Trần Minh Khôi - Sự suy thoái chính trị và trường hợp của Vương tộc Lý (IV)

  • Bởi Admin
    06/02/2012
    2 phản hồi

    Trần Minh Khôi

    Thời kỳ ổn định chính trị của vương triều, từ sau đại thắng quân Tống trên sông Như Nguyệt năm 1076, kết thúc với loạn Thân Lợi năm 1139, hai năm sau khi Lý Anh Tông lên ngôi. Vua Lý Nhân Tông không có con nối dõi, lập con của người em là Lý Dương Hoán làm thái tử, sau này là Vua Lý Thần Tông. Khi con Vua Thần Tông là Anh Tông lên ngôi, Thân Lợi tự nhận là con Vua Lý Nhân Tông từ Đại Lý về chiếm châu Thượng Nguyên, đòi lại ngai vàng. Thân Lợi bị đánh bại.

    Dưới hai đời vua Anh Tông và Cao Tông, các thế lực vùng biên Sơn La, Thanh Hóa, vẫn liên tục nổi loạn và bị dập tắt. Năm 1203, con cháu của Đinh Tiên Hoàng nổi loạn ở Đại Hoàng. Từ đây về sau, các cuộc nổi loạn của thế lực địa phương không chỉ xảy ra ở vùng biên mà càng lúc càng gần kinh đô Thăng Long. Khi nhận thấy quyền lực vương triều không còn đủ mạnh, các thế lực địa phương trổi dậy và đánh phá lẫn nhau. Quan chức của nhà nước cũng ráo riết xây dựng lực lượng riêng để tranh giành ảnh hưởng, như trường hợp quan Thượng thẩm phụng ngự Phạm Du đã nói ở trên. Chính sử gọi họ là giặc cướp. Đáng kể nhất trong các thế lực “giặc cướp” này là dòng họ Đoàn ở châu Hồng và dòng họ Trần ở Thuận Lưu.

    Các danh tướng tài ba của Đại Việt lúc đó như Đoàn Thượng, Nguyễn Nộn, và đặc biệt là Trần Tự Khánh, con trai Trần Lý, đều là thủ lĩnh của các thế lực này. Quyền lực của nhà nước đã cạn kiệt bởi đám quan lại bất tài và hèn nhát như Phạm Du, Đàm Dĩ Mông. Vương tộc phải dùng chức tước để lôi kéo các thế lực bên ngoài về với mình để chống lại các thế lực khác. Đoàn Thượng của châu Hồng trước đó là giặc nhưng sau được phong tước hầu, cùng Đàm Dĩ Mông đi đánh Trần Tự Khánh. Rồi để phủ dụ ông, vua lại phong cho Trần Tự Khánh tước hầu, làm quan phụ chính và đi dẹp các thế lực khác. Vương triều Lý trên thực tế đã sụp đổ. Những diễn tiến còn lại chỉ là việc thực hiện chiến tranh giữa các thế lực để thế lực mạnh nhất lên nắm vương quyền. Khi Trần Thủ Độ ép Vua Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh thì quyền lực vương triều hoàn toàn nằm trong tay họ Trần.

    Khi quan Thượng thẩm phụng ngự Phạm Du giết quan Thượng thẩm phụng ngự Phạm Bỉnh Di thì thuộc tướng của Bỉnh Di là Quách Bốc đem quân chiếm kinh thành, đưa Vương tử Thẩm lên làm vua. Vương tử Sảm, nhỏ tuổi hơn nhưng là con trưởng dòng chính của hoàng hậu họ Đàm, chạy về nương nhờ quyền thế của Trần Lý ở Hải Âp. Trần Lý lập Vương tử Sảm làm vua và gả con gái thứ hai của mình cho Sảm. Trần Lý được phong tước Minh tự, em vợ là Tô Trung Tự làm Điền tiền chỉ huy sứ. Đàm Dĩ Mông được phong thái úy.

    Mọi chuyện xảy ra lúc vua cha là Cao Tông vẫn còn sống. Vua sai Phạm Du cùng thế lực châu Hồng đi đánh Thuận Lưu. Tô Trung Tự, sợ cái tội lén lút nhận chức tước của Vương tử Sảm, bắt Sảm đem về kinh thành. Đàm Dĩ Mông cũng cho bắt những người đã nhận chức tước của Sảm để chuộc cái tội mình cũng lén lút nhận chức thái úy. Quan Thái phó phụ chính Dĩ Mông về triều bị quan Nội hầu Đỗ Anh Doãn mắng.

    Lúc Vua Cao Tông chết, Vương tử Sảm lên ngôi, là vua Lý Huệ Tông, năm 1210. Quyền lực vương triều vẫn do đám quần thần bất tài nắm giữ. Quan Thái bảo phụ quốc Đỗ Kính Tu của Vua Cao Tông, người sáu năm trước đưa quân dẹp loạn Đại Hoàng thất bại, nay được phong thái úy. Quan thái úy âm mưu giết Điện tiền chỉ huy sứ Tô Trung Tự, bị quan Chi hậu phụng ngự là Đỗ Quảng bắt giao cho Trung Tự. Trung Tự dìm nước giết chết Đỗ Kính Tu. Tô Trung Tự quay sang dẹp loạn Đỗ Quảng khi ông này cùng quan Nội hầu Đỗ Thế Qui khỏi binh làm phản. Rồi Tô Trung Tự làm Chiêu thảo đại sứ, Đàm Dĩ Mông trở lại với chức thái úy. Đàm Dĩ Mông còn được phong tước vương. Trước Đàm Dĩ Mông chỉ có Tô Hiến Thành, người nhiếp chính lúc Vương tử Long Cán còn nhỏ, được phong vương. Việc Dĩ Mông được phong vương cho thấy sự tuyệt vọng của vương tộc trong việc dùng chức tước để mua chuộc các thế lực về với mình. Năm sau, Tô Trung Tự thay Đàm Dĩ Mông làm thái úy. Tô Trung Tự đang đêm trốn đi tư thông với Công chúa Thiên Cực, người cũng có quan hệ tư thông với quan Thượng thẩm phụng ngự Phạm Du, bị chồng là quan Nội hầu Vương Thượng giết.

    Lúc này thì thế lực họ Trần đã rất mạnh. Lúc lên ngôi, Huệ Tông cho người đón vợ là con gái của Trần Lý, em của Trần Tự Khánh, về cung. Tự Khánh không cho. Tháng Giêng năm sau lại cho người đi đón, Tự Khánh cũng không cho. Lần thứ ba, Trần Tự Khánh mới cho phép Vua Huệ Tông đón em mình về, và bà được lập làm nguyên phi. Thực lực của họ Trần ở Thuận Lưu đủ mạnh để Trần Tự Khánh có thể thương lượng vai vế ở hậu cung cho em gái của mình. Mỗi lần Trần Tự Khánh đem binh về triều, ngay cả khi để viếng tang Vua Cao Tông, đều gây nên nổi sợ hãi cho vương tộc, quần thần, và các thế lực khác.

    Khi Tô Trung Tự, cậu ruột của Trần Tự Khánh, chết Trần Tự Khánh và anh là Trần Thừa bắt đầu xúc tiến các kế hoạch thu tóm quyền lực. Đối thủ lớn nhất của họ là dòng họ Đoàn ở châu Hồng. Đoàn Thượng và Đoàn Văn Lôi đem binh về kinh thành, tâu với vua là Tự Khánh muốn phế lập. Vua phong cho Đoàn Thượng, thủ lĩnh châu Hồng làm phản năm 1207, tước hầu, vận binh đi đánh Trần Tự Khánh, giáng nguyên phi họ Trần làm ngự nữ.

    Trần Tự Khánh lần lượt thu phục các thế lực nhỏ ở châu Hồng và các vùng lân cận. Cuối năm 1211, Khánh đem binh đến đóng ở bến Tế Giang, uy hiếp kinh thành. Thái hậu nghi ngờ Trần Tự Khánh muốn phế lập dù ông đã cắt tóc thề mình không có ý làm phản. Để trừ hậu họa, thái hậu cho bắt Nhân Quốc Vương và hai vương tử khác ném xuống giếng rồi đem thây phơi ngoài cung. Khánh liên kết với Nguyễn Tự chia nhau cai quản Bắc Giang. Để kéo thế lực đang lên của Khánh về phía mình, Vua Huệ Tông ban cho Khánh tước hầu, xuống chiếu ra lệnh cho bá quan văn võ phải nghe lệnh Chương thành hầu Trần Tự Khánh.

    Lo sợ quyền lực quá lớn của Trần Tự Khánh, tháng Giêng năm 1213, vua lại sai Đàm Dĩ Mông cùng Đoàn Thượng đi đánh Trần Tự Khánh. Tháng 3 năm đó, vua tự mình đem quân đánh nhau với Khánh. Trần Tự Khánh chiếm châu Quốc Oai của họ Đoàn. Tháng 4, vua lại sai Đàm Dĩ Mông đi đánh Khánh.

