An Biên - Tôn vinh "Hiệp sĩ": Phản giá trị của xã hội pháp quyền

  • Bởi Admin
    18/12/2011
    7 phản hồi

    An Biên

    Khi xã hội cần đến các hiệp sĩ, nghĩa là có một khoảng trống quyền lực và đạo đức cần được phủ lấp. Nhưng với chế độ pháp quyền, thật nguy hiểm nếu các "hiệp sĩ" trở thành một phần của thể chế, hay sự trợ giúp cho thể chế.

    "Hiệp sĩ" để làm gì?

    Khái niệm hiệp sĩ trong văn minh châu Âu thời Trung cổ dùng để chỉ các chiến binh tự do bán chuyên nghiệp. Vai trò này mất dần khi các vương quốc phong kiến xây dựng quân đội chuyên nghiệp, và hiệp sĩ chuyển sang phục vụ cho các lãnh chúa phong kiến có tổ chức kém quy củ hơn. Trong văn hóa Anh hiện đại, Hiệp sĩ trở thành một tước hiệu thấp nhất được Hoàng gia Anh dành cho giới quý tộc.

    "Hiệp sĩ" trong các xã hội Á Đông thường được hiểu như các hiệp sĩ giang hồ. Nó gắn với việc hành động chuộng nghĩa, giúp kẻ yếu, trị cường quyền một cách vô vụ lợi. Tất nhiên, cường quyền cần đến các hiệp sĩ ra tay, nghĩa là cường quyền đó thường là quan lại hay được quan lại dung túng, hoặc quan lại quá yếu kém nên cường quyền mới bất trị trước nhà nước. Hệ quả kéo theo là các hiệp sĩ giang hồ phải sử dụng bạo lực và hành động bí mật, cũng tức là hành xử ngoài vòng pháp luật.

    Trong thời trị, không ai ca ngợi các hiệp sĩ, vì đơn giản là xã hội không cần đến họ. Hiệp sĩ chỉ cần trong thời loạn, khi hiệu lực cai trị của nhà nước bị vô hiệu, hoặc giả, khi nhà nước không đồng nhất lợi ích của nó với xã hội. Trong tình huống sau, hiệp sĩ có thể dẫn dắt cả xã hội đến hành động phản kháng có tổ chức: một phong trào nổi dậy.

    Trong chế độ pháp quyền, không có vai trò nào dành cho các hiệp sĩ. Bảo vệ đất nước đã có quân đội; bảo vệ an ninh xã hội đã có công an, cảnh sát; và bảo vệ lẽ phải đã có tòa án. Đó là những cơ cấu được tổ chức và vận hành có tính chuyên nghiệp cao, được huấn luyện và trang bị chu đáo nhất có thể, được trả lương để chuyên tâm làm nhiệm vụ, và được ban cho tính chính danh khi hành xử.

    Và "hiệp sĩ săn bắt cướp"

    Trước hết, phải ca ngợi họ là những con người dũng cảm, dám xả thân vì người khác. Điều đó đặc biệt đáng trân trọng trong một xã hội mà sự ích kỷ và vô cảm trở nên phổ biến. Nhưng tổ chức họ lại và tôn vinh họ một cách chính thức lại là một điều nguy hiểm đối với việc xây dựng xã hội pháp quyền.

    Thứ nhất, nó nguy hiểm với chính các hiệp sĩ. Mọi kẻ cướp đều có trang bị, và có phương án chống trả khi bị truy đuổi hay vây bắt. Vì vậy, việc săn bắt bọn cướp - một phần của nhiệm vụ giữ an ninh cho xã hội - phải được giao cho những con người chuyên nghiệp, được trang bị và huấn luyện bài bản: những chiến sĩ công an. Công việc đầy nguy hiểm đó nếu được thực hiện bởi những con người nghiệp dư hay bán chuyên là sự đánh đu với tính mạng của chính họ để đổi lại việc bảo vệ tài sản kịp thời cho người khác. Không tài sản nào cao quý hơn sinh mạng con người. Thực tế, đã có hiệp sĩ săn bắt cướp ngã xuống, đã có nhiều hiệp sĩ đổ máu, và có cả hiệp sĩ bị bọn cướp quay lại truy sát. Lúc đó, ai bảo vệ tính mạng kịp thời cho các hiệp sĩ?

    Thứ hai, nó nguy hiểm với việc phân công trách nhiệm xã hội. Cổ vũ cho các hiệp sĩ săn bắt cướp là chúng ta đã thừa nhận cơ quan công an không có khả năng thực hiện đầy đủ vai trò giữ an ninh cho xã hội nữa. Thay vì đòi hỏi cơ quan chuyên nghiệp đó phải chấn chỉnh để làm tốt hơn nhiệm vụ của mình, chúng ta đi cổ vũ gây dựng một dạng "tiền thể chế" nghiệp dư để làm việc đó.


    "Hiệp sĩ" Nguyễn Văn Minh Tiến bên một "rừng" giấy khen, bằng khen vì thành tích bắt cướp. Ảnh: Lao động

    Thứ ba, những lệch lạc tiềm ẩn khi "hành hiệp". Những "hiệp sĩ" vốn hành động dựa trên nghĩa khí. Nhưng nghĩa khí của những con người có nhận thức khác nhau sẽ có quan niệm khác nhau về lẽ phải, và không loại trừ họ nhận thức sai về lẽ phải, cũng như nhận định sai về tình huống khi xảy ra sự cố. Tất nhiên, nhận thức sai và nhận định tình huống sai sẽ dẫn đến hành động sai, và hành động sai thật nguy hiểm khi nó gắn với hình thức bạo lực (bắt cướp không thể thiếu hành vi bạo lực). Và các hiệp sĩ cũng là con người, không thể tránh khỏi nguy cơ ngộ nhận, lạm dụng, hoặc suy thoái đạo đức vào một lúc nào đó. Cách đây chưa đầy một tháng, em trai một hiệp sĩ săn bắt cướp nổi tiếng ở Bình Dương (từng đi cùng hỗ trợ anh trai bắt cướp) lại trở thành kẻ cướp.

    Làm gì với các "hiệp sĩ"?

    Điều rõ ràng là một xã hội pháp quyền phải cai trị bằng pháp luật, không phải bằng nghĩa khí. Và những nhiệm vụ chủ chốt - như nhiệm vụ giữ gìn an ninh - phải được giao cho cơ quan chuyên nghiệp, chứ không phải nghiệp dư.

    Nếu cơ quan chuyên nghiệp chưa hoàn thành vai trò đó, xã hội cần đòi hỏi họ phải làm tốt hơn, bằng việc tuyển dụng những con người có trách nhiệm tốt hơn nữa, trang bị và huấn luyện tốt hơn nữa, giám sát thực hiện tốt hơn nữa. Nếu những hiệp sĩ là những con người can đảm, có mưu trí, và có những kỹ năng nhất định để bắt cướp, ngành công an có thể tuyển dụng họ, trang bị và đào tạo họ chuyên nghiệp hơn nữa, để họ làm tốt hơn công việc ấy trong vai trò chính thức.

    Nếu chúng ta cho rằng bao nhiêu công an cũng không đủ, mà cần có sự trợ giúp của dân chúng, thì sự trợ giúp đó cần phải có giới hạn để bảo đảm an toàn cho người dân. Đó có thể là việc thông tin kịp thời cho cơ quan công an, là sự dũng cảm tố cáo tội phạm, là việc hỗ trợ bằng các phương tiện (phương tiện giao thông chẳng hạn) để ngăn cản tội phạm chạy trốn. Hãy cổ vũ toàn dân làm việc đó, vì an ninh của chính họ và của cộng đồng, chứ đừng đẩy họ ra đương đầu trực tiếp với tội phạm thay cho cơ quan công an.

    ___________________

    Hoàng Hà - Từ hiệp sĩ săn bắt cướp đến dân quân biển

    Báo VnExpess đã bầu chọn những hiêp sĩ đường phố là người của năm 2011. Họ thật xứng đáng đươc vinh danh vì chỉ với mấy người tay không ăn cơm vợ mà họ bắt cướp gần bằng... số cướp của công an Bình dương bắt được. Đấy là theo số lượng đăng báo, thực tế có thể công an bắt nhiều hơn nhưng do khiêm tốn nên không cho đăng báo. Và đáng khâm phục hơn nữa khi bị bon cướp cạn trả thù họ cũng không tự bảo vệ đươc mình đã có hiệp sĩ hy sinh, bị thương. Nhưng vẫn hoàn thành nhiệm vụ bắt cướp của... công an!

    Trên biển Đông nước ta cũng có các hiệp sĩ, họ cũng ăn cơm vợ không sợ nguy hiểm làm nhiệm vụ đáng lẽ của... hải quân. Đó là lực lương dân quân biển. Tại sao VnExpess không vinh danh họ?

    Hoàng Hà

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    7 phản hồi

    Nhiều người cứ dựa vào vấn đề này hay vấn đề khác ở Việt Nam để soi mói, kích bác, so sánh các nét đặc trưng văn hoá ở Việt Nam với các nước khác nhằm mục đích hạ thấp uy tín của Việt Nam, trong đó câu chuyện về việc tôn vinh hiệp sỹ săn bắt cướp là một ví dụ. Tuy nhiên sự ngu dốt nhất trên đời là việc người ta đi so sánh sự hơn kém của các giá trị văn hoá giữa các quốc gia với nhau mà bài viết của An Biên không nằm ngoài sự ngu dốt và thiếu hiểu biết đó. Mặc dù tác giả là người Việt hoặc có nguồn gốc Việt nhưng tác giả đã thực sự không hiểu văn hoá của người Việt trong nước. Người Việt trong nước có tính cộng đồng rất cao từ trong truyền thống lịch sử đến đương đại, sự cố kết chặt chẽ giữa các thành viên trong xã hội Việt đã tạo ra một sức mạnh rất lớn trong việc kiểm soát xã hội mà sự hiện thân của các hiệp sỹ chỉ là một phần nhỏ trong sự thể hiện tính cố kết đó. Toàn dân Việt đều tự nhận thấy họ có trách nhiệm trong việc tham gia bảo vệ trật tự, an toàn xã hội, họ phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng thực hiện phòng chống tội phạm, họ thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ và trách nhiệm của công dân đối với nhà nước, đối với xã hội và cộng đồng nơi họ sinh sống, họ là chủ nhân thật sự của xã hội, do đó việc họ phối hợp với cơ quan chức năng ra tay trấn áp tội phạm là một việc làm rất bình thường, phổ biến ở Việt Nam. Việc họ lập được thành tích trong trấn áp tội phạm và được biểu dương, khích lệ từ phía chính quyền, người dân và xã hội cũng là một chuyện rất bình thường bởi họ xứng đáng đón nhận những phần thưởng cao quý đó. Để trở thành một hiệp sỹ săn bắt cướp thì trước hết họ là một công dân gương mẫu, được công đồng dân cư đề cử, được chính quyền cơ sở trưng dụng trở thành thành viên dân quân, tự vệ, có chức năng duy trì và bảo vệ trật tự tại khu dân cư mà họ sinh sống, liên hệ mật thiết với nhân dân tại khu dân cứ đó để thực hiện nhiệm vụ trấn áp tội phạm. Hoạt động của họ có quy chế rõ ràng, có tổ chức và được thừa nhận chứ không phải tự dưng xuất hiện. Sự thành lập các tổ, đội dân quân, tự vệ khu phố là một nét văn hoá thể hiện tinh thần cố kết của người Việt, phù hợp với đặc trưng của người Việt thôi chứ có gì đâu cần phải bài xích, kích bác như thế nhỉ.

    Tôi rất đồng tình với bài viết của tác giả Hoàng Hà.
    Tôi khâm phục "Hiệp sĩ" Nguyễn Văn Minh Tiến nhưng tôi cũng mong anh dừng lại. Hoặc ngành công an nhận anh vào biên chế.
    Nếu ở đâu cũng có các Hiệp sĩ thì sẽ là Đại loạn.
    Tất nhiên, không ai ủng hộ kẻ cướp, kẻ trộm nhưng nếu như vì việc săn đuổi kẻ cướp, kẻ trộm mà các Hiệp sĩ (như các trinh sát hình sự) để có quyền theo dõi, chặn bắt bất kì ai thì...

    Đài Loan cũng tôn vinh các thủy thủ VN chống trả lại hải tặc Somali đó. Cái này có "phản giá trị của xã hội pháp quyền" hay không?

    Công An là lực lượng được tạo ra bởi nhà nước, một điều kiện ắt có của nhà nước cho dù xã hội có rối loạn hay yên bình.

    Hiệp sĩ là thành phần không do ai tạo ra, họ xuất hiện vì nhân cách và khả năng làm người của họ khi có những điều kiện sinh ra do những rối loạn của xã hội hình thành.

    Tôn vinh một chiến sĩ công an là một việc bình thường, tôn vinh một hiệp sĩ là "phản giá trị của xã hội pháp quyền"

    Vấn đề là đừng tôn vinh.

    Người hiệp sĩ có cần sự tôn vinh???

    Không tôn vinh không có nghĩa là đừng có hiệp sĩ!!!

    An Biên viết:
    Khái niệm hiệp sĩ trong văn minh châu Âu thời Trung cổ dùng để chỉ các chiến binh tự do bán chuyên nghiệp. Vai trò này mất dần khi các vương quốc phong kiến xây dựng quân đội chuyên nghiệp, và hiệp sĩ chuyển sang phục vụ cho các lãnh chúa phong kiến có tổ chức kém quy củ hơn....

    "Hiệp sĩ" trong các xã hội Á Đông thường được hiểu như các hiệp sĩ giang hồ. Nó gắn với việc hành động chuộng nghĩa, giúp kẻ yếu, trị cường quyền một cách vô vụ lợi. Tất nhiên, cường quyền cần đến các hiệp sĩ ra tay, nghĩa là cường quyền đó thường là quan lại hay được quan lại dung túng, hoặc quan lại quá yếu kém nên cường quyền mới bất trị trước nhà nước......

    Trong thời trị, không ai ca ngợi các hiệp sĩ, vì đơn giản là xã hội không cần đến họ. Hiệp sĩ chỉ cần trong thời loạn, khi hiệu lực cai trị của nhà nước bị vô hiệu, hoặc giả, khi nhà nước không đồng nhất lợi ích của nó với xã hội. Trong tình huống sau, hiệp sĩ có thể dẫn dắt cả xã hội đến hành động phản kháng có tổ chức: một phong trào nổi dậy.....

    Phải chăng đây là lý luận để "đừng tôn vinh hiệp sĩ" trong xã hội ta bây giờ...!!!???

    Bài viết trên dựa trên giả thuyết là xã hội ở Viêtnam là pháp quyền. Có nghĩa tòa an, công an là phượng tiện bảo vệ lẽ phải, bảo vệ người yếu thế.

    Nhưng nếu giả thuyết rằng xã hội Viêtnam hiện tại không hề là một nhà nước pháp quyền thì lập luận và kết luận rút ra sẽ không còn hợp lý nữa.

    Thứ nhất: Nếu một xã hội tràn ngập tham nhũng bất công, đạo lý "bầu ơi thương lấy bí cùng" và "một con ngựa đau cả tàu bỏ cỏ" không còn nữa, thì việc "nhờ vả" công an và tòa án để tạo lập tự công bằng, trật tự kỷ cương sẽ là vô ích. Lúc đó hiển nhiên từng người dân sẽ mất niềm tin vào hệ thống công quyền, và đặt niềm tin vào những "anh hùng" là hợp lý.

    Thứ hai: nên nhớ lý thuyết về "anh hùng" chỉ tồn tại trong xã hội rối ren và cần những con người kiệt xuất. Còn trong xã hội dân chủ dựa trên pháp quyền, thì từng người dân ý thức được sức mạnh của mình là sức mạnh ở công lý. Do đó cái xấu không thể tồn tại lâu nếu công lý là ở trong tay người dân. Còn khi cái xấu còn tồn tại, còn nhởn nhơ thì chúng ta phải đặt dẩu hỏi về sức mạnh của công lý ở Việt Nam?

    Cuối cùng: Việc vinh danh họ hay không chỉ là vấn đề thủ tục. Quan trọng nhất là giá trị của họ, niềm tin của họ vào công lý. Nếu mỗi người chỉ biết vỗ tay hoan hô họ hay tặng bằng khen này nọ, thì dù có hàng ngàn anh hùng, thì cũng sẽ có hàng triệu kẻ cướp ngày cướp đêm. Quan trọng nhất là phải xây dựng một nhà nước pháp quyền thực sự của dân, do dân và vì dân. Và phải nói rõ không phải là của Đảng, do Đảng và chỉ vì Đảng mà thôi vì đó không phải là nhà nước pháp quyền, mà là độc tài!

    Chính bản thân các anh "hiệp sỹ bắt cướp" họ cũng ý thức được rằng họ là "cánh tay nối dài của lực lượng công an" (theo như lời anh Minh Tiến trả lời phỏng vấn).

    "Tôn vinh đồng nghĩa với chấp nhận và khuyến khích nhân rộng.

    "Một trăm "hiệp sĩ bắt cướp" có thể có ích trong xã hội, 100.000 "hiệp sĩ bắt cướp" sẽ gây náo loạn xã hội."

    http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/2011/12/111218_views_on_knights_in_vn.shtml