Đinh Yên Thảo - Giáo dục Việt Nam – Con đường ngã bảy

  • Bởi Admin
    08/12/2011
    5 phản hồi

    Đinh Yên Thảo

    Nền giáo dục Việt Nam trong vài năm qua trở thành một đề tài chiếm nhiều sự quan tâm xã hội. Sự quan tâm bùng nổ khi các bậc phụ huynh nhận thấy sự trì trệ và yếu kém của hệ thống giáo dục nước nhà đã ảnh hưởng trực tiếp đến việc học của con cái, của đời sống, kinh tế gia đình mình. Hãy nhường bài toán này cho giới học thuật và các chuyên gia giáo dục, như một vấn đề mang tính chiến lược phát triển quốc gia trong việc đào tạo những thế hệ nhân công mới hay tạo nên những thế hệ dân Việt có nền tảng đức dục chuẩn mực. Còn ở đây, mời bạn cùng chúng tôi điểm qua vài mặt nổi của vấn đề, liên quan đến tâm lý, sinh hoạt chung của người dân như một góc cạnh khác của nền giáo dục VN.

    Những năm qua, Việt Nam tự hào nhiều về những “thành quả kinh tế” (!?), dù chúng được phơi bày qua một nền “kinh tế hưởng thụ” và mang vẻ mặt bề ngoài hơn là những phát triển tự lực thật sự. Thâm thủng mậu dịch ngày càng gia tăng, vì mức nhập cảng các mặt hàng xa xỉ ngày càng nhiều hơn do nhu cầu hưởng thụ tăng cao. Lạm phát ngày càng chóng mặt, người dân "thắt lưng buộc bụng" vì không đủ tiền mua thực phẩm quá đắt đỏ. Nhưng thôi, hãy tạm vui với những “phát triển” này, khi bất cứ người con Việt nào cũng mong muốn cho đất nước mình được phồn vinh thật sự. Tuy nhiên một trong những nền tảng và chính sách phát triển quốc gia lâu dài như nền giáo dục quốc gia chẳng hạn, thì có lẽ chính giới chức giáo dục và nhà cầm quyền trong nước vẫn phải thú nhận rằng, nó đã “rối như tơ vò”. Tơ vò rối ra sao ắt không nhiều người tận mắt chứng kiến. Nhưng cái “rối” của cả một nền giáo dục Việt Nam hiện nay, xem ra đã lan đến tận sinh hoạt bình thường của người dân trong nước, khi họ diễn đạt qua những sinh hoạt thường ngày của mình, hơn là đang thực sự nhận xét về một vấn đề quan trọng mang tầm mức quốc gia.

    Có đôi lần, ngồi trò chuyện cùng một người dì, chúng tôi chỉ trò chuyện thân mật về những sinh hoạt thường nhật trong gia đình, bà hỏi rằng “Bên Mỹ, con nít có phải đi học thêm không?”. Tôi trả lời đại khái rằng, việc học thêm ở Mỹ chỉ dành cho một số em học yếu, nhà trường có những chương trình riêng để giúp đỡ các em. Hoặc giả các em bậc trung học cần có những điểm cao trong các kỳ thi riêng cho bậc trung học, nhằm tìm kiếm học bổng hay được vào các trường đại học mong muốn, thì cũng “luyện thi” (SAT) thêm. Còn lại thì không cần thiết, hay không là điều bắt buộc, ngoại trừ một số ít các bậc phụ huynh muốn các con em mình theo kịp hay có những vượt trội trong học vấn. Nghe chuyện, dì tôi ta thán về việc những đứa cháu ngoại và trẻ em tại VN phải đi học thêm quá nhiều. Nhiều đến độ trở thành một tâm lý và thói quen chung trong mọi gia đình, dù không phải bậc phụ huynh nào cũng thực tâm vui vẻ để làm điều này. Mà quả thật, học thêm đã trở thành một hiện tượng ít nhiều phô bày thực trạng giáo dục tại VN hiện nay.

