Phạm Thị Hoài - 'Sự lạc quan vô tận'

  • Bởi Admin
    17/01/2012
    36 phản hồi

    Nhà văn Phạm Thị Hoài

    120116162749_pham_thi_hoai_304x304_phamthihoai_nocredit.jpg
    Nhà văn Phạm Thị Hoài nhấn mạnh đang có một tầng lớp đối lập trung thành tại Việt Nam.

    Sau bài phỏng vấn với Giáo sư Chu Hảo về trí thức trong xã hội và hệ thống chính trị Việt Nam hiện nay, BBC nhận được nhiều bài viết đáp lời. Xin giới thiệu với quý vị bài của nhà văn Phạm Thị Hoài từ Berlin:

    Ông Chu Hảo là mẫu mực của một người đối lập trung thành.

    Đối lập trung thành tại Việt Nam là ai? Theo quan niệm của tôi, họ là những người không hài lòng với hệ thống chính trị trong nhiều vấn đề lớn, công khai phản biện và tìm giải pháp thay đổi trong phạm vi các vấn đề đó, nhưng không đụng chạm, hay tránh đụng chạm đến nền tảng tồn tại của hệ thống.

    Họ gắn bó với hệ thống vì xác tín, vì thói quen hoặc vì không có, hay không biết đến lựa chọn nào khác. Họ góp phần tích cực xây dựng và duy trì hệ thống, và qua đó có địa vị, uy tín và những quyền lợi nhất định trong hệ thống. Mong muốn của họ là cải tạo hệ thống nhằm ngăn chặn sự sụp đổ của nó. Sự sụp đổ này đồng nghĩa với sự phủ định họ ở một số phương diện căn bản. Điều đó chắc chắn là đau đớn.

    Họ thường là đảng viên Đảng Cộng sản, lực lượng chính trị duy nhất độc quyền cầm quyền và độc quyền xác quyết sự độc quyền của mình trong Hiến pháp Việt Nam. Giới hạn xa nhất mà họ có thể đi là thỉnh cầu Đảng của họ nhượng cho những lực lượng chính trị khác thuê vài mét vuông để ngụ cư trong lãnh địa mênh mông của Đảng mà hợp đồng thuê đương nhiên do Đảng soạn thảo. Như thế là đã quá nhiều hào phóng.

    So với một số nhà đối lập trung thành đi trước, ông Chu Hảo còn đứng vững ở bên này giới hạn cho phép. Thay vì bị trừng phạt như Nguyễn Hữu Đang, Nguyễn Hộ hay bị thanh lí như Trần Độ, bị vô hiệu hóa như Trần Xuân Bách, những người đã đặt ít nhất là một nửa bàn chân sang phía bên kia hoặc ở giai đoạn cuối đã đoạn tuyệt hệ thống, ông Chu Hảo còn được đảm đương những chức vị tuy không có thực quyền nhưng có một bục đứng để phát ngôn trong một không gian nhất định, còn được phép dấn thân vào những dự án tâm huyết chừng nào chúng chưa bị hệ thống coi là nguy hiểm, còn được xuất hiện như một nhân vật của công chúng chừng nào ông biết làm cho hình ảnh của mình giống một bông hoa cài lên ve áo chế độ hơn là một cái gai.

    Ông cũng còn được yên ổn sau khi phát biểu trên những cơ quan truyền thông ngoại quốc như BBC hay RFA Việt ngữ, chừng nào ông vẫn đủ cảnh giác trước nguy cơ "các thế lực thù địch có thể lợi dụng" "thông tin sai lệch", như mới đây ông đã cảnh báo. Lê Công Định và Cù Huy Hà Vũ cũng phát biểu trên những cơ quan truyền thông này và họ đang ngồi sau song sắt.

    'Trả giá mềm'


    Giáo sư Chu Hảo cho rằng chưa nhất thiết giải thể sự lãnh đạo của đảng cộng sản đối với trí thức ở trong nước.

    Đối lập trong một chế độ toàn trị tất nhiên là phải trả giá. Tuy những người cộng sản nổi tiếng về sự thanh trừng nội bộ trong chính hàng ngũ của mình không thua gì sự đàn áp kẻ thù bên ngoài, nhưng cái giá của đối lập trung thành chưa bao giờ cao chạm trần và có thể thỏa thuận, tùy ở tài mặc cả của những người trong cuộc và cũng tùy thời giá. Thời giá hôm nay, theo tôi, thuận lợi cho những người đối lập trung thành hơn hẳn các đồng chí của họ vài thập kỉ trước.

    Cái giá duy nhất mà họ phải trả, như ông Chu Hảo phàn nàn, là tiếng nói phản biện của họ không có hồi âm. Tôi nghĩ, đó là một cái giá rất mềm, so với những ví dụ chúng ta được biết từ hơn nửa thế kỉ qua. Thay vì bị trừng phạt, bị thanh lí, bị vô hiệu hóa, họ chỉ không được đếm xỉa.

    Dĩ nhiên không có chuẩn để so sánh nỗi đau tâm lí. Ở người không được đếm xỉa, nó có thể lớn hơn ở người bị trừng phạt.

    Từng là một quan chức nhà nước tương đối cao cấp, dù chỉ ở một chức vụ không có nhiều quyền bính, ông Chu Hảo hiểu rõ hơn hàng chục triệu người, vì sao số phận của phản biện ở Việt Nam lại hẩm hiu như thế. Được hỏi, vì sao các trí thức phản biện chỉ phản biện khi đã về hưu, ông giải thích rằng khi đang còn chức quyền, “họ là con người của guồng máy đó nên phải tôn trọng những kỉ luật của guồng máy” đã được xác lập.

    Tình thế thực ra quá rõ ràng. Hoặc là bạn đứng trong guồng máy và tôn trọng kỉ luật của nó, bạn chẳng phản biện gì hết và cũng không buồn nghe ai phản biện. Hoặc là bạn vẫn đứng trong guồng máy và thử giới hạn khoan dung của nó cũng như giới hạn chịu đựng của bạn, bạn hơi phản biện một chút và nó khạc bạn ra như một miếng đờm.

    Hoặc là bạn tự nguyện ra khỏi guồng máy và xắn tay lên phản biện, nhưng xin đừng gửi về địa chỉ của guồng máy và cũng đừng trách nó dửng dưng với bạn. Với nó, bạn đã không còn tồn tại và bạn nên lấy đó làm mừng, đừng gửi gắm nốt phần đời vừa được giải phóng của bạn vào chính cái cũi đã nhốt bạn chừng ấy năm trời.

    Với tôi, phát ngôn của ông Chu Hảo, rằng “chưa nhất thiết giải thể sự lãnh đạo của Đảng với tầng lớp trí thức ở trong nước”, là thông điệp tệ nhất.



    » Phạm Thị Hoài

    Ra khỏi guồng máy dễ hơn thoát khỏi hệ thống. Hệ thống bủa vây những người đối lập trung thành trong tư duy, trong diễn đạt, trong cả vốn từ vựng của họ.

    Vì sao cùng một người, ở đây là ông Chu Hảo, vừa có thể phàn nàn rằng Việt Nam không có tầng lớp trí thức đích thực theo ông định nghĩa, tức những người có một số phẩm chất, trong đó nổi bật là năng lực tư duy độc lập, lại vừa có thể nhận định rằng cái giới trí thức (chưa có) đó tiếp tục cần đến sự lãnh đạo (có thực) của Đảng Cộng sản Việt Nam, như trong phát biểu mới đây của ông trên BBC?

    Tôi xin thử một câu trả lời: nửa thế kỉ qua, hệ thống toàn trị của Đảng đã biến đổi thành công bộ nhiễm sắc thể của các đảng viên, “sự lãnh đạo của Đảng” đã ăn vào gen trong cơ thể họ và tự động phát tiết, trong cả những tình huống không phù hợp nhất.

    Năm 2012 mở đầu với nhiều tin xấu: vụ bắt giữ nhà báo Hoàng Khương, vụ xung đột ở Tiên Lãng, vụ xét xử Lê Văn Luyện, những vụ xe cứ cháy người cứ chết từ cuối năm ngoái chưa dứt…

    Với tôi, phát ngôn của ông Chu Hảo, rằng “chưa nhất thiết giải thể sự lãnh đạo của Đảng với tầng lớp trí thức ở trong nước”, là thông điệp tệ nhất. Nếu nó đến từ ông Đinh Thế Huynh, sếp tư tưởng đương chức của Đảng, thì tôi có chút cảm thông. Ông ấy cần công ăn việc làm, vì chắc chắn không được đâu mời làm trưởng thôn như Bộ trưởng Đinh La Thăng nếu mất chức, mà cũng không làm thơ hay như ông Nguyễn Khoa Điềm, người tiền nhiệm của ông hai khóa trước, để cuộc sống tiếp tục có ý nghĩa.

    Hơn hai mươi năm trước, các nhà lãnh đạo tư tưởng Đông Đức cũng rất bế tắc khi bỗng nhiên không ai cần đến sự lãnh đạo của họ nữa. Nhưng thông điệp nói trên đến từ vị giám đốc, linh hồn và trụ cột của Nhà xuất bản Tri Thức, cái nôi quý giá cho những tác phẩm quan trọng của tri thức nhân loại có thể lọt lòng tại Việt Nam.

