Andreas Lorenz - Cuộc Cách mạng châu Á (phần 5)

  • Bởi Admin
    23/11/2011
    0 phản hồi

    Andreas Lorenz<br />
    Ba Cơ dịch

    Chương III: Máu xanh và nhạc đỏ

    Những ông chủ mới của Trung Quốc và nỗi sợ hãi trước mùi hương của hoa lài

    Phù điêu bằng kim loại với nhà chọc trời và cần cẩu trang trí cho các bức tường của Sảnh Thượng Hải trong Đại hội đường Nhân dân. Được khắc là các biểu tượng của Chủ nghĩa Tư bản: dấu hiệu của đồng Dollar, Yen và Euro. Tụ họp ở đấy là 72 đại biểu của thành phố cảng Thượng Hải, những người đã đến đây nhân dịp Đại hội Đảng lần thứ 17 của những người Cộng sản Trung Quốc.

    Vào ngày 19 tháng 10 năm 2007 họ tranh luận về bản báo cáo của tổng bí thư Hồ Cẩm Đào, và họ làm điều đó theo thứ bậc nghiêm ngặt: các cán bộ quan trọng ngồi ở hàng đầu trong những chiếc ghế bành rộng. Ở hàng thứ nhì là những chiếc ghế bành hẹp hơn cho các đồng chí ít quan trọng hơn. Tất cả đều mang cặp da đen có hình búa liềm. Người phục vụ trong bộ quần áo màu tím châm thêm nước nóng.

    Đại hội Đảng là một sự kiện chính trị quan trọng ở Trung Quốc. Chúng xác định đường hướng cho năm năm kế tiếp và thay đổi nhân sự ở cấp cao. Đại hội Đảng lần thứ 17 mang lại cho nhà báo Trung Quốc và nước ngoài một cái gì đó mới mẻ. Chúng tôi được phép cùng tham dự một vài cuộc họp của các đoàn đại biểu tỉnh trong các gian sảnh được đặt theo tên của các tỉnh. Nhân viên giữ trật tự trong bộ com lê đen chỉ đường đi. Tôi bước trên những tấm thảm màu đỏ rượu vang qua những hành lang trống rỗng, qua một bức tranh treo tường khổng lồ với một mặt trời đang cháy rực để nắm bắt lấy cơ hội hiếm có, quan sát các cán bộ ở khoảng cách gần, những người ngoài ra lại e ngại giới công chúng – như người lãnh đạo Đảng tại Thượng Hải thời bấy giờ là Tập Cận Bình. Chính trị gia này đang trên con đường thăng tiến. Trong mùa xuân năm 2008 ông trở thành Phó Chủ tịch nước và được xem là người kế thừa của nhà lãnh đạo Nhà nước và Đảng Hồ Cẩm Đào.

    Các cuộc thảo luận trong Sảnh Thượng Hải diễn ra theo sơ đồ cố định: đầu tiên, những người phát biểu ca ngợi bài diễn văn “chỉ đạo” của tổng bí thư và cố đưa vào càng nhiều khẩu hiệu chính trị càng tốt: “Lý thuyết Đặng Tiểu Bình”, “tư tưởng quan trọng của Ba Đại Diện” và “phương án phát triển trên cơ sở nhận thức khoa học” – những công thức mà ĐCS dùng chúng để biện hộ cho sự thay đổi ý thức hệ của họ. Ví dụ như ẩn phía sau “Lý thuyết Đặng Tiểu Bình” là sự rời bỏ đấu tranh giai cấp và các cải cách kinh tế, sau “Ba Đại Diện” ngoài những điều khác là sự thu nhận doanh nhân, tư nhân vào Đảng.

    Rồi họ trình bày công việc của họ, ví dụ như “những tiến bộ trong chuẩn bị cho Expo 2010 ở Thượng Hải”.

    Cứ như thế hai giờ đồng hồ. Không một ai ngắt lời, không một ai phản đối, không một ai tra hỏi, không một ai vỗ tay. Sự kiện dai nhách như câu khẩu hiệu của Đại hội Đảng: “Giương cao ngọn cờ vĩ đại của Chủ nghĩa Xã hội mang đặc sắc Trung Quốc và đấu tranh cho chiến thắng mới trong công cuộc xây dựng to lớn một xã hội thịnh vượng căn cơ”.

    Tập, người tròn trịa và rất, rất trầm tĩnh, không lắng nghe các đồng chí của ông ấy, những người ca ngợi bản báo cáo của tổng bí thư Đảng hết lần này đến lần khác. Trong lúc đó ông ấy lật xem trong một quyển sách nhỏ. Thế nào đi nữa thì ông ấy cũng biết người của mình đang nói gì, có lẽ là ông ấy còn thông qua chúng trước đó nữa.

    Sau hai giờ, nhà báo chúng tôi được phép đặt câu hỏi. Với một giọng nói trầm và oanh oanh, Tập nói về đầu tư, tổng sản phẩm nội địa, lương đang tăng lên. Ngôn ngữ cử chỉ của ông ấy là ngôn ngữ của một đài tưởng niệm, ông ấy chắp tay nghiêm – một ác mộng cho tất cả các nhiếp ảnh gia.

    Bên Sảnh Liêu Ninh cũng giống như ở chỗ của những người Thượng Hải. Người ta nhìn thấy Lý Khắc Cường ở đấy, thời đấy là bí thư của vùng công nghiệp Đông Bắc này. Mùa Xuân năm 2013, ông sẽ được phép trở thành thủ tướng.

    Lý trông giống như một phiên bản trẻ hơn của người lãnh đạo Đảng họ Hồ, mang một cái kính to và ngồi như đã đóng băng lại trong chiếc ghế bành của ông ấy. Khác với Tập, ông ấy trông có vẻ quan tâm và ghi chép lại khi đồng chí của ông ấy lại trình ra thêm một con số thắng lợi.

    Thế hệ thứ 5

    Năm 2012 lại sẽ có thêm một Đại hội Đảng nữa, lần thứ 18 trong lịch sử của ĐCS. Đến lúc đấy, một phần lớn lãnh đạo cấp cao sẽ được thay thế. Người đàn ông có lẽ sẽ là người nắm quyền lực của Trung Quốc là một cán bộ mà bạn bè gọi là “cực kỳ tham vọng”: Tập Cận Bình, người mà chúng ta đã gặp trong Sảnh Thượng Hải, hiện giờ là Phó Chủ tịch nước và là Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương. Ông là con trai của người cựu du kích quân cộng sản và sau này là phó thủ tướng Tập Trọng Huân và do đó là một hoàng tử. Tập lớn lên trong vòng che chở của giới lãnh đạo cao nhất. Tuy vậy, khi còn trẻ, ông ấy đã trải qua những vực sâu của “Cuộc Cách mạng Văn hóa Vô sản Vĩ đại”, cái mà người thành lập nhà nước Mao Trạch Đông đã khởi động để trừ khử địch thủ trong hàng ngũ Đảng.

    Cha của Tập vào tù, người con trai, mới 15 tuổi, phải về nông thôn làm ruộng trong tỉnh Thiểm Tây. “Nhiều ý tưởng thực dụng của tôi có gốc rễ của nó trong thời gian này. Nó luôn luôn ảnh hưởng đến tôi”, ông nói sau này.[1]

    Vào đầu những năm 70, nhiều hoàng tử đã có thể bỏ lại cuộc sống nông dân cực nhọc ở lại sau lưng mình và quay trở về Bắc Kinh, Tập cũng vậy. Nhưng trong khi có những thanh thiếu niên nào đó không còn muốn biết gì về chính trị nữa thì ông chọn một con đường khác. “Ông ấy quyết định sống sót bằng cách trở thành đỏ hơn đỏ”, một người quen tường thuật lại cho các nhà ngoại giao Mỹ.[2]

    Mặc dù Đảng đã quẳng cha của mình vào tù, Tập trở thành đảng viên của ĐCS. Trong khi bạn bè của ông ngốn ngấu văn học phương Tây, Tập học đại học về Marx và tham gia một Ủy ban Cách mạng Công Nông Binh. Trong số những hoàng tử thời đấy có một bí mật mở là Tập nhận bằng đại học đầu tiên về “Chủ nghĩa Marx” nhờ vào phòng đọc sách thì ít mà nhiều hơn là nhờ vào thực tiễn.

    Năm 1979, Tập học đại học thật sự – tại Đại học Thanh Hoa nổi tiếng ở Bắc Kinh. Ông ghi danh học Hóa và Chủ nghĩa Marx, sau đấy điều kỳ lạ là ông ấy có bằng tiến sĩ luật. Sau khi học đại học, Tập trở thành người lính, ông phục vụ như là thư ký trong văn phòng của Ủy ban Quân ủy Trung ương ở Bắc Kinh, ở cấp bậc nào vẫn còn là điều bí mật. Sau đấy, ông sẽ tiếp nhận những nhiệm vụ quân sự như là một cán bộ tỉnh.

    Về mặt đời tư, Tập không có nhiều may mắn như thế, cuộc hôn nhân đầu tiên của ông với Kha Hiểu Minh, người con gái có học và thanh lịch của một nhà ngoại giao, đã nhanh chóng tan vỡ. Họ sống trong căn hộ của cha mẹ ông trong khu phố quan chức Nam Sa Câu ở phía tây của Bắc Kinh và “cãi nhau gần như mỗi ngày”, các nhà ngoại giao Hoa Kỳ biết được. Cuối cùng, Kha trở về Anh quốc, nơi bà đã sống một thời gian dài với bố mẹ. Tập ở lại Bắc Kinh. Sau đấy, ông kết hôn với nữ ca sĩ nổi tiếng Bành Lệ Viên, người thăng tiến lên đến thiếu tướng. Bà ấy chỉ huy đội văn công của quân đội. Một người con gái hiện đang học đại học ở Harvard dưới một tên khác.

    Chỉ có thể thăng tiến lên cao, Tập nhận ra như thế trong những năm đầu, khi ông ấy dứt ra khỏi nhóm có quyền lực ở Bắc Kinh một thời gian và thu thập kinh nghiệm ở tỉnh. Ông làm việc và thăng tiến trong các tỉnh Hà Bắc, Phúc Kiến và Chiết Giang. Phúc Kiến nằm đối diện với Đài Loan, và thuộc vào trong số những nhiệm vụ của Tập là tranh thủ các nhà đầu tư từ đảo này, điều mà ông đã hoàn thành một cách thành công. Trong vòng 17 năm, ông phục vụ trong bảy thành phố của tỉnh. Hai cán bộ được ông ấy nâng đỡ sau này bị kết án tham những, cái rõ ràng là không gây hại cho ông về chính trị.[3]

    Ở Đông Trung Quốc, Tập bị thu hút bởi Đạo Phật, khí công và võ thuật truyền thống Trung Quốc. Rõ ràng là ông tin rằng qua đấy có thể củng cố được sức khỏe và cảm thấy dễ chịu. Người ta cho rằng trong gian đoạn này của cuộc đời mình, ông còn tin vào những lực siêu tự nhiên nữa.

    Năm 2007 ông trở thành bí thư Đảng Thượng Hải, một bước to lớn trên con đường sự nghiệp. ĐCS ở đó đã rối loạn sau một xì căng đan tham nhũng. Tập thay Trần Lương Vũ, người đã chống lại các chỉ thị từ Bắc Kinh và bị cho là phải chịu trách nhiệm cho việc hơn 40 triệu Euro từ quỹ tiền hưu của Thượng Hải đã được chi ra không đúng mục đích. Trần hiện đã bị kết án 18 năm tù.

    Cái được gọi là “Băng nhóm Thượng Hải” dưới quyền của cựu tổng bí thư Đảng Giang Trạch Dân, thời đấy vẫn còn nhiều ảnh hưởng, đã gọi Tập về Thượng Hải. Vì ông ấy được xem là không tham nhũng và được trang bị cho đủ quyền lực để trừ khử những đồng chí tinh ranh ra khỏi nội bộ. Thế nhưng ông ở lại thành phố cảng và tài chính của Trung Quốc chỉ bảy tháng, sau đấy giới lãnh đạo gọi ông về Bắc Kinh. Cuối cùng thì kế hoạch công danh của Tập cũng thành công. “Ông ấy để mắt đến lần thăng tiến vào Trung Ương ngay từ ngày đầu tiên”, các nhà ngoại giao Hoa Kỳ trích dẫn nguồn của họ.

    Tập không phải là một người bay bổng về mặt trí thức, nhưng “tính toán, tự tin và tập trung”, theo một bản báo cáo của Đại sứ quán Hoa Kỳ ở Bắc Kinh – một “người thực tế” và “thực dụng”, người luôn luôn che dấu bài của mình và rồi “lạnh lùng” chơi đúng lá bài vào đúng thời điểm. Đồng thời ông ấy cũng là một con ngươi thân thiện, một người “lúc nào cũng quan tâm đến bạn”. Trong thời thanh niên, ông không bao giờ nói về giới tính kia hay về phim. Rượu và gái, cách tiêu khiển của nhiều cán bộ, không phải là việc của ông. Phụ nữ cho ông ấy là tẻ nhạt, điều này thì ông chia sẻ với cấp trên cứng nhắc của ông là Hồ Cẩm Đào.

    Chỉ duy nhất một lần là Tập gây sự chú ý với một cơn nổi giận ở nơi công cộng – khi ông phàn nàn trước các doanh nhân Trung Quốc ở Mexico trong năm 2009 về “vài người ngoại quốc bụng bự chẳng làm gì khác ngoài việc chỉ tay vào đất nước của chúng ta”. Ông thêm vào đấy: “Thứ nhất, Trung Quốc không xuất khẩu cách mạng; thứ nhì Trung Quốc không xuất khẩu nghèo đói; và thứ ba, Trung Quốc không làm những việc phi lý …”[4]

    Cho tới nay, ông không nổi bật với ý tưởng chính trị hay sáng kiến, điều đấy thì trước sau cũng không nên trong hệ thống công danh của ĐCS. Các tướng lĩnh của Quân đội Giải phóng Nhân dân đánh giá cao ông chỉ riêng vì người cha cách mạng của ông và tình bạn của ông ấy với nhà cải tổ qua đời năm 1997 Đặng Tiểu Bình. Không có gì cho thấy là Tập Cận Bình có thể sẽ trở thành một Gorbachev Trung Quốc. Ông không coi trọng các cải cách dân chủ, ông ghét cay ghét đắng việc chỉ chạy theo tiền bạc và giàu sang của nhiều người đồng hương. Dường như ông ao ước có lại thời gian ngày xưa. Khi là Hiệu trưởng Trường Đảng Trung ương, như nhiều học viên thuật lại, ông thích trích dẫn Mao. Trong lúc tiến hành tổ chức Đảng, giới lãnh đạo Đảng phải “học tập dự án xây dựng Đảng vĩ đại, cái về cốt lõi đã được tiến hành dưới sự lãnh đạo của Thế hệ Thứ nhất với đồng chí Mao Trạch Đông”, ông giảng dạy.[5]

    Nổi bật là thiện cảm của ông ấy dành cho những người “anh hùng của quần chúng” của ngày hôm qua, được tuyên truyền ca ngợi dưới thời Mao, như “người sắt” của mỏ dầu Đại Khánh hay người lính can đảm Lôi Phong. Ông tin rằng chỉ một nhóm tinh hoa nhỏ của Trung Quốc là có thể duy trì sự ổn định xã hội và dẫn dắt đất nước đến tầm vóc to lớn. Các hoàng tử là “những người thừa kế chính thống” của cuộc Cách mạng Trung Quốc, ông ấy nói.[6]

    Lúc ban đầu, người đứng đầu nhà nước và Đảng Hồ Cẩm Đào đã không chọn ông làm người kế nghiệp. Người được Hồ ưa thích là Lý Khắc Cường, người mà cũng như ông ấy đã bắt đầu sự nghiệp trong Đoàn Thanh niên Cộng sản. Thế nhưng một nhóm đồng chí cao niên, ngoài những người khác là cựu bí thư ĐCS Giang Trạch Dân, đã phản đối. Lý “không có đủ kinh nghiệm”, họ nhận xét. Người đứng đầu Đảng nhân nhượng, thay vào đó Lý sẽ là người kế nghiệp của thủ tướng Ôn Gia Bảo.

    Một cán bộ ở bước ngoặt

    Cuối năm 2010, Lý đã tập hợp nhiều quyền lực vào tay của mình. Ông ấy đồng thời là Phó Thủ tướng, Phó Chủ tịch Ủy ban Năng lượng nhà nước và là sếp của Cơ quan kiểm tra về thực phẩm. Thêm vào đó, ông ngồi trong nhóm lãnh đạo của ĐCS về tài chính và kinh tế, trong Bộ Chính trị ông chịu trách nhiệm về môi trường và y tế. Ông soạn thảo một hệ thống bảo hiểm xã hội cho cả nước và phát triển những chương trình chống thất nghiệp. Trong thời gian còn là cán bộ ở tỉnh, ông đã lo xây dựng nhà xã hội, đồng nghiệp của ông tường thuật.[7] Sau thời gian là cán bộ trong Đoàn Thanh niên Cộng sản, ông điều hành tỉnh Hà Nam còn mang nét nông thôn từ 1998 đến 2004 như là chủ tịch tỉnh trẻ tuổi nhất thời đấy. Sau đó ông là bí thư tỉnh Liêu Ninh. Nhiều nhà máy quốc doanh của nền công nghiệp nặng ngày xưa đã đóng cửa ở đây. Khác với thành viên của thế hệ lãnh đạo già hơn, cái bao gồm phần nhiều là kỹ sư, nhà địa chất học và những nhà kỹ trị khác, Lý đã học đại học tại khoa Luật của Đại học Bắc Kinh và viết một luận án tiến sĩ. Khi còn là sinh viên, như bạn học nhớ lại, ông ấy đã cổ vũ cải cách chính trị.[8] Khi sinh viên nổi dậy trên Quảng trường Thiên An Môn năm 1989, ông ấy là một cán bộ cao cấp trong Đoàn Thanh niên, người xem cuộc chóng đối đấy là “yêu nước” – và không phải như giới lãnh đạo là “phản cách mạng” – và qua đó đã đứng về phía của họ.[9]

    “Chúng ta đang đứng trước một bước ngoặt lịch sử”, ông ấy tuyên bố vào đầu năm 2010 trên Diễn đàn Kinh tế Thế giới tại Davos: “Chúng ta phải rời bỏ con đường cũ của tăng trưởng không hiệu quả và thay đổi mô hình phát triển hiện nay, cái dựa quá mức trên đầu tư và xuất khẩu.”[10]

    Thế nhưng con đường công danh của ông không trơn tru, tên của ông gắn liền với xì căng đan AIDS ở Hà Nam đã được dấu nhẹm một thời gian dài. Cuối năm 2010, giám đốc thời đấy đã mang bệnh không chữa khỏi của Viện Giáo dục Y tế, Chen Bingzhong, bước ra giới công cộng và yêu cầu Lý phải xin lỗi vì những lỗi lầm của ông ấy trong cách xử sự với những bệnh nhân AIDS. Người ta đã không nghe ông.

    Hoàng tử yêu Mao

    Một cán bộ khác đã khiến cho người ta bàn đến mình trong những năm vừa rồi: Bạc Hy Lai, thành viên của Bộ Chính trị và từ cuối năm 2007 là bí thư Đảng của Trùng Khánh, một thành phố lớn và sống động ở cạnh Trường Giang, trực thuộc trung ương. Ống ấy là người bí ẩn nhất trong tất cả họ, cũng là một hoàng tử. Cha của ông ấy là một trong số những người được gọi là “Tám người bất tử” của Đảng, một lãnh đạo huyền thoại của du kích quân thời chiến tranh chống Nhật trong những năm 30 và 40 của thế kỷ trước và đầu những năm 50 là Bộ trưởng Bộ Tài chính và sếp kế hoạch. Vào dịp Quốc hội họp hàng năm, khi người con trai bước lên những bậc thang của Nhân dân Đại hội đường, phóng viên và đội quay phim Trung Quốc hào hứng quay quanh ông ấy – một ngôi sao Pop - chính trị Trung Quốc.

    Bạc học tại khoa Sử của trường Đại học Bắc Kinh và sau đó làm việc tại Học viện Khoa học Xã hội Trung Quốc. Là thị trưởng của thành phố cảng Đại Liên ở miền Đông Bắc, ông đã nhận được điểm tốt, thành phố đã trở thành một thành phố hiện đại, dễ nhìn. Sau đó, ông đến Liêu Ninh như là bí thư Đảng, rồi bước lên thành Bộ trưởng Bộ Thương mại. Ở Bắc Kinh phải xảy ra một cái gì đó ngoài dự định, vì Bạc không được bổ nhiệm làm Phó Thủ tướng như ông đã hy vọng. Thay vì vậy, ông lại được cử về tỉnh.

    Ở Trùng Khánh, cách Bắc Kinh tròn 2000 km, rõ ràng là Bạc cần phải chứng minh rằng thành phố ở giữa Trung Quốc cũng có thể vươn lên như những thành phố lớn cạnh biển như Thượng Hải hay Quảng Châu. Vì để cho nền kinh tế tiếp tục tăng trưởng, chính phủ Bắc Kinh phải công nghiệp hóa các vùng đất nội địa, Trùng Khánh phục vụ như điểm khởi đầu cho chính sách “Phát triển miền Tây”. Bạc tự chứng tỏ mình là một bí thư Đảng được ưa thích. Ông ấy để cho xây nhà ở rẻ tiền, thương lượng với những người lái taxi đình công. Ông ấy coi trọng an ninh. Ông tuyên bố sẽ cho lắp đặt 500.000 camera giám sát trong thành phố, hệ thống này được cho là đã tiêu tốn mất 2,6 tỉ dollar.[11] Bạc đặc biệt chơi lá bài Mao, mặc dù cha của ông đã ngồi tù trong thời gian Cách mạng Văn hóa và mẹ của ông được cho là còn bị Hồng Vệ Binh đánh chết nữa. Năm 2009 ông khởi động một “Chiến dịch văn hóa đỏ”: tại nhiều sự kiện, hàng nghìn người đã hát những bài ca từ thời Mao và trích dẫn từ những tác phẩm của Mao. Thêm vào đó, Bạc kêu gọi người dân gửi “thông điệp đỏ” qua điện thoại di động của họ, những thông điệp ca ngợi đất nước hay thành phố. Người ta cho rằng đã có 120 triệu tin nhắn như thế đã được gửi đi. Như Mao ngày xưa, ông chỉ thị cho nhà văn những gì mà họ cần phải viết: “Tác giả có một nhiệm vụ quan trọng, và họ phải tạo ra những tác phẩm sâu sắc hơn và cảm động hơn cho kỷ nguyên này, để khuyến khích thế hệ kế tiếp. Chỉ như thế mới có hy vọng cho con người chúng ta.”[12]

    Với một chiến dịch chống mafa, ông đã để lại nhiều ấn tượng hơn là với lần cổ vũ cho nghệ thuật xã hội chủ nghĩa. Hội Tam Hoàng kiểm soát ngoài những cái khác là các doanh nghiệp xe buýt và bất động sản. Ai đứng cản đường họ đều bị nguy hiểm đến tính mạng. Trên 3400 người đã vào tù dưới thời Bạc, người đã mang sếp cảnh sát riêng của ông ấy từ Bắc Kinh về, trong số đó có những trùm băng đảng và cán bộ đã trở thành triệu phú như cựu Phó Cảnh sát và sếp của Tư pháp, Wen Qiang. Chín người bị kết án tử hình, tuy vậy các luật sư hoài nghi rằng mọi việc đều hợp pháp tại những phiên tòa đóng kịch này.

    Trong tháng 12 năm 2010, Bạc ở Trùng Khánh tiếp đón chuyến đến thăm của một hoàng tử khác: Tập, người được chỉ định làm tổng bí thư. Có một liên minh cho tương lai được tạo ra ở đó hay đấy chỉ là một cuộc thanh tra thường kỳ? Thế nào đi nữa thì Tập cũng ban phép lành cho chính sách của người đồng chí của ông ấy: “Đảng bộ Trùng Khánh đã chiến thắng lớn trong công cuộc bảo đảm những quyền cơ bản và lợi ích của quần chúng”, ông ấy nhận xét. “Chiến dịch Chống Hội Tam Hoàng được người dân yêu thích và đã mang lại nhiều niềm vui cho trái tim của con người”.

    Và: “Hát những bài ca đỏ, nghiên cứu các tác phẩm của Mao … và phổ biến ngôn từ (Mao) – điều đấy đã lắng sâu vào trong trái tim của con người và rất đáng để được khen ngợi.”[13]

    Luật sư biến mất

    Hai hoàng tử yêu thích Mao và một nhà kỹ trị siêng năng – họ đại diện cho một nhóm tinh hoa mới, sẽ dẫn Trung Quốc đi vào tương lai. Dường như cả ba đều không đáng giá cao việc tự do hóa nền chính trị. Nhưng có lẽ vẫn còn một nhà cải cách nữa đang chờ đợi ở hậu trường? Ngay cả khi không phải là một người triệt để như Gorbachev, có lẽ là một người ít nhất là thử nghiệm một cách can đảm hơn những đổi mới về chính trị? Trong những cuộc nói chuyện của tôi với các chuyên gia ở châu Á, tôi thường hay nghe được quan điểm này vào đầu 2011: “Cuộc cách mạng Hoa Lài ở Bắc Phi cho thấy rằng không có gì là không thể cả, cả ở châu Á và ngay cả ở Trung Quốc cũng không.”

    Vì thế mà chúng ta hãy chìm vào bầu không khí đang thống trị ở Trung Quốc cho tới mùa Xuân 2011. Các lãnh tụ cũ và mới bị thúc đẩy bởi ý muốn mang đất nước trở lại tầm vóc to lớn xưa cũ. Họ, và cả nhiều người dân nữa, cảm nhận lịch sử của Trung Quốc như là một lịch sử của sự sỉ nhục. Trong sách giáo khoa, phim truyền hình nhiều tập và viện bảo tàng của họ, lúc nào họ cũng được gợi nhớ rằng trong thế kỷ 19 các thế lực thuộc địa đã chiến thắng Trung Quốc trong Chiến tranh Thuốc phiện và đã thâm nhập vào sâu trong lục địa của vương quốc thời đấy. Sau Đệ nhất thế chiến, năm 1919 ở Versailles phe chiến thắng đã giao một phần của tỉnh Sơn Đông không phải về cho người Trung Quốc mà là cho người Nhật. Bắt đầu từ 1931 người Nhật chiếm nhiều phần rộng lớn của Trung Quốc.

    ĐCS tăng cường mặc cảm nạn nhân này. Họ cần nó cho sự hợp pháp hóa riêng của họ. Chỉ họ, họ giải thích cho thần dân của họ, mới có thể dẫn đất nước đến sức mạnh và niềm tự tin và đặt nó vào trong một tình trạng mà nó không còn bị đẩy qua đẩy lại như một thằng bé yếu ớt trên sân trường. “Không có Đảng thì đã không có Trung Quốc mới”, ngay từ nhỏ người Trung Quốc đã hát như thế rồi.

    Thế nhưng có một mâu thuẫn kỳ lạ lộ ra: các chính trị gia của ĐCS xuất hiện ra bên ngoài càng tự tin thì ở bên trong họ lại càng lo lắng. Một dấu hiệu rõ ràng cho việc này là cung cách đối xử cứng rắn với những người có suy nghĩ khác. Danh sách của các luật sư, các nhà hoạt động vì quyền công dân, nhà báo và nhà bảo vệ môi trường đã biến mất ngày một dài ra. Những người kiến nghị và những người làm cho họ khó chịu đều không có phán xét của tòa án mà rơi vào trong những cái được gọi là “nhà tù đen” do cảnh sát và cán bộ dựng lên bất hợp pháp, vào trại cải tạo hay trong nhà thương điên. Luật phát là vũ khí của nhà nước nhiều hơn là sự bảo vệ trước sự độc đoán của nó. Năm 2001 luật sư Cao Trí Thịnh tường thuật lại cho các nhà báo rằng cảnh sát đã tra tấn ông trong nhà giam. Cho tới mùa xuân 2001 ông biến mất không để lại một dấu tích.

    Người thân thuộc, những người muốn kiểm tra xem tại sao lại có nhiều trường học đổ sập xuống như thế trong trận động đất ở Tứ Xuyên năm 2008, hoặc đi tìm những kẻ chịu trách nhiệm cho vụ sữa bột nhiễm độc hóa chất melamin, cũng đều chịu rủi ro tù đày. Lời lên án trong những trường hợp như thế là “xúi giục chống phá nhà nước” hay “gây nguy hại cho hòa bình xã hội”

    Số phận của tác giả và triết gia Lưu Hiểu Ba đã gây chấn động khắp thế giới, người năm 2010 đã nhận Giải Nobel Hòa bình. Cuối năm 2009 Tòa án Nhân dân Trung thẩm Thứ nhất ở Bắc Kinh đã kết án ông 11 năm tù. “Tội phạm” của ông: ông đã viết chín bài luận văn “với mục đích gian trá”, nhưng đặc biệt là đã cùng thảo Hiến chương 08, cái lan truyền đi trong Internet và nhanh chóng được tròn 10.000 người ký tên.

    Rằng tự do ngôn luận đã được bảo đảm trong Hiến pháp Trung Quốc, các thẩm phán phục vụ cho ĐCS không quan tâm đến điều đó, các tác phẩm của Lưu đã “vượt qua” tất cả các ranh giới, họ nhận xét. “Không ai có thể ngăn chận niềm mong muốn có được tự do”, Lưu đã kiên định đáp lại trong bài phát biểu bảo vệ mà ông đã không được phép đọc nhưng được bạn bè công bố sau đấy trong Internet.

    Hiến chương 08 không yêu cầu quyết phải lật đổ ĐCS, nhưng yêu cầu một nền “dân chủ dựa trên luật pháp”. Các tác giả ủng hộ một biến đổi thận trọng và “một chính phủ hiện đại mà trong đó tam quyền phân lập được bảo đảm. Thuộc vào trong đó là tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự do tụ họp, tự do thành lập hiệp hội, tự do chọn nơi cư ngụ, tự do đình công, biểu tình và phản đối …”

    Tin tức về Giải Nobel Hòa bình lúc đầu bị dẹp yên trong báo chí và rồi phải được đưa ra như một bằng chứng cho thái độ chống Trung Quốc của nước ngoài. Vợ của người nhận giải biến mất vào trong quản thúc tại gia.

    Các nhà kiểm duyệt ở Bắc Kinh và ở các tỉnh giám sát ngày đêm báo chí, truyền thanh, truyền hình và Internet, để các thông tin không ưa thích đừng lan truyền đi. 350 triệu “thông tin có hại” – bao gồm bài viết, hình ảnh và video – đã bị xóa cho đến tháng 11″, trưởng phòng thông tin của hội đồng nhà nước đã báo cáo trong tháng 12 năm 2011. Thuộc trong số đó tất nhiên không chỉ là nội dung chính trị mà còn cả nội dung khiêu dâm.[14]

    Một thỏa thuận không được viết ra

    Trung Quốc tạo cực. Chính khách, khoa học gia và nhà báo nước ngoài thường được xếp vào một trong hai phe: những cái được gọi là Panda-Hugger hay China-Basher (những kẻ ôm gấu trúc và những người căm thù Trung Quốc). Đặc trưng của bên này: họ luôn luôn thổ lộ sự thông hiểu cho chính sách của chính phủ, nhấn mạnh đến những tiến bộ trong các thập niên vừa qua, khám phá ở ĐCS ý chí muốn cải cách chính trị, chỉ đến lịch sử lâu đời và nền văn minh đáng khâm phục của đất nước này và thích giải thích cách cư xử kỳ lạ của các chính trị gia với những đặc tính về văn hóa. Thế giới phải cố gắng hiểu Trung Quốc hơn nữa, những người ôm gấu trúc yêu cầu. Đặc biệt là phải làm tất cả mọi việc để người Trung Quốc đừng bị mất mặt.