    Tháng Giêng năm sau, 1214, Trần Tự Khánh đưa quân, chia làm hai đạo thủy bộ, do các tướng Nguyễn Nộn, Trần Thừa, Trần Thủ Độ, Trần Hiến Sâm, Phan Lân, Nguyễn Ngạnh, Vương Lê, Nguyễn Cải cầm đầu đi đánh kinh thành. Vua và thái hậu trốn lên Lạng Châu. Khánh cắt tóc dâng vua bày tỏ lòng thành của mình, xin vua về. Vua và thái hậu vẫn không về. Tháng 2, Trần Tự Khánh kêu họp vương hầu, lập người con của Vua Anh Tông (ông nội của Vua Huệ Tông đang chạy loạn) là Huệ Văn Vương làm vua.

    Họ Đoàn ở châu Hồng vẫn không phục. Thủ lĩnh đạo Bắc Giang Nguyễn Nộn phải đi đánh dẹp. Nhưng các tướng Nguyễn Nộn, Phan Lân lại làm phản. Trần Tự Khánh chém Phan Lân. Nguyễn Nộn trốn về Bắc Giang và được phong tước hầu, năm sau phong cho tước vương. Tháng Giêng năm 1215, Vua Huệ Tông xuống chiếu kể tội Trần Tự Khánh và huy động các thế lực địa phương khác cùng nhau chống Khánh. Trần Tự Khánh cho quân đi cướp bóc, đốt phá kinh thành, lấy mũ Bình Thiên và ngai vàng về làm của riêng.

    Biết không thể khuất phục được thế lực Thuận Lưu, tháng 5 năm 1216, Vua Huệ Tông cùng vợ họ Trần trốn về với Trần Tự Khánh. Trần Tự Khánh quyết đánh dẹp Nguyễn Nộn ở Bắc Giang, Đoàn Văn Lôi ở châu Hồng, Hà Cao ở châu Qui Hóa, cùng các vương tước khác đi theo thái hậu. Trần Thừa được phong Liệt hầu, Trần Tự Khánh làm thái úy, “những lúc triều bái không phải xưng tên” (VSL). Con của Trần Thừa là Trần Liễu (anh của Trần Cảnh, cha của Trần Hưng Đạo sau này) làm quan nội hầu. Con của Trần Tự Khánh được phong tước vương.

    Chín năm cuối cùng của Vương tộc Lý là chỉ để mua thời gian cho dòng họ Trần khuất phục các thế lực còn lại. Năm 1217, Đoàn Thượng đem quân về hàng, được phong tước vương. Năm sau, Trần Tự Khánh gã người em gái cho Đoàn Văn Lôi, châu Hồng theo về. Dòng họ Đoàn qui phục. Năm 1219, Nguyễn Nộn chết, thái hậu và các con vua về hàng.

    Năm 1223, Trần Tự Khánh chết, “vua cùng Thái hậu đến viếng tang rồi khóc hết sức thảm” (VSL). Ông được đặt tên thụy là Kiến Quốc Vương. Nhưng công lao kiến quốc của ông không phải là để cho Vương tộc Lý. Năm 1225, Trần Thủ Độ soán đoạt vương quyền về cho dòng họ mình. Con trai Trần Thừa là Trần Cảnh lên ngôi, mở đầu một vương triều mới.

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    2 phản hồi

    Trích dẫn:
    Thứ nhất, không có thế lực nào trong đảng còn đủ sức mạnh dẹp các thế lực khác như nhà Trần dẹp thiên hạ của nhà Lý, dù sự suy thoái thối rữa đã đến tận cùng, bời vì không thế lực nào không thối rữa - vốn là bản chất và tính chất tất yếu của đảng CS; Nếu có, chúng sẽ chỉ dùng sức mạnh đó để củng cố quyền lực và chế độ hiện hành (có lợi cho chúng), không phải để thay đổi và có lợi cho đại đa số dân chúng.
    ...
    Thứ ba, cuộc thay đổi sắp tới không phải do các thế lực ở hai tầng trên khởi xướng và tổ chức thực hiện (chúng chỉ đang ra sưc đàn áp), mà là của đông đảo tầng lới lao động mọi thành phần trong xã hội. Họ không cần ai dẫn dắt tư tưởng như ngày xưa công nông cần/bị nhóm trí thức lưu manh mang tư tưởng Mác Lê "lãnh đạo" và bị phản bội, bị lừa bịp nữa...
    ...
    Vì thế không nên và không thể hy vọng một sự "thay đổi vương triều" xảy ra trong nội bộ các thế lực cai trị hiện nay (dù chúng đã và đang phân hoá giống nhà Lý), như tác giả Trần Minh Khôi của loạt bài viết này, khá hay, ngầm so sánh.

    Có thể rằng "không có thế lực nào trong đảng còn đủ sức mạnh dẹp các thế lực khác" là đúng, nhưng đúng nếu nói về sức mạnh của các nhóm/khối đảng viên trung thành với một khuynh hướng/nhân vật chính trị trong đảng CS.

