Cần xét lại việc dạy con lễ phép qua động thái "khoanh tay cúi đầu chào"

  • Bởi Khách
    20/03/2012
    14 phản hồi

    Trung-Thanh<br />
    Một người tị nạn CS bình thường và muốn tìm cách nào để hoá giải những tính tật xấu trên con người VN.

    Tham luận về việc tìm nguyên nhân đầu tiên và sâu xa nhất đưa đến những tính tật xấu cuả con người VN mà từ những tính tật này phát sinh ra những hệ lụy trong cuộc sống trong gia đình và ngoài Xã hội tại VN cũng như trong Cộng Đồng Người Việt trên toàn thế giới.

    Đã có nhiều bài viết và nhận định về nét Văn hoá và con người Việt Nam, nêu lên ưu điểm cũng nhiều mà khuyết điểm thì cũng không ít. Bài Tham luận này chỉ tập trung vào việc truy tìm nguyên nhân sâu xa nhất trong sự cấu thành những đặc tính và tâm lý đã dẫn đưa con người VN tới những khuyết điểm, thói hư, tật xấu mà từ đó ảnh hưởng đến gia-đình, học đường và xã-hội (kinh-tế, chính-trị…) rồi đưa đến hệ lụy là chậm tiến và làm trì trệ sự phát triển quốc gia cho mãi đến ngày nay, 2012. Đây cũng là một bài viết nhằm thử trả lời câu hỏi “tại sao một người Việt thì làn nên chuyện mà 3 người Việt họp nhau làm thì hư chuyện?“, điều này có thể cải thiện lại được không? Và bằng cách nào?

    Văn-hoá Việt-Nam là một đề tài quá rộng, ở đây chỉ bàn đến nét Văn-hoá lễ-phép trong giáo dục của VN thôi.

    Hầu hết người VN đều công nhận là cần có lễ phép trong Gia đình, Học đường cũng như Xã hội, “lễ phép” là một từ ngữ chỉ sự tốt đẹp trong sự giao tế giữa con người với nhau nhưng thật ra từ ngữ này đã được dùng cho người tuổi nhỏ hơn, thứ bậc thấp hơn chào hỏi người lớn tuổi hơn hoặc thứ bậc cao hơn. Nếu lễ phép chỉ dừng ở mức này thì có lẽ nó không tạo nên những hệ lụy (sẽ bàn đến sau), đàng này nó kèm theo động thái “khoanh tay và cúi đầu chào” có tính áp đặt và bắt buộc. Đây chính là nguyên nhân phát sinh nhiều hệ lụy.

    Đã từ hàng ngàn năm nay, từ thời phong kiến xưa cũng như thời gian Nước Việt bi đô hộ, có 2 thành phần quốc dân, thành phần thống-trị (là Vua, Quan) và thành phần bị trị là thứ dân. Thành phần thống trị (Quý tộc) vì muốn giữ vững quyền thế và ngôi vị trường trị cuả mình, nên thành phần này đã áp đặt thêm động thái “khoanh tay cúi đầu” vào thủ tục lễ phép để tạo thêm phần trịnh trọng nghi lễ và tạo cái cảm giác họ lúc nào cũng ở vị trí bên trên, kẻ bề trên, kẻ luôn được tôn thờ (đó là lý do cái “Ta” phát sinh) từ sự phân ngôi bậc cao thấp trong xã hội như vậy dễ nảy sinh sự cậy quyền thế mà hiếp đáp kẻ yếu thế hơn từ đó kẻ yếu thế, vì sự sinh tồn của họ, họ phải dút lót mua chuộc hoặc gian dối để được sống yên thân. Xã hội Việt Nam đã bị nhiểm truyền thống lễ phép này, nó tiềm tàng trong từng gia đình qua lối giáo dục lễ phép cho con cái cũng giống như người các đời trước đã từng được dạy phải lễ phép bằng cách khoanh tay, cúi đầu chào, cho nên tất cả mọi người cho đó là hành động tốt đẹp và đúng, không ai thắc mắc gì! Đây mới là thảm trạng, và thảm trạng này kéo dài tới ngày nay!

    Đi sâu vào phân tích động thái “khoanh tay, cúi đầu chào” trước một người, chúng ta bắt đầu nghiên cứu từ đơn vị gia-đình, từ trưởng gia đình cho đến thế hệ tiếp là con cái và cháu chắc đều bị giáo dục “lễ phép” cộng với động thái phải khoanh tay cúi đầu đi kèm kể từ lúc mới chớm có trí khôn (6 - 7 tháng tuổi), động thái này được lập đi lập lại hàng ngày suốt trong đời sống con người VN. Điểm chính yếu cần nêu rõ ở đây là khi khoanh tay cúi đầu để chứng tỏ lễ phép thì trong suy nghĩ đơn thuần của trẻ thơ, nó xem nó nhỏ nhoi hơn đối tượng mà nó phải khoanh tay, cúi đầu chào; đây là khởi đầu của sự phát sinh tâm lý tự ti, tư tưởng giai cấp, sự phục tùng và sự sợ hải, đi dần vào tiềm thức của con người và khi lớn lên, cái tâm lý muốn thoát ly sự tự ti nhỏ nhoi đó luôn luôn hiện diện thường trực trong đời sống hàng ngày, do đó khi có điều kiện thì sự bức phá xuất hiện để họ trở thành tự cao, tự đại và có khuynh hướng tìm mọi cách để đè đầu ngươì khác lại, mà nếu không làm được vậy thì sinh ra oán thù! Sự phân biệt lớn nhỏ đó thành hình càng đậm nét theo thời gian lớn dần vì động thái này được lập lại quá nhiều lần trong đời sống giống như ăn, uống và hít thở, sự việc này tạo nên sự ẩn ức tâm-lý trong tiềm thức sâu thẳm của con người VN, và khi lớn lên đứa trẻ đó nó tự nhiên chấp nhận sự chào hỏi gọi là “lễ phép” qua động thái khoanh tay cúi đầu của người nhỏ, hoặc bậc thấp hơn nó, nhìn rộng ra toàn xã hội thì giai cấp lớn, nhỏ, nhỏ hơn, nhỏ nhỏ hơn… kéo dài! Từ đó, khi lớn khôn biết suy xét, con người VN có thể có khuynh hướng làm ngược lại (để thoát ra khỏi cái ẩn ức tâm lý là mình bị xem là nhỏ nhoi) hoặc phục tùng (vì nhút nhát, sợ hải) hoặc khi có điều kiện và quyền hành thì hiếp đáp, độc tôn ( bạo lực nảy sinh từ đây ) nếu cộng thêm với môi trường xã hội áp dụng bạo lực để cai trị thì sự áp bức hoặc dối trá để thu đoạt quyền và lợi ắt phải xảy ra từ đó dẫn tới những hệ lụy trong gia đình, học đường, và xã hội.

    Để đào sâu thêm đề tài này và nhìn rõ mối nguy hại to lớn từ động thái (xem ra rất bình thường) “khoanh tay, cúi đầu”, hãy thử dẫn đi từ sự ẩn ức tâm lý do đông thái này tạo nên, đến những hệ lụy tiêu cực trong gia đình, học đường, xã hội như đã nói trên. {điều cần nhớ là những con người được bàn đến dưới đây đều đã được (hoặc bị) mang sự ẩn ức tâm lý này vì đã cùng ở trong một xã hội có nét Văn Hoá lễ phép qua động thái khoanh tay, cúi đầu (tạm viết tắt là “LPKTCĐ”)}. Có nghĩa là tôi, anh, chị, em, các cháu, hết thảy chúng ta đều đã bị mang trong người sự ẩn ức tâm lý này nếu đã bị dạy lễ phép theo lối cách này từ lúc mấy tháng tuổi cho đến bây giờ!

    Trước nhất là môi trường gia đình, do truyền thống phụ hệ và “LPKTCĐ”, người cha, gia trưởng trong gia đình có cái cảm tưởng mình là trên hết và toàn quyền quyết định mọi việc trong gia đình theo ý mình, việc này dễ đưa tới tình trạng khắt khe với các thành viên trong gia đình, do đó sự bàn luận và lắng nghe nhau trong gia đình VN hầu như xa vắng, từ dó sự cảm thông nhau rất khó bộc lộ.Con cái trong gia đình VN ngoài việc bị dạy “LPKTCĐ” mà còn bị áp lực (không phải được khuyên nhủ, vì không vâng lời là bị hình phạt) là phải vâng lời Cha Mẹ nên từ đó sự chống đối thụ động phát sinh và tích luỹ dần thành sự đối kháng rõ nét, rồi đưa đến tật dễ gây nên xung đột!

    Nói tới liên hệ Vợ Chồng, thì sự ẩn ức tâm lý trên làm mất đi sự bình đẳng nam nữ, dẫn tới cảnh “chồng chúa vợ tôi” trong đời sống vợ chồng từ đó dẫn tới tật độc đoán, cố chấp (nguyên nhân cuả độc tài) về phía người chồng và phần thua thiệt nghiêng về phiá yếu hơn đó là người vợ, nhân rộng ra toàn xã hội thành tật hiếp đáp người yếu thế, thấp bậc hơn! Từ hệ luỵ này dẫn đến những hệ lụy khác như tật tàn ác, tật thù dai, tật không nhận lỗi và vì lúc nào cũng muốn mình hơn người khác (mặc dù mình không có đủ tài) nên sinh ra tật đố kỵ khi thấy người ta hơn mình.

    Sự liên hệ cứng ngắt trên, dưới trong gia đình làm mất đi sự sống hài hoà, sinh động và vui tuơi từ đó mất đi sinh khí của cuộc sống, mà khi phát hiện ra sự mất mác này, thành viên cấp dưới trong gia đình thường im lặng đối kháng bằng sự lừa dối, và cứ thế mà nhân rộng lên toàn xã hội thành tật dối trá để được yên thân!

    Từ giáo dục của gia đình theo lối cách như vậy, tới tuổi đi học vào môi trường học đường cũng chấp nhận một cách tự nhiên văn hoá LPKTCĐ, đứa trẻ càng thấm nhuần hơn lối cách này, và dĩ nhiên là người Thầy cũng tự xem mình ở tầng lớp cao hơn học trò và tiêm vào đầu óc non nớt của trẻ thơ để nó phải biết là “Thầy nói cái gì cũng đúng và phải nghe theo” nhân rộng ra thành tật phục tùng, tật tự ti và tật nhút nhát, sợ hãi. Môi trường học đường tại VN xem người Thầy ở đẳng cấp cao hơn cả Cha mẹ, cha mẹ lại dạy con là phải “tôn sư, trọng đạo” bằng hành động LPKTCĐ cộng thêm với tư tưởng phục tùng, nghiêng mình kính cẩn, làm ông Thầy có cảm tưởng mình to lớn lắm khiến cho những học sinh mầm non thiếu điều không dám nhìn mặt thầy, vô tình cha mẹ làm cho áp lực cuả lễ phép nặng thêm, sự kính trọng thầy trong mối trường học đường VN được xem là “trầm trọng quá mưc” dẫn tời 2 hệ lụy trái ngược nhau, đó là tật khúm núm từ học trò và tật tự cao, tự đại từ Thầy giáo. Thật sự các bậc Quân, Sư Việt nam đã lợi dụng Khổng giáo một cách quá đà để tự tâng bốc mình, để thoả mãn cái ta ẩn ức tâm lý và để củng cố địa vị.

    Đến khi trưởng thành và hội nhập vào đời sống xã hội thì với từng đó tính, tật ở con người Việt Nam, ở trong cùng một môi trường, sự giao tiếp, hành xử tất cả những sinh hoạt cho cuộc sống làm nảy sinh những hệ luỵ tiêu cực khiến xã hội không phát triển được. Chính học đường và môi trường xã hôi mà trong đó hầu hết con người bị nhiểm văn hoá LPKTCĐ làm căn bệnh “ẩn ức tâm lý” phát nhanh và trầm trọng hơn, nhưng điều nguy hiểm là chúng ta không nhận thấy được mình bị bệnh này! Do dó sự nhận biết nguyên nhân căn bệnh này là diều tối cấn thiêt để chữa dứt nó, vì nó là nguyên nhân sâu xa nhất dẫn đưa tới những tâm tính tiêu cực [như khoe khoang, kiêu ngạo, cố chấp, ngoan cố, độc tôn, tàn ác thiếu cao thượng, ưa chơi gác, ganh ghét, thích làm vua chuá, ưa nịnh bợ, tâng bốc, thích ăn hối lộ, tham lam… (những tâm tính tiêu cực này được trích trong bài viết: Hãy Vất Bỏ Khối Nặng Cuả Tính Ác & Sự xấu của Nhà Văn Phan Nhật Nam đăng trong Báo Việt Luận, số 2579 ngày Thứ Sáu 12-08-2011)] trong con người VN rồi ngày qua ngày dẫn đến những hệ lụy tiêu cực đến cho gia đình, xã hôị, và cao hơn nữa là quốc gia!

    (Đã có nhiều bài viết nhận xét về những tật xấu của người Việt Nam và so sánh người VN với người Nhật, Đại Hàn, hoặc với người Tây phương v.v…(1) nên bài viết này mục đích chính là chẩn đoán nguyên nhân đưa đến hậu quả người VN có nhiều khuyết điểm trở thành bệnh mà cần phải chữa trị, do đó bài này chỉ nhắc lại một cách tổng quát những khuyết điểm này).

    Nếu nhận định trên là đúng thì ngay từ bây giờ (năm 2012), trước nhất là chính mỗi con người VN bất cứ ở nơi đâu hãy nhìn soi lại chính mình, đưa tay vào tiềm thức cuả mình nắm lấy cái “Ẩn -Ức Tâm- lý bị- coi –là- thấp, nhỏ”, cầm nó trên tay và nhìn kỹ nó một lần chót , ném nó vào thùng rác và tự nhủ lấy mình là từ hôm nay sẽ không để sự tự ti chi phối mình vì mình luôn luôn bình đẳng trong bất cứ quan hệ nào giữa con người với con người, hãy dặn lòng mình là phải tôn trọng tất cả mọi người đúng mức cần thiết, hãy tập đứng thẳng người, nhìn thẳng vào mắt người đối thoại với lòng tự tin, không khoanh tay cúi đầu chào hỏi trước bất cứ ai dù người đó quyền thế cở nào, nhất là khi giao tiếp hoặc làm việc với người nhỏ tuổi hơn mình thì phải nhớ tự dặn mình là phải tôn trọng họ, (chỉ có chính mình mới trị bệnh này được cho mình thôi), và cùng nhắc nhở nhau nên làm như vậy; tiếp nữa là dạy những đứa trẻ đang tuổi lớn khôn hãy thôi, đừng khoanh tay cúi dầu chào ai cho dù là Ông Bà hoặc Cha mẹ (đìều này có thể gây dị ứng cho những người lớn tuổi , nhưng đây là một cuộc cách mạng triệt để về văn hoá lễ phép thì không tránh được sự tổn thương, đau đớn), nhưng, chữ nhưng rất quan trọng ở đây, phải dạy và hướng dẫn cho các em LỊCH SỰ VỚI TẤT CẢ MỌI NGƯỜI, NGAY CẢ ĐỐI VỚI NGƯỜI NHỎ TUỔI HƠN qua việc nhìn thẳng vào mặt người với câu chào đủ nghe: CHÀO ÔNG hoặc CHÀO BÀ hoặc CHÀO CHA, CHÀO MẸ, CHÀO CHỊ, CHÀO ANH hoặc CHÀO EM (ngay cả với người thấp tuổi hơn nó) nhớ là dứt khoát không khoanh tay cúi đầu; nếu là trong gia đình, kèm thêm nụ cười hoặc sự ôm, hôn thì sự nồng ấm, hài hòa sẽ lan tỏa ra trong đời sống từ đó khơi mào sự yêu thương chân thật, sự hài hoà, bình đẳng sau này. Thêm nữa, đối với trẻ mới vừa tròn tháng có trí khôn thì tuyệt đối dạy cháu cách chào lịch sự qua câu nói “CHÀO ÔNG, CHÀO BÀ…”, và dạy chúng nhìn vào mặt người nó chào, khi nhìn như vậy nó từ từ nhận biết và gởi thông đìệp cảm thông, hoà hợp, yêu thương chân thật và lâu dần nó có được sự tự tin nên nó sẽ mạnh dạn đối đầu với thử thách, không dối trá và có được nhiều đức tính tốt cần thiết cho một xã hội tốt đẹp sau này.

    Muốn cho cuộc cách mạng này hiệu quả thì phải có thêm sự cộng tác từ hệ thống giáo dục học đường. Các thầy giáo cần điều chỉnh lại phương thức dạy các em về đức dục trong đó lich sự chào hỏi nhau là chính trong giao tế nhân sự bỏ đi phần lễ phép nặng nề cũ xưa LPKTCĐ và mang nhiều hệ luỵ. Chính các Thầy Cô giáo cũng cần nhìn vào mình để nếu có bị “bệnh này” thì cũng phải tự chữa trước khi dạy các học sinh. Quý Thầy Cô cũng nên nhớ là dạy học cũng là một nghề vừa để mưu sinh vừa đóng góp sức mình vào công tác giáo dục cho Xã Hội, chứ không thể tự tạo cho mình vị thế đứng trên học trò, (dĩ nhiên là cần có thêm những cải cách quan trọng khác trong chương trình giáo dục đức dục nơi học đường nữa). Có như vậy mới gột rửa tận gốc căn bệnh trầm kha kinh niên “Ẩn Ức Tâm Lý Bị Coi Là Nhỏ, Thấp” này.