    Chỉ những gia đình không kham nổi chi phí đời sống ngày càng đắt đỏ tại VN, còn lại hầu hết các em nhỏ tại VN hiện nay đã phải đi học thêm từ ngay bậc tiểu học. Từ thành thị lớn nhỏ ra thôn quê, chứ không chỉ tại Sài gòn. Nhỏ thì học thêm văn, toán. Bậc học lớn hơn thì có thêm lý, hoá. Môn tiếng Anh thì càng phổ biến hơn hiện nay, bất kể bậc học nào. Chuẩn bị thi tốt nghiệp trung học và vào đại học, thì chương trình học thêm càng nặng nề hơn. Báo chí Sài gòn, vừa đăng quảng cáo lại vừa đặt cả vấn đề học sinh mẫu giáo cũng … luyện thi vào lớp một (!?) Học sinh thì đông mà ngân sách giáo dục lại thấp, nên trường lớp, giáo viên thiếu hụt, việc tranh đua, ghi tên cho con vào một trường công lập là nỗi lo của các bậc phụ huynh. Lo cho ăn học, mua sách vở, đóng học phí đã nhức đầu, nay lo thêm tiền học thêm, đưa đón đi lại, ai bảo đời sống VN là “tiên” với những người dân lao động hay giới nhân viên bình thường. Thêm vào đó, những cuộc tranh luận trên báo chí về việc có cần cho con cái bậc mẫu giáo đi học thêm để biết đọc, viết trước khi vào lớp một, cũng diễn ra sôi nổi và cho thấy không phải xã hội không quan tâm và nhận biết vấn đề. Nhiều người cũng bày tỏ ý kiến rằng với trẻ thơ, việc phát triển trí tuệ cho các em ở những cách bày tỏ yêu thương, học trong những điều vui chơi hơn là việc nhồi nhét trước dăm ba chữ cái, con số. Chỉ có điều họ bị buộc phải đi theo điều không thể làm khác được.

    Đồng lương và phúc lợi cho giáo viên VN thuộc loại thấp trong xã hội. Ngày lễ, Tết, họ không được “thưởng” nhiều như một thói quen trong sinh hoạt kinh tế tại VN. Không muốn bị lạc lõng trong dòng chảy “kiếm tiền” thì việc dạy thêm là cách để tạo thêm thu nhập, thậm chí với một số giáo viên thiếu chức nghiệp, đó là việc làm chính. Học trò không học thêm, không giải được bài toán cô thầy cho trong lớp hay chẳng bao giờ đạt điểm cao như bạn bè đồng học khác. Không học thêm, sẽ “bơi” khi vào lớp vì ở đó chỉ một nửa được dạy, một nửa để dành. Một số sinh viên sư phạm “hăm he” thẳng trên mặt báo rằng, các giáo viên đại học hạch sách, đòi hỏi họ “cống nạp” nhiều quá, họ giữ đó để “thanh toán” món nợ này lại với các học sinh của mình, một khi ra trường và trở thành giáo viên. Tinh thần tôn sư trọng đạo, “nhất tự vi sư” ngày càng trở thành các quan hệ thực dụng hơn. Giới lương sư có lương tâm và lâu năm thở dài. Cả một thời gian dài, nền giáo dục đi theo “đạo đức cách mạng” hơn là hướng đến những giá trị truyền thống của dân tộc đã cho ra lò những thế hệ giáo chức như vậy cũng là điều đương nhiên. Nhất là trong thời buổi mà cả xã hội đang lên cơn sốt với sự giàu sang tột bậc của một số ít người, xem như mục tiêu hướng tới. Báo chí và cả Bộ Giáo dục VN làm rùm beng chuyện cấm không cho giáo viên dạy thêm vì những điều vừa nói, chỉ dăm tháng rồi mọi chuyện vẫn tái lập như cũ. Đơn giản là, nếu không cho giáo viên dạy thêm kiếm sống thì họ sẽ bỏ nghề, không còn ai muốn vào ngành sư phạm vì ai cũng phải mưu sinh. Một thân thể nhiều bịnh tật không thể chữa bằng cách dán một cục bông gòn bôi thuốc đỏ, nên bài toán giáo dục không phải chỉ “chữa chạy” mỗi chuyện dạy thêm.

    Nếu chuyện học thêm là chuyện của số đông thì vấn đề trường tư, trường “quốc tế” và cho con du học nước ngoài lại là cơn sốt của các gia đình khá giả tại VN hiện nay. Tại Sài Gòn là “đất” của trường “quốc tế” loại này. Cả tập báo dày cộm, đăng không biết bao nhiêu là quảng cáo về các loại trường “quốc tế” này. Thoạt đầu là dăm trường quốc tế thật sự, khi sự đầu tư và các quan hệ đa phương vào VN được phát triển. Người nước ngoài sang làm việc và sinh sống tại VN, mang theo con cái nên cần có những trường học với các chương trình riêng, theo tiêu chuẩn nước ngoài. Tại đây, phần lớn là các giáo viên nước ngoài dạy cho con cái các viên chức ngoại giao, những nhà đầu tư, con cái các thương gia, nhân viên hãng nước ngoài… với học phí hàng ngàn đô la mỗi tháng. Họ thu nhận một số giới hạn học sinh bản xứ, đủ điều kiện tài chính và Anh ngữ vào học, như một cách cho các học sinh nước ngoài này tiếp xúc thêm văn hoá và ngôn ngữ bản địa qua các học sinh VN. Nhưng vài năm qua, những trường này trở thành một “mốt” mới tại SG, hoặc giả những bậc phụ huynh này cũng muốn cho con theo học những chương trình tư nhân mà họ tin rằng tốt hơn so với một chương trình giáo dục nhồi nhét chung của VN. Từ gia đình khá giả cho đến những gia đình dồn hết đồng lương của mình để cho con cái theo học trường “quốc tế” có dăm thầy cô giáo nước ngoài. Việc gì chứ việc khai thác các tâm lý “thời đại” của người dân, quả VN có sự nhanh nhạy. Hàng loạt các trường tư và trường “quốc tế” mở ra để thỏa mãn “nhu cầu” này. Dịch vụ này bùng phát. Đến cả hãng taxi cũng nhảy vào dịch vụ mở trường quốc tế, dạy tiếng Anh hay dịch vụ du học để cùng … “phát triển nền giáo dục” tại VN. Con cái lớn hơn thì được nhắm đến việc cho đi du học. Các nước như Mỹ, Canada, Anh, Úc hay phương Tây là hàng đầu. Không kham nổi chi phí thì chuyển sang các nước Châu Á trong vùng. Nhiều mẫu quảng cáo đọc như trò đùa, khi quảng cáo rằng rằng dịch vụ du học lo cho cả học sinh từ… lớp ba.

    Không ít những phúc trình độc lập từ các tổ chức giáo dục hay đại học nước ngoài trong vài năm qua cũng đã chỉ ra những yếu kém của hệ thống giáo dục tại VN. Ngay chính trong nước, các chương trình cải cách giáo dục được đề xướng và thay đổi liên tục. Nhưng dường như chỉ mới dừng lại ở vấn đề nhìn nhận những yếu kém, chứ chưa phải là những giải pháp cho vấn đề. Mà nguyên nhân thì hiển nhiên và rõ ràng, bất cứ ai cũng có thể nhìn được hay đưa ra nhận xét. Từ ngay trong giao tiếp và sinh hoạt hàng ngày tại VN. Vì có bao nhiêu là điều… phản giáo dục. Như căn bịnh thành tích và chạy theo “chỉ tiêu”. Có tỉnh thành năm trước tỉ lệ học sinh đậu trung học thấp, bị “kiểm điểm” nên năm nay học sinh thi đậu hầu như 100 %. Hay về khả năng của những giới chức có trách nhiệm ngành giáo dục nước nhà. Trên một cuộc phỏng vấn của báo Thanh niên, phóng viên hỏi tại sao năm nay tỉ lệ tốt nghiệp cao, thì một Thứ Trưởng Bộ Giáo dục VN giải thích rằng “vì thời tiết hôm thi mát mẻ nên các em đã làm bài tốt hơn” (!?). Rồi ông lại thêm rằng “Cũng có thể các em phấn đấu lập thành tích chào mừng 1000 năm Đại lễ Thăng Long” (!?) Thứ trưởng giáo dục nhận xét về vấn đề giáo dục như vậy thì hệ thống giáo dục VN ra sao không phải khó hiểu. Hay chuyện một đại học nghệ thuật cho các thí sinh trúng tuyển trong khi điểm thi môn văn và kiến thức xã hội chỉ là 1 điểm. Họ cho rằng các thí sinh này chỉ cần có năng khiếu nghệ thuật, mà không chấp rằng những người tham gia lãnh vực nghệ thuật trong tương lai mà tư tưởng và kiến thức về nhân sinh quá yếu kém sẽ ảnh hưởng đến cho khán giả như thế nào, nếu không nói quá rằng họ có thể huỷ hoại cả những giá trị thưởng ngoạn văn hoá và nghệ thuật trong xã hội.

    Hoặc giả như vấn đề chuộng bằng cấp bề ngoài đã dẫn đến việc xảy ra bằng cấp gian lận, giả mạo lan tràn khắp nơi. Không dừng lại ở bằng cấp đại học, các quan chức nắm quyền bây giờ cần những tấm bằng “tiến sĩ” mới “xứng tầm”. Bằng tiến sĩ Mỹ hay nước ngoài lại ngon lành hơn. Báo chí khui ra hàng trăm vụ bằng tiến sĩ giả thì có người cho rằng đã học trên mạng và sang Mỹ học thêm hai tuần, qua người phiên dịch (!?). Có “cán bộ” hoàn tất chương trình tiến sĩ chỉ … sáu tháng (!?). Tâm lý bằng cấp này quả trái ngược với thực chất xã hội VN hiện nay. Vì khá nhiều người có bằng cấp và thực tài, vẫn không đủ sống với đồng lương chết đói của mình. Hoặc giả thực tế tại VN hiện nay thì càng ít học lại càng dễ trở nên giàu có, vì giới này có thể làm giàu bất chấp mọi lương tâm hay thủ đoạn gì. Báo chí trong nước gần đây đăng tải hình ảnh một tiến sĩ trẻ du học từ Nhật về và đang “hài lòng” với mức lương 1.8 triệu đồng VN, tức chưa đầy 100 đô la, như hình thức kêu gọi giới trí thức thật sự của VN hãy “noi gương”. Họ cần hy sinh, không được kêu ca, để giới bằng cấp “chuyên tu tại chức” hay “bằng dỏm” nói trên tiếp tục thăng quan tiến chức và làm giàu.

    Câu chuyện giáo dục tại VN có lẽ đã quá cũ và là một bài toán đầy thách đố. Nhưng quả thật, nó luôn là một vấn đề quan trọng cho mỗi quốc gia muốn phát triển thật sự, nên vẫn mang những giá trị thời sự, một khi chưa có những giải pháp thoả đáng. Giáo dục VN không phải đứng trước ngã ba, ngã tư đường mà là một con đường ngã bảy. Không biết cải cách ra sao, chỗ nào hay phải về đâu. Còn đó những học sinh sinh viên, những thanh niên trẻ VN cần cù, hiếu học và thông minh xuất chúng. Cho họ vào một môi trường giáo dục tốt hơn, họ có khả năng thành tài và thăng tiến thật sự. Nhưng còn hàng triệu, hàng chục triệu học sinh trong nước và những thế hệ tiếp nối, liệu các em sẽ ra sao trong một nền giáo dục VN như hiện nay? Thú thật, quả có những phân vân khi tôi cũng dừng lại ở câu hỏi này. Vì giải pháp cho vấn đề này lại nằm ngoài tầm tay của mỗi chúng ta.

    ĐYT

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    5 phản hồi

    Tệ nạn về giáo dục ở Việt Nam quả thật hết thuốc chữa vì nó là hệ lụy của nhiều năm dưới sự cai trị độc tài đảng trị của đảng Cộng Sản Việt Nam.

    Ở những quốc gia dân chủ và tự do như Đài Loan, Nam Hàn, Singapore, Ấn Độ, họ có những chính sách đúng đắn và những người lãnh đạo tài giỏi và đức độ nên hệ thống giáo dục rất tốt đẹp và thành công. Đó là nguyên nhân chính yếu đã làm cho những đất nước nầy tiến bộ nhanh chóng và bền vững.
    Chúng ta ai cũng biết rằng sở dĩ họ có những chính sách đúng đắn và những người lãnh đạo tài giỏi là vì sự thanh lọc tự nhiên của hệ thống đa nguyên và đa đảng. Còn ở Việt Nam, thì những người bất tài với một chính sách sai trái vẫn luôn tồn tại vì không ai có thể tố cáo hay truất phế họ được. Như trường hợp của ông Nguyễn Thiện Nhân, cựu bộ trưởng bộ giáo dục, đã không làm tròn nhiệm vụ của mình và làm cho nền giáo dục VN ngày càng thê thảm, nhưng ông ta lại được thăng chức lên làm phó thủ tướng thay vì phải chịu trách nhiệm trước nhân dân.

    Chỉ có một cách duy nhất để đất nước thoát ra cái cảnh "rối như tơ vò" của nền giáo dục là mỗi người dân không ngồi yên chấp nhận và than van, mà hãy mạnh dạn đứng lên đòi sự thay đổi. Chỉ có sự thay dổi cơ chế toàn diện thì mới mong một sự tốt đẹp cho nền giáo dục VN nói riêng và cho tương lai đất nước nói chung.

    Cụ Hồ nêu lên 3 thứ hỏng làm cả xã hội hỏng. Vậy ai làm 3 thứ ấy hỏng, tức là làm cả xã hội hỏng? Chính cụ và những người kế tục sự nghiệp của cụ chứ còn ai. Cụ nêu 3 thứ hỏng và cụ làm hỏng, vậy cụ vĩ đại ở chỗ nào? Có một điều nổi bật nước ta khác các nước là các nước thì thi đua với nhau để phát triển, còn nước ta thì kìm hãm phát triển để giữ vững chế độ. Trước kia thì CS dùng lương thực làm vũ khí đối với dân, tức là thời kỳ bao cấp, có rem phiếu, con người dùng 80% thời gian vào việc lo cái ăn, rồi công nông hóa trí thức, hàng năm sinh viên cứ phải về nông thôn gặt lúa giúp dân hoặc cán bộ thì đi lao động công ích. Các nước khác thì lại trí thức hóa người lao động bằng các hình thức khuyến khích học tập để nâng cao trình độ. Đây cũng thuộc về giáo dục. Còn trong các trường thì thầy phán trò nghe, phán đúng cũng nghe, phán sai cũng cứ phải nghe. Có khi trò thắc mắc, thầy không giải thích được thì thầy lại còn kết tội trò, thế thì khuyến khích độc lập tư duy thế nào được. Xin lấy thí dụ cụ thể: trong giờ triết học, thầy giảng Mác nói về giai cấp như sau: người ta ăn ở thế nào thì người ta suy nghĩ thế vậy, người công nhân có tinh thần cách mạng cao. Trò hỏi: Thế các ông quan chức đi ô tô, ở nhà lầu, ăn sung mặc sướng thì có tinh thần cách mạng như công nhân không? Thầy bí, cả lớp cười, anh trò đưa ra câu hỏi bị đánh giá về tư tưởng. Thôi thế thì lần sau thầy nói sao nghe vậy, qua quít cho xong, nghĩ làm gì cho nặng óc, miễn sao đủ điểm để lên lớp là được. Hiện nay có nhiều vấn đề lý thuyết mâu thuẫn với lý thuyết và lý thuyết mâu thuẫn với thực tế, thầy cũng bí, thế thì thầy cũng mất cả hứng thú giảng dạy, còn trò thì chán ngắt. Lại còn tình trạng diễn đạt mâu thuẫn, kiểu sai lo gíc làm teo cả tư duy. Đọc sách thì thấy trước kia người Pháp phê phán người da đen diễn đạt như thế là phi lô gíc, tức là trình độ tư duy kém phát triển, thì có thời chính ta lại giáo dục lối tư duy kém phát triển ấy, thí dụ: nước ta độc lập...do Liên xô lãnh đạo. Ta còn giáo dục cả những cái dở hơi dở hồn khác, dẫn chứng thì nhiều lắm. Rồi có cái hôm qua học thì thôm nay phải quên đi vì sai. Nhớ lại có hồi học 9 quy luật kinh tế XHCN, nay có ai nhắc lại nữa đâu...

    Trích dẫn:
    Chỉ nhớ điều Bác Hồ đã nói là xã hội có 3 thứ là giáo dục, y tế và pháp luật hỏng thì cả xã hôi hỏng. Cả 3 thứ này trong xã hội ta hỏng rồi và ngày càng hỏng nặng, chính những người trong các ngành này đã phát hiện ra.

    Thật tiếc quá Bác Hồ đã không dạy tiếp điều cần phải làm khi xã hội bị hỏng. Dường như Bác chỉ nói (đại khái) "nếu chính phủ làm hại dân thì dân có quyền đuổi chính phủ", nhưng với người lập ra chính phủ và chỉ đạo cho nó thì sao? Cái siêu chính phủ ấy mới chính là kẻ làm hại dân. Như thế nó xứng đáng tiếp tục giữ vị trí ăn trên ngồi trước không?

    Thật đáng tiếc! Ước gì Bác Hồ sống lại làm một cuộc Cải cách ruộng đất, í quên, cải cách đảng ta bằng cách đem bọn chóp bu ra pháp trường. Xong rồi Bác chuyển sang từ trần tiếp, chứ nếu Bác sống lâu hơn sẽ lại "ngựa quen đường cũ".

    Cái nội dung giáo dục như thế nào thì tôi không dám bàn đến, điều này phải để các nhà giáo dục, các giáo sư tiến sĩ cho ý kiến, nhưng còn về chuyện xẩy ra đối với những ai có con cái đến trường từ lớp 1 đến đại học thì thật đáng phàn nàn. Nhiều khi đi dự các buổi họp phụ huynh học sinh thì tôi thấy hình như nhà trường bây giờ biến thành các cửa hàng bán chữ. Thầy chẳng ra thầy, cô chẳng ra cô mà chỉ là những robot đòi thu tiền. Sở dĩ có hiện tượng này cũng nên thông cảm vớí các thầy cô là lương chẳng ra lương, thế là thầy cô thay cho sáng kiến cải tiến giáo trình giáo án bằng cách nghĩ ra cách thu tiền của phụ huynh học sinh, kiểu người nọ ăn quẩn của người kia. Các thầy cô tưởng phụ hunh ai cũng giầu có. Học sinh tiểu học được nhà nước quy định miễn đóng học phí nhưng nhà trường bầy ra đủ mọi thứ phí và quỹ. Tổng kết lại có đến 13 khoản thu, mỗi khoàn thì không nhiều lắm, nhưng tổng các loại thì phụ hunh học sinh méo cả mặt. Có nhà trường còn lấy quy định của địa phương bắt phụ huynh đóng tiền. Buổi họp nào cũng phải đóng tiền, lúc thu tiền thì giáo viên tránh mặt mà để cho đại diện phụ huynh lên làm việc. Chán quá, sao nhân cách ông thầy bây gìờ lại bé nhỏ thế? Học thêm bây giờ hầu như là nghĩa vụ của học sinh và là cách cải thiện của giáo viên. Nếu trong nền giáo dục mà thầy không ra thầy, trường không ra trường mà biến thành cửa hàng bán chữ chứ không "bán" đạo đức và nhân cách thì làm sao đào tạo ra lớp người toàn diện về trí đức thể mỹ? Ngành giáo dục lại còn sáng tạo ra cái gọi là triết lý giáo dục, bàn cả nhiều ngày mà chưa thấy ai công bố cái triết lý này nó như thế nào? Còn cái cần là phương pháp giáo dục mà các nước hay nói đến thì lại chẳng thấy nhà giáo nào lên tiếng. Sao vậy? Các thầy giảng dạy mà không biết phương pháp giáo dục con người ra sao ư? Hay là chính các thầy cũng không được học về vấn đề này. Chỉ nhớ điều Bác Hồ đã nói là xã hội có 3 thứ là giáo dục, y tế và pháp luật hỏng thì cả xã hôi hỏng. Cả 3 thứ này trong xã hội ta hỏng rồi và ngày càng hỏng nặng, chính những người trong các ngành này đã phát hiện ra. Thầy giáo trường này có con học trường khác thì lại kêu trường khác sao thu nhiều khoản thế? Loạn giá loạn lương, loạn tiền, nay thêm loạn thu tiền ở trong ngành giáo dục là ngành đào tạo ra các ngành khác.

    Đau lòng quá khi con mình học thêm cả quảng đời thơ dại . Càng quặn thắt hơn khi đa phần trẻ em Việt Nam như thế. Ai chịu trách nhiệm vấn đề nầy : Đảng ; Chính phủ hay Quốc hội ? Đau đớn thay cho cả thế hệ tương lai . Rồi lịch sử sẽ phán quyết .Độc quyền, Độc Đảng ,Độc tài. chết càng sớm càng tốt . Ôi thương đau quá VN ơi .