Phạm Hồng Sơn - Giải thưởng Phan Chu Trinh dành cho ông Nguyễn Sự: vui, buồn và lo

  • Bởi Khách
    30/03/2012
    3 phản hồi

    Phạm Hồng Sơn

    Ông Nguyễn Sự – Bí thư Thành ủy Hội An, vừa được trao giải thưởng “Vì sự nghiệp văn hóa và giáo dục” của Quĩ Văn hóa Phan Châu Trinh do những nỗ lực làm cho thành phố du lịch Hội An trở thành một mô hình thành công trong việc vừa phát triển, vừa bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Nếu ai đó đã đến Hội An một lần và một số điểm du lịch khác của Việt Nam thì, có lẽ không cần phải đọc những bài viết tôn vinh gần đây về ông Nguyễn Sự, cũng có thể phải khâm phục tầm nhìn và tấm lòng của người lãnh đạo cao nhất của đô thị cổ đó – ông Nguyễn Sự. Có thể nói ông Bí thư Nguyễn Sự của thành phố Hội An là một nhà chính trị tốt bụng, một ông quan tử tế, một ông “vua” hiền hết sức hiếm trong cái “thời đểu cáng đã lên ngôi”, cái tên do chính một người đi trước, một cựu đồng chí của ông đã đặt. Vì thế việc ông quan, nhà chính trị Nguyễn Sự được trao giải thưởng “Vì sự nghiệp văn hóa và giáo dục” không thể không là một tin mừng, một niềm vui không nhỏ đối với những người còn trăn trở với đất nước. Nhưng nếu xem lại quan điểm của Phan Chu Trinh, chúng ta sẽ thấy mẫu hình ông quan tử tế hay ông vua hiền lại không phải là điều mà Phan Chu Trinh tâm đắc, muốn đề cao hay tôn vinh.

    Trong một bài diễn thuyết ở nhà Hội Việt Nam tại Sài Gòn vào cuối tháng 11 năm 1925, với chủ đề “Quân trị chủ nghĩa và Dân trị chủ nghĩa”[i], Phan Chu Trinh đã nói về lịch sử và nguyên nhân tại sao mà nhiều nước Á Đông (trừ Nhật Bản) vẫn chìm trong lầm than của đau khổ, chậm tiến và xiềng xích bạo quyền trong khi nhiều nước ở châu Âu, châu Mỹ và Nhật Bản đã có những bước tiến lớn không chỉ về kinh tế, khoa học, kỹ thuật, mà cả về những giá trị tinh thần mà ngày nay chúng ta gọi là nhân quyền (quyền con người).

    Theo Phan Chu Trinh, nguyên nhân phía sau thực trạng tăm tối của các nước ở nhóm đầu là do xã hội vẫn mê mẩn đường lối “Quân trị chủ nghĩa, tức là nhân trị (người trị người)” hay còn gọi là tư tưởng đức trị trong việc quản lý, điều hành xã hội, đất nước. Phan Chu Trinh day dứt: “Đây hãy nói tóm lại quân-trị tức là nhân-trị. Quân-trị chủ-nghĩa, tuy có pháp-luật mặc lòng, nhưng mà pháp-luật cứ tự tay ông vua lập ra, chứ còn dân thì không biết gì hết. Vậy cho nên khi nào gặp một ông vua thông-minh anh-hùng, hiểu được cái sự quan-hệ giữa dân với nước thế nào, mà trừng-trị lũ quan tham, lại nhũng, để cho dân được yên-lặng làm ăn, thì dân giàu nước mạnh, mà cái thì giờ của vua sống được bao nhiêu thì nước còn được thái-bình bấy nhiêu.

    Còn đến mấy ông vua hôn-ám thì ông sống với đàn bà con gái, với bọn hoạn quan, còn biết gì đến nước, trao chính-quyền vào trong tay mấy đứa nịnh-thần, người đã hư thì nước cũng đổ thôi…

    Sau nhiều trích dẫn lịch sử để minh họa cho những thảm họa do tệ sùng bái đức trị ở cả Tây và nhất là Đông gây ra, Phan Chu Trinh lại xót xa: “Nhân-trị nghĩa là cai trị một cách rộng-rãi hay là nghiêm-khắc chỉ tùy theo lòng vui, buồn, thương, ghét của một ông vua mà thôi, pháp luật tuy có cũng như không.

    Theo Phan Chu Trinh muốn giải quyết triệt để vấn nạn trên đây thì trước hết giới trí thức của một nước phải chuyển đổi được tư tưởng từ đức trị, nhân trị sang tư tưởng “dân-trị chủ-nghĩa tức là pháp-trị chủ-nghĩa”. Phan Chu Trinh đã không ngại mượn ngay mô hình chính trị, theo tinh thần pháp trị, của nước Pháp lúc đó để giúp cử tọa hiểu được một cách cơ bản về cấu trúc của một chính thể dân chủ, như cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp. Mặc dù chỉ ngụ ý nói các nét đại cương, nhưng, ngoài việc nói về sự cần thiết phải có tự do ngôn luận, tự do tư tưởng và các chính đảng, Phan Chu Trinh đã nhấn mạnh tầm quan trọng của tính độc lập giữa các nhánh quyền lực trong một chính quyền dân chủ: “Quyền tư-pháp cũng như quyền hành-chính của Chính-phủ, và quyền lập-pháp của nghị-viện, đều đứng riêng ra, không hiệp lại trong tay một người nào.” Để làm bật ra ích lợi tổng quát của “dân-trị chủ-nghĩa tức là pháp-trị chủ-nghĩa” đối với toàn xã hội, Phan Chu Trinh đã thẳng thắn khái quát: “Vì rằng quyền lợi và bổn-phận của mọi người trong nước đều có pháp-luật chỉ-định rõ-ràng, không khác gì là đã có đường gạch sẵn, cứ trong đường ấy mà đi tự-do, muốn bước tới bao nhiêu cũng không ai ngăn-trở, chỉ trừ khi nào xâm lấn đến quyền-lợi của người khác thì không được. Vì đối với pháp-luật thì mọi người đều bình-đẳng, không có ai là quan, ai là dân cả.

    Cuối cùng, Phan Chu Trinh kết luận: “So-sánh hai cái chủ-nghĩa quân trị và dân-trị, thì ta thấy chủ-nghĩa dân-trị hay hơn cái chủ-nghĩa quân trị nhiều lắm. Lấy theo ý riêng của một người hay là của một triều-đình mà trị một nước, thì cái nước ấy không khác nào một đàn dê, được no ấm vui-vẻ hay là phải đói rét khổ-sở chỉ tùy theo lòng của người chăn. Còn như theo cái chủ-nghĩa dân-trị, thì tự quốc-dân lập ra hiến-pháp, luật-lệ, đặt ra các cơ quan để lo việc chung cả nước, lòng quốc-dân muốn thế nào thì làm thế ấy. Dù không có người ta giỏi làm cho hay lắm, cũng không đến nỗi phải đè đầu khốn-nạn làm tôi-mọi một nhà, một họ nào.

    Xét lịch-sử xưa, dân nào khôn-ngoan biết lo tự-cường tự-lập, mua lấy sự ích-lợi chung của mình, thì càng ngày càng bước tới con đường vui-vẻ. Còn dân nào ngu-dại, cứ ngồi yên mà nhờ trời, mà mong đợi trông cậy ở vua ở quan, giao-phó tất cả những quyền-lợi của mình vào trong tay một người, hay là một chính-phủ muốn làm sao thì làm, mà mình không hành-động, không bàn-luận, không kiểm xét, thì dân ấy phải khốn-khổ mọi đường.

    Rõ ràng, quan điểm của Phan Chu Trinh đã dứt khoát rằng muốn đất nước được bảo toàn, phát triển, nhân dân được hạnh phúc một cách bền vững thì phải tập trung khai mở bằng được ý thức tự lập cho người dân và hình thành được các thiết chế dân chủ cơ bản. Còn nếu vẫn trông ngóng, say mê, cổ xúy cho đức trị, đạo đức của quan, của vua thì dân sẽ còn “khốn-khổ mọi đường” và “nước cũng đổ thôi”.

    Như vậy, xét về mặt đạo đức, và có thể cả về một ý nghĩa chính trị (nhỏ) nào đó trong thời điểm hiện nay, ông quan Nguyễn Sự hoàn toàn xứng đáng và cần được vinh danh. Nhưng việc vinh danh hay việc trao giải thưởng cho ông Nguyễn Sự lại có thể đang (vô tình) trở thành, hoặc bị trở thành, hoặc hiểu nhầm thành một sự tôn vinh, gia cố thêm cho tư tưởng đức trị. Đó là một nỗi buồn lớn. Buồn lớn là vì giải thưởng trao cho ông Nguyễn Sự lại mang tên Phan Chu Trinh – nhà tư tưởng, cách đây cả trăm năm, đã dùng gần trọn cả cuộc đời để vận động dân chủ, hết sức thiết tha làm sao để giới trí thức dứt đi được tư tưởng đức trị và thay vào đó bằng tư tưởng pháp trị (dân chủ). Do đó việc trao giải thưởng Phan Chu Trinh cho ông Nguyễn Sự vừa là chuyện vui, vừa là chuyện buồn. Và còn có cả nỗi lo nữa. Lo là vì những tiếng nấc trong vụ án bà Ba Sương, hình như, vẫn chưa lặng hẳn.

    Bài đăng ngày 26.03.2012

    © 2012 pro&contra

    _________________

    [i] Thế Nguyên, Phan Chu Trinh, Nxb Tân Việt, 1956. Độc giả có thể tham khảo bài diễn thuyết này tại đây (lưu ý: có một số từ và câu không hoàn toàn giống với sách đã dẫn)

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    3 phản hồi

    Tôi đề nghị bạn đoc kỹ diễn từ của ông Nguyễn Sự, cách pha đường để có món chè đậu ván đã nói lên được Văn hóa Hội an ,người dân Hội an đã biết kết hợp cái văn minh của nhân loại với Văn hóa của các nước để tạo ra sắc thái văn hóa Hội an . Tôi đọc rất kỹ và thích thú với hình ảnh đo.

    Tôi không tranh luận vì sao ông Sự được trao giải thưởng Văn Hoa Phan Châu Trinh vì mọi thứ suy luận sẽ là võ đoán ,nhưng nếu ai đó đa từng đến Hội an thì không khỏi kinh ngạc và khâm phục mãnh đất và con người ở đây; khách Tây và khách du lịch đông hơn 10 lần dân Hội an ,sự Văn Minh không thua kém ( thậm chí còn hơn) những thành phố lớn của đất nước nhưng ...người dân Hội an không biến thành một người nào khác mà họ chính là họ. Dân Hội an ngày càng giàu lên và hội nhập rất sâu nhưng họ không đánh mất mình. Ông Sự ,đồng sự của ông và người dân Hội an đã làm được cái việc mà ít nơi nào làm được :hội nhập rất sâu,giàu lên từ việc hội nhập nhưng không đánh mất mình . Có nơi nào trên đất nước này nghề may nhanh phục vụ khách du lịch và giả quyết hàng nghìn lao động được như Hội an không? Có nơi nào chỉ một làng rau nhỏ bé như Trà quế mà người nông dân khá và giàu lên nhờ làm rau phục vụ du lịch không? Có nơi nào những manh ruông lúa người nông dân trước đây phải một nắng nhưng không đủ ăn nhưng bây giờ người ta cũng làm lúa nhưng làm lúa không chỉ để ăn mà phục vụ cho du lịch và người nông dân có của ăn của để và có tích luỹ? Trước kia người nông dân nuôi trâu để đi cày và xe thịt ,còn bây giờ người nông dân nuôi trâu để phục vụ khách du lịch và họ khá lên nhờ điều đo. Có nơi nào nghề lồng đèn lại giải quyết hàng ngàn lao động và người lao động có thu nhập rất cao vì đã xuât khẩu lồng đèn đi khắp thế giới? Và mới đây có nơi nào trên đất nước này sóng wifi miễn phí phủ mạng cả thành phố?chắc chắn mới chỉ một mình Hội an! Vấn đề cân bằng sinh thái đang là vấn đề cấp bách của nhân loại , chính vì chúng ta không biết giữ sự cân bằng đó nên nhân loại đang trả giá với những thảm họa như động đât ,sóng thần,bão ,lũ...,nếu ai cũng nghĩ và làm như Hội an thì thảm họa sẽ bớt đi. Tinh thần của Cụ Tây Hồ là khai dân trí,chấn dân khí ,hậu dân sinh - đề cao dân chủ và pháp trị ,mở cửa để phát triển chứ không phải đánh mất mình. Tôi là người thường xuyên đến Hội an vì tôi làm du lịch và các đoàn khách khi đến Hội an đều có ấn tượng tốt đẹp và những tình cảm sâu sắc.

    Ông Nguyên Ngọc là bạn ông NGuyễn Sự,ông Nguyên Ngọc lại là hiệu trưởng Trường Đại Học Phan Châu TRinh tại Hội An và cần tới sự giúp đõ rất lớn của ông NGuyễn Sụ thì TRường Phan Châu TRinh mới có được mảnh đất rộng và địa thế đẹp như vậy. Tôi không biết là có điều gì không ổn đằng sau sự trao giải này không.
    Xét về tư tưởng cụ Phan Châu Trinh, ông có tư tưởng duy tân,
    Tuy nhiên ông NGuyễn Sự có tư tưởng bảo thủ, lo sợ sụ giao thoa văn hóa sẽ đánh mất văn hóa của Hội An. Trong khi, sự phát triển văn hóa, kinh tế của Hội An xuất phát từ sự giao thoa văn hóa của nhiều nền văn hóa khác nhau trên thế giới.Đó là cơ sở văn hóa Hội An.Đọc qua nhiểu bài báo, gần như không thấy tư tưởng nào của ông Nguyễn Sự thể hiện suy nghĩ về sự phát triển văn hóa Hội An.
    ""Ông Sự ưu tư: "Nhiệm vụ của chúng tôi là nối tiếp dòng mạch văn hóa của cha ông trong điều kiện ngoại cảnh thay đổi đến chóng mặt. Hội An phải giữ được chất quê mùa, mộc mạc trong nhịp độ thúc bách hiện đại hóa, đô thị hóa diễn ra hằng ngày. Cơn khát đất, khát tiền nóng rực có thể hút kiệt môi trường sống, san bằng mọi di sản cha ông và nốc cạn hạnh phúc nhiều thế hệ mai sau. Chúng tôi đã phải dằn ước muốn tăng GDP lại để Hội An không phải đổ vỡ. Chúng tôi đã phải chống chọi với tư duy nhiệm kỳ để cùng nhân dân, vốn vạn đại và phi nhiệm kỳ, nghĩ và làm chuyện lâu dài"...""
    Rõ ràng, quan điểm cốt lõi của ông NGuyễn Sự hoàn toàn đối nghịch với tư tưởng cụ Phan Châu Trinh cũng như lịch sử hình thành và phát triển của Hội An.
    Ông Nguyễn Sự đang cản trở sự phát triển bình thường của Hội An bằng những tư duy của ông, ông muốn Hội An thành một sinh thái, "Hội An đang phấn đấu xây dựng thành TP Sinh thái với mục tiêu đảm bảo cho người dân sống hạnh phúc bằng sự góp phần gìn giữ cho quê hương mình thật sự "sinh thái". Ở Hội An, bên cạnh các khách sạn, resort, villa hiện đại là những cánh đồng lúa xanh với những cánh cò trắng thong dong đậu đỗ. Sông nước trong lành, dừa nước xanh tốt, hương cau thơm ngát bên đường làng, đường phố."( Trích http://cadn.com.vn/News/Van-Hoa/Van-Hoa-Van-Nghe/2012/3/26/75117.ca)
    Ông định làm gì, hay ông định biến đa số người Hội An thành nông dân để Hội An trở thành thành phố sinh thái.Ngoài một số khách sạn, Shop quần áo và đồ lưu niệm, những người Hội An còn lại sẽ sống như thế nào? Đâu phải người nào cũng có đủ đất đai để chia cho con cái hay làm nông.
    Ông Nguyễn Sự đã cản trở sự phát triển bình thường của Hội An, và số người dân Hội An bị ảnh hưởng do tư duy của ông nhiều hơn rất nhiều người hưởng lợi.
    Tôi còn nhớ. cách đây khoảng 10 năm, Ông Nguyễn Sự có ra một văn bản cấm" Nữ không được hớt tóc cho Nam". Rất nhiều ông dân phòng, dân phố lãng vãng quanh các tiệm hớt tóc nữ để kiểm tra.Rồi cũng bắt được một vụ, Tại một tiệm cắt tóc, người vợ đang gội đầu cho khách nam thì bị lập biên bản, trong khi ông chồng đang hớt tóc ngay bên cạnh.Tôi không biết kết quả xử lý như thế nào nhưng sự việc như vậy rõ ràng nó thể hiện một sự tùy tiện trong quản lý và ngô nghê trong tư duy.
    Ông NGuyễn Sự là một người giữ gìn tốt. Nhưng bản chất của văn hóa không thể là sự giữ gìn.
    Chính xác những gì ông Nguyễn Sự đang làm, đó là phản văn hóa.Đi ngược lại văn hóa của Hội An cũng như tư tưởng cụ Phan Châu Trinh.