    Người căm thù Trung Quốc ngược lại cho rằng ĐCS là một liên minh bí mật, tương tự như mafia, tổ chức chẳng hề nghĩ gì khi giam cầm những người mang tư tưởng phê phán và đánh cắp ý tưởng của đối tác kinh doanh nước ngoài để rồi lại đẩy họ ra khỏi nước. Quân đội tăng cường vũ trang, điều theo quan điểm của họ chứng minh rằng những câu kể lể về “vươn lên trong hòa bình” chỉ là tuyên truyền nhảm nhí mà thôi.

    Sự thật nằm ở đâu đó giữa những cực này và thỉnh thoảng là ở các tận cùng của chúng. Thêm vào đó, những người đầy quyền lực của ĐCS không chỉ tự thể hiện mình như những người đại diện cho đảng của họ mà là còn cho toàn quốc gia Trung Quốc nữa. Những ai hoài nghi chính sách của họ phải dự tính rằng mình sẽ bị công kích là chống Trung Quốc, chống yêu nước hay còn là muốn lật đổ nữa.

    Giới trung lưu mới của Trung Quốc đến một lúc nào đó sẽ yêu cầu quyền cùng quyết định nhiều hơn nữa, nhiều kiểm tra hơn và một nền báo chí tự do hơn, người ta cho là như thế, ĐCS sẽ không thể tránh né được việc một ngày nào đó phải nới lỏng chế độ của họ và chấp nhận cho người dân có được những quyền cơ bản của dân chủ. “Biến đổi thông qua tiếp cận” hay “Biến đổi thông qua thương mại” là câu khẩu hiệu của chính khách và doanh nhân Đức. Phương án này đã hoạt động thành công trong Liên bang Xô viết.

    Không thể được, những người bi quan phản đối, và chắc là họ đúng: Trung Quốc khác với Liên bang Xô viết. Cấu trúc cơ bản của một xã hội dân sự là cần thiết cho một biến đổi ở Trung Quốc, những cấu trúc mà hiện giờ ĐCS đang cố bóp chết chúng từ trong trứng nước. Trong mùa xuân 2011, dường như những thế lực đã thắng thế, những thế lực muốn ngăn chận bằng mọi giá sự tự do hóa, như việc bắt giam nghệ nhân nổi tiếng Ải Vị Vị cho thấy.

    Trung Quốc trong tương lai sẽ ra sao? Ba kịch bản:

    Kịch bản lạc quan: Đất nước này trở thành một nền dân chủ ổn định. Vì giới trung lưu tăng lên, ngày càng có nhiều nông dân bỏ nông thôn đi vào thành thị. Chẳng bao lâu nữa mỗi một người Trung Quốc sẽ thu nhập trên 6000 dollar một năm. Con số của các phong trào tự phát tư nhân và những nhóm quyền lợi có tổ chức độc lập (những cái được gọi là tổ chức phi chính phủ) tăng lên, vì không có họ thì chính phủ không còn có thể giải quyết hết tất cả các vấn đề xã hội đa dạng. Một ngày nào đó ĐCS sẽ không còn có khả năng che dấu sự bất đồng trong nội bộ của họ dưới sự lãnh đạo tập thể được nữa. Phe phái hình thành như thế – và cuối cùng là đảng.

    Kịch bản đen tối: người nghèo càng nghèo hơn, người giàu giàu hơn. Ngày càng có nhiều người cảm nhận họ là những người thua cuộc trong những cải cách. ĐCS không còn kiểm soát tham những được nữa, cái càng làm cho người dân thêm tức giận. Thêm vào đó, chính phủ không có khả năng giải quyết nạn thất nghiệp đang tăng lên. Trong một tương lai không quá xa, tròn 955 triệu người sẽ ở trong độ tuổi lao động (năm 1995 là 732 triệu), tất cả họ đều hy vọng có được một công việc làm tốt. Các vấn đề môi trường ngày càng trầm trọng thêm. Hàng triệu người, bị xua đuổi đi bởi hạn hán và ngập lụt, kéo nhau đi khắp nước tìm nước sạch, không khí sạch và lương thực thực phẩm sạch. Giới lãnh đạo của ĐCS, cán bộ của cái được gọi là thế hệ thứ sáu, không có đủ khả năng. Hỗn loạn xẩy ra, những cuộc nổi dậy làm rung chuyển đất nước, tỉnh ly khai, một dòng người tỵ nạn chảy qua châu Á.

    Kịch bản trung hòa: tất cả sẽ cứ như hiện nay. Trung Quốc vẫn tiếp tục được dẫn dắt bởi một nhóm tinh hoa, những người thành công trong việc nhanh chóng phản ứng với những tình huống mới – nếu cần thì với sức mạnh của những nòng súng. Không có một lựa chọn khác với ĐCS. Giới trung lưu không quan tâm đến tam quyền phân lập mà quan tâm đến việc giữ nguyên tình trạng hiện nay, cho tới chừng nào mà họ vẫn còn có cơ hội gửi con cái họ đi học trường tốt, đi nghỉ mát mỗi năm một lần, mua cho mình một căn hộ. Họ tiếp tục thỏa hiệp với giai cấp chính khách đang thống trị để chống lại những yêu cầu và mong muốn của người dân nghèo chiếm đa số, muốn có một phần lớn hơn nữa trong chiếc bánh của sự thịnh vượng. Họ muốn ngăn chận không cho Trung Quốc lại rơi vào những hỗn loạn của cuộc Cách mạng Văn hóa, hay lại còn bị điều khiển bởi công nhân và nông dân như ngày xưa dưới thời Mao Trạch Đông.

    Trở lại hiện tại: nhân danh “ổn định” và “xã hội hài hòa”, ĐCS đang đi trên một con đường nhiều rủi ro: họ trấn áp những tranh luận quan trọng và trấn áp quan niệm của người dân về tương lai của đất nước họ. Tại những cuộc xung đột sắc tộc, họ đỗ lỗi cho nước ngoài về những vấn đề mà thật sự là do trong nước gây ra.

    Ví dụ Tây Tạng và Tân Cương: những người lãnh đạo ĐCS không cho phép người dân sống ở đấy tranh luận công khai về những khó khăn của họ, về cuộc đi tìm sự nhận dạng của họ và những tưởng tượng của họ về cuộc sống của họ trong xã hội Trung Quốc. Trong bầu không khí đấy, những vấn đề bình thường trở thành hết sức là chính trị. Phê phán chính sách giáo dục cho các sắc tộc thiểu số, một chính sách giáo dục bị tranh cãi, là không thể. Ai mặc dù vậy vẫn mở miệng đều bị nguy hiểm sẽ vào tù như người có chủ trương ly khai hay còn là kẻ khủng bố nữa. Qua đó, chính trị gia Trung Quốc đã gieo mầm cho những cuộc nổi loạn mới, có lẽ còn dữ dội hơn nữa.

    Công thức ảo thuật 70/30

    Trung Quốc đang phải chịu đựng một chỗ yếu khác – cách xử sự với quá khứ. Người đàn ông mà chân dung của ông ấy được treo từ nhiều thập niên nay ở cổng Thiên An Môn và nhiều tấn bi kịch đã diễn ra nhân danh ông ấy vẫn còn được tôn sùng xưa cũng như nay: Mao Trạch Đông. Lý thuyết của ông ấy có tầm cỡ hiến pháp, chân dung của ông ấy đập vào mắt trên tất cả các tờ tiền giấy từ một nhân dân tệ cho tới 100 nhân dân tệ.

    Từ những năm 50, hàng triệu người trong nước Cộng hòa Nhân dân đã trở thành nạn nhân của những cuộc đấu tranh ý thức hệ và của những dự án điên rồ. Chịu trách nhiệm cho việc đấy là đảng mà ngày nay đang dẫn dắt vận mệnh của đất nước này. Chỉ 30 phần trăm các việc làm của Mao là sai, Đặng Tiểu Bình tuyên bố sau cái chết của Mao năm 1976 – phần còn lại được xem là o.k. Ai hoài nghi sự phán xét này, nói quá to về diễn biến của thời đấy, nghiên cứu quá tỉ mỉ về các nguyên nhân, hỏi xoáy quá sâu vào trách nhiệm, người đấy đặt dấu hỏi về quyền lực của ĐCS và trong trường hợp xấu nhất thì làm nguy hại đến tự do của mình.

    Nhưng một xã hội có thể tiến bước vào tương lai khi nó nhắm mắt hoàn toàn trước những đoạn đen tối trong lịch sử của nó hay không? Tôi cho là không. Một ngày nào đó nó sẽ bị những con ma của quá khứ bắt kịp.

    Sau lần nhìn vào nội bộ bây giờ chúng ta hãy quan sát xem Trung Quốc đối xử với thế giới bên ngoài ra sao. Trung Quốc tác động ra bên ngoài như thế nào – nhẹ nhàng hay hung hăn? Nó muốn đạt đến những gì, ngăn chận những gì? Chắc chắn một điều: từ 2009 Trung Quốc xuất hiện ngày càng tự tin hơn – và đôi khi đã làm cho láng giềng gần xa lo sợ. Chương kế tiếp bàn về chính sách đối ngoại của Bắc Kinh.

    ______________________

    [1] Wong, Ansfield: “In China, Hu’s successor is being quietly groomed”, New York Times, 23/01/2011

    [2] “Roter als rot” ["Đỏ hơn đỏ"], trong “Die enthüllte Supermacht – Amerikas Geheim-Depeschen” ["Siêu cường quốc bị lột trần – Những điện tín bí mật của Mỹ"] SPIEGEL Special Số 1, Tháng 12 năm 2010.

    [3] Wong, Ansfield: “In China …” New Yourk Times, 23/01/2011

    [4] Như trên.

    [5] Xinhua 8 tháng 9 năm 2010. Nhân dân Nhật báo, 10/09/2010

    [6] “Roter als rot” ["Đỏ hơn đỏ"], trong “Die enthüllte Supermacht – Amerikas Geheim-Depeschen” ["Siêu cường quốc bị lột trần – Những điện tín bí mật của Mỹ"] SPIEGEL Special Số 1, Tháng 12 năm 2010

    [7] Chen Li: “China’s Team of Rivals”, Foreign Policy, March/April 2009

    [8] Xem “Die enthüllte Supermacht – Amerikas Geheim-Depeschen” ["Siêu cường quốc bị lột trần – Những điện tín bí mật của Mỹ"] SPIEGEL Special Số 1, Tháng 12 năm 2010

    [9] Richard Spencer: “Tiananmen Generation could not rule China”, The Telegraph, 11/10/2007

    [10] “Chinese Leader Offers a Glimpse of the Future”, New York Times, 28/01/2010

    [11] “Chongqing-SW China mega-city building huge security system”, AFP 08/03/2011

    [12] Zhang Wen, http://chinageeks.org

    [13] Willy Lam: “Heir apparent showing his stripes”, Asia Times, 22/12/2010, http://www.atimes.com/atimes/China/LL22Ad01.html

    [14] Kathrin Hille: “Chinese Intenet censors boast of good year”, Financial Times, 30/10/2010

    Chủ đề: Thế giới

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi