Phạm Hồng Sơn - Hơn hai sai lầm nguy hiểm của ông Nguyễn Trần Bạt

  • Bởi Admin
    04/09/2012
    13 phản hồi

    Phạm Hồng Sơn

    Cách đây vài ngày, sau khi báo Nhân dân đăng bài “Xã hội dân sự”- Một thủ đoạn của diễn biến hòa bình”, có một bài viết truyền tải trên mạng với nhan đề “Về xã hội dân sự tại Việt Nam” với ghi chú là “Ông Nguyễn Trần Bạt trả lời phỏng vấn Trung tâm dữ liệu các tổ chức phi chính phủ.”[i] Đọc bài này tôi thấy xen kẽ những điểm tích cực, có lợi cho xã hội và người dân là những ý kiến, quan điểm không đúng, nguy hiểm cho tiến bộ xã hội hiện nay. Sau đây là một vài điểm nguy hại đó:

    Về nhà nước toàn trị

    Ông Nguyễn Trần Bạt phát biểu: “Và đến bây giờ, tôi kết luận là: không có bất kỳ nguy cơ nào về mặt chính trị cho các nhà cầm quyền, cho Đảng Cộng sản Việt Nam và cho chính phủ Việt Nam khi chúng ta có một xã hội dân sự lành mạnh. Ngược lại, nó gỡ cho họ những gánh nặng khủng khiếp trong việc bành trướng cơ cấu nhà nước để tổ chức quản lý xã hội, cái mà nhiều người không thiện chí gọi là toàn trị. Tôi cho khái niệm toàn trị là một khái niệm thuần tuý lý thuyết. Xã hội chúng ta thực ra cũng không toàn trị. Các nhà lãnh đạo của chúng ta không có ai toàn trị.” (Phần tô đậm là tôi nhấn mạnh.)

    Tôi không hiểu tác giả Nguyễn Trần Bạt đã dựa vào lý thuyết, nghiên cứu nào khi nói đến khái niệm “nhà nước toàn trị” rồi đi đến kết luận rằng “Xã hội chúng ta thực ra cũng không toàn trị. Các nhà lãnh đạo của chúng ta không có ai toàn trị.

    Về khái niệm toàn trị hay nhà nước toàn trị, thiết nghĩ hiện nay đã có rất nhiều thông tin khả tín được công bố, cập nhật trên mạng. Ở đây tôi xin sơ lược thêm về một nghiên cứu về khái niệm toàn trị (totalitarism, totalitarisme) trong cuốn Histoire Politique Et Sciences Sociales.[ii] Khi đề cập đến khái niệm toàn trị (concept de totalitarisme) các tác giả đã có sự tìm hiểu, đối chiếu giữa các chế độ phi dân chủ khác nhau như chế độ chính trị của Hitler, chế độ chính trị của Mussolini, chế độ Liên bang Xô-viết dưới thời Stalin, chế độ Vichy tại Pháp. Mặc dù các tác giả không thể đưa ra được một định nghĩa thống nhất cho khái niệm toàn trị nhưng từ những nghiên cứu, tranh luận đó có thể rút ra kết luận là một chế độ toàn trị không thể thiếu hai đặc tính (yếu tố): 1. Sự khống chế của nhà nước đối với xã hội dân sự thông qua các biện pháp như tuyên truyền, trấn áp, kiểm soát kinh tế, xã hội và tinh thần (đạo đức); 2. Sự thu hẹp mức độ tự lập, tự trị của xã hội (kể cả ở nghĩa văn hóa và khả năng đối phó trong tình trạng thiếu thốn.

    Còn đây là một nhận định cụ thể hơn về chế độ toàn trị trong cuốn sách đó:

    Sự khủng bố (kiểu) toàn trị tiêu trừ hành động chính trị chắc chắn hơn là sự đe dọa (nỗi sợ) ngự trị trong các chế độ độc tài ‘cổ điển’. Các đặc điểm chính để phân biệt giữa độc tài và toàn trị: nỗi sợ độc tài khiến người ta phải câm lặng (sự im lặng chỉ có tính cá nhân) trong khi đó sự khủng bố toàn trị bắt người ta phải thừa nhận, ca tụng không ngừng và chán ngắt về ý thức hệ tới mức làm cho mọi ngôn từ, khả năng lên tiếng phải hư hỏng, sụp lạy vào lòng hệ thống – một không gian đóng kín trong sự bao trùm của sự im lặng vô nhân. Toàn trị là sự vắng mặt lý tính, sự vắng bóng ngôn từ chính trị sống động thúc giục hành động. Vẫn còn nữa, khác với dân chủ được coi luôn đi cùng với sự phát biểu tự do và không gian công cộng rộng lớn, toàn trị là sự gom tập con người ép chặt nhất. (Nói như Primo Levi: “Chúng tôi không có khe hở để suy nghĩ.”)” [iii]

    Mặc dù nhận định “Xã hội chúng ta thực ra cũng không toàn trị” của ông Nguyễn Trần Bạt đã tự cho thấy không phải là một khẳng định mạnh mẽ và việc xếp loại chế độ chính trị của Việt Nam (về học thuật) có thể còn nhiều bàn cãi nhưng nếu chúng ta không (hoặc chưa) dám nói thẳng về bản chất độc tài của chế độ chính trị mà chúng ta đang phải sống lại còn xếp chế độ chính trị (nhà nước) đó ra khỏi phạm vi “toàn trị” thì, theo tôi, là một sai lầm nguy hiểm. Khi đó việc đi tìm phương thuốc chữa trị cho chế độ chính trị đó hoặc ước muốn thúc đẩy tiến bộ cho xã hội chỉ là việc làm vô ích hoặc một ước muốn đầy mâu thuẫn. Còn về nhận định “Các nhà lãnh đạo của chúng ta không có ai toàn trị.”, tôi chỉ xin trích dẫn lại ở đây một câu nói nổi tiếng của Hồ Chí Minh: “Đảng phải lãnh đạo tất cả những tổ chức khác của nhân dân lao động.”[iv]

    Thêm nữa việc ông Nguyễn Trần Bạt cho rằng những người gọi nhà nước Việt Nam là “toàn trị” là những người “không thiện chí” là một nhận định không chỉ hoàn toàn không chính xác về học thuật, vì (về học thuật) chỉ nên đánh giá một quan điểm là “đúng” hay “sai” chứ không nên đánh giá là “thiện chí” hay “không thiện chí”, mà còn gây nguy hiểm chính trị cho những người đó vì (về chính trị) nhà nước Việt Nam hiện nay vẫn luôn qui chụp những người bất đồng chính kiến, phê phán nhà nước là “thù địch” – nấc cao hơn của “không thiện chí”.

    Về nhân quyền

    Khi bàn đến vấn đề nhân quyền (quyền con người) ông Nguyễn Trần Bạt có đưa ra hai nhận định:

    ­Nhận định (1):Người ta tưởng rằng nhân quyền gắn liền với sự đòi đất, kêu oan, biểu tình, nhưng tôi không nghĩ như vậy. Con người sở dĩ ăn vạ chính phủ là vì họ không có năng lực.

    Chưa nói đến vấn đề học thuật và pháp lý (sẽ bàn cùng với nhận định (2)), thì quan điểm cho rằng những hoạt động, phản ứng của người dân như “đòi đất, kêu oan, biểu tình” là việc “ăn vạ chính phủ” và vì những người dân đó “không có năng lực” là một quan điểm phi thực tế và phi nhân quyền. Phi thực tế vì đa phần dư luận hiện nay đều chia sẻ, cảm thông và thấy rõ việc “đòi đất, kêu oan, biểu tình” là những việc làm đúng đắn, không đừng được của người dân trong tình trạng cùng cực, bế tắc. Phi nhân quyền vì “đòi đất, kêu oan, biểu tình” một cách ôn hòa đều thuộc nhân quyền cơ bản: “Quyền Tự do Thể hiện” (freedom of expression) đã được ghi rõ trong các văn bản nhân quyền quốc tế. Đây cũng là một nhận định hết sức nguy hiểm và phản lại những tiến bộ xã hội hiện nay. Nguy hiểm là vì quan điểm này có thể mở đường hoặc gợi ý sai lệch cho những người làm chính sách, cầm quyền quốc gia coi những phản ứng, bức xúc của dân chúng hiện nay đối với các bất công, tiêu cực là một hoạt động cần ngăn chặn, nghiêm trị vì họ là những người “ăn vạ”, lười biếng, “không có năng lực”.

    Nhận định (2):Tôi đã có một kết luận rằng nhân quyền không còn là quyền chính trị, nhân quyền là quyền phát triển và chống lại rủi ro của cuộc sống.

    Nhận định này nếu xem qua thì có thể cho rằng là một sáng tạo mở rộng về nhân quyền. Nhưng thực chất nhận định này lại làm sai lệch cho nhận thức về nhân quyền và nhận định này có hình thức giống như những gì mà các chế độ độc tài luôn bao biện cho việc vi phạm, cắt xén nhân quyền. Thứ nhất, căn cứ vào hai văn bản có tính phổ quát nhất về nhân quyền (Tuyên ngôn Toàn thế giới về Nhân quyền (năm 1948) và Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị (1966) của Liên Hợp Quốc) thì nhân quyền phải và luôn bao gồm các quyền chính trị (quyền tham gia vào việc điều hành các công việc xã hội, quyền bầu cử, ứng cử, v.v.). Có thể nói từ chối quyền chính trị hoặc coi “nhân quyền không còn là quyền chính trị nữa” đều đồng nghĩa với việc xóa bỏ nhân quyền. Bởi nhân quyền là một tập hợp các quyền cơ bản không thể tách rời hay thay thế. Thứ hai, việc cho rằng “nhân quyền là quyền phát triển và chống lại rủi ro của cuộc sống” là một quan điểm mập mờ và thoái hóa so với các công ước về nhân quyền đã nêu vì vô hình chung quan điểm này đã xóa mờ đi các nhân quyền đã được cụ thể hóa trong các văn bản có tính phổ quát toàn thế giới.

    Có thể nói hai nhận định trên đây của ông Nguyễn Trần Bạt về nhân quyền không chỉ làm nhận thức về nhân quyền trở thành mập mờ khó hiểu mà còn đẩy lùi nhận thức về nhân quyền trở lại phía sau hàng chục năm.

    Đó là hai điểm tôi cho là sai lầm nguy hại nhất (vì tính chất làm nền tảng cho nhiều nhận thức khác) trong bài viết trả lời phỏng vấn của ông Nguyễn Trần Bạt. Ngoài ra còn một số điểm sai lầm nguy hại khác như dưới đây.

    Về chỗ đứng của nghiên cứu khoa học

    Ông Nguyễn Trần Bạt phát biểu: “Nghiên cứu xã hội học tức là anh phải đặt mình vào địa vị của nhà cầm quyền, bởi vì bao giờ những nghiên cứu xã hội cũng phải bắt đầu từ lực lượng xã hội mạnh nhất, mà lực lượng xã hội mạnh nhất chính là các đảng chính trị cầm quyền. Vì nếu không xuất phát từ quyền lợi của các đảng chính trị cầm quyền thì các khái niệm tử tế không hình thành được. Cho nên phải đặt mình vào địa vị của họ để nghiên cứu cái mà mình muốn có hại gì cho họ không?

    Điểm này đã tự thể hiện sai quá rõ về tính độc lập trong nghiên cứu nói chung nên tôi xin không phân tích thêm.

    Về mức độ nguy hại đối với dân trí và tiến bộ xã hội tôi không chắc sự hơn kém giữa bài trả lời phỏng vấn của ông Nguyễn Trần Bạt và bài “Xã hội dân sự”- Một thủ đoạn của diễn biến hòa bình” đăng trên báo Nhân dân nói trên. Nhưng tôi chắc chắn nhận diện hay đấu tranh với một thứ giả hình, mập mờ bao giờ cũng khó hơn rất nhiều với một thứ đã bộc lộ rõ ràng, thẳng thắn.

    © 2012 pro&contra

    [i] Bài này đã đăng trên một số blog như Quê ChoaAnh Ba Sàm.

    [ii] Histoire Politique Et Sciences Sociales. Chủ biên: Denis Peschanski, Michael Pollak, Henry Rousso, Editions Complexe, 1999. Trang 189-207

    [iii] “La terreur totaliaire annihile l’action politique plus sȗrement que la crainte qui règne dans un gouvernement despotique “classique”. Retenons des traits essentiels de différenciation entre despotism et totalitarisme ceci: la crainte commande que l’on se taise (une stratégie individuelle du silence est toujours réservée, la terreur exige la proclamation incessante et mortifière de l’idéologie jusqu’au point où toute parole s’abîme au centre du système, c’est-à-dire dans le camp où règne une silence inhumaine. Le totalitarisme, c’est l’absence du logos, la parole politique vive présidant à l’action. C’est encore, par difference avec la démocratie qui suppose, avec la parole libre, l’espace publique, la plus extrême concentration des hommes dans l’espace. (Primo Levy, évoquant les “selections” de l’automne 1945 à Auschwitz écrit: “Nous n’avons pas l’éspace de penser””. Sách đã dẫn, trang 209.

    [iv] Hồ Chí Minh với bút danh DX viết trong bài “Thường thức chính trị”, Nxb Sự Thật, 1954, in lại trong Chủ tịch Hồ Chí Minh với Công cuộc Xây dựng và Bảo vệ Tổ quốc, Nxb Công an Nhân dân, 2002, trang 115.

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    13 phản hồi

    Từ lâu, tôi đã rất dị ứng với cái thứ lý luận của ông Bạt. MOng sao không bao giờ thấy cái thứ lý luận này xuất hiện trên các phương tiện truyền thông, dù ông ấy có ủng hộ dân chủ.

    Bài của ông Nguyễn Trần Bạt như một cú sút trúng cầu môn, cần rất, rất nhiều pha như thế mới ghi được bàn, chưa nói tới chiến thắng cho đội XHDS còn nằm ở thì tương lai xa. Cái ý "xã hôi ta không toàn trị" trong văn cảnh này chỉ nên coi là một động tác giả, một lời nói dối đáng yêu.

    Có thể ông Nguyễn Trần Bạt (N.T.B)có những quan điểm khác B.S Nguyễn Hồng Sơn, nhưng tôi không tin ô. Bạt không hiểu khái niệm về toàn trị và Nhà nước toàn trị như cách phân tích của ô. Sơn. Đồng ý với ô. Nguyễn Hữu Cách trích lời ô. Bạt {ông Bạt muốn nói "Tôi đã có một kết luận rằng nhân quyền không chỉ còn là quyền chính trị, nhân quyền là quyền phát triển và chống lại rủi ro của cuộc sống."}. Có lẽ nên thêm chữ CHỈ mới chính xác. Dù sao các phân tích của ô. Sơn cũng đáng để suy ngẫm và thống nhất cách nhìn nhận để gọi đúng bản chất của Nhà nước VN hiện nay.

    Anh Phạm Hồng Sơn viết: "quan điểm cho rằng những hoạt động, phản ứng của người dân như “đòi đất, kêu oan, biểu tình” là việc “ăn vạ chính phủ” và vì những người dân đó “không có năng lực” là một quan điểm phi thực tế và phi nhân quyền"
    Còn nếu ai đã có dịp gặp và nghe chuyện của những người dân oan để biết họ đã bị dồn đến đường cùng như thế nào thì phải nói rằng những phát biểu như thế là sự đồng lõa với tội ác của người tự cho mình là trí thức.

    Bản tóm lược của bác Innova rất hữu ích, dù tôi đã đọc bài phỏng vấn rồi.

    Riêng điều số 8, tôi thấy vẫn không thể biện hộ được, dù tôi đã cố hiểu "năng lực" theo cách khác.

    Đối với tôi, cái câu "Con người sở dĩ ăn vạ chính phủ là vì họ không có năng lực" chỉ có nghĩa khi được viết lại thành:

    Người dân sở dĩ ăn vạ chính phủ là vì các tòa án không phải của nhân dân đã không có năng lực giải quyết các vụ khiếu kiện của họ.

    Tóm tắt 1 số vấn đề trong bài phỏng vấn của ông NTB:

    1. Ở VN chưa có XHDS như đúng kiểu ở các nước hiện đại, đó là không có sự quản lý chính trị từ nhà nước. Trước đây nhà nước muốn thu bớt các cánh tay nhúng vào hội, đoàn, nhưng gần đây lại muốn thâu tóm lại.

    2. XHDS tốt cho nhà nước vì thay nhà nước làm các công việc chi ly, giảm biên chế, kinh phí ngân sách.

    3. Nhà nước ngại XHDS vì bản thân nó có thể tiến triển thành các dạng hội đoàn chính trị. Chính vì nỗi lo sợ này mà nhà nước phải phình ra để quản lý các tổ chức dân sự, càng tốn kém, quan liêu, tham nhũng.

    4. Các tổ chức, hiệp hội hiện nay đều phải được duyệt qua Bộ Nội vụ. Ở VN có hai liên hiệp hội lớn là Hiệp hội KHKT và Hiệp hội nhà văn.

    5. Muốn thành lập một XHDS đúng nghĩa thì phải tôn trọng nhân quyền. Bên cạnh đó nhà nước đúng nghĩa phải trung lập về mặt quyền lợi. CQVN hiện tại không trung lập về quyền lợi nên nó không thể đảm bảo XHDS.

    6. Trạng thái can thiệp méo mó của chính quyền khiến XHDS phát triển không lành mạnh có thể dẫn đến các tổ chức dạng mafia.

    7. Nhấn mạnh lại không có bất cứ quan ngại nào từ XHDS lên chính quyền VN hiện nay (ông không cho rằng CQ hiện nay là toàn trị, đoạn này gây tranh cãi). Tôi nghĩ đoạn này ông muốn gây tê cho chính quyền yên tâm.

    8. Nhấn manh lại quyền con người là trung tâm của XHDS. Có nhân quyền thì sức lao động được giải thoát. Có nhân quyền thì con người sẽ có năng lực để đấu tranh chống lại bất công xã hội, khi đó tham nhũng sẽ bị đẩy lùi. Tôi nghĩ đoạn này ông Phạm Hồng Sơn có thể đã hiểu theo một cách khác. Từ "năng lực" ở đây không hẳn có nghĩa năng lực trí óc mà có thể hiểu là năng lực quyền hạn chính trị, về nhân quyền.

    Phải nghiên cứu từ những bước như vậy mới giải phóng các nhà chính trị của chúng ta ra khỏi sự nhầm lẫn về các khái niệm. Người ta tưởng rằng nhân quyền gắn liền với sự đòi đất, kêu oan, biểu tình, nhưng tôi không nghĩ như vậy. Con người sở dĩ ăn vạ chính phủ là vì họ không có năng lực. Nhân quyền là tiền đề cơ bản để tạo ra năng lực và khi con người có năng lực tương thích với sự phát triển nhu cầu của chính họ thì tham nhũng sẽ giảm bớt trên quy mô xã hội.

    9. Tăng cường dân trí là một phần của xây dựng XHDS.

    10. Nhà nước càng đè nén XHDS thì nguy cơ vỡ òa càng lớn (cách mạng xã hội).

    11. Chừng nào nhà nước còn độc quyền lẽ phải thì không có XHDS vì XHDS cần các lẽ phải tự nhiên của nó, quyền con người.

    12. Người dân VN được tự do bởi các quyền được cho bởi nhà nước. Điều này ngược lại với các nước hiện đại, quyền tự do là quyền tự nhiên, không hề liên quan đến quản lý nhà nước.

    13. Nhà nước cần phải xem lại phạm vi hoạt động của mình, theo các chuẩn quốc tế.

    14. Các nhà vận động nên chứng minh lợi ích kinh tế xã hội của XHDS để thuyết phục chính quyền.

    15. XHDS lành mạnh gắn với chính quyền lành mạnh. Nhân quyền không phải quyền chính trị (vì nó là quyền tự nhiên mà có). Nhân quyền là quyền phát triển và chống lại các rủi ro từ cuộc sống. Ở đây tôi nghĩ cũng không đáng bắt bẻ.

    Voila, tôi tóm tắt một mạch 15 ý dưới góc nhìn của mình. Có thể tôi đọc chưa cẩn thận, nhưng nhìn đại ý không phải là tiêu cực phải không? Thực ra nếu nói thẳng ra mà không lòng vòng, thì bài nói này khá là khó chịu cho CQ trong nước. Nhưng mà nó khiến người đọc, ở mọi phía phải suy nghĩ. Tôi nghĩ ông ta đã đứng sát rìa PĐ rồi, khó mà nói thẳng hơn.

    @Bạn nguyễn tâm bảo:

    Đụng đến "học thuật" có nghĩa là phải biết tách bạch tri thức nào của mình, tri thức nào của người trong các phân tích và luận cứ của mình, và phải biết trích dẫn đâu ra đó. Nếu không có các quy củ hàn lâm đó, thì không thể có nền học thuật.

    Bạn có thể không thích từ chương, nhưng không thể xổ toẹt nỗ lực truy cứu tận gốc tối cần thiết trong những hoạt động tri thức của những người khác.

    Đúng là các vấn đề thuộc khoa học xã hội khó đi đến đồng thuận hơn, nhưng loài người vẫn phải dựa trên các khái niệm cơ bản để tranh luận với nhau, chứ không phải tùy ý bịa ra một định nghĩa mới cho "toàn trị" rồi tán láo thế nào cũng được :(

    Tư duy độc lập không đồng nghĩa với việc sáng tạo lại toàn bộ ngôn ngữ người ta đang dùng, bác ạ. Nó vẫn phải dựa trên những định nghĩa để diễn tả ý mình sao cho mọi người cùng hiểu, dù đó là ý tưởng mới.

    nguyễn tâm bảo viết:
    bác Admin,

    ví dụ quả táo của bác không thích hợp. Tôi đã viết rõ rằng các vấn đề thuộc về khoa học tự nhiên thì dễ đạt được đồng thuận, vì có thể quan sát, đo đạc, thí nghiệm để biết "quả táo có chân" hay không. Còn những vấn đề xã hội thì khó khăn hơn nhiều, vì quan điểm về nhân quyền của tôi và bác có thể khác nhau, tùy thuộc vào kinh nghiệm sống, nhân sinh quan và thế giới quan của tôi và bác, chứ không có cái gì là "phổ quát" cả.

    việc tôi chê lối viết của ông Phạm Hồng Sơn giống NHƯ cách viết của một nhân viên bộ ngoại giao Mỹ thì đâu phải tấn công cá nhân? Chê ông Sơn chưa biết tư duy độc lập, nặng về sách vở, nặng lý thuyết hình thức, thì có liên quan gì đến nhân cách của ông Sơn?

    tôi thấy ông Sơn không hiểu hết ý ông Bạt, hơn nữa lại tự trói mình vào những quan điểm có phần giáo điều sách vở chứ không có tư duy độc lập và tinh thần hoài nghi-phê phán (tinh thần khoa học) nên dễ trở nên cứng nhắc, lặp lại nhàm chán những khái niệm và định nghĩa mà "ai cũng đã biết", xa rời thực tế; hình như đó cũng là đặc điểm chung của khá nhiều người tranh đấu cho dân chủ hiện nay.

    bác Admin,

    ví dụ quả táo của bác không thích hợp. Tôi đã viết rõ rằng các vấn đề thuộc về khoa học tự nhiên thì dễ đạt được đồng thuận, vì có thể quan sát, đo đạc, thí nghiệm để biết "quả táo có chân" hay không. Còn những vấn đề xã hội thì khó khăn hơn nhiều, vì quan điểm về nhân quyền của tôi và bác có thể khác nhau, tùy thuộc vào kinh nghiệm sống, nhân sinh quan và thế giới quan của tôi và bác, chứ không có cái gì là "phổ quát" cả.

    việc tôi chê lối viết của ông Phạm Hồng Sơn giống NHƯ cách viết của một nhân viên bộ ngoại giao Mỹ thì đâu phải tấn công cá nhân? Chê ông Sơn chưa biết tư duy độc lập, nặng về sách vở, nặng lý thuyết hình thức, thì có liên quan gì đến nhân cách của ông Sơn?

    tôi thấy ông Sơn không hiểu hết ý ông Bạt, hơn nữa lại tự trói mình vào những quan điểm có phần giáo điều sách vở chứ không có tư duy độc lập và tinh thần hoài nghi-phê phán (tinh thần khoa học) nên dễ trở nên cứng nhắc, lặp lại nhàm chán những khái niệm và định nghĩa mà "ai cũng đã biết", xa rời thực tế; hình như đó cũng là đặc điểm chung của khá nhiều người tranh đấu cho dân chủ hiện nay.

    Voilà,

    Vì tôi là người đã đăng một bài viết thấy hay hay của ông Nguyễn Trần Bạt lên Dân Luận nên tôi cũng đã cố gắng ngồi đọc lại cái bài phỏng vấn dài lòng thòng của ông NTB.

    Về tóm tắt một cách lý trí, tôi sẽ làm sau, nhưng về cảm tính mà nói, tôi nghĩ ông này có ý tốt cho phong trào dân chủ, nhân quyền, xã hôi nhân sự.

    Hai đoạn mà ông Phạm Hồng Sơn trích, thật chỉ là những chi tiết rất nhỏ trong một tổng thể phỏng vấn dài chắc phải 8000 từ. Tôi nghĩ ông PHS đã không công bằng khi chỉ chỉ trích những chi tiết đó mà không nhấn đến các mặt tích cực của bài phỏng vấn.

    Tất nhiên là tôi sẽ làm một cuộc tóm tắt lại các ý chính cho độc giả tiện theo dõi vì tôi thấy đây là một bài phỏng vấn hay, mỗi tội ông này dài dòng quá.

    Ý đọng lại trong tôi nhiều nhất trong những gì ổng nói là XHDS suy cho cùng là liên quan tới nhân quyền. Thứ hai là muốn thúc đẩy XHDS thì các tổ chức nhân quyền nên nghiên cứu những mặt lợi, quy ra kinh tế (tiền, GDP, v.v...) để khuyến khích nhà nước xây dựng XHDS.

    Các đồng chí nên đọc bài gốc thật chậm để hiểu. Chắc không ít hơn 1,5 tiếng đâu.

    Ỉn,

    http://quechoa.vn/2012/09/02/ve-xa-hoi-dan-su-tai-viet-nam/

    Bác Nguyễn Tâm Bảo bảo vệ bác Nguyễn Trần Bạt bằng lập luận khá buồn cười. Lập luận kiểu này thì ai cũng có thể bảo vệ được quan điểm bất kỳ của mình, bằng cách "chủ động sáng tạo" đưa ra những định nghĩa hết sức riêng của mình. Hãy tưởng tượng cảnh sau:

    Một bác A nào đó lập luận rằng quả táo phải có chân, phải biết chạy, như thế quả táo đặt trên bàn này ko "quả táo" cho lắm vì nó ko có chân. Bác B thấy thế nói bác A nhầm rồi, quả táo thế giới đều công nhận là phải thế này thế kia cơ. Bác C nhảy vào bảo vệ bác A rằng không nên nhai lại lập luận của thế giới, phải biết chủ động sáng tạo :D

    Sau lập luận buồn cười là đến tấn công cá nhân :(

    Tại sao cứ phải "dựa vào lý thuyết và những nghiên cứu" của người khác như một cách học vẹt để phản bác người khác, mà không tự mình suy nghĩ để có được quan điểm cho riêng mình?

    Khoa học xã hội không giống như khoa học tự nhiên, không dễ dàng đi đến một lý thuyết phổ quát được chấp nhận rộng rãi, mà bao giờ cũng tồn tại những trường phái khác nhau, những quan điểm khác nhau.

    Ông Phạm Hồng Sơn dựa vào sách vở của mấy ông tây để kết luận chế độ chính trị ở Việt Nam là toàn trị, còn ông Nguyễn Trần Bạt thì dựa vào quan sát và kinh nghiệm thực tế kể cho rằng "cũng không toàn trị", thì cũng là hai quan điểm khác nhau của hai người có kiến thức, trình độ, cách tiếp cận vấn đề và thế giới quan khác nhau.

    Tôi cho rằng ông Nguyễn Trần Bạt là một người nghiên cứu nghiêm túc, là một học giả có tinh thần độc lập, một trong số ít người Việt có thể coi là "original thinker" chứ không "nhai lại" những luận điểm của ông Mỹ bà Tây với những khái niệm vừa trừu tượng vừa viển vông...

    Tuy nhiên là một nhà tư vấn thành đạt, ông Bạt không tránh khỏi thói quen chung của những người cùng nghề là sự kiêu hãnh có phần kiêu ngạo được che dấu một cách kín đáo trong quan điểm riêng khi luôn rằng cách nhìn của mình sâu sắc hơn, chính xác hơn người khác. Mà có vậy mới đủ tự tin để tư vấn cho người khác, vốn là thiểu số thuộc về tầng lớp lãnh đạo xã hội, chứ?

    Ông Phạm Hồng Sơn thì dường như vẫn chưa hề thực hiện cái quyền cơ bản mà ông tranh đấu là "quyền tự do tư tưởng" khi ông vẫn viết như một nhân viên của bộ ngoại giao Mỹ được giao cho trách nhiệm "giáo dục" nhân dân các nước chậm tiến về các khái niệm trừu tượng như dân chủ và nhân quyền với những "giáo trình" đã được soạn sẵn như "Dân Chủ là gì" của Bộ Ngoại Giao Mỹ, "Tuyên Ngôn nhân quyền" của Liên Hợp Quốc, v.v.

    Tôi đã đọc bài phỏng vấn ông Nguyễn Trần Bạt. Đây là một bài rộng lớn, bao quát nhiều lãnh vực. Tôi nghĩ nó có lợi cho người có quan điểm ủng hộ xã hội dân sự, muốn tìm hiểu hiện trạng xã hội Việt Nam và não trạng phổ biến của giới cầm quyền. Đối với giới cầm quyền có thể đang quan ngại về xã hội dân sự, nhiều câu trả lời của ông Bạt có lẽ làm họ bị ngứa ngáy hơn là được ve vuốt.

    Bác sĩ Phạm Hồng Sơn rất chính xác và sâu sắc khi vạch ra quan điểm lừng khừng và mâu thuẫn đến nực cười của ông Bạt về chế độ toàn trị. Nhưng xin nhớ cho đây là phỏng vấn, không phải là một tiểu luận có sắp xếp dàn bài. Ngoài trật tự khá bất chợt, nó còn có những chỗ thú vị khi ông Bạt bộc lộ những điều ông thật sự tin tưởng, mà ta có thể thấy được những điều ấy lóe lên qua khe hở của cách diễn tả được bao biện bằng một thái độ tạm gọi bằng chính từ ngữ của ông Bạt là "có thiện chí". Dù sao tôi nghĩ ông Bạt có lẽ đã tự chế để khỏi toát ra một vài nụ cười mỉa lên những bộ óc chật chội giáo điều, đặc biệt trong khi ông nhắc đi nhắc lại mấy chữ "các đảng chính trị" -- nghĩa là mặc nhiên công nhận đa đảng!

    Về nhận định (1) của Bác sĩ Sơn, tôi thấy ngoài phong cách lan man nhảy từ đối tượng này sang đối tượng kia của ông Bạt trong một đoạn văn, câu "Con người sở dĩ ăn vạ chính phủ là vì họ không có năng lực" là không thể biện hộ được. Xin dẫn lại cả đoạn ở đây:

    Trích dẫn:
    Nhưng các tổ chức kinh tế nhà nước cũng là công cụ làm tiền trên sức lực xã hội chứ tự nó không làm ra tiền. Phải nghiên cứu từ những bước như vậy mới giải phóng các nhà chính trị của chúng ta ra khỏi sự nhầm lẫn về các khái niệm. Người ta tưởng rằng nhân quyền gắn liền với sự đòi đất, kêu oan, biểu tình, nhưng tôi không nghĩ như vậy. Con người sở dĩ ăn vạ chính phủ là vì họ không có năng lực. Nhân quyền là tiền đề cơ bản để tạo ra năng lực và khi con người có năng lực tương thích với sự phát triển nhu cầu của chính họ thì tham nhũng sẽ giảm bớt trên quy mô xã hội.

    "Người ta" ở đây chắc phải là "các nhà chính trị của chúng ta", mà tôi tin là cách ông Bạt dùng để chỉ các quan chức đương quyền. Tôi cũng để ý khuynh hướng "tự đứng về phía nhà cầm quyền" của ông Bạt khi nhìn nhận vấn đề. Cho nên câu cuối cùng trong đoạn trên, tôi hiểu ông dùng như một lời khuyên gửi đến nhà cầm quyền. Trong khi lời khuyên chưa chắc bổ ích vì nó mắc kẹt vào một vài giả thiết cần chứng minh, thì tư tưởng nền của nó thực sự là theo chủ nghĩa tư bản rừng rú. Có lẽ một thời gian thành công trong môi trường kinh doanh kiểu tư bản sơ khai đã hình thành trong ông Bạt một số niềm xác tín nơi chủ nghĩa tư bản rừng rú?

    Tôi không ác cảm lắm với câu của ông Bạt được Bác sĩ Sơn phân tích trong nhận định (2). Có lẽ ông Bạt muốn nói "Tôi đã có một kết luận rằng nhân quyền không chỉ còn là quyền chính trị, nhân quyền là quyền phát triển và chống lại rủi ro của cuộc sống." Mong rằng ý của ông thật sự là vậy!

    Còn chủ trương "đặt mình vào địa vị của nhà cầm quyền" thì chỉ là một cách thế quan sát, có lẽ thích hợp với các chiến lược gia thời cổ như Tôn Tử bên Tàu hay Machiavelli bên Tây. Tôi nghĩ các trí thức Việt Nam bây giờ thích làm mưu sĩ nhiều hơn là học giả. Có lẽ chủ trương như vậy sẽ giúp họ đưa ra được những biện pháp có thể được hiểu và dùng ngay tức thì.