    Động tác khoanh tay cúi đầu, xin nhắc lại, thoạt nhìn thì thấy tự nhiên quá đơn giản nhưng hệ luỵ của nó quá lớn lao và tầm ảnh hưởng của nó tiềm tàng sâu thẳm lên toàn dân tộc Việt Nam (và cả cho những dân tộc nào có văn hoá lễ phép theo lối cách này). Nói rộng hơn trên bình diện quốc gia, những vị lãnh đạo quôc gia mà mang trong người chứng bệnh “Ẩn Ức tâm lý” này thì nguy hại cho xã tắc biết chừng nào, vì các vị đó nào biết nghe ý dân, ngược lạị, tính độc tôn khiến họ tìm đủ mọi cách để lọc lừa mà cai trị dân và những hệ luỵ này nảy sinh những hệ luỵ khác tiếp nối đến các cấp thấp hơn cũng làm như vậy, và thấp hơn nữa cũng làm y như vậy…, từ đó kỷ cương quốc gia suy đồi, kinh tế lụn bại là điều tất nhiên phải đến. Sau đây là một ví dụ, vào giữa Thế Kỷ 19, Minh trị Thiên Hoàng của Nhật nhờ bỏ sự độc tôn của mình mà nghe lời dân bỏ cái văn hoá không thích hợp mà chọn nếp văn hoá hay cuả Tây phương, du nhập vào và giáo dục cho toàn dân Nhật, từ bước tiến đó mà bây giờ Nhật đứng vào hàng cường quốc. Cũng như vậy, người Hàn Quốc, cũng khoảng giữa Thế Kỷ 19, Đời Vua Jonseon đã áp dụng cải cách vì biết nghe ý dân, bỏ chế độ nô lệ, khơi mào ý niệm dân chủ, và tập trung chăm sóc đời sống của dân chúng, từ đó Hàn Quốc mới có được ngày nay, trái lại, cũng cùng thời đó, ở Việt Nam ta, dưới Triều Vua Nhà Nguyễn đã chủ trương bế quan toả cảng và bỏ qua bảng điều trần về việc cải cách đất nước của Đại thần Nguyễn Trường Tộ (vì cái tính độc tôn, thiển cận của Nhà Vua và các Đại thần khác!), và từ đó cho đến nay những nhà lãnh đạo VN đã vì ngôi vị độc tôn của mình hoặc của đảng phái của mình mà không thật sự vì dân vì nước đã bỏ lỡ biết bao nhiêu cơ hội để mở mang dân trí , tạo ấm no cho người dân, hoặc theo thể chế chính trị trong sáng để quốc gia có thể theo kịp đà tiến phát triển của Thế Giới. Cũng chỉ vì “cái ta” của tầng lớp lãnh- đạo thiếu khả-năng - đầy- quyền- lực trong việc dùng bạo lực để cai trị dất nước. “Cái ta” nầy là hệ luỵ tiềm ẩn của tệ nạn khoanh tay cúi đầu mà họ bị nhiểm và họ có được điều kiện (được ở vị thế lãnh đạo) để bứt phá ra thành ý muốn độc tôn quyền lực.

    Thêm nữa, hãy nhìn các nước Úc, Mỹ, Canada, họ chỉ có hơn 300 năm lập quốc thế sao họ tiến bộ vượt bực, nhân phẩm người dân nước họ dược tôn trọng tối đa còn Việt Nam chúng ta cho đến giờ phút của năm 2012, sau hơn 4000 năm văn hiến, đất nước và con người VN chúng ta như thế nào?

    Không cần nói, tất cả chúng ta đều thấy rõ. Như vậy thì tại sao, và do đâu? Đây là câu hỏi lớn cần phải tìm lời giải đáp càng sớm càng tốt.

    Trở lại, để trả lời câu hỏi “tại sao 3 người Việt Nam cùng họp nhau làm thì hư chuyện?” xin thưa rằng vì mỗi người VN là một ông vua (vì “cái ta”, hệ luỵ của LPKTCĐ) cho nên khi bàn luận công việc thì không ai nghe ai và không ai chịu thua lý của ai do đó mà rã đám và dĩ nhiên là hư chuyện. Đó cũng là lý do mà con người VN không chịu đoàn kết với nhau hoặc đố kỵ nhau hàng bao năm nay vì ai cũng muốn người khác sắp hàng sau đuôi mình, dẫn đến sự khó khăn trong việc mưu tìm dân chủ cho đất nước.

    Tóm lại, nếu toàn thể người Việt Nam không phân biệt chức vụ cao hay thấp, trong nước hay ngoài nước, già hay trẻ, thành thị hay nông thôn đều từ bỏ thói khoanh tay cúi đầu chào một cách toàn diện và triệt để như là làm một cuôc cách mạng văn hoá Lễ phép tận gốc để bứng đi cái giai cấp thứ vị làm cản ngăn sự hài hoà, thông cảm, yêu thương thật sự sâu thẳm giữa con người với con người VN, không phân biệt lớn nhỏ, thì sự yêu thương nhau thật lòng mới nảy sinh từ đó và cũng từ đó những điều tốt đẹp khác sẽ nẩy sinh theo ví dụ như quý trọng sự bình đẳng, tôn trọng nhân phẩm, sẳn sàng rộng lượng, tha thứ, biết tự trọng, không thù ghét suốt đời, biết lắng nghe, không có tính ác, không đố kỵ, không dối trá v.v… có như vậy mới hy vọng là hai hoặc ba thế hệ sắp tới nước Việt Nam mới bắt đầu tiến lên được để góp mặt cùng thế giới. Còn giữ mãi LPKTCĐ thì thật khó mà mong con người Việt Nam thoát khỏi những hệ luỵ tiêu cực dây chuyền và xoáy vòng cuộn lấy con người Việt Nam, và ước mong đất nước thoát vòng tăm tối chỉ là mơ tưởng viễn vông.

    Đây là một bài tham luận nên rất cần những ý kiến phê phán, vì chủ đích là đi tìm cái chung tốt đẹp cho toàn thể người Việt chúng ta, nên chúng tôi rất mong được lắng nghe những biện luận khác hợp lý hơn.

    Melbourne, ngày 4-1-2012.

    Ghi chú:

    (1) Xin liệt kê một số bài viết có liên quan đến đề tài:

    - Hãy vất bỏ khối nặng của tính ác và sự xấu.
    Phan Nhật Nam – Báo Việt Luận 12 và 19-08--2011

    - Giáo dục con cái qua hai thế hệ.
    Nguyễn Hồng Phúc- Báo Việt luận 08-04-2011

    - Vạch áo cho người cùng xem.
    Phan Thanh Tâm- Báo Việt luận 24-9-2010

    - Tại sao con chúng ta thua kém nhiều dân tộc trên Thế giới.
    Psonkhanh – Internet

    - Sự thông minh và sự “chậm lớn” cuả người Việt.
    Kim Dung – Báo Viêt luận 27-08-2010

    - Cách xưng hô và tính bình đẳng xã hội.
    Phạm Phú Đức – Báo Việt Luận 17-10-2008

    - Phan Chu Trinh Và ly khai văn hoá Hán tộc.
    Trần gia Phụng – Báo Việt Luận 08-04-2011

    - Tại sao có sự khác biệt quá lớn giữa người VN và người Nhật.
    Phạm Hoài Nam – Báo Việt luận 20 và 27-05-2011.

