Trần Minh Khôi - Sự suy thoái chính trị và trường hợp của Vương tộc Lý (II)

  • Bởi Admin
    06/02/2012
    0 phản hồi

    Trần Minh Khôi

    Từ trong thời Bắc thuộc, địa bàn quyền lực Phong Châu đã hình thành theo các dòng họ. Vài thập niên trước độc lập, các dòng họ bản địa lớn đã xuất hiện trong cơ cấu quyền lực của chính quyền thuộc địa như dòng họ Khúc của cha con Khúc Hạo, Khúc Thừa Mỹ, dòng họ Dương của Dương Đình Nghệ, Dương Tam Kha. Trước đó, thế kỷ thứ IV có dòng họ Đào của Đào Hoàng, con là Đào Uy, Đào Thục, cháu là Đào Tuy, Đào Khản thay nhau làm thứ sử. Thế kỷ thứ V có dòng họ Đỗ với Đỗ Viện, Đỗ Huệ Độ, Đỗ Hoàng Văn cũng thay nhau làm thứ sử. Bên cạnh đó bóng dáng của các dòng họ Ngô, họ Lý, họ Vương thấp thoáng ở chính trường trong suốt chiều dài 1000 năm Bắc thuộc.

    Ra khỏi thời kỳ thuộc địa, mười hai sứ quân xuất hiện, đánh dấu quyền lực cát cứ của các dòng họ lớn trên bản đồ chính trị Đại Việt. Định Bộ Lĩnh, con trai của Thứ sử Châu Hoan Đinh Công Trứ, sau gia nhập sứ quân Trần Minh Công (Trần Lãm), đánh dẹp 11 sứ quân còn lại, thiết lập nền quân chủ, nhưng, như đã nói ở trên, đã không phá vỡ được các thế lực chính trị vùng miền của các dòng họ. Về cuối đời Lý, có những dòng họ quyền lực khác xuất hiện như họ Lê ở châu Ái, Đoàn ở châu Hồng và, đương nhiên, dòng họ Trần của Vương tộc Trần sau này ở Nam Định, bên cạnh dòng họ Tô của Tô Hiến Thành, Tô Trung Từ, họ Quách của Lý Thường Kiệt/Quách Tuấn và Quách Bốc, người gây chính biến ở Thăng Long sau cái chết của chủ soái Phạm Bỉnh Di để đẩy Vương tử Sảm, Vua Huệ Tông sau này, về trong vòng tay quyền lực của dòng họ Trần như sẽ nói thêm về sau.

    Chính sử chỉ ghi lại lịch sử của dòng họ làm vua nhưng bóng dáng quyền lực của các dòng họ lớn, khi thì quan đại thần khi thì hoàng/thái hậu, vẫn ẩn hiện trong các vương triều. Một trong những dòng họ lớn đó là họ Đỗ của Đỗ Anh Vũ. Cùng thời, Toàn Thư cho biết Vua Lý Anh Tông cũng một Hoàng Thái hậu họ Đỗ, tên thụy là Chiêu Hiếu hoàng hậu. (Người họ Đỗ đầu tiên gây sóng gió trên chính trường Đại Việt là Đỗ Thích, kẻ đã giết chết Đinh Tiên Hoàng và Nam Việt Vương Đinh Liễn.) Nhà nước Đại Việt của Vương tộc Lý có tổ chức các cuộc thi cho con em của tầng lớp quyền lực để chọn người làm quan nhưng chỉ với số lượng rất giới hạn. Phần lớn quan lại của hệ thống nhà nước là được chọn qua các quan hệ phụ dung. Các quan đại thần được chọn bởi những cống hiến cho vương triều. Áp lực và ảnh hưởng chính trị của các dòng họ quyền lực sau hậu trường, trong bối cảnh thiếu vắng những định chế tuyển chọn nhân sự cho các cơ chế nhà nước, là mảnh đất màu mở cho hiện tượng tái thân tộc hóa xuất hiện và nảy nở. Thêm vào đó, các đời vua cuối của Vương tộc Lý lên ngôi lúc còn rất nhỏ, quyền bính hoàn toàn nằm trong tay của thái hậu và các đại thần, những người thuộc các dòng họ ngoài vương tộc. Chính trường trở thành nơi đấu trường của quyền lực dòng họ.

    Đỗ Anh Vũ là quan thái úy, một chức quan đại thần, tương đương với tổng tư lệnh quân đội, đứng trên thái phó và thái bảo trong cơ chế tam thái (Nguyễn Duy Hinh). Thái úy Đỗ Anh Vũ có công dẹp loạn Thân Lợi, người tự nhận là con của Lý Nhân Tông từ Đại Lý trở về đòi lại vương quyền, năm 1139.

    Toàn Thư ghi, “Khi trước vua còn trẻ thơ, chính sự không cứ việc lớn, việc nhỏ đều uỷ cho Đỗ Anh Vũ cả. Anh Vũ sai vợ là Tô thị ra vào cung cấm hầu hạ Đỗ thái hậu, do đó mà Anh Vũ tư thông với Lê thái hậu, nhân thế lại càng kiêu rông, ở triều đình thì khoát tay lớn tiếng, sai bảo quan lại thì hất hàm ra hiệu, mọi người đều liếc nhau nhưng không ai dám nói.” Điện tiền chỉ huy sứ Vũ Đái cùng với Phò mã Dương Tựu Minh đem quân đến bắt giam Đỗ Anh Vũ nhưng Vũ Đái lại nhận vàng đút lót của thái hậu để tha mạng cho Anh Vũ. Lúc ngồi nghe xử án Đỗ Anh Vũ, Vua Anh Tông mới 13 tuổi. Anh Vũ thoát chết, và dưới ảnh hưởng quyền lực của thái hậu, được xá tội nhiều lần rồi được tha, trở lại làm quan Thái úy phụ chánh như cũ. Đỗ Anh Vũ cho thành lập một tổ chức mật vụ riêng gọi là Phụng vệ đô. Ai có tội đều bị giao cho Phụng vệ đô xét xử. Đỗ Anh Vũ chém Vũ Đái ở Giang Đầu, đày Dương Tự Minh lên vùng nước độc để trả thù. Đó là năm 1150.

    Hơn 70 năm sau Vương triều Lý mới chấm dứt nhưng biến cố này đã đánh dấu sự kết thúc thời kỳ thịnh trị của vương tộc. Những năm kế tiếp, hiện tượng các thế lực địa phương nổi loạn lại xuất hiện, cùng với các sự kiện báo hiệu suy thoái. Vua xuống chiếu cấm Điện tiền chỉ huy sứ và quan chức hỏa đầu không được làm việc ở nhà riêng, ai sai phạm sẽ bị đày. Lính canh không được tự tiện vào cung. Quan trong triều không được qua lại gia môn của các vương hầu, “ở trong cung cấm không được hội họp nhau năm, ba người bàn luận chê bai, ai phạm thì trị tội” (TT). Các gia tộc quyền thế không được tự tiện thu nhận các hạng người trong dân chúng. Gia nô của vương hầu không được xăm hình rồng ở ngực. Lụt lội. Kho của vua bị cháy, giá gạo tăng, có nạn đói. Năm 1063, Toàn Thư ghi, "lính chốn rủ nhau tụ họp thành bọn cướp bóc cư dân trên đường bộ."

    (Xung đột giữa các thế lực cung đình tiếp tục. Năm 1058, Nguyễn Quốc Dĩ, đi sứ bên Tống về, dâng kế đặt một cái án ở triều đình để ai có gì tâu lên vua thì viết bỏ vào án. Chỉ trong mươi ngày thì văn thư đã đầy án, trong đó có một thư nặc danh tố cáo Đỗ Anh Vũ sắp làm phản. Đỗ Anh Vũ tâu với vua thư đó là của người dâng kế làm án muốn hãm hại quan thái úy. Nguyễn Quốc Dĩ bị đày. Đỗ Anh Vũ cho người đem thuốc độc đến ép Quốc Dĩ chết.)

    Năm Thiên Cảm Chí Bảo thứ 2, Ất Mùi, 1175, Vua Lý Anh Tông chết. Trước đó, Vua đã phế Thái tử Long Xưởng, giáng xuống là Bảo Quốc Vương. Chính sử ghi là do Long Xưởng phạm tội tư thông với cung phi. Nhưng không loại trừ khả năng của những vận động quyền lực dòng họ ở hậu trường: Thái tử Long Cán, con thứ sáu của Vua Anh Tông, có mẹ là một bà hoàng hậu họ Đỗ. Thái tử Long Cán lên ngôi, là Vua Lý Cao Tông, lúc mới 2 tuổi, bắt đầu một thời kỳ suy thoái và biến động mới, với sự xuất hiện của người em trai Thái hậu ở vị trí quyền lực cao nhất.

    Người này có tên là Đỗ An Thuận (hay Đỗ An Di, theo Toàn Thư).

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi