Thứ bậc Việt Nam trên bảng xếp hạng trí tuệ toàn cầu: Báo động đỏ

  • Bởi Innova
    08/08/2012
    5 phản hồi

    Trần Xuân Hoài

    Những con số khách quan do Tổ chức sở hữu trí tuệ toàn cầu (World Intellectual Property Organization - WIPO thuộc LHQ) công bố tưởng như vô hồn đã nói lên rằng trí tuệ quốc gia Việt nam đang ngụp lặn ở nửa dưới của thế giới và với xu hướng ngày càng chìm sâu, thụt lùi xa so với láng giềng.

    Hệ thống Đổi mới/Sáng tạo quốc gia - Nguồn gốc tạo nên trí tuệ của đất nước

    Khi người cha già yếu vẫn vắt sức làm cửu vạn, còn bà mẹ bệnh tật chạy bới từng thùng rác kiếm từng đồng lẻ, cắn răng để nuôi con ăn học, chỉ với một ước nguyện duy nhất là mong con có được trí tuệ để đổi đời, không còn phải bán thân, bán sức như đời bố mẹ chúng, thì ông bà già tội nghiệp đó hiểu hơn ai hết sức mạnh và sự cần thiết của trí tuệ đối với một con người. Một quốc gia muốn “đổi đời” cũng cần có trí tuệ. Nhưng trí tuệ của một quốc gia không phải đơn thuần là phép cộng của trí tuệ từng con người, nó là do cả một hệ thống tạo lập nên. Đó chính là Hệ thống đổi mới / sáng tạo của quốc gia (national innovation system -NIS), trong đó trí tuệ của từng con người là một thành tố. NIS được định nghĩa là hệ thống các chủ thể và các mối tương tác với nhau của các chủ thể đó, bao gồm tổ chức nhà nước, các cơ sở nghiên cứu, các doanh nghiệp công và tư (lớn hoặc nhỏ), các trường đại học và các cơ quan chính phủ, nhằm mục đích sản sinh các sản phẩm sáng tạo, các sản phẩm khoa học và công nghệ (S&T) trong khuôn khổ lãnh thổ một quốc gia. Các mối tương tác giữa các chủ thể này bao gồm các vấn đề thuộc về chính sách, kỹ thuật, thương mại, pháp lý, xã hội và tài chính của các hoạt động đổi mới /sáng tạo dưới các dạng thức như sự phát triển, bảo hộ, tài trợ hoặc quy phạm…

    Từ năm 2007, WIPO đã cùng một số đại công ty, tổ chức phi chính phủ cho ra đời hệ thống Chỉ số Đổi mới/Sáng tạo toàn cầu - Global Innovation Index (GII) và lập ra bảng xếp hạng hằng năm của các quốc gia trên thế giới.

    Định nghĩa của sự đổi mới/sáng tạo nay đã mở rộng, nó không còn giới hạn với các phòng thí nghiệm R&D hoặc với việc xuất bản các bài báo khoa học, mà còn bao gồm cả những đổi mới/sáng tạo về tổ chức quản lý xã hội cũng như đổi mới/sáng tạo mô hình kinh doanh. Đổi mới /sáng tạo được thể hiện ở đầu vào và đầu ra của cả một quốc gia. Đó là một chỉ số đánh giá về trí tuệ, về hoạt động và thành quả của hoạt động trí tuệ con người, không phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên, về tài sản thừa kế, vay mượn, cướp bóc hay những may mắn bất ngờ nào cả [1].

    Đổi mới/sáng tạo là động lực quan trọng cho sự tiến bộ kinh tế và sức cạnh tranh đối với các nước đã phát triển cũng như đang phát triển. Nhiều Chính phủ đang đặt sự đổi mới/sáng tạo thành trung tâm của chiến lược phát triển.

    Thứ bậc Việt Nam trên bảng xếp hạng trí tuệ toàn cầu

    Năm 2011 chúng ta vui mừng trên bảng chỉ số Đổi mới/sáng tạo toàn cầu Việt Nam ngoi lên được trên trung bình đứng thứ 51 trong 125 nước. Niềm vui ngắn chẳng tầy gang, 2012 ta lại tụt sâu xuống nửa dưới của thế giới, thứ 76 trên 141 nước! Nhìn lại quá trình từ 2007 khi bắt đầu có sự đánh giá thì tình hình còn bi đát hơn, chẳng những kém cỏi mà xu hướng là suy giảm liên tục. Sự ngoi lên năm 2011 có thể là ngẫu nhiên, không phải là thực chất như sẽ phân tích về điểm số ở phần dưới. Thứ bậc đơn lẻ chưa nói lên điều gì nhiều, cần phải có sự so sánh với bạn bè xung quanh thì mới biết ta đang ở đâu. Bảng 1, liệt kê thứ bậc và điểm số đánh giá của Việt Nam và các nước lân bang [2,3].


    Bảng 1: Thứ bậc, Điểm đánh giá Chỉ số Đổi mới /Sáng tạo của Việt nam và các nước xung quanh

    Vì tổng số nước được đánh giá hàng năm là khác nhau,cho nên không thể lấy thứ hạng tuyệt đối hàng năm để so sánh sự lên xuống của một nước, mà phải có một thước đo thống nhất. Chúng ta sẽ chia thế giới làm hai nửa bằng nhau, lấy đường phân chia làm gốc số không,thứ hạng được tính là bao nhiêu bậc trên (+) hoặc dưới (-) trung bình (số không). Thế vẫn chưa ổn, vì mỗi nửa hàng năm có tổng số bậc khác nhau, nên ta phải quy ra thành mỗi nửa đều có 100 bậc, và thứ bậc của mỗi nước hàng năm được quy thành số phần trăm trên (+) hoặc dưới (-) trung bình. Nói một cách hình ảnh, nếu thường xuyên ngụp lặn ở dưới mức trung bình thì nguy cơ được xem là một quốc gia thiểu năng trí tuệ chắc khó tránh khỏi.

    Trên hình 1 ta có thể thấy trực tiếp sự kém cỏi của ta so với Malaysia cũng như Thailand, còn Singapore thì ở mức quá cao, so sánh thứ bậc chẳng có ích gì nữa.

    Thứ hạng chỉ số đổi mới/sáng tạo của các nước có lúc tăng lúc giảm, nhưng khuynh hướng là tăng và luôn luôn trên trung bình, còn Việt Nam ta chủ yếu là ở nửa dưới, nhấp nhổm ngoi lên trên trung bình đôi chút, mà khuynh hướng nói chung là càng ngày càng giảm. Sự tăng đột biến năm 2011 có lẽ là nhờ năm đó chỉ có 125 nước tham gia xếp hạng, thấp nhất trong các năm.

    Thứ hạng cho ta sự so sánh với cộng đồng, và căn cứ để xếp hạng là điểm số. Chính điểm số đánh giá chất lượng của thứ hạng. Tuy nhiên, việc chấm điểm hàng năm có thể khác nhau, thang điểm cũng có thể khác nhau, cho nên không có cách nào định điểm trung bình làm gốc. Chúng ta chỉ có thể lấy một nước nào đó để làm mốc so sánh chúng ta với nước đó hàng năm. Singapore là nước luôn nằm trong tốp 10 thế giới và số 1 châu Á. Vì vậy, hãy so sánh điểm số của Việt Nam với Singapore, ít nhất cũng cho ta cảm nhận Việt Nam được bao nhiêu phần của Singapore và khoảng cách đó giảm hay tăng. Nhìn vào hình 2, thấy rõ trí tuệ sáng tạo của ta chỉ bằng trên dưới một nửa của Singapore, và càng ngày càng lùi xa. Ngay cả năm 2011 mà chúng ta vui mừng, thì qua cách đánh giá bằng điểm số, chất lượng của thứ hạng vượt lên trung bình năm đó cũng không thực chất, vì khoảng cách với Singapore về điểm số lại giãn ra chứ không thu hẹp như vị trí thứ hạng.

    Thật là đáng buồn khi những con số khách quan, tưởng như vô hồn đó lại đã nói lên rằng trí tuệ quốc gia Việt Nam đang ngụp lặn ở nửa dưới của thế giới và với xu hướng ngày càng chìm sâu, thụt lùi xa so với láng giềng, nếu cứ đà này tiếp diễn thì nguy cơ dẫn đến mức Việt Nam trở thành quốc gia trí tuệ kém phát triển là nhãn tiền!

    Phải chăng trí tuệ của con người và dân tộc Việt Nam thấp?

    Như đã biết, Chỉ số đổi mới toàn cầu (GII- Global Innovation Index) được tính theo hai nhóm chỉ số con, là nhóm các chỉ số đổi mới/sáng tạo đầu vào và nhóm các chỉ số đầu ra. Có tổng cộng 7 tiêu chí (gốc) cơ bản.

    Năm tiêu chí gốc tạo nên nhóm đầu vào (Innovation Input) đều gắn chặt với các yếu tố quản lý điều hành nhà nước và môi trường hoạt đông kinh tế quốc dân, tạo tiền đề cho các hoạt động đổi mới/sáng tạo. Đó là: (1) Các tổ chức nhà nước, (2) Nguồn lực con người, (3) Cơ sở hạ tầng, (4) Độ chín của thị trường, và (5) Mức hoàn thiện của kinh doanh.

    Hai tiêu chí gốc hợp lại thành nhóm Đầu ra của đổi mới/sáng tạo (Innovation Output) [1] gồm: (6) Kết quả khoa học (Scientific outputs), (7) Thành quả sáng tạo (Creative outputs) .
    Để tìm hiểu xem, nguyên nhân nào làm cho trình độ Đổi mới /Sáng tạo của Việt Nam kém cỏi như vậy, ta hãy xem xét vài tiêu chí cơ bản có ảnh hưởng nhiều nhất.

    Nhóm đầu ra gồm kết quả khoa học và các thành quả của sáng tạo. Đó là những tiêu chí phản ảnh trí tuệ cũng như cách vận dụng trí tuệ để tạo ra kết quả sáng tạo. Nếu những tiêu chí này thấp tức trình độ trí tuệ con người ở đó thấp. Trong các tiêu chí đầu vào, thì hai tiêu chí về Các tổ chức Nhà nước (Institutions) và Nguồn vốn con người (Human Capital/Capacity) là rất quan trọng. Chẳng hạn về tổ chức, người ta phải đánh giá 3 tiêu chí nhánh: Môi trường chính trị, Môi trường điều hành, Môi trường kinh doanh. Đây đều thuộc về trách nhiệm của tổ chức nhà nước. Về Nguồn vốn con người thì phải đánh giá đến Giáo dục phổ thông, Đào tạo Đại học và dạy nghề, Nghiên cứu và triển khai. Việc đầu tư và chăm lo cho những nhiệm vụ này cũng là trách nhiệm chính của các cơ quan quản lý nhà nước. Những tiêu chí này tạo tiền đề cho Đổi mới /sáng tạo. Nếu những tiêu chí này thấp, thì Chỉ số Đổi mới sáng tạo không những không cao mà còn bị kéo thấp xuống. Có nghĩa làm trí tuệ của đất nước thụt lùi. Bảng 2 là số liệu của thế giới đánh giá Việt Nam về mặt Tổ chức, Vốn con người và Đầu ra đổi mới/sáng tạo [2,3].


    Bảng 2 : Việt Nam - Điểm và thứ hạng của các tiêu chí Tổ chức, Vốn con người và Đầu ra sáng tạo

    Chúng ta cũng sử dụng phương pháp chuẩn hóa số liệu như trình bày ở phần trên, và kết quả có một hình ảnh trực quan về ba yếu tố này như trình bày ở hình 3. Không khó khăn để nhận ra rằng chỉ số về Tổ chức và Nguốn vốn con người của Việt Nam chẳng những dưới trung bình mà có lúc còn nằm gần sát đáy nửa dưới. Trong lúc chỉ số đầu ra, đánh giá năng lực con người Việt Nam thì luôn nằm khá cao ở nửa trên của thế giới. Rõ ràng là trí tuệ của con người và dân tộc Việt Nam không hề thấp.

    Nguyên nhân khiến chỉ số về trí tuệ của Việt Nam đang ngày càng thụt lùi không phải do con người Việt Nam kém cỏi mà là do sự bất cập của Tổ chức quản lý nhà nước và sự yếu kém trong chăm lo đầu tư cho Vốn con người.

    Thay lời kết

    Cộng đồng quốc tế phải thu thập phân tích hàng vạn số liệu, và chúng ta phải nghiền ngẫm hàng ngàn trang giấy, xây dựng mô hình tính toán xử lý hàng ngàn con số vô hồn chỉ để đưa ra một kết luận giản đơn ai cũng biết cả, về nguyên nhân yếu kém của hệ thống Đổi mới / sáng tạo quốc gia của Việt Nam. Nhìn lại thấy việc làm này thật là “ngớ ngẩn”, vì chỉ cần liếc mắt đã có thể dễ dàng thấy hiện tượng này khắp nơi. Chẳng hạn như ở vùng sâu, tận cuối đồng bằng sông Cửu Long, thầy Hải cùng 3 học trò trường THPT An Lạc Thôn (Kế Sách, Sóc Trăng) mày mò tự bỏ tiền của công sức sáng tạo nghiên cứu thành công công trình “Thu giữ dầu loang bằng thảm vỏ tràm”, rất hữu ích và đạt được giải thưởng. Không có tiền làm lộ phí đi nhận thưởng, thầy trò đăng báo xin tài trợ. Số tiền chắc không bằng một bữa nhậu của quan chức địa phương .Nhưng thầy trò chẳng những không nhận được sự hỗ trợ kinh phí nghiên cứu cũng như đi lại của chính quyền, thay vào đó là bị huyện yêu cầu kiểm điểm vì dám công khai xin tài trợ (làm xấu mặt quan chức) [4].

    Đó chỉ là chuyện ở một nơi xa xôi hẻo lánh, dân trí và trình độ cán bộ còn thấp, bàn đến chuyện Đổi mới/Sáng tạo làm gì. Thế nhưng chuyện một vị giáo sư, Hiệu trưởng một trường Đại học hàng đầu ở Hà nội đã thở dài mà than “… Hà Nội vừa mới mua mấy trăm cái iPad thời thượng (hết hơn 3 tỷ!) để phát cho Đại biểu HĐND [5] mỗi người một cái (để làm gì...?). Trong khi đó cả năm nay, trường Đại học chúng tôi không được kho bạc Hà Nội giải ngân cho một xu để mua máy tính cho Sinh viên,Thầy giáo sử dụng cho học tập và nghiên cứu. Lý do họ bảo là phải tiết kiệm đầu tư công!”, thật đáng để suy ngẫm!

    Khi một đất nước được xem là kém cỏi trong Đổi mới/Sáng tạo, thì đồng nghĩa với việc đất nước ấy không thể tự phát triển được. Nó chỉ tồn tại được bằng cách bán cho đến cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên, vắt cho đến cùng cực sức cơ bắp để làm thuê cho người khác. Khi những thứ đó không còn nữa thì sao?

    ---

    Tài liệu tham khảo:

    [1] Thứ bậc của Trí tuệ Việt Nam trong bảng xếp hạng toàn cầu http://tiasang.com.vn/Default.aspx?tabid= 111&CategoryID=2&News=4227

    [2] 2012 Rankings http://www.globalinnovationindex.org/gii/main/2012rankings.html

    [3] Previous Editions http://www.globalinnovationindex.org/gii/main/previous/

    [4] Nỗi buồn thầy giáo bị kiểm điểm vì ‘làm bẽ mặt’ địa phương http://www.tienphong.vn/xa-hoi/583547/ Noi-buon-thay-giao-bi-kiem-diem-vi-lam-be-mat-dia-phuong-tpp.html

    [5] Đại biểu HĐND Hà Nội dùng iPad nghìn USD để làm gì? http://vtc.vn/2-340630/xa-hoi/dai-bieu-hdnd-ha-noi-dung-ipad-nghin-usd-de-lam-gi.htm

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    5 phản hồi

    Theo tôi chúng ta nên thẳng thắn nói với nhau dân tộc ta là một dân tộc kém thông minh và không sáng tạo vì một dân tộc thông minh thì kô thể cam chịu để các khuyết tật có hệ thống cứ kéo dài nhiều năm từ 1975 đến nay ( và chưa thấy hồi kết !!): xã hội suy đồi, tai nạn giao thông gia tăng, sản xuất lạc hậu, tham nhũng tràn lan.

    Ví dụ: chả cần phải thống kê phức tạp gì cũng thấy dân ta và những người lãnh đạo đất nước bảo thủ cực kỳ, đặc biệt là về quản lý kinh tế: ngay từ thời ông Kim Ngọc từ những năm 70 đã biết kinh tế tập thể là kém hiệu quả và là nền cho tham nhũng, bè cánh, độc đoán chuyên quyền vậy mà 40 năm sau và ngay cả đến bây giờ chúng ta vẫn nhắm mắt khẳng định lấy kinh tế quốc doanh làm chủ đạo, là quả đấm thép của nền kinh tế. Bao vốn liếng tiền của của nhân dân đổ cả vào đấy để rồi bây giờ nhận được một đống tài sản hoang tàn của VINASHIN, VINALINES, EVN, TKV, PV, SONG DA v.v...với các khoản nợ đến hàng chục tỷ USD không biết hậu quả này đến bao giờ mới được khắc phục.

    Những cái thậm vô lý đập vào mặt dân chúng và lãnh đạo hàng ngày như vậy mà chúng ta ( bao gồm cả người lãnh đạo và dân chúng cam chịu) vẫn kiên định không thay đổi thì làm sao tự cho mình là một dân tộc sáng tạo.

    Chẳng rõ tổ chức WIPO làm thế nào thu thập các dữ liệu để đưa ra kết luận về "trí tuệ quốc gia Việt Nam", nhưng có tài liệu nước ngoài viết về trí thông minh của người châu Á như sau: "Người Nhật là người Mỹ ở châu Á, người Malayxia là người Nhật ở Đông Nam Á." Còn người Việt thì không thấy họ đề cập.
    Riêng bản thân tôi thì thấy thật khó khi đưa ra nhận xét người mình thông minh hay kém thông minh, tức khả năng trí tuệ của người mình phát triển như thế nào? Tôi thấy trong các kỳ thi Olympic quốc tế, nhiều học sinh của mình đạt giải cao, rồi trong các kỳ thi tay nghề ở khu vực học sinh mình cũng được đánh giá cao. Mà người mình ở nước ngoài thì cũng lắm người tài giỏi, được các nước đánh giá cao, trước kia thì có GS Lê Văn Thiêm về toán học, rồi GS Nguyễn Mạnh Tường về Văn học và luật học, GS Trần Đức Thảo về triết học và còn nhièu người giỏi về các lĩnh vực khác nữa. Gần đây thì có GS Ngô Bảo Châu. Trước kia xa hơn thì ta có cụ Trương Vĩnh Ký thuộc loại người giỏi có thứ bậc trên thế giới, như vậy người mình thông minh lắm chứ.
    Cụ Phan Khôi một học giả của thế kỷ trước thì nói dân tộc nào bản tính hài hước thì thông minh, nhưng xem ra dân tộc ta rất hiếm nhà hài hước. Chỉ xem trên báo mạng thì thấy có nhiều vị viết uyên bác đủ lĩnh vực, nhưng không hề biết viết một câu chuyện hài hước vài ba dòng. Đây là một yếu tố nói về trí tuệ.
    Một yếu tố nữa là tôi thấy dân tộc mình không phát minh ra chữ viết, trước kia thì ông thầy Tàu dạy cho ta chữ nho tức chữ Hán của người Trung quốc. Ông đó là Sĩ Nhiềp người nước Sở, sau này thì một ông thầy Tây (Alexandre de Rodes) có công la tinh hóa ngữ âm tiếng Việt và cho ra đời chữ quốc ngữ là chữ ta dùng hiện nay, mới có tuổi thị phổ cập như ngày nay khoảng gần 2/3 thế kỷ, nghĩa là chưa được 100 năm (phổ cập như ngày nay), điều này nói lên trình độ văn minh.
    Ngườì Pháp chê những ai nói thiếu lô gíc là người da đen, có ý thiếu tôn trọng về khả năng tư duy, tôi lại thấy nhiều quan chức của ta hay nói phi lô gíc, kể cả quan chức học học vị học hàm cao, chức cao mà nói vẫn sai lô gíc, nếu đưa dẫn chứng thì rất nhiều, kể cả cụ Hồ nói cũng sai lô gic. Điều này chứng tỏ nếu không ở tình trạng kém trí tuệ thì là thiểu năng trí tuệ.
    Như vậy cùng là dòng giống Việt Nam, nhưng người Việt ở nước ngoài thì giỏi, người Việt ở trong nước thì dốt? Sao lại thế? Bác nào thử lý giải xem sao?
    Lại thấy một trường hợp tương tự đó là cùng là người Triều Tiên, nhưng Bắc Hàn (Bắc Triều tiên thì lạc hậu kém phát triển về đời sống kinh tế) còn Hàn Quốc (Nam Triều tiên) thì nổi lên thành con rồng ở châu Á. Điều này các bác cũng lý giải xem sao.
    Lại có câu chuyện: Một người nước ngaòi bảo dân tộc ta thông minh. Một người nước ngoài khác lại bảo: Thông minh sao lại đi theo CNCS? Dân tộc văn minh thì chỉ thờ tổ tiên mình chứ không thờ ngoại bang dị tộc, còn dân Việt Nam quên tổ tiên mà thờ hai ông Tây, một ông người Đức, một ông người Nga.
    Hỏi các ông cốp (cán bộ cao cấp) nhà ta xem ta có thông minh hay
    không?

    Bữa trước VN đứng hạng hai về hạnh phúc, bửa nay VN đứng hạng dưới trung bình về trí tuệ. Dựa vào hai chỉ số thống kê trên, có thể kết luận là càng hạnh phúc thì càng ít trí tuệ, hay là hạnh phúc tỷ lệ nghịch với trí tuệ, hihi.

    mịe bạn, mới tháng 8/2012 mà bạn lấy đâu ra cái số liệu đầy đủ của năm 12 vây @[email protected] Nghe những điều bạn viết chắc trang này thuộc trang web phản động r =="

    Cộng đồng quốc tế phải thu thập phân tích hàng vạn số liệu, và chúng ta phải nghiền ngẫm hàng ngàn trang giấy, xây dựng mô hình tính toán xử lý hàng ngàn con số vô hồn chỉ để đưa ra một kết luận giản đơn ai cũng biết cả, về nguyên nhân yếu kém của hệ thống Đổi mới / sáng tạo quốc gia của Việt Nam.

    Trước hết, báo cáo này đích thực là một cú song phi vào alô của bác Nghị nào cứ ra rả: Ở các nước IQ cao người ta đều, ở VN IQ cũng cao nên...

    Người xưa có câu biết địch biết ta trăm trận trăm thắng. Cứ ra rả người VN thông minh nhưng không chịu nhìn trái nhìn phải để biết mình đang ở đâu mà phấn đấu. Thực ra người VN cũng thường thôi nhưng vì các tiền nhân từ trước đến nay cứ chìm hoài trong ý nghĩ dân tộc VN thông minh nên cứ tường mình thông minh thật.

    Cái "tưởng" đó có tác dụng rất tai hại thứ nhất là tự hào rơm : Nghèo nhưng học giỏi. Tai hại thứ hai là ... than thân trách phận: Tại sao học giỏi nhưng vẫn nghèo. Rồi từ đó rút ra kết luận là "học giỏi chẳng thay đổi được gì" trong khi thực tế có giỏi hơn ai đâu.

    Cần chấp nhận thực trạng như vậy để phấn đấu, đừng tự huyễn hoặc nữa.