    Từ khóa: trẻ em, lễ phép

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    14 phản hồi

    Phản hồi: 

    Nhiều học sinh nghi bị đầu độc bằng ma túy
    - Đã nhiều ngày trôi qua từ sau vụ hàng loạt phụ huynh phát hiện con em mình sử dụng ma túy. Người dân thị trấn Phố Mới - Quế Võ - Bắc Ninh vô cùng hoang mang trước thông tin học sinh các trường trên địa bàn bị các đối tượng xấu đầu độc bằng chất gây nghiện.

    http://www.vietnamnet.vn/vn/xa-hoi/65447/nhieu-hoc-sinh-nghi-bi-dau-doc-...

    Quá nguy hiểm! Có dấu hiệu của bọn phá hoại VN. Bọn nào đây? Không tìm ra kẻ đầu độc kiểu này thì nạn nhân sẽ lan ra nhanh chóng và hủy hoại hết lớp trẻ.

    Các ông công an đừng coi thường. Phải bằng mọi giá điều tra và lôi bọn tàn ác này ra sớm.

    Phản hồi: 

    Bác Maile,
    Ta rõ là không lịch sự bằng Tây rồi. Bác về VN, nếu cứ cám ơn (ai dưa mình cái gì đó dù con nít, người bán hàng), xin lỗi (tránh đường) luôn thì người khác sẽ biết ngay bác là Vịt kiều (trong bụng có lẽ bảo bác - khách sáo).
    Nhiều gia đình Mỹ mà em biết cũng dạy con - dạ thưa "yes, mom", "yes, dad". Cháu em (7t) hay đùa "yes, no" thay cho "dạ, không", nhưng lại "tốt tối" (goodnight)
    Bản thân em, lớn lên trong cái thói quen "dạ thưa khoanh tay cúi đầu chào", nhưng ba mẹ rất dân chủ & tôn trọng con cái, bao giờ cũng được giải thích thay vì nạt nộ, và không bao giờ đánh con. Mọi người (ba mẹ, anh, chị em) đều coi nhau như bạn để có thể bàn thảo, tranh luận mọi vấn đề. Đối với bạn bè, gia đình em là 1 khác biệt lớn (gd khi sang Mỹ thì đã lớn, không phải vì ảnh hưỡng cách giáo dục của Mỹ).
    Vấn đề không phải đợi lớn rồi mới thích ứng, mà em muốn nêu sự khác biệt trong cách giáo dục của mỗi gia đình cũng như ảnh hưởng của xã hội, đó là cả 1 quá trình liên tục. Đôi khi, bản năng sinh tồn (điều chỉnh theo nề nếp xã hội) có thể lấn át giáo dục của gia đình & nhà trường, điều này có thể thấy rõ khi nhìn về VN hiện nay, 1 xã hội có nhiều luật bất thành văn và những thói quen, cũng như "định hướng" của số đông lấn át những nguyên tắc đạo đức. Có nhiều việc rõ là sai, nhưng quá nhiều người làm, rồi người ta nghiễm nhiên coi là đúng, ai không làm theo là dở hơi, bị loại khỏi cuộc chơi, có thể bị thiệt thòi & thất bại.

    Phản hồi: 

    [quote=maile]
    Nhờ Mẹ em bác Sáu ạ, và vẫn còn nhờ đến bi giờ.

    Lúc bé, bà dành khoảng một giờ vào buổi chiều dạy tiếng Việt, sau khi giúp chúng em chuyện nhà trường. 20 năm liền, đến khi tụi em đậu tú tài mới thôi. Trong giờ tiếng Việt không được nói tiếng Đức. Chỉ nói tiếng Đức, khi có mặt bố. Lúc ở mẫu giáo chỉ nói thôi, song song với tiếng Đức. Đến khi vào lớp một, bà có hỏi, có muốn viết được tiếng Việt không, thì chẳng có đứa nào (3 dứa) trả lời sốt.

    Rồi bà bắt đầu viết những tờ giấy nhỏ nhỏ bằng tiếng Việt, dán lên tủ lạnh, ngang tầm mắt, hay kẹp vào hũ sữa chua. Khởi sự chỉ là những chữ rời rạc, không thành câu. Con nít thì hay tò mò, hỏi " Mẹ viết gì?". Không phải lúc nào em cũng hỏi đâu. Lúc bực mình hay đói bụng, thì em quăng tuốt mấy tờ giấy đó dzô thùng rác, ít nhất là một nửa đã bay vào thùng rác! Ăn trước đã (hi hi). Lúc bà hỏi có thấy tờ giấy bà viết không, mới ậm ừ, hỏi lại.

    Bà rất kiên nhẫn và đã thành công trong phương pháp này.

    Anh trai em và em thuộc loại khá rành về tiếng Việt. 2 anh em vẫn " choảng" nhau bằng tiếng Việt. Nhưng con em em (thua em 5 tuổi) thì chỉ trung bình đến kém. (Mẹ em phê bình thế!).
    Nó về VN chơi, có chàng viết thư tình tiếng Việt cho nó, nó nhờ em " dịch " dùm. He he.

    Bi giờ em áp dụng phương pháp của Mẹ em cho con gái em. Chưa rõ kết quả ra siu? Hình như em không có đủ kiên nhẫn như Mẹ em ngày xưa.

    3/4 sách tiếng Việt ở nhà Bố Mẹ em là có trước năm 75 (VNCH), hoặc tái bản. Một số đã vàng khè, cũ mèm, long gáy. Mẹ em phê bình, sách sau 75 có nhiều lủng củng trong cấu trúc câu và cách dùng chữ không lưu loát, bay bướm, lãng mạn như sách thời VNCH.[/quote]

    Mẹ Maile như vậy rất kiên nhẫn, rất có phương pháp!!!

    Cụ chắc là dân Bắc??? Vì Maile không hề nhầm dấu, hoặc mắc lỗi "địa phương"!!! Bác (Trần Thị) Ngự và 1 số bác khác vẫn thỉnh thoảng nhầm dấu (nhưng không mắc lỗi địa phưong).

    Maile sinh ra và lớn lên ở Đức vậy là rất giỏi tiếng Việt, vốn từ cũng rất khá. Mình 5 năm trước đây, khi tham gia diễn đàn tiếng Việt, không được như vậy. Mình có 1 cô đồng nghiệp người Việt, sinh năm 74 hay 75 gì đó, học hết lớp 9 ở VN mới sang Đức. Akzent cũng hoàn toàn Việt, thế nhưng nói chuyện với nhau chỉ được 1, 2 câu tiếng Việt là lại chuyển sang tiếng Đức, không khi nào nói chuyện với nhau bằng tiếng Việt lâu được!

    Bọn trẻ con thường là đứa đầu nói tiếng Việt tốt, cho đến khi đi học. Sau đó thì kém dần. Các đứa sau, vì có anh em, nên bọn nó toàn nói với nhau bằng tiếng Đức. Bố mẹ nhiều khi cũng lười, cãi nhau với con, cũng nói tiếng Đức luôn cho nhanh, lâu dần quen, khó sửa chữa.

    OK.!!! mình bận có chút việc, lúc nào rỗi anh em mình kéo nhau vào "Quán nước Dân Luận" tâm sự, đỡ lạc đề.

    Phải đi khám răng thử cái, theo lời khuyên của mọi người. Mình xưa nay vẫn dương dương đắc chí với bộ răng ăn rau muống luộc 12 năm liền (từ 4-16 tuổi, trước khi rời VN). Tuy không được ngà ngọc như người khác, nhưng được cái phong trần, trơ ra cùng tuế nguyệt, sừng sững như Kim Tự Tháp, xương nào cắn cũng vỡ, gà nào xé cũng rách, thịt nào nhai cũng nát!!!

    :-))

    Phản hồi: 

    [quote=hanh dao]Cám ơn bác Tr Thanh.
    Phân tích vầ tâm lý tự ti hình thành từ thói quen khoanh tay cúi đầu của bác không sai, nhưng em không nghĩ đó là nguyên nhân đầu tiên, duy nhất.
    Thực tế, không phải giai đình VN nào cũng dạy con cái khoanh tay cúi đầu chào, hay "sửa sai" những hành vi, cử chỉ của con cái, nhưng cũng không có nghĩa họ dân chủ & tôn trọng con cái. Đã lâu em không sống ở VN, bây giờ có lẽ khác chăng? Thời của em,cha mẹ bương chãi kiếm cái ăn, ít gia đình nào có thời giờ dạy dỗ con cái. Trẻ con, ngoài giờ học (những đứa được tới trường) nếu không làm thêm để phụ gia đình, thì rong chơi khắp xóm (không có lao đầu vào những chỗ học thêm như hiện nay). Những đứa trẻ được dạy dỗ khoanh tay, cúi dầu, dạ thưa chỉ có ở những gia đình được gọi là có giáo dục, cố giữ lại nề nếp, không thì bị cho là vô phép, số này cũng không ít. Dù không biết khoanh tay, cúi đầu, chúng vẫn bị "bịt miệng" bằng nhiều cách (rầy, nạt, đánh), từ cha mẹ, cậu dì, thầy, cô, hay những "người lớn" khác. Lễ phép hay vô phép, lớn lên chúng điều chỉnh theo nề nếp của xã hội, biết khi nào, ở đâu thì có thể ngẩng mặt, hay cúi đầu.[/quote]

    Em théc méc như dzầy. Tiếng " dạ, thưa " hình như chỉ có trong tiếng Việt. 2 tiếng này rất lễ độ. KTCD cũng vậy.

    Tuy nhiên, đa số (không phải tất cả ạ) người phương Tây thì lịch sự hơn đa số người VN. Lịch sự cả với đối thủ của mình, trên bàn thảo luận!
    Mặc dù cách nói, viết trong rất nhiều trường hợp của người phương Tây, theo văn hóa Việt là nói trống không , là hỗn!

    Cái Norm của xã hội phương Tây nhiều lúc bị coi là vô phép trong XH VN.

    Đợi đến khi lớn lên, rồi mới " điều chỉnh theo nề nếp của xã hội, biết khi nào, ở đâu thì có thể ngẩng mặt, hay cúi đầu." có muộn lắm không?

    Theo khoa tâm lý, những năm tháng đầu tiên của bé sẽ theo bé suốt đời, tạo nền tảng cho bé trong cách sống, ứng sử sau này.

    Nhìn thẳng vào mắt người khác là biểu lộ của lòng tự tin, không dấu diếm, thành thật, bình đẳng. Không nhìn thẳng vào mắt đối tượng là biểu hiện của sợ hãi, dấu diếm, che dậy, thiếu tự tin.

    Một thói quen nhìn thẳng vào mắt người khác, ngẩng lên, nhìn lên cần phải được luyện tập từ bé.

    KTCD là mắt đã nhìn xuống. Lâu dần sẽ đưa đến một thói quen " nhìn xuống ", thói quen " ta là đỉnh cao trí tuệ ", không nhìn lên, không chấp nhận, không học hỏi những điều cao hơn mình, hay hơn mình. Một xã hội chỉ có những người nhìn xuống, xã hội đó sẽ không phát triển thật sự.

    Em vẽ trong mắt mình, hình ảnh một người lớn (cao tồng ngồng!) và đứa trẻ chỉ cao độ một phần tư người lớn này. Ông, bà người lớn đứng khoanh tay, nhìn xuống, còn đứa bé, thì khoanh tay, cúi đầu, nhìn xuống, như sắp bị quở mắng, mặc dú bé đang lễ độ chào ông, bà người lớn. Có cái gì đó tội nghiệp bé, bé có thể cảm thấy sợ người lớn quá. Nỗi sợ này có thể sẽ theo bé suốt đợi a.

    Phản hồi: 

    [quote=VN2006A]

    Offtopic: hỏi riêng Maile!!!

    Maile giỏi tiếng Việt thật đấy!!! Biết dùng cả từ lóng và hiểu được ẩn ý!

    Lúc nào phải nhờ chia sẻ kinh nghiệm học tiếng Việt mới được!!! Bọn nhóc nhà mình dốt đặc tiếng Việt, mua sách từ Vietnam sang dậy chúng nó, được vài bữa lại quên. Nói thì đặc giọng người nước ngoài nói tiếng Việt, đọc và viết thì chịu chết! Mặc dù rất nhiều lần quăng về Vietnam không có bố mẹ đi cùng, nhưng cứ sang vài hôm là lại đâu vào đấy!

    Thân,[/quote]

    Nhờ Mẹ em bác Sáu ạ, và vẫn còn nhờ đến bi giờ.

    Lúc bé, bà dành khoảng một giờ vào buổi chiều dạy tiếng Việt, sau khi giúp chúng em chuyện nhà trường. 20 năm liền, đến khi tụi em đậu tú tài mới thôi. Trong giờ tiếng Việt không được nói tiếng Đức. Chỉ nói tiếng Đức, khi có mặt bố. Lúc ở mẫu giáo chỉ nói thôi, song song với tiếng Đức. Đến khi vào lớp một, bà có hỏi, có muốn viết được tiếng Việt không, thì chẳng có đứa nào (3 dứa) trả lời sốt.

    Rồi bà bắt đầu viết những tờ giấy nhỏ nhỏ bằng tiếng Việt, dán lên tủ lạnh, ngang tầm mắt, hay kẹp vào hũ sữa chua. Khởi sự chỉ là những chữ rời rạc, không thành câu. Con nít thì hay tò mò, hỏi " Mẹ viết gì?". Không phải lúc nào em cũng hỏi đâu. Lúc bực mình hay đói bụng, thì em quăng tuốt mấy tờ giấy đó dzô thùng rác, ít nhất là một nửa đã bay vào thùng rác! Ăn trước đã (hi hi). Lúc bà hỏi có thấy tờ giấy bà viết không, mới ậm ừ, hỏi lại.

    Bà rất kiên nhẫn và đã thành công trong phương pháp này.

    Anh trai em và em thuộc loại khá rành về tiếng Việt. 2 anh em vẫn " choảng" nhau bằng tiếng Việt. Nhưng con em em (thua em 5 tuổi) thì chỉ trung bình đến kém. (Mẹ em phê bình thế!).
    Nó về VN chơi, có chàng viết thư tình tiếng Việt cho nó, nó nhờ em " dịch " dùm. He he.

    Bi giờ em áp dụng phương pháp của Mẹ em cho con gái em. Chưa rõ kết quả ra siu? Hình như em không có đủ kiên nhẫn như Mẹ em ngày xưa.

    3/4 sách tiếng Việt ở nhà Bố Mẹ em là có trước năm 75 (VNCH), hoặc tái bản. Một số đã vàng khè, cũ mèm, long gáy. Mẹ em phê bình, sách sau 75 có nhiều lủng củng trong cấu trúc câu và cách dùng chữ không lưu loát, bay bướm, lãng mạn như sách thời VNCH.

    Phản hồi: 

    Theo tôi, đó là một nét đặc sắc của dân tộc mình. Không cần phải có mặc cảm như thế. Điều gì tốt hãy giữ lại. Vấn đề là người lớn chúng ta có coi con trẻ là thấp kém không ? có khinh dể chúng không. Vậy chúng ta hãy dạy trẻ khi khoanh tay cúi đầu chào ai, phải có tự tin, lễ phép là tự trọng, không hạ thấp chính mình và có ý thức như một đứa trẻ Tây.

    Phản hồi: 

    [quote=maile]Ý của bác hình như đúng.
    Bố em người Đức, ông không đồng ý để anh chị em em khoanh tay, cúi đầu chào khách theo kiểu VN.

    Chỉ chào bằng câu " cháu chào ông, bà, bác...., em chào anh chị. " kèm theo nụ cười nhẹ, rồi thôi.

    Tụi em không được phép đưa tay ra trước, phải đợi người lớn đưa tay ra trước. Nếu các bậc trưởng thượng không đưa tay ra thì thôi, tụi em được phép lỉnh đi nơi khác, sau khi nói xong câu chào.

    Trong bàn ăn thì hoặc là " con mời cả nhà " hoặc là " chúc cả nhà ăn ngon ".

    Khi có khách Việt và Đức cùng lúc, thì nói cả 2 thứ tiếng.

    Bây giờ con gái em cũng được dạy như dzậy.

    Bà bác ở VN qua chơi, thấy cháu tự tin (nói rõ cháu muốn gì và nói không), tự lập trong nhiều vấn đề cá nhân như chuẩn bị đi học, mang thức ăn, uống theo, đã ngạc nhiên. Nhưng em không biết giải thích ra sao, chỉ nói, cháu nó quen từ bé, khi vào lớp một đã tập làm lấy những điều cần thiết.

    Em cũng nghĩ như bác, người lớn cũng rất cần lịch sự với người trẻ hơn mình. Trong gia đình cũng rứa. Bố Mẹ cũng cần biết xin lỗi và cám ơn con mình, biết tôn trọng một thành viên của gia đình. Hướng dẫn, giải thích chứ không áp đặt, là bạn của con chứ hổng phải là cấp chỉ huy.[/quote]

    Offtopic: hỏi riêng Maile!!!

    Maile giỏi tiếng Việt thật đấy!!! Biết dùng cả từ lóng và hiểu được ẩn ý!

    Lúc nào phải nhờ chia sẻ kinh nghiệm học tiếng Việt mới được!!! Bọn nhóc nhà mình dốt đặc tiếng Việt, mua sách từ Vietnam sang dậy chúng nó, được vài bữa lại quên. Nói thì đặc giọng người nước ngoài nói tiếng Việt, đọc và viết thì chịu chết! Mặc dù rất nhiều lần quăng về Vietnam không có bố mẹ đi cùng, nhưng cứ sang vài hôm là lại đâu vào đấy!

    Thân,

    Phản hồi: 

    Đọc lịch sử triều đình Joseon mà mình tìm mãi không có một ông vua minh quân nào trong thế kỷ XIX là sao nhỉ? Hay mình già rồi nên đầu óc lẩm cẩm? Còn Nhật Bản thế kỷ XIX thì Meiji có phải là minh quân hay không có lẽ cần nhiều hơn sự ngộ nhận. Meiji trong 15 năm đầu cầm quyền khác gì Hàm Nghi dưới tay Tôn Thất Thuyết. (Oái ăm thay 15 năm ấy đóng vai trò quyết định đến vinh nhục của Nhật về sau).
    Thông điệp là: Đừng trông đợi vào minh quân, tiềm lực quốc gia là mỗi cá nhân chung sức làm ra. Vậy thôi!

    Phản hồi: 

    Cám ơn bác Tr Thanh.
    Phân tích vầ tâm lý tự ti hình thành từ thói quen khoanh tay cúi đầu của bác không sai, nhưng em không nghĩ đó là nguyên nhân đầu tiên, duy nhất.
    Thực tế, không phải giai đình VN nào cũng dạy con cái khoanh tay cúi đầu chào, hay "sửa sai" những hành vi, cử chỉ của con cái, nhưng cũng không có nghĩa họ dân chủ & tôn trọng con cái. Đã lâu em không sống ở VN, bây giờ có lẽ khác chăng? Thời của em,cha mẹ bương chãi kiếm cái ăn, ít gia đình nào có thời giờ dạy dỗ con cái. Trẻ con, ngoài giờ học (những đứa được tới trường) nếu không làm thêm để phụ gia đình, thì rong chơi khắp xóm (không có lao đầu vào những chỗ học thêm như hiện nay). Những đứa trẻ được dạy dỗ khoanh tay, cúi dầu, dạ thưa chỉ có ở những gia đình được gọi là có giáo dục, cố giữ lại nề nếp, không thì bị cho là vô phép, số này cũng không ít. Dù không biết khoanh tay, cúi đầu, chúng vẫn bị "bịt miệng" bằng nhiều cách (rầy, nạt, đánh), từ cha mẹ, cậu dì, thầy, cô, hay những "người lớn" khác. Lễ phép hay vô phép, lớn lên chúng điều chỉnh theo nề nếp của xã hội, biết khi nào, ở đâu thì có thể ngẩng mặt, hay cúi đầu.

    Phản hồi: 

    Vậy thì Văn Hoá " tôn ti trật tự " lấn áp, đè bẹp do đâu và từ đâu mà có ? Có phải vì mặc cảm tự ti do LPKTCD và sự muốn bức phá mặc cảm này mà nảy sinh hệ lụy này không ? Chúng ta thử tìm cái nguyên nhân đầu tiên mà con người VN có những tính tật không tốt , có như vậy mới tự chữa được bệnh. Phải không ?

    Phản hồi: 

    Người Hàn Quốc và Người Nhật họ đã may mắn là có được những vị Vua trong thế kỷ 19 đã mở mang dân trí cho dân và lo cho dân và tôn trọng ý dân, và họ đưa ý niệm dân chủ vào trong học đường do đó hành động chào của họ không mang ý niệm tôn thờ mà là tôn trọng, và họ đã bỏ lối cách dạy con cúi mình chào như vậy từ lâu rồi. Vấn đề chính là, như Khách đã nói, do phương pháp giáo dục của cha mẹ , nhưng trẻ thơ vừa mới có trí khôn thì làm sao cha mẹ nói cho nó biết là khi KTCĐ chào như vậy thì đừng nghĩ là mình nhỏ thấp hơn người mình chào ? Và khi tới tuổi đi học, trong môi trường học đường VN, nó lại bị nhồi thêm cái tinh thần " tôn sư " một cách thái quá thì khi lớn lên nó đã mang bệnh ( ẩn ức tâm lý ) tự ti trong người rồi ! Vậy thì phương cách hay nhất, và dễ nhất là dạy con chào hỏi bằng cách nhìn thẳng mặt người nó chào bằng câu chào ngắn lịch sự và bỏ đi việc bắt con KTCĐ, và đó là giải pháp hay nhất để con người VN có được những đức t́inh tốt đẹp . Và như tôi đã đề cập trong bài viết, việc từ bỏ động thái KTCĐ rất cần sự cộng tác của môi trường học đường về giáo dục cách lịch sự và thực hiên cách lịch sự , như vậy mới hiệu quả...Rất cám ơn sự góp ý cuả khách để tôi có dịp làm sáng tỏ vấn đề này hơn.

    Phản hồi: 

    Cá nhân em thấy sự lễ phép là ưu điểm của văn hóa, nó là nền tảng của sự lịch sự. Tiếc thay, nó bị cái văn hóa "tôn ti trật tự" lấn át, đè bẹp. Tôn ti trật tự là rào cản của sự bình đẳng & tôn trọng lẫn nhau (thay vì 1 chiều từ dưới lên) giữa người lớn/con nít; thầy cô giáo/học trò; nam/nữ; xếp/nhân viên; quan/dân, tầng lớp cao(ở đây em muốn nói là địa vị xã hội, như là trí thức, những người thành đạt, giàu có)/thấp (tầng lớp lao động, nghèo khó). Xét người trước khi xét việc. Con nít không được cãi người lớn; học sinh không được chỉ cái sai của thầy cô; nhân viên không được giỏi hơn xếp; dân không phê bình, kiện quan (nhiều người ở diễn đàn này bảo là châu chấu đá xe đó thôi)... Những điều này là do ảnh hưởng từ gia đình, giáo dục, xã hội, chính sách, không phải vì cái cử chỉ cúi đầu hay việc "dạ, thưa".

    Phản hồi: 

    Ý của bác hình như đúng.
    Bố em người Đức, ông không đồng ý để anh chị em em khoanh tay, cúi đầu chào khách theo kiểu VN.

    Chỉ chào bằng câu " cháu chào ông, bà, bác...., em chào anh chị. " kèm theo nụ cười nhẹ, rồi thôi.

    Tụi em không được phép đưa tay ra trước, phải đợi người lớn đưa tay ra trước. Nếu các bậc trưởng thượng không đưa tay ra thì thôi, tụi em được phép lỉnh đi nơi khác, sau khi nói xong câu chào.

    Trong bàn ăn thì hoặc là " con mời cả nhà " hoặc là " chúc cả nhà ăn ngon ".

    Khi có khách Việt và Đức cùng lúc, thì nói cả 2 thứ tiếng.

    Bây giờ con gái em cũng được dạy như dzậy.

    Bà bác ở VN qua chơi, thấy cháu tự tin (nói rõ cháu muốn gì và nói không), tự lập trong nhiều vấn đề cá nhân như chuẩn bị đi học, mang thức ăn, uống theo, đã ngạc nhiên. Nhưng em không biết giải thích ra sao, chỉ nói, cháu nó quen từ bé, khi vào lớp một đã tập làm lấy những điều cần thiết.

    Em cũng nghĩ như bác, người lớn cũng rất cần lịch sự với người trẻ hơn mình. Trong gia đình cũng rứa. Bố Mẹ cũng cần biết xin lỗi và cám ơn con mình, biết tôn trọng một thành viên của gia đình. Hướng dẫn, giải thích chứ không áp đặt, là bạn của con chứ hổng phải là cấp chỉ huy.

    Phản hồi: 

    Thế người Nhật, người Hàn Quốc dạy con cúi đầu chào người hơn tuổi, càng lớn tuổi, càng tôn trọng thì cúi càng thấp thì có giống với khoanh tay cúi chào của trẻ con Việt nam ko? Cá nhân tôi nghĩ là do phương pháp giáo dục của bậc cha mẹ đối với con trẻ, chứ không phải hệ luỵ của LPKTCĐ. Cảm ơn bài viết đã cho tôi thêm 1 cái nhìn mới.