khác, không phải nhà thơ nào cũng như nhà thơ nào. Riêng đối với nhà thơ Chí Thiện thì tôi vô cùng khâm phục ông. Cách đây đã nửa thế kỷ mà sao ông nói lên những điều bây giờ nhiều người mới nhận thức được, trong đó có cả tôi và nhiều người xung quanh.

    Sao hồi ấy mới chưa đầy cái tuổi "tam thập nhi lập" mà ông tinh đời thế, nhận xét giỏi thế. Tôi không biết bình thơ, nhưng chỉ nói qua cảm xúc này về ông cũng là lời cảm phục tiễn ông về cõi vĩnh hằng.

    Trích dẫn:
    Hoa địa ngục đương nhiên phải chia tay trần thế nhưng chắc chắn không bao giờ phải đi về địa ngục.

    Hoa địa ngục chắc chắn không bao giờ bị ai bắt đi về địa ngục nhưng có lẽ sẽ tự chọn con đường tiếp tục sứ mạng của mình. Theo đó Hoa địa ngục sẽ về địa ngục nơi "nó" và bọn "chúng nó" đang hiện diện, và sẽ giúp Diêm Vương nhận rõ tội ác để trừng trị xứng đáng.

    Trên trần thế càng ca tụng Mác Lê Mao, thì xuống điạ ngục càng bị quỷ sứ dùng lưỡi lê đâm vào thịt, dùng lưỡi mác lóc sạch da, không còn sợi lông :D