    Tuy nhiên trong thời gian qua, dựa vào vài chỉ dấu ta có thể thấy môt thế lực nào đó đang mưu đồ xây dựng sức mạnh dựa vào dư luận quần chúng. Gần nhất là vụ Đoàn Văn Vươn: câu hỏi đặt ra là vì sao thực chất của nó hết sức nhạy cảm, có thể gây "tổn thất chính trị rất lớn" cho đảng CS, nhưng vẫn được loan tin phổ biến trên báo lề trái (dù về sau được lèo lái để che chắn bớt)? Nên nhớ những vụ nhạy cảm thới trước đó đều bị ém nhẹm. Phải chăng ai đó đã lợi dụng biến cố này để kích động dư luận nhân dân, bước đầu có thể khá nhẹ nhàng nhưng về sau thế lực sẽ lớn mạnh dần (cúng như một vài kích động trước đây còn rất nhẹ, đến nay thì mạnh hơn thấy rõ)

    Nếu theo mô hình này thì cuộc cách mạng sắp tới sẽ do quần chúng nổi dậy dưới sự "hướng dẫn, lèo lái" của một nhóm cao cấp có thế lực trong đảng CS. Theo kinh nghiệm lịch sử thì một xã hôi như VN hiện nay chắc chắn sẽ xảy ra cách mạng, nhưng dòng biến động sẽ đi theo sự lèo lái ấy hay nó sẽ đủ sức bay nhảy theo "ý muốn của quần chúng/trí thức" là một yếu tố hết sức bất định. Cũng thế, một thể chế kế tiếp sẽ là dân chủ hay phi dân chủ cũng hết sức bất định.

    Sự chuyển đổi và cũng là phát triển từ Vương triều Lý sang Nhà Trần là quá trình cải tổ (làm tốt hơn) tổ chức xã hội phong kiến vương triều, vẫn là với hệ tư tưởng phong kiến quân chủ đó (vua - giòng họ mạnh nhất, tôi - những giòng họ mạnh cát cứ các vùng miền, và dân - những người nông dân cùng khổ bị áp bức trong hoà bình và bị hãm hại, lợi dụng bởi hai tầng trên trong tranh chấp, chiến tranh...).

    Nhưng sự chuyển đổi sắp tới phải diễn ra ở VN đối với chế độ cai trị độc tài của đảng CSVN về bản chất sẽ không giống như thế.

    Thứ nhất, không có thế lực nào trong đảng còn đủ sức mạnh dẹp các thế lực khác như nhà Trần dẹp thiên hạ của nhà Lý, dù sự suy thoái thối rữa đã đến tận cùng, bời vì không thế lực nào không thối rữa - vốn là bản chất và tính chất tất yếu của đảng CS; Nếu có, chúng sẽ chỉ dùng sức mạnh đó để củng cố quyền lực và chế độ hiện hành (có lợi cho chúng), không phải để thay đổi và có lợi cho đại đa số dân chúng.

    Thứ hai, không có thế lực nào trong đảng còn đủ uy tin để lừa bịp nhân dân nữa, vì nhân dân VN sau hơn 80 năm qua không còn ảo tưởng về sự tốt đẹp nào của chủ nghĩa CS hay tư tưởng Mác Lê Mao Hồ nữa cả... Đây sẽ là vấn đề thay đổi hệ tư tưởng làm nền tảng xây dựng cả xã hội, từ công sản sang dân chủ, điều không có thế lực nào trong đảng có thể và thực chất muốn làm.

    Thứ ba, cuộc thay đổi sắp tới không phải do các thế lực ở hai tầng trên khởi xướng và tổ chức thực hiện (chúng chỉ đang ra sưc đàn áp), mà là của đông đảo tầng lới lao động mọi thành phần trong xã hội. Họ không cần ai dẫn dắt tư tưởng như ngày xưa công nông cần/bị nhóm trí thức lưu manh mang tư tưởng Mác Lê "lãnh đạo" và bị phản bội, bị lừa bịp nữa... Tất nhiên, trong cuộc cách mạng dân chủ đang và sẽ diễn ra trí thức sẽ là lực lượng cốt cán tiên phong, nhưng hiểu và theo tư tưởng dân chủ không phải là đặc quyền của trí thức "mang lại" cho xã hội mà là quyền lợi của mọi giai tầng lao động và ai ai cũng cơ bản hiểu rõ các quyền đó: công bằng và tự do.

    Vì thế không nên và không thể hy vọng một sự "thay đổi vương triều" xảy ra trong nội bộ các thế lực cai trị hiện nay (dù chúng đã và đang phân hoá giống nhà Lý), như tác giả Trần Minh Khôi của loạt bài viết này, khá hay, ngầm so sánh.