    Tinh thần toát lên từ khối tri thức mà ông Chu Hảo tổ chức truyền bá bằng một sự dấn thân đáng khâm phục ấy là tình yêu, ý thức và khát vọng tự do, trước hết là tự do tư tưởng. Vừa cổ vũ cho tự do tư tưởng, vừa biện minh cho sự cần thiết của chiếc gông tròng vào cổ trí thức Việt Nam và đè nặng lên họ, khiến họ chỉ còn nhận thức độ cao trí tuệ bằng khoảng cách từ cổ xuống đất chứ không bằng khoảng cách từ đầu lên trời? Nghịch lí, những điều chỉ có ở Việt Nam, cũng không chừa ông Chu Hảo.

    Nghịch lí ấy hẳn có tên khác, "biện chứng cách mạng", trong từ vựng chính thống. Không để ý tên tác giả, có thể nhầm phát biểu của ông Chu Hảo với phát biểu của nguyên Tổng Bí thư Đảng CSVN Lê Khả Phiêu đăng trên Quân đội Nhân dân hay phát biểu của đương kim Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, người mà ông Chu Hảo thiết tha đặt kì vọng, vì cả ba ông đều sử dụng vô tư và vô trách nhiệm vốn từ vựng sáo mòn đang từng ngày làm tổ trong năng lực ngôn ngữ, công cụ và thành quả của tư duy, của cộng đồng.

    “Đổi mới” thì luôn đi kèm “quyết tâm” như thuở nào và hai thứ này cộng lại luôn phải “triệt để và sâu rộng” cũng như "chỉ đạo" thì cần "quyết liệt", “sửa đổi” thì phải “căn bản”, “thực hiện” thì “nghiêm túc”; các “thảo luận” thì không tránh khỏi “thẳng thắn, dân chủ” và chỉ có cách "ưu tiên, mở rộng” chúng; “hạn chế, yếu kém” thì Đảng cần “khắc phục” và “chủ nghĩa cá nhân” thì cần “đấu tranh triệt để”.

    Lại "triệt để" rồi. Có doping "triệt để" lên nữa và lên nữa cũng vô ích, nhờn ngôn từ không khác nhờn thuốc kháng sinh. Không một nội dung cụ thể nào có thể sờ được trong cái cẩm nang từ vựng chính trị lười biếng đó.

    Nếu cách tư duy, cách diễn đạt, nếu ngôn ngữ chính thống này hoàn toàn thắng thế thì trong vòng ba thế hệ tới, sẽ không còn ai đọc và hiểu những cuốn sách do Nhà xuất bản Tri Thức ấn hành.

    'Lạc quan vô tận'

    Nhiều người đối lập trung thành tin rằng mình phải đứng trong hệ thống, phải thuộc về nó mới có cơ hội thay đổi nó, hay ít nhất mới có điều kiện để “làm một cái gì đó có ích” như cách nói nôm na. Những cống hiến của ông Chu Hảo và nhiều trí thức đứng trong hệ thống nhưng đứng ngoài guồng máy đủ lớn để bỏ qua sự xỉa xói vô liêm sỉ từ phía những người thường xuyên đem họ ra dè bỉu, trong khi mình thì đóng tất cả các vai, từ vai em ngoan biết phận qua vai đàn anh đàn chị khinh bạc, chưa kể vai chỉ điểm, chỉ trừ vai bồi bàn trong đại tiệc thủ lợi khổng lồ của các cá nhân do hệ thống đẻ ra.

    Và cũng đủ lớn để bỏ qua sự mạt sát bạt mạng từ những người hùng Việt kiều ẩn danh trên mạng, những kẻ thừa khí phách để chê bai giới trí thức trong nước xu phụ quyền lực, trong khi mình thì chỉ thiếu một giọt can đảm để chính danh. Tôi kính trọng những cống hiến của ông Chu Hảo, nhưng không chia sẻ tọa độ chính trị của ông. Tôi cũng tin rằng những lựa chọn đối lập khác có thể có ích không kém, nếu không muốn nói là càng ngày càng cần thiết hơn.

    Song mỗi lựa chọn đều là một thực đơn trọn gói chứ không phải một buffet trong tiệc đứng để ta lẩy riêng những món vừa miệng. So với các lựa chọn đối lập khác, vị đắng trong gói đối lập trung thành còn là ít hơn cả.

    Tôi biết rằng mình đứng từ xa, không thể nhìn thấu những họa tiết đang từng ngày biến hóa trong bức tranh toàn cảnh của xã hội Việt Nam, nơi vài thập niên trước có nằm mơ cũng không thấy những cánh cửa đã mở của hôm nay. Những bước đi rất nhỏ, rất chậm, rất vất vả, đã gộp thành một chặng đường.

    Tôi biết rằng từ một vị trí ưu đãi, không có gì để mất trừ hi vọng gặp lại quê hương và gia đình, mình dễ bất công hay dễ đánh mất sự cảm thông với những thỏa hiệp không tránh khỏi của những người phải tồn tại trong một chế độ toàn trị. Nhưng từ vị trí nào thì cuối cùng chúng ta cũng đứng trước câu hỏi phải làm gì với nó. Giải phẫu thẩm mĩ cho một chế độ toàn trị là giúp nó tồn tại mĩ miều hơn.

    Đến tận những ngày cuối cùng của Cộng hòa Dân chủ Đức, một số trí thức và văn nghệ sĩ hàng đầu của quốc gia này còn theo đuổi mô hình một chủ nghĩa xã hội nhân đạo. Họ cũng là những nhà đối lập trung thành, muốn cải tạo chứ không phá bỏ hệ thống.

    Sứ mệnh không thành của họ, ở thời lịch sử sắp cáo chung, còn dễ định nghĩa. Chủ nghĩa xã hội tại Việt Nam nay chỉ còn trên giấy tờ, trong sách giáo khoa và trong tâm tưởng của thế hệ những người từng coi nó là lí tưởng sống. Các nhà đối lập trung thành ở Việt Nam phải theo đuổi một chủ nghĩa xã hội hồng có bộ mặt người trên lí thuyết và đối diện với một chủ nghĩa tư bản đỏ có bộ mặt rừng rú trong thực tế. Sứ mệnh của họ là cải tạo hệ thống nào để ngăn chặn sự sụp đổ của hệ thống nào, thật không dễ trả lời, chưa nói tới việc thực hiện.

    Nhưng ông Chu Hảo là người lạc quan. Lạc quan vô tận. Tạp chí Xây dựng Đảng Xuân Nhâm Thìn này có bài “Tết đến rồi…!” của ông. Cứ từ từ, "tất cả mọi sự tốt đẹp bao giờ cũng ở phía trước", như ông tuyên bố.

    Bài viết phản ánh văn phong và quan điểm riêng của nhà văn, nhà báo Phạm Thị Hoài, chủ nhiệm trang blog pro & contra, cựu chủ biên tạp chí Talawas. Tác giả đang sống tại Berlin, CHLB Đức.

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    36 phản hồi

    Lữ Phương - Về một bài viết của nhà văn Phạm Thị Hoài

    1.

    Đó là bài “Sự lạc quan vô tận”, xuất hiện trên BBC ngày 17.1.2012.[1] Bà Phạm Thị Hoài, đang ở Đức, tác giả bài này, viết về một nhà hoạt động văn hoá, xã hội nổi tiếng trong nước hiện nay là ông Chu Hảo, và qua ông Chu Hảo, bà Hoài nhận ra tính chất mẫu mực của một lớp trí thức gọi là “đối lập trung thành” mà bản chất vẫn gắn liền với hệ thống chính trị tư tưởng bấy lâu nay mệnh danh là “chủ nghĩa xã hội” ở Việt Nam. Bà Hoài cho rằng trong khi thực tế chỉ ra rằng hệ thống này đã trở nên bất lực và lỗi thời, thay vì thoát ra ngoài để phủ nhận từ nền móng, những nhà “đối lập” nói trên vẫn ôm ấp thứ chủ nghĩa xã hội ấy như một lý tưởng, căn cứ vào đó phản biện một số sai lầm trong thực tế lãnh đạo của Đảng cộng sản, với hy vọng cải tạo hệ thống để cứu nó khỏi sự sụp đổ.

    Nhiều người làm công việc này trước đây đã bị chế độ thanh trừng nhưng hiện nay có vẻ như những người kế tục đang trở nên có giá. Họ được Đảng để cho công khai ăn nói thoải mái (kể cả lên tiếng nơi những phương tiện truyền thông bị xem là “thù địch”) chỉ có điều là ý kiến của họ thường không được Đảng quan tâm trả lời đàng hoàng. Bà Hoài vẫn tỏ vẻ kính trọng họ, có ý cho rằng vị trí của họ cao hơn nhiều lần loại người cũng thoát khỏi guồng máy như họ nhưng lại thiếu hẳn nhân cách để lên mặt dè bỉu họ. Những trí thức này cũng nhận những “mạt sát bạt mạng từ những người hùng Việt kiều ẩn danh trên mạng” nhưng bà Hoài cho rằng việc đó có thể bỏ qua, có lẽ vì không đáng để họ quan tâm.

    Tuy thế, một thái độ “đối lập” trí thức như vậy lại được bà Hoài cho là có tính chất nước đôi, nghịch lý: “vừa cổ vũ cho tự do tư tưởng, vừa biện minh cho sự cần thiết của chiếc gông tròng vào cổ trí thức Việt Nam và đè nặng lên họ”, chỉ vì sự lãnh đạo của Đảng đối với trí thức (qua phát ngôn của ông Chu Hảo) vẫn còn được duy trì. Do vậy mà xét đến cùng thì điều đó chỉ mang đến cho cuộc sống tinh thần nhiều tệ hại: vẫn ảo tưởng về khả năng lãnh đạo của Đảng đối với trí thức do đó cũng còn tin rằng Đảng vẫn còn khả năng nghe theo những đề nghị của trí thức để thay đổi. Một cách khách quan bà Hoài cho rằng những phản biện như vậy chỉ mang ý nghĩa một cuộc giải phẫu thẩm mĩ cho một chế độ toàn trị xấu xí, già nua để “giúp nó tồn tại mĩ miều hơn”.

    Nguyên nhân của cung cách suy tưởng này được bà Hoài quy về sự nhồi sọ của hệ thống toàn trị của Đảng: hệ thống này “đã biến đổi thành công bộ nhiễm sắc thể của các đảng viên, ‘sự lãnh đạo của Đảng’ đã ăn vào gen trong cơ thể họ và tự động phát tiết, trong cả những tình huống không phù hợp nhất”. Nói cách khác, tuy có mục đích phê phán đường lối của Đảng nhưng những trí thức “đi theo Đảng” đó mãi mãi vẫn không thoát khỏi sợi dây trói buộc về các công thức tư duy mòn sáo của Đảng. Bà Hoài cho rằng thái độ phù hợp hiện nay không phải chỉ thoát ra khỏi bộ máy để phản biện mà là rời bỏ cả hệ thống để tìm đến một thứ đối lập khác, có ích và cần thiết hơn.

    2.

    Khi sử dụng khái niệm “đối lập trung thành” để chỉ thị xu hướng phản biện trên đây, chắc hẳn bà Hoài đã có tham khảo và lấy nguồn cảm hứng từ một tác giả viết về đề tài này, cách đây 6 năm (2006), đó là Zachary Abuza với bài “Loyal Opposition: The Rise of Vietnamese Dissidents”,[2] trong bài viết này học giả người Mỹ nói trên đã nhắc đến khái niệm “đối lập trung thành” để nghiên cứu sự chuyển động chính trị ở Việt Nam sau thời kỳ “đổi mới”, trong đó nhiều khuôn mặt trí thức tiêu biểu đã được phân tích để chỉ ra những phần tích cực lẫn giới hạn của họ. Các thuộc tính khác nhau trong phân tích nói trên cũng có thể tìm thấy trong bài viết của bà Hoài.

    Tuy vậy vẫn có điều khác là những mặt tích cực và giới hạn trong công trình của Abuza nếu được trình bày một cách khách quan, theo ngôn ngữ của một văn bản nghiên cứu thì trong bài của bà Hoài những mặt giới hạn và tiêu cực lại được chú trọng để phê phán nhiều hơn, hơn nữa sự phê phán ấy lại được làm nổi bật và gây được ấn tượng nhiều hơn vì được diễn đạt bằng một thứ ngôn ngữ cường điệu, cảm tính rất quen thuộc của một tác giả từng nổi tiếng về viết tiểu thuyết. Ở đây các nguyên nhân khách quan, lịch sử tạo nên hiện tượng cần nêu ra để lý giải đã không được nói đến mà lại được quy giản thành những huyễn hoặc tâm lý có tính chất chuyển giao thế hệ của những con người cấu thành hiện tượng.

    Cách lập luận của tác giả vì vậy có nhiều điều không thuận lý lắm. Đáng chú ý hơn hết là cái cách tác giả dựa vào những phát biểu cụ thể của ông Chu Hảo khái quát cho toàn bộ xu hướng mệnh danh là “đối lập trung thành” để giảng giải, bàn luận. Trong khi đó thì thực tế cho chúng ta biết nếu có ai đó tin tưởng thành khẩn vào điều mình trình bày (giống như cách trình bày của ông Chu Hảo) thì cũng có không ít người (trong đó không loại trừ cả bản thân ông Chu Hảo) chỉ coi kiểu diễn ngôn đó, vừa như một thủ thuật để tự bảo vệ, vừa là một cách thức thích hợp để tác động vào chính guồng máy mà họ đang phải sống chung. Trong hoàn cảnh này không ít tác giả đã coi việc đề cao vai trò của Đảng như một thủ tục để lồng vào đó nhiều điều mà nếu bùi tai nghe theo, Đảng sẽ không còn là cộng sản nữa! Thử đọc Nguyễn Trung hoặc nghe Nguyễn Văn An mà xem!

    Xét cho cùng, thì tất cả đều chỉ là cuộc đánh vật về những khái niệm, và do bà Hoài quá tin vào chữ nghĩa nên bà đã bị lừa về mặt chữ nghĩa để khi sử dụng khái niệm “đối lập trung thành” bà đã đương nhiên khẳng định sự tồn tại của thực tại đó trong đời sống chính trị hiện nay ở Việt Nam. Như vậy là có nhiều điều không giống với Abuza: nếu trong bài viết của mình, tác giả này chỉ coi “đối lập trung thành” như là khả năng có thể hình thành trong tương lai từ những hoạt động bất đồng chính kiến có giới hạn hiện nay, thì qua sự biện giải trong bài viết của bà Hoài, “đối lập trung thành” đã được khẳng định như một tồn tại minh nhiên, hiện thực. Khẳng định này thiếu sự chính danh nghiêm nhặt, vì trong sự diễn đạt của bà Hoài, việc xác nhận khái niệm nói trên chỉ được coi như một tu từ ở đó sự “trung thành” đã mang ý nghĩa tiêu cực của một thái độ chính trị cần phê phán.

    Thật sự thì khái niệm “đối lập trung thành” đã có nguồn gốc từ nghị viện nước Anh quân chủ vào thế kỷ 19: “đối lập” ở đây là đối lập với đảng đa số đang cầm quyền, còn “trung thành” ở đây là trung thành với vị Vua đang trị vì, cho nên tên gọi đầy đủ của khái niệm là “Her (or His) Majesty's Most Loyal Opposition” (còn được gọi là “The Official Opposition”). Nội dung này về sau đã được khái quát hoá thành một khái niệm chính trị có tính chất định chế trong các nước theo thể chế dân chủ đa đảng: các đảng thiếu số có quyên tồn tại và được luật pháp bảo vệ để tham gia nghị trường với tư cách đối lập với đảng đương quyền, qua sự phản biện các chính sách đang thực hiện, đưa ra đường lối mới hy vọng thay thế đảng đương quyền trong kỳ bầu cử sắp tới. Trung thành bây giờ không phải trung thành với bất cứ thực thể cụ thể nào mà là với những nguyên lý tạo nền cho một thể chế dân chủ đích thực.

    3.

    Thực thể gọi là “đối lập trung thành” với nội dung nói trên hiển nhiên không thể nào tồn tại được trong chế độ gọi là “chủ nghĩa xã hội hiện thực”. Nó hoàn toàn không thể tồn tại vì cái xã hội công dân tạo nền cho các hoạt động của các lực lượng “đối lập” mang cùng tính chất đã không được thừa nhận theo lý luận chuyên chính gọi là “vô sản” của Đảng. Tất cả mọi hoạt động xã hội đều phải do Đảng nắm chặt bằng Nhà nước cùng với hệ thống chính trị đặt nền trên đường lối chuyên chính đó. Cho rằng chủ trương này là do K. Marx đẻ ra là không thoả đáng: trong xã hội cộng sản lý thuyết do triết gia này đề xuất, nhà nước sẽ dần dà bị xã hội công dân nuốt chửng rồi sau đó nhường bước cho sự ra đời một nhân loại phổ biến chứ không thể là ngược lại như trong chế độ “chủ nghĩa xã hội hiện thực”: sau khi triệt tiêu xã hội công dân rồi nhà nước trở thành tuyệt đối và vĩnh viễn.

    Cần lưu ý là trong một chế độ “toàn trị ” mang danh chủ nghĩa xã hội đó, hiện tượng người ta thường gọi là “bất đồng chính kiến” vẫn tồn tại qua mọi thăng trầm. Nhìn vào lịch sử các chế độ cộng sản thực tế hiện tượng này rất đễ dàng nhận ra, dưới nhiều hình thức và danh nghĩa, hầu hết đều diễn ra hết sức bạo liệt . Dù vậy, để duy tính cách mạng cho phê phán và tranh đấu, người ta không thể nhân danh một cái gì đó bên ngoài thứ lý luận gọi là “vận dụng học thuyết Marx-Lenin”, căn cứ vào đó phê phán những chủ trương bị xem là sai lầm trong sự vận dụng của Đảng vào việc “xây dựng chủ nghĩa xã hội”. Và hiển nhiên sự phê phán ấy đã không thể trở thành cương lĩnh của một lực lượng có tổ chức công khai được thừa nhận là “đối lập trung thành” trong một chế độ có tham vọng kiểm soát con người từ đầu cho đến chân.

    Cũng cần lưu ý thêm là sự mạnh yếu, rộng hẹp của hiện tượng bất đồng chính kiến nói trên trong chế độ ấy không phải lúc nào cũng như nhau. Tất cả đều tuỳ theo tình hình chung, tuỳ theo tương quan giữa xã hội và nhà nước mà diễn ra dưới nhiều mức độ. Nếu trước đây phong trào “Nhân Văn-Giai phẩm”, “chủ nghĩa xét lại”… xét về căn bản tỏ ra khá “trung thành” với hệ thống mà vẫn bị trấn áp tàn tệ thì ngày nay, trong thời kỳ “đổi mới”, nhiều phê phán đạt đến mức “chạm trần” mà vẫn tồn tại được dưới những hình thức nào đó. Tại sao? Chắc chắn không phải do Đảng đã trở nên dân chủ hơn, khoan dung hơn để không thèm “đếm xỉa” các phản biện rất “phản động” trên đây mà chỉ vì trong thực tế đã đến lúc Đảng không còn đủ sức để lùa vào vòng kiểm soát của mình những ai không “nghĩ trong điều Đảng nghĩ” nữa. Nhìn vào những gì diễn ra ở Việt Nam sau 1986, nhất là sau sự tan rã của “phe xã hội chủ nghĩa”, có thể nhận ra điều đó dễ dàng!

    Đặt vào quá trình đấu tranh dân chủ hoá xã hội ở Việt Nam, hiện tượng phản biện trên đây, dù mang trong bản thân nhiều hạn chế và những hạn chế ấy được chấp nhận như điều kiện để tồn tại, cách nói của bà Hoài, xem đó là một “cuộc giải phẫu thẩm mỹ giúp chế độ toàn trị tồn tại mỹ miều hơn” là không thoả đáng, nếu không nói là hoàn toàn phản thực tế. Vì thực tế cho chúng thấy phải hiểu ngược lại mới đúng: ra đời từ những nỗ lực cực kỳ gian khổ để dân chủ hoá đời sống xã hội, những nỗ lực trên đây, cho đến nay đang có tác dụng làm suy yếu chế độ toàn trị ngay trong sân chơi của nó, làm cho chế độ ấy mau chóng mất đi tính chính danh ngay trên chính những nguyên lý của nó. Nếu không khó giải thích việc chế độ toàn trị luôn tỏ ra rất khó chịu, bực bội với hiện tượng này, thì cũng rất dễ hiểu khi thấy trong khi không dám đối thoại sòng phẳng với những phản biện gai góc, những cái lưỡi gỗ của chế độ đã không biết làm gì để đối phó, ngoài việc nhét tất cả vào cái phạm trù gọi là “diễn biến hoà bình” và “tự diễn biến hoà bình” để quy chụp và kết án là “cơ hội”.

    4.

    Khi xác định vị trí tranh đấu của mình, những người phản biện từ bên trong không hề coi phương thức lên tiếng của họ là duy nhất đúng, duy nhất có ích. Đó chỉ là một chọn lựa trong nhiều chọn lựa nhưng khi đã đứng vào vị trí ấy rồi thì sự cân nhắc về tác dụng của hành động và lời nói phải trở thành điều cần thiết: chẳng hạn không thể lúc nào cũng ngang nhiên đòi “giải thể” cái này cái nọ tức khắc cho hả giận và cho sướng miệng, không phải vì sợ bị bỏ tù mà chỉ vì không thích hợp. Từ những giới hạn buộc phải chấp nhận một cách chính danh thì chỉ nên gọi như người ta thường gọi họ là những người phản biện, hoặc ồn ào hơn một chút, có thể gọi họ là những người bất đồng chính kiến – những người như vậy ngày càng nhiều thêm, thái độ của họ ngày càng mạnh mẽ, quyết liệt. Đây không phải chỉ là kết quả của một quá trình giải hoặc về tư tưởng mà chính yếu đã bắt nguồn từ cái thực tế chuyển động của xã hội đang tác động vào bản thân họ: là sự thất bại hiển nhiên của chế độ toàn trị mạo danh xã hội chủ nghĩa giao thoa với cái xã hội công dân đã bị chế độ toàn trị ấy thủ tiêu cũng mạo danh chủ nghĩa xã hội, nay đang phục hồi do sự thất bại của thứ chủ nghĩa xã hội bị mạo danh ấy.

    Tất cả đã tác động đến bản thân các đảng viên với tư cách là những công dân và những con người, làm cho cả một lớp trí thức một thời “đi theo Đảng” khi nhìn lại mọi thứ, ngày càng nhận ra sự cách bức trầm trọng giữa Đảng và xã hội, cuối cùng đã chọn đứng về phía xã hội để, từ tư thế của mình, đòi hỏi Đảng phải dân chủ hoá bản thân, tiến hành những cải cách để thực hiện những thay đổi có lợi cho xã hội.

    Chừng nào thì hành vi phản biện mạnh mẽ nói trên có khả năng chuyển hoá thành một xu hướng chính trị có tổ chức mệnh danh là “đối lập trung thành” theo đúng nguyên nghĩa của nó? Không thể biết được nhưng chắc chắn đó là điều thật đáng mong mỏi. Nhưng để điều đó trở thành thực tế thì bản thân chế độ toàn trị phải có sự chuyển hoá thật mạnh mẽ về chất, sự chuyển hoá ấy cốt yếu phải được thúc đẩy bởi sự lớn mạnh của cái xã hội công dân hiện diện bên ngoài sự tồn tại của Đảng: không có sự lớn mạnh của xã hội công dân này thì mọi sự chuyển biến trong Đảng, có tính tới áp lực nội tại của thành phần phản biện nói trên, vẫn chỉ loay hoay trong những hứa hẹn, nếu không mị dân để đối phó thì cũng hoang tưởng, nửa vời.

    Xét về logic của sự chuyển hoá hoà bình có thể khẳng định rằng chỉ có một xã hội công dân đã trưởng thành về mọi mặt (kinh tế, văn hoá lẫn chính trị) mới có khả năng hạn chế các chính sách chuyên chế của Đảng, từng bước tác động vào Đảng, mang đến cho những trí thức của Đảng nhiều tính chất dân chủ hơn trong những đề xuất cải cách, qua đó dọn đường dần dà cho sự hoá thân của Đảng, từ một đảng toàn trị thành một đảng dân chủ. Logic thì như vậy và mong ước cũng là như vậy. Nhưng thực tế hiếm khi đi theo logic của sự suy tưởng lý tính, trong trường hợp này, bạo lực có thể sẽ lại lên ngôi một lần nữa, bạo lực cách mạng và cả bạo lực phản cách mạng. Mọi sự bàn luận về thực thể gọi là “đối lập trung thành” bây giờ sẽ mất hoàn toàn ý nghĩa, không cần thiết.

    Lữ Phương

    [1] http://www.bbc.co.uk/vietnamese/forum/2012/01/120117_phamthihoai_vn_intelligentsia.shtml).

    [2] http://asiaquarterly.com/2006/01/28/ii-35/

    Nguồn: http://www.viet-studies.info/LuPhuong/LuPhuong_VePhamThiHoai.htm

    Trí thức là để chỉ những người có trình độ học vấn, xét về học vị học hàm thì ngay trong đảng CS cũng có những phần tử trí thức. Rất tiếc là những người đội lốt trí thức do Đảng CS đào tạo thì quá ngu, bảo thủ. Đó là do họ được giáo dục. Giáo dục CS là giáo dục nhồi sọ, thầy phán trò nghe, cấm phản biện. Có trường hợp họ biết rất nhiều nhưng toàn biết những cái sai, cái cũ, không hợp thời đại. Xem họ vẫn theo chủ nghĩa Mác -Lênin và tư tưởng HCM thì rõ. Còn trong các trường Đảng (các chân rết của HV chính trị QG HCM) thì còn dạy cả những thủ đoạn lưu manh, có người còn chút lương tâm đến học một thời gian thì bỏ vì sợ sống trong môi trường giả dối bịp bợm, lưu manh, đểu giả rồi về làm hỏng gia đình, con cái. Nhiều học viên ở đây cho dịp đi học trường HCM là dịp ăn chơi, trai gái đủ kiểu. Chế độ CS cần những kẻ dốt dễ bảo hơn là những người giỏi nhưng cứng cổ. Có một thực tế là trong khi được CS đào tạo trong nước hay cho ra nước ngoài đào tạo thì những trí thức về lại phản kháng CS. Nhưng họ chỉ phản kháng trên lời nói chứ không dám có hành động. Họ trông gương Nhân văn giai phẩm và một số người vào tù rồi tự định ra thái độ của mình. Trí thức và CS thường mâu thuẫn với nhau là quy luật. Họ có cái hèn, thì chính nhà báo Hữu Thọ và Phan Quang (những người một thời là cây bút CS) cũng thừa nhận là trí thức của ta hèn, rồi chính GS Chu Hảo cũng có lần nói như vậy. Nhưng nếu đến lúc nào đó phong trào phản kháng toàn dân lên cao thì vai trò của trí thức rất rõ. Xem những cuộc biểu tình hồi giữa năm ngoái thì biết, vắng bóng mấy vị trí thức thì chẳng thấy ai biểu tình nữa. Có điều bà Hoài chưa cảm thông với trí thức trong nước là họ chưa làm được gì nhiều, chưa gây được áp lực với chính quyền nhưng họ có những đau khổ, dằn vặt hơn người bình thường, hầu như người trí thức chân chính nào sống dưới chế độ CS cũng ít nhiều có bi kịch. Họ đau khổ vì họ hiểu biết.

    Khách Trí Lim Dim viết:

    TRÍ THỨC TRONG NƯỚC QUA CON MẮT MỘT VIỆT KIỀU

    ...

    Có người đã chia trí thức trong nước ta ra làm hai loại như trên đã nói, một loại là "công cụ" của hệ thống thì không đề cập đến vì loại này ít nhiều mang tính lưu manh, cơ hội, thiếu tư cách của con người bình thường chứ chưa nói gì đến tư cách của trí thức, nhưng còn những trí thức khác trong "guồng máy" thì khác. Họ có đầy đủ dũng khí của người trí thức, điển hình là TS Cù Huy Hà Vũ và nhiểu nhà văn, nhà báo, nhà giáo, nhà khoa học...khác. Họ dám dấn thân, không cúi đầu và dĩ hiên không làm "bồi bàn" hay "em ngoan". Họ không trốn chạy ra nước ngoài để vén môi lên chửi đổng hòng để âm thanh vọng về. Họ bênh vực quyền lợi cho những người thấp cổ bé họng, họ đấu tranh với các hiện tượng tiêu cực của hệ thống pháp luật trong nước. Bà không theo dõi tình hình trong năm qua ở nước ta, có biết bao trí thức đã vào ngồi trong song sắt. Liệu những "thông điệp" của bà có xúc phạm đến những trí thức này không? Chúng ta đều là những người Việt Nam, trong hay ngoài nước cũng cùng một gốc, một quê hương, cùng một tổ tiên.
    ...

    Tôi không phải là trí thức, dù áp dụng bất cứ định nghĩa nào về hai chữ này. Nhưng có một điều tôi xin nói ra, dù có thể sẽ bị một số người phản đối. Đó là cái hèn của đại đa số trí thức VN trong nước, ngoại trừ một số NHỎ những người đáng kính mà bác Khách Trí Lim Dim đã nói trên đây. Tuy nhiên, nói rằng trí thức VN trong nước HÈN cũng tội nghiệp cho họ. Bởi vì, để sống còn trong cái xã hội mang tiếng "độc lập, tự do, hạnh phúc" từ ngày "kụ" Hồ và ĐCSVN của "kụ" CƯỚP được chính quyền từ tay Chính phủ Trần Trọng Kim, trí thức VN đành phải KHUẤT PHỤC và chịu sự ĐÈ ĐẦU CỠI CỔ của đám người dốt nát nhưng cầm trong tay cái BÚA và cái LIỀM của cái Chuyên chính Vô sản, sẵn sàng cắt đầu, mổ bụng những ai nói lên SỰ THẬT khác với "Bác" và "Đảng". Cái chính sách vô đạo "trí phú địa hào, đào tận gốc, trốc tận rễ" của "kụ" Hồ đã biến giới trí thức truyền thống trước cách mạng tháng tám 1945 (và những trí thức sinh sau đẻ muộn dưới chế độ CS từ 1945 đến nay và được gọi là trí thức xã hội chủ nghĩa) thành những con CỪU ngoan ngoản, để cho "Bác" và "Đảng" dắt đi đâu tùy thích. Nếu cá nhân tôi không may phải sống trong điều kiện của họ thì tôi cũng thế thôi. Do đó, cái đáng trách không phải là sự HÈN của trí thức VN, bởi vì họ không sinh ra để HÈN như vậy. Cái đáng trách là AI đã tạo ra những trí thức hèn này? Câu trả lời là ông Hồ và ĐCSVN. Hiểu như vậy, ta sẽ phần nào cảm thông với họ. Nhưng, nếu trí thức VN trong nước không có can đảm đối đầu với SỰ THẬT, để nhận ra TỘI ÁC của những kẻ đã làm cho họ trở nên HÈN, và nhất là CAM CHỊU tiếp tục sống HÈN, thì xã hội VN sẽ không bao giờ ngóc đầu lên để bắt kịp các nước khác trên thế giới.

    Có một điều tôi rất BUỒN là phản ứng của những trí thức VN trong nước (như ông Chu Hảo là một trường hợp điển hình), không chịu THOÁT RA khỏi cái vòng kim cô "Bác" và "Đảng" đã gắn vào đầu họ, dù xã hội ngày nay đã khác xa thời VNDCCH lúc ông Hồ còn sống. Tôi có một ông anh hiện còn sống trong nước. Anh tôi có thể xem là một TRÍ THỨC xã hội chủ nghĩa vì ông lớn lên trong nền giáo dục của Miền Bắc CS, tốt nghiệp đại học, và sau đó dạy đại học. Ông có hai điều làm tôi rất đau lòng. Điều thứ nhất là cho đến hôm nay, ông vẫn một lòng TÔN SÙNG "Bác" Hồ, dù "Bác" đã đối xử với ông ra sao trong thời "Bác" còn sinh tiền có lẽ mọi người đều biết. Ông gạt ra ngoài tai một cách thẳng thừng tất cả mọi TỘI LỖI của "Bác" Hồ, kể cả tột "Bác" BÁN NƯỚC. Tất cả mọi tội lỗi của "kụ" Hồ, theo ông là đều do THỰC DÂN PHÁP gây ra khi nhất định trở lại TÁI CHIẾM VN sau trận Thế Chiến thứ hai. Điều thứ hai ông phán như đinh đóng cột rằng: "VN chỉ có thể có Dân chủ SAU KHI TQ đã có Dân chủ". Do đó, thái độ của ông là cứ CHỜ ngày TQ đạt được Dân Chủ, thì a lê hấp, VN ta sẽ được hưởng như TQ. Ông làm cho tôi có cảm nghĩ là trong TIM ông VN hiện đã là một BỘ PHẬN của TQ. Than ôi! Trí thức gì mà HÈN thế! (xin lỗi anh, anh ơi!)

    Bà Hoài ở nước ngoài thì làm sao hiểu tình hình trong nước bằng chính những người dang sống trong nước. Không hiểu thì nói không đúng là lẽ đương nhiên. Nhưng nói thế nào thì mới là vấn đề, bà Hoài giỏi kỹ thuật sử dụng ngôn ngữ kiểu tỉa tót sao cho có vẻ "bác học" và hài hước lại vừa chua cay để gây ấn tượng "xấu" về một nhà văn ăn cơm Tây nói chuyện ta. Xem ra thì nhiều vị giỏi nói hơn giỏi giải đáp. Có mấy câu độc giả hỏi về văn học, về chính trị thì chẳng thấy vị nào lên tiếng trả lời vì các vị không đủ kiến thức trả lời mà chỉ bàn những chuyện đẩu đâu ấy. Nay xin hỏi bà Hoài (chẳng biết bà viết cho người ta đọc, nhưng bà có đọc bài người ta viết không?): Bà có biết trong nước có những vấn đề nào cấm kỵ, gọi là né tránh hay nhậy cảm không? Nếu bà hiểu có những lĩnh vực hay vấn đề nhẩỵ cảm thì bà hiểu được câu trả lời của giáo sư Chu Hảo. Bà có biết cái miệng cách cái bụng vài chục cm nhưng thực ra có khi cách hàng vạn dăm không? Phải hiểu biết nhiều thì mới hiểu được những trường hợp vì sao người ta phải tính toán, lựa lời mà nói. Trí thức trong hay ngoài nước đều phải ăn, phải có nguồn thu nhập mới sống được, dù không muốn sống trong một môi trường nào đó nhưng không thoát ra được thì phải lựa.

    Ở TALAWAS ngày trước, bà Hoài và ông Trinh rất thích mấy trò "phang" lẫn nhau của các "trí thức". Bây giờ, khi TALAWAS đã sập tiệm, hết ông Trinh đả kích ông Vĩnh Sính lại đến bà Hoài đả kích ông Hảo.

    Có lẽ tầm vóc trí thức Việt Nam không bao giờ khá hơn được vì những quả tạ buộc vào chân như vậy.

    Cách phát biểu của một người "có trình độ ngôn ngữ"

    "Chắc hẳn là ông Proudhon muốn làm cho người Pháp sợ hãi bằng cách ném vào mặt họ những câu nói kiểu gần như của Hegel"

    "ông ta muốn trở thành sự tổng hợp, kì thực ông ta chỉ là một sai lầm kép mà thôi"

    "Câu nói vô liêm sỉ cuối cùng là một chút xíu sự thật duy nhất trong toàn bộ lời ca tụng này"

    "Không phải mọi độc giả đều có đủ học vấn và thời gian cần thiết để hiểu được tường tận sự bịp bợm văn chương như vậy"

    "Khi hãy còn là sinh viên, ông đã tham gia hội thể thao mị dân"

    TRÍ THỨC TRONG NƯỚC QUA CON MẮT MỘT VIỆT KIỀU
    Sau khi bài "Sự lạc quan vô tận" phê phán trí thức trong nước của nữ nhà văn PTH được đăng thì có nhiều người bàn. Người khen cũng có, người chưa tán thành cũng có. Với vị trí ở nướC ngoài, lại có trình độ, bà Hoài đã có cái nhìn không mấy tôn trọng với trí thức trong nước. GS Chu Hảo lại đưa ra định nghĩa riêng củ mình về trí thức, chẳng hiểu với định nghiã như vậy thì những những người có bằng cấp từ tốt nghiệp đại học trở lên có được gọi là trí thức hay không? Còn tôi là một người trong nước, lại không được đứng trong hàng ngũ trí thức thì tôi còn lơ mơ nhiều điều và còn nhiều thắc mắc về những ai có thể được gọi là trí thức. Trước kia, hồi Pháp thuộc thì những ông ký, ông phán, chỉ đõ díp lôm (tương đương tốt nghiệp cấp 2) cũng được gọi là trí thức. Người ta cho những người có một bằng cấp học nào đó và lao động trí óc thì đều là trí thức. Không hiểu thế những người lao động chân tay nhưng có trình độ đại học như thuyền trưởng, phi công, hoặc bác sĩ ngoại khoa, thường dùng dao kéo mổ xe thì có gọi là tí thức hay không? Rõ ràng khái niệm trí thức nó làm cho nhiều người ít học như tôi rất mung lung. Khi viết bài bài tôi cũng chỉ tản mạn vài lời bàn, biết gì nói nấy, biết đến đâu nói đến đấy, chứ chưa đủ trình độ "thiết kế" thành bài văn như nức nhà văn PTH. Còn quan điểm thì tôi cũng có nhiều điều khác bà Hoài. Tôi chưa hề được đọc một tác phẩm văn học truyện ngắn, truyện dài hay tiểu thuyết cảu bà Hoài. Tôi chỉ thấy cách viết của bà qua bài này có nhiều điều làm cho người đọc trình độ trung bình hoặc dưới trung bình (như tôi chẳng hạn) không dễ tiếp thu và nhận thức. Nhiều chỗ bà dùng lối văn mỉa mai cay độc, đôi chỗ còn "mất vệ sinh" để nói về những trí thức trong nước. Ví dụ: "...nó khạc ra như một niếng đờm". Trí thức vốn là một tầng lớp không đồng nhất về mặt xã hội, có trí thức trong ngành này, có trí thức trong ngành khác, có người đi vào khoa học tự nhiên, có người theo con đường khoa học xã hôi, nghĩa là nó rất phong phú và đa dạng. Một nét đặc thù đối với đội ngũ trí thức trong nước là có người là "công cụ" của "hệ thống", nhưng có người chỉ nằm trong "bộ máy". Thế nhưng bà Hoài chỉ nêu một trường hợp là GS Chu Hảo mà đánh giá cả đội ngũ trí thức trong nước thì như vậy có bị hạn chế không? Có phiến diện không? Ngay bà Hoài cũng tự nhận "đứng từ xa, không thể nhìn thấu những họa tiết đang từng ngày biến hoá trong bức tranh toàn cảnh xã hội Việt Nam". Bà không "nhìn thấu" mà đã vội phủ định những đóng góp của đội ngũ trí thức trong nước và cho họ chỉ là những người "bỏ qua sự xỉa xói vô liêm sỉ từ phía những người thường xuyên đem họ ra dè bỉu" và họ đóng tất cả các vai em ngoan, đàn anh đàn chị khinh bạc, trừ vai bồi bàn trong đại tiệc thủ lợi khổng lồ của cá nhân trong hệ thống đẻ ra." Có người đã chia trí thức trong nước ta ra làm hai loại như trên đã nói, một loại là "công cụ" của hệ thống thì không đề cập đến vì loại này ít nhiều mang tính lưu manh, cơ hội, thiếu tư cách của con người bình thường chứ chưa nói gì đến tư cách của trí thức, nhưng còn những trí thức khác trong "guồng máy" thì khác. Họ có đầy đủ dũng khí của người trí thức, điển hình là TS Cù Huy Hà Vũ và nhiểu nhà văn, nhà báo, nhà giáo, nhà khoa học...khác. Họ dám dấn thân, không cúi đầu và dĩ hiên không làm "bồi bàn" hay "em ngoan". Họ không trốn chạy ra nước ngoài để vén môi lên chửi đổng hòng để âm thanh vọng về. Họ bênh vực quyền lợi cho những người thấp cổ bé họng, họ đấu tranh với các hiện tượng tiêu cực của hệ thống pháp luật trong nước. Bà không theo dõi tình hình trong năm qua ở nước ta, có biết bao trí thức đã vào ngồi trong song sắt. Liệu những "thông điệp" của bà có xúc phạm đến những trí thức này không? Chúng ta đều là những người Việt Nam, trong hay ngoài nước cũng cùng một gốc, một quê hương, cùng một tổ tiên. Nhiều trí thức Việt Kiều đã có những đóng góp đáng kể, đã có những động viên đáng trân trọng, thế nhưng cũng có những tiếng nói khó chấp nhận. Đành vậy vì bản thân trí thức trong hay ngoài nước thì cũng có đặc điểm là không phải đồng nhất về xã hội và cũng không đồng nhất về nhận thức cũng như không đồng nhất về quan điểm và lương tâm.

    Chị Hoài viết hay lắm.
    Những tiêu chí của"Trung thành đối lập", theo tôi, chị Hoài chỉ nêu được một nửa.
    Nửa còn lại , ngoài nửa muốn cải tố níu với chế độ, là muốn đánh bóng tên tuổi không phải bằng con đường khoa học, muốn lấp lánh cả hai mặt, "trái " và "phải"

    Trước đây cô PTH đã nói về tư tưởng "phò chính thống" (nô bộc) của trí thức, điều này đã xoáy mòn khả năng tư duy độc lập, vô hình chung, hy sinh cả tự do tư tưởng.

    Phan Sơn viết:
    Khách-Nguyễn Nghĩa 11- viết:
    Đây là trí tuệ, mà trí tuệ thì biểu hiện ở nhận xét tinh tế, chính xác, dùng từ chắt lọc, vậy cũng phải thôi, đây là một biểu hiện của người có "năng lực ngôn ngữ" chứ?

    “Tinh thần toát lên từ khối tri thức mà ông Chu Hảo tổ chức truyền bá bằng một sự dấn thân đáng khâm phục ấy là tình yêu, ý thức và khát vọng tự do, trước hết là tự do tư tưởng. Vừa cổ vũ cho tự do tư tưởng, vừa biện minh cho sự cần thiết của chiếc gông tròng vào cổ trí thức Việt và đè nặng lên họ, khiến họ chỉ còn nhận thức độ cao trí tuệ bằng khoảng cách từ cổ xuống đất chứ không bằng khoảng cách từ đầu lên trời? Nghịch lý, những điều chỉ có ở Việt Nam, cũng không chừa ông Chu Hảo.”

    "Biểu hiện ở nhận xét tinh tế" hay chỉ trích cá nhân?

    Nhà văn Phạm Thị Hoài chỉ trích cá nhân ông Chu Hảo ở điểm nào? Đó là một nhận xét của bà PTH về một tổng thể, tổng thể đó không chừa ông Chu Hảo. (Vì ông Chu Hảo sinh ra, lớn lên trong chế độ)

    @ BA SÀM.
    Những điều Basam viết đều đúng, nhưng đúng cho 20 năm về trước. Khối XHCN và lý tưởng CS trong 20 năm qua đã được thế giới phân tích mổ xẻ những khuyết điểm và tính bất khả thi của nó khá đầy đủ. Người có trí thức ở VN cũng có thừa trí tuệ để lĩnh hội những điểm này.
    Nếu ngày hôm nay họ vẫn còn bị mê hoặc bởi CNCS, hay vẫn cám ơn ĐCS VN, thì sự trung thành ấy là sự trung thành của loài..., không phải của trí thức.
    Nhờ có ĐCS VN mà dân tộc VN hôm nay không phân biệt được đèn xanh đỏ hay đèn vàng, kém cả những dân tộc lạc hậu ở Châu Phi. Nói thì nhiều. Nhìn ngọn gió dân chủ đang thổi đến Châu Á, ta phải dùng cái roi phê bình mà quất vào họ, như Phạm Thị Hoài đã làm.
    Anh BS, anh không nên tự ái. Cái roi này chỉ đau 1 chốc thôi. Mục đích chính vẫn là vì dân tộc mà bình luận hay phê phán để hướng dẫn dư luận. Khi đọc trả lời của G/S Chu Hảo trên BBC, tôi có cảm giác không thỏa mãn.
    Hôm nay chị P.T.H đã viết ra tâm tư của tôi, cám ơn.

    BA SÀM
    Có rất nhiều điều để bàn về bài viết này, chỉ riêng những gì liên quan tới sự cảm thông, hợp tác giữa người Việt, trí thức trong và ngoài nước. Nhưng trong phạm vi một bình luận ngắn, thì chỉ xin được nói rằng đây là một bài viết sắc … lẹm.

    Nó sắc sảo, nhưng chỉ nên có với một con người đầy bức xúc muốn giải tỏa và chưa có mấy ảnh hưởng trong làng văn, làng báo thôi. Còn một khi từ Phạm Thị Hoài, từng có nhiều đóng góp cần mẫn, danh tiếng không nhỏ, nhưng bỗng biến đi, rồi vụt trở lại theo lối “đá thúng đụng nia” này, thì tiếc thay, lại như lưỡi dao cứa vào nỗi đau chung đang rất cần sự tỉnh táo, cảm thông, hợp tác để hàn gắn giữa những con người am hiểu, khoan dung và công bằng. Mong là nó chỉ vô tình “cứa” thôi, chứ không nhằm “cắt”, góp phần vào sự chia rẽ nguy hiểm.

    Và cái “sắc” lại bị “lẹm” theo đúng nghĩa đen, đó là Nhà văn Phạm Thị Hoài, một người quá kinh nghiệm về báo chí, đã (cố tình?) không hiểu rằng bài gọi là “trả lời phỏng vấn” của GS Chu Hảo thực ra chỉ là một bản tóm lược phỏng vấn của BBC, rằng trả lời phỏng vấn khác hẳn với việc nghiền ngẫm mà viết ra, và rất nhiều hàm ý đằng sau những câu nói mà nhiều người đang sống trong lòng chế độ thường buộc phải làm vậy trong mục tiêu thay đổi dần xã hội.

    Trí thức và chính trị: Song hành và dị biệt.

    Trước hết, cảm ơn bác Admin đã „gửi“ bài original với các link và bổ sung đầy đủ: Bài viết rất … Phạm Thị Hoài! :-).

    *
    Đọc các bác bàn về „trí tuệ“ nhiều; Xin ngắn gọn: Người trí thức làm việc trên lĩnh vực tìm hiểu và phát triển tri thức; Các nhà chính trị tìm cách vận dụng tri thức trong xã hội cho bản thân và nhóm hội của mình. Làm việc trên lĩnh vực tri thức bao gồm khả năng thu thập, thâu tóm và phương pháp phân tích, tổng hợp để phát triển nguồn tri thức đó. Điều sau cùng quan trọng cho người trí thức, trong khi họ vẫn phải sống với tinh thần làm người nói chung là, như đạo Phật tổng kết: Bi-Trí-Dũng.
    Bài viết của Phạm Thị Hoài đã theo đúng tinh thần như vậy: Nhìn lại toàn bộ những gì „của Chu Hảo“ để có một đánh giá hợp cho „đối tượng“ („Mẫu mực của một người đối lập trung thành“ còn „sự lạc quan vô tận“). Xét riêng bài viết, đã thấy PTH theo đúng cung cách làm việc của trí thức là „có phương pháp“ (Nêu khái niệm, giải trình bản chất, dẫn giải toàn diện và đầy đủ, …); Tôi đọc ông Chu Hảo thì quan niệm của ông về trí thức khá phiến diện và từ đó, ông khẳng định (http://dantri.com.vn/c25/s25-248699/khong-co-tu-duy-phan-bien-khong-phai-la-tri-thuc.htm) „Việt Nam không có tầng lớp trí thức đích thực“ để rồi „nhận định rằng cái giới trí thức (chưa có) đó tiếp tục cần đến sự lãnh đạo (có thực) của Đảng Cộng sản Việt Nam“ - Một sự khôi hài rất … Chu Hảo, mà bài chủ chỉ ra!
    Từ đặc điểm nêu trên, đã thấy sự „song hành và dị biệt“ giữa trí thức và chính trị. Cho một cái này có quyền „lãnh đạo“ cái kia và buộc một cái (có ý bao gồm cả mình) tuân phục một cái khác chỉ có thể gọi là „sự nô lệ tự nguyện không xứng đáng tinh thần trí thức“ mà, dùng chữ chuyên nghiệp của một nhà văn là „phản biện trung thành“.

    *
    May thay, trí thức vẫn tồn tại trong cuộc sống. Tư cách trí thức là tư duy phản biện và độc lập; Phương pháp trí thức là biện chứng (logic), toàn bộ và hệ thống.
    Cho nên ngay trước khi “nghỉ Tết để chuẩn bị đón Xuân”, vẫn còn được đọc: Dân tộc, đất nước hay chế độ? (http://boxitvn.blogspot.com/2012/01/dan-toc-at-nuoc-hay-che-o.html) và Có phải tại vì lỗi hệ thống? (http://boxitvn.blogspot.com/2012/01/co-phai-tai-vi-loi-he-thong.html).
    Chân lý là cụ thể. Người trí thức muốn có đóng góp phản biện cho xã hội thì cũng cần cố gắng “tự phản biện” để phân rõ những gì không thuộc về “trí thức”. – Đó là “thu hoạch” sau khi đọc Phạm Thị Hoài.

    Thân mến.

    Khách-Nguyễn Nghĩa 11- viết:
    Đây là trí tuệ, mà trí tuệ thì biểu hiện ở nhận xét tinh tế, chính xác, dùng từ chắt lọc, vậy cũng phải thôi, đây là một biểu hiện của người có "năng lực ngôn ngữ" chứ?

    “Tinh thần toát lên từ khối tri thức mà ông Chu Hảo tổ chức truyền bá bằng một sự dấn thân đáng khâm phục ấy là tình yêu, ý thức và khát vọng tự do, trước hết là tự do tư tưởng. Vừa cổ vũ cho tự do tư tưởng, vừa biện minh cho sự cần thiết của chiếc gông tròng vào cổ trí thức Việt và đè nặng lên họ, khiến họ chỉ còn nhận thức độ cao trí tuệ bằng khoảng cách từ cổ xuống đất chứ không bằng khoảng cách từ đầu lên trời? Nghịch lý, những điều chỉ có ở Việt Nam, cũng không chừa ông Chu Hảo.”

    "Biểu hiện ở nhận xét tinh tế" hay chỉ trích cá nhân?

    Phan Sơn viết:
    KhachSG viết:
    Một người có "năng lực ngôn ngữ” thì không bao giờ phát biểu: “Với tôi, phát ngôn của ông Chu Hảo, rằng “chưa nhất thiết giải thể sự lãnh đạo của Đảng với tầng lớp trí thức ở trong nước”, là thông điệp tệ nhất."

    Ý bác Sơn là Phạm Thị Hoài không có năng lực ngôn ngữ? Nếu đúng vậy, xin bác chỉ/giải thích rõ tại sao. Xin cảm ơn!

    "Tôi xin thử một câu trả lời: nửa thế kỷ qua, hệ thống toàn trị của Đảng đã biến đổi thành công bộ nhiễm sắc thể của các đảng viên, “sự lãnh đạo của Đảng” đã ăn vào gen trong cơ thể họ và tự động phát tiết, trong cả những tình huống không phù hợp nhất."

    Bác Phan Sơn giải thích hiện tượng cũng có một phần đúng. Tuy nhiên không phải do gen đâu mà do họ không chịu suy nghĩ đó thôi cho dù là một giáo sư tiến sĩ. Họ bị nhồi sọ, bị huấn luyện mãi cho nên có quán tính như vậy mà thôi. Đây là một việc không tốt cho xã hội và nhà nước. Cụ thể là các quan chức VN chỉ coi trọng đảng và hoặc vô tình hoặc cố tình không tôn trọng luật nước

    Một chánh án, một bộ trưởng trước QH, làm việc nước với dân mà cứ lôi đảng ra để nói thì theo tôi nó vừa rất phản động đối với nhà nước, vừa ấu trĩ và sai trái đối với dân.

    Ví dụ ngoài đời giả sử bác Phan Sơn và NiNi yêu đảng, mê đảng, thì đó là việc riêng của hai bác Sơn và NiNi chứ không phải là việc phải áp đặt cho người khác. Hãy để người khác (trong nước) có sự tự do bày tỏ và lựa chọn

    Các giải quyết trước hết phải tự do báo chí, do tư nhân quản lý. Nhà nước (do dân tham dự và bầu) phải lãnh đạo và chịu trách nhiệm chứ không để các cấp ủy đảng lãnh đạo nữa. Tất cả các nước văn minh đều như vậy.

    Tôi lại có ý kiến trái ngược hẳn với bạn Phan Sơn.

    Trích dẫn:
    “Với tôi, phát ngôn của ông Chu Hảo, rằng “chưa nhất thiết giải thể sự lãnh đạo của Đảng với tầng lớp trí thức ở trong nước”, là thông điệp tệ nhất."

    Phạm Thị Hoài.

    Tôi lại cho rằng đây là nhận xét trí tuệ nhất, năng lục ngôn ngữ thể hiện ở sự chính xác của nhận xét.
    Tại sao tôi nói trí tuệ. Vì trong số muôn vàn câu phát biểu, sự kiện chị PH.T.H đã chọn ra được câu bản chất nhất. Chọn rồi, lại cô đọng và đơn giản nhất vào cụm từ : "là thông điệp tệ nhất".
    Đây là trí tuệ, mà trí tuệ thì biểu hiện ở nhận xét tinh tế, chính xác , dùng từ chắt lọc, vậy cũng phải thôi, đây là 1 biểu hiện của người có "năng lực ngôn ngữ" chứ ?
    P.S nghĩ sao?

    KhachSG viết:
    Một người có "năng lực ngôn ngữ” thì không bao giờ phát biểu: “Với tôi, phát ngôn của ông Chu Hảo, rằng “chưa nhất thiết giải thể sự lãnh đạo của Đảng với tầng lớp trí thức ở trong nước”, là thông điệp tệ nhất."

    Ý bác Sơn là Phạm Thị Hoài không có năng lực ngôn ngữ? Nếu đúng vậy, xin bác chỉ/giải thích rõ tại sao. Xin cảm ơn!

    "Tôi xin thử một câu trả lời: nửa thế kỷ qua, hệ thống toàn trị của Đảng đã biến đổi thành công bộ nhiễm sắc thể của các đảng viên, “sự lãnh đạo của Đảng” đã ăn vào gen trong cơ thể họ và tự động phát tiết, trong cả những tình huống không phù hợp nhất."

    Xin trả lời bạn Rồng Tiên .
    Vô tình mà đoạn này gây hiểu nhầm .

    Trên văn đàn, Chị Hoài là 1 trong những nhà văn tôi kính nể nhất nên đoạn đó hoàn toàn không có ý nhắm vào chị Hoài .

    NiMarxNiJesus viết:
    Ngày trước; tôi hay nói : Phải tồn tại để tranh đấu .

    Các cụ dạy rằng : Biết mình biết người, trăm trận trăm thắng .

    Ngoài đời lại có nhiều người thích xem người khác kamikaze và sẵn sàng hy sinh bằng cách ngồi gõ .

    Mỗi người tùy thuộc vào vị trí xã hội của mình mà đóng góp vào sự tiến bộ của xã hội. Bác Ni viết thế này có ý cho rằng Phạm Thị Hoài hay những trí thức khác khoanh tay xem người khác Kamikaze? Tôi cho rằng ý bác là không phù hợp.
    Xã hội rất cần những người dấn thân làm cách mạng nhưng cũng rất cần những người ủng hộ viên của cách mạng. Nếu chúng ta cùng đồng ý rằng, dân chủ là con đường tất yếu mà dân tộc ta phải đi qua khi muốn tiến lên sánh vai cùng với các dân tộc tiến bộ khác thì những ngòi bút như Phạm Thị Hoài thật xuất sắc. Những trí thức như Phạm Thị Hoài cho chúng ta hy vọng vào trí thức Việt.
    Hy vọng những còm sỹ hăng hái trên DL có thể cống hiến cho độc giả những bài viết sắc bén thể hiện một tư chất nổi trội để đủ tư cách mà bài bác các trí thức như Phạm Thị Hoài một cách đĩnh đạc đường hoàng thay vì buông ra những lời chê bai thiếu suy nghĩ.

    Trí thức thì lý thuyết nhiều quá, nhưng lại thiếu hành động, chỉ ngồi phán thì chẳng có ý nghiã gì đâu. Rõ ràng trong cách mạng thì không thể thiếu được vai trò của trí thức, nhưng trí thức Việt Nam hơi bị hèn. Có ý kiến đã nêu rằng: muốn làm cách mạng thì trí thức phải dựa vào hai lực lượng chính là nông dân và công nhân. Qua vụ việc Đoàn Văn Vươn thì có thể biết sức mạnh củ người nông dân như thế nào? Trí thức hãy học tập ông Văn Vươn, một nông dân vùng biển. Phải mạnh mẽ thế và dám xả thân thì mới làm được việc.

    Một người có "năng lực ngôn ngữ” thì không bao giờ phát biểu: “Với tôi, phát ngôn của ông Chu Hảo, rằng “chưa nhất thiết giải thể sự lãnh đạo của Đảng với tầng lớp trí thức ở trong nước”, là thông điệp tệ nhất." (Phan Sơn)

    Ý bác Sơn là Phạm Thị Hoài không có năng lực ngôn ngữ? Nếu đúng vậy, xin bác chỉ/giải thích rõ tại sao.

    Xin cảm ơn!

    Một người có "năng lực ngôn ngữ” thì không bao giờ phát biểu: “Với tôi, phát ngôn của ông Chu Hảo, rằng “chưa nhất thiết giải thể sự lãnh đạo của Đảng với tầng lớp trí thức ở trong nước”, là thông điệp tệ nhất." (Phan Sơn)

    Ý bác Sơn là Phạm Thị Hoài không có năng lực ngôn ngữ? Nếu đúng vậy, xin bác chỉ/giải thích rõ tại sao.

    Xin cảm ơn!

    Lịch sử sẽ lập lại chăng ?

    "tiếng trống Xô viết đã gióng lên, nhân dân đã cướp huyện đường Thanh chương. Tri huyện phải đền tôi. Sức mạnh của đảng được dân nhân lên thành vô địch. Bọn cường hào ác bá phải đền tội trước nhân dân"

    http://danluan.org/node/10406

    Ngay cả những xã hội dân chủ cũng không bao giờ có chỗ đứng cho một đảng cướp hay một đảng mafia . Những thứ đó cần phải tiêu diệt để mọi người có quyền sống một cách lương thiện .

    Những việc cần phải làm ngay viết:
    Phan Sơn nên gởi câu trên của Christoph Hein cho ban lãnh đạo Đảng như Nguyễn Phú Trọng, Nguyễn Tấn Dũng, Nguyễn Sinh Hùng, Trương Tấn Sang để họ sửa đổi và áp dụng luật bầu cử dân chủ, đa nguyên, đa đảng thì nó hợp lý và có ích hơn.

    Một người có “năng lực ngôn ngữ” thì không bao giờ phát biểu: “Với tôi, phát ngôn của ông Chu Hảo, rằng “chưa nhất thiết giải thể sự lãnh đạo của Đảng với tầng lớp trí thức ở trong nước”, là thông điệp tệ nhất."

    KháchJLN viết:
    Khi phải nói ai đó lạc quan vô tận, tức là ta đã phải "phẩy tay" chào thua: kẻ này ngu hay điên hết thuốc chữa rồi!

    Nhưng trong truòng hợp kẻ đó là các trí thức cộng sản "phản biện trung thành" như Gs Chu Hảo thì ngu và điên không phải từ tương xứng. Từ chính xác là giả dối hay đạo đức giả và hèn, có lẽ nên thêm bảo thủ và hám danh nữa.

    Đạo đức giả là do họ là cộng sản, quen sống giả dối như lẽ đương nhiên rồi.

    Hèn là vì họ phải sống trong thời khủng bố cộng sản mà lại muốn sống tốt thì phải sống hèn rồi.

    Đã giả dối, đã hèn (họ tự biết thế) mà lại còn làm phản biện để cứu vớt danh dự thì cái danh hão ấy là tất cả họ có và họ làm sao dám không trung thành.

    Tôi chỉ thấy nguy hại của lớp người như Gs Chu Hảo này cho đất nước: họ được cộng sản chính thống dùng như phản biện "khách quan" của xã hội VN dân chủ để trưng ra cho thế giới. Còn phản biện đúng nghĩa thì bị cộng sản tận diệt hay cho vào tù hết.

    Họ cũng vô tình làm đa số quần chúng ít quan tâm thời cuộc dễ dãi tin vào đảng CS rằng đảng rất tôn trọng phản biển, rằng xã hội rất dân chủ, họ vô tình (?) giúp đảng cộng sản lừa bịp dân lâu hơn!

    Họ cũng tỗi lỗi nhiều hơn công trạng, chẳng khác đa số cộng sản là bao!

    Không hiểu sao tôi lúc nào cũng đồng ý với bạn Khách JLN hết! Chắc có lẽ thuộc loại "đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu" đây. Xin một lần nữa được cám ơn bạn Khách JLN. Thân kính chào bạn.

    Mặc dù có 1 hoặc 2 điều chưa đồng ý ngay với Phạm Thị Hoài, nhưng tôi khâm phục năng lực ngôn ngữ của chị: gọn, sắc, ít cảm tính. 3 đặc tính này là hiếm trong các bài viết của người VN.

    Ngày trước; tôi hay nói : Phải tồn tại để tranh đấu .

    Các cụ dạy rằng : Biết mình biết người, trăm trận trăm thắng .

    Ngoài đời lại có nhiều người thích xem người khác kamikaze và sẵn sàng hy sinh bằng cách ngồi gõ .

    Pages