Mô hình Trung Quốc: Đối thoại giữa Francis Fukuyama và Trương Duy Vi (2)

  • Bởi Admin
    08/11/2011
    6 phản hồi

    Bản dịch của Phạm Gia Minh

    Francis Fukuyama là thành viên cao cấp Olivier Nomellini, thuộc Viện nghiên cứu các vấn đề quốc tế Freeman Spogli, Đại học Stanford, đồng thời là tác giả các cuốn sách nổi tiếng “Sự cáo chung của Lịch sử”; “Con người cuối cùng và cội nguồn của các trật tự chính trị”. Trương Duy Vi (张维为, Zhang Weiwei) là giáo sư tại Đại học Ngoại giao và Quan hệ Quốc tế Genève (Thụy Sĩ), thành viên cao cấp tại Viện Xuân Thu (Chungqiu) và giáo sư thỉnh giảng của Đại học Phục Đán, Trung Quốc. Ông cũng là tác giả của cuốn sách “Làn sóng Trung Quốc: sự trỗi dậy của một nhà nước văn hiến ”. (Chú thích của THD: Trương Duy Vi từng là người thông dịch cho Đặng Tiểu Bình khi Đặng sang Mỹ)

    Trương Duy Vi: Trong phần trình bày của mình, TS Fukuyama đã nêu lên bốn vấn đề có liên quan tới mô hình Trung Quốc, cụ thể là tính giải trình và chịu trách nhiệm, pháp quyền, “ngụy vương” và tính bền vững. Tôi muốn được đáp lại quan điểm của TS Fukuyama.

    Những gì mà Trung Quốc đã và đang làm quả thực rất đáng quan tâm. Có lẽ Trung Quốc ngày nay là một phòng thí nghiệm lớn của thế giới về cải cách chính trị, kinh tế, xã hội, và luật pháp. Điều mà TS Fukuyama nói đã làm tôi liên tưởng tới cuộc đàm luận với tổng biên tập tờ báo Đức Die Zeit tháng 2 vừa rồi. Chủ đề lúc đó cũng là mô hình Trung Quốc. Sau chuyến thăm Thương Hải gần đây, ông tổng biên tập tờ báo đã có cảm nhận rằng có rất nhiều điểm tương đồng giữa Thượng Hải và New York. Trong mắt ông ta Trung Quốc có vẻ như đang bắt chước mô hình Mỹ. Thậm chí ông ta đã đặt câu hỏi: “phải chăng không có mô hình Trung Quốc mà chỉ có mô hình Mỹ?” Tôi khuyên ông ta nên quan sát Thương Hải kỹ hơn và hiểu thành phố sâu sắc hơn. Một người quan sát cẩn thận sẽ thấy rằng Thương Hải đã vượt New York trên nhiều phương diện.

    Thượng Hải không chỉ có hạ tầng “cứng” tốt hơn New York, chẳng hạn như tàu điện cao tốc, đường ngầm, sân bay, cảng và nhiều phương tiện phục vụ thương mại mà còn cả hạ tầng “mềm” nữa. Tuổi thọ trung bình ở Thương Hải cao hơn ở New York từ 3 đến 4 năm, tỷ lệ tử vong trong trẻ sơ sinh ở Thương Hải thấp hơn ở New York. Thương Hải là nơi an toàn hơn nhiều để các cô gái có thể đi dạo trên phố vào nửa đêm. Thông điệp mà tôi gửi tới cho học giả Đức là chúng tôi đã học nhiều điều ở Phương Tây và sẽ vẫn tiếp tục học trong tương lai, nhưng có một sự thật là chúng tôi đã nhìn xa hơn cả mô hình cả của Mỹ và phương Tây. Trong một chừng mực nào đó, chúng tôi đang tìm tòi các hệ thống chính trị, kinh tế, xã hội, và luật pháp cho thế hệ kế tiếp. Trong quá trình đó, những vùng đã phát triển cao hơn của Trung Quốc như Thương Hải sẽ đóng vai trò tiên phong dẫn đầu. Còn bây giờ tôi muốn chia sẻ ý kiến của tôi trước những mối nghi ngại của GS Fukuyama về mô hình Trung Quốc.

    Thứ nhất, nói về tính giải trình và chịu trách nhiệm như GS Fukuyama đã tranh luận thì đây chính là hình thức dân chủ nghị viện đa đảng ở Phương Tây. Từng sinh sống ở Phương Tây hơn 20 năm, tôi cảm thấy rõ hơn bao giờ hết rằng tính giải trình và chịu trách nhiệm chính trị hầu như không hiệu quả. Nói một cách thẳng thắn, theo quan điểm của cá nhân tôi thì hệ thống chính trị Mỹ có cội rễ từ thời kỳ tiền công nghiệp hóa cho nên nhu cầu cải cách chính trị ở Mỹ cũng cấp thiết như ở Trung Quốc, nếu như không nói là nhiều hơn. Sự phân quyền trong lĩnh vực chính trị nói riêng đã tỏ ra kém hiệu quả để giải quyết các vấn đề của xã hội Mỹ ngày nay. Thực tế là hệ thống đó đã bất lực không thể ngăn cản cuộc khủng hoảng tài chính gần đây. Tôi cho rằng xã hội hiện đại có lẽ cần những hình thức kiểm tra và đối trọng. Cần những đối trọng giữa các lĩnh vực chính trị, xã hội và vốn tư bản chứ không chỉ riêng một lĩnh vực chính trị. Sự phân quyền ở Mỹ có những nhược điểm của nó. Như GS Fukuyama đã phát biểu, có những nhóm lợi ích bất di bất dịch như các tổ hợp công nghiệp-quốc phòng sẽ không bao giờ từ bỏ quyền lợi của mình, và như vậy sẽ ngăn chặn các sáng kiến cải cách mà Mỹ đang cần.

    Tôi cho rằng tính giải trình và chịu trách nhiệm mà Trung Quốc đang thực hiện bao trùm nhiều lĩnh vực rộng lớn hơn ở Mỹ. Cuộc thử nghiệm ở Trung Quốc bao gồm cả một loạt các lĩnh vực như kinh tế, chính trị và pháp luật. Chẳng hạn, chính quyền các cấp của chúng tôi đều có ban hỗ trợ phát triển kinh tế và tạo việc làm. Cán bộ của ban sẽ không được thăng chức nếu nhiệm vụ không hoàn thành. Tôi đã đọc bài báo của Paul Krugman, nhà kinh tế đã từng đoạt giải Nobel, trong đó ông viết rằng tăng trưởng kinh tế và việc làm hầu như ở mức “chết” – con số 0 trong 10 năm qua ở Mỹ. Tuy nhiên không một huyện, tỉnh, thành phố nào của Trung Quốc trong suốt hai thập niên qua lại phải ghi nhận một kỷ lục nghèo nàn như vậy. Trái lại, thành tựu kinh tế trên toàn Trung Quốc rất ấn tượng. Điều này củng cố thêm cho thực tiễn của Trung Quốc về tính giải trình và chịu trách nhiệm trong kinh tế. Tất nhiên chúng tôi cũng có những vấn đề riêng của mình.

    Cũng tương tự đối với tính giải trình và chịu trách nhiệm trong chính trị và luật pháp. Chẳng hạn như chúng tôi đang tiến hành đối thoại ở quận Jingan ở Thượng Hải, đó là một quận kiểu mẫu của thành phố. Năm ngoái xảy ra một vụ hỏa hoạn thiêu rụi cả một tòa nhà chung cư trên địa bàn quận dẫn đến kết cục là khoảng 20 quan chức cấp quận thuộc các ban ngành có liên quan đã bị trừng phạt vì tội vô trách nhiệm hoặc sơ xuất trong công vụ. Đó là hiện thực của tính giải trình và chịu trách nhiệm trong chính trị và luật pháp ở Trung Quốc.

    Tương phản với những gì ở Trung Quốc, cuộc khủng hoảng tài chính tại Mỹ đã làm cho các công dân Hoa Kỳ mất từ 1/5 tới 1/4 tài sản của mình. Đã 3 năm trôi qua nhưng đâu có ai ở Mỹ bị quy trách nhiệm về chính trị, kinh tế hay pháp lý. Để góp phần làm cho tình hình tồi tệ thêm, các nhà tài phiệt – những nghi phạm đã gây nên cuộc khủng hoảng tài chính lại được trọng thưởng hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu Đôla. Tuy nhiên điều làm tức giận công chúng Mỹ và cả Tổng thống Obama là những khoản tiền thưởng đó vẫn tiếp tục được trao cho các ông trùm tài phiệt đó theo điều khoản hợp đồng pháp lý mà họ đã ký kết.

    Điều này làm tôi nhớ tới vấn đề thứ hai liên quan tới khái niệm pháp quyền mà GS Fukuyama đã nêu lên. Chúng tôi xúc tiến pháp quyền ở Trung Quốc, bởi vậy trên thực tế có rất nhiều thứ cần được cải thiện. Tuy nhiên tôi cho rằng có một vài nguyên lý cơ bản trong triết học truyền thống của chúng tôi vẫn giữ nguyên giá trị và còn phù hợp. Chẳng hạn, khái niệm truyền thống về chữ “Thiên” hay “Thiên đàng- Trời” với ý nghĩa là lợi ích cốt lõi và lương tâm trong xã hội Trung Quốc. Đó là điều không được vi phạm. Ở Trung Quốc luật pháp được áp dụng nghiêm chỉnh trong 99.9% các trường hợp, chúng tôi chỉ dành một không gian nhỏ, nơi mà các giải pháp chính trị trong khuôn khổ pháp quyền vẫn được áp dụng trong khi “thiên” hay các lợi ích cốt lõi và lương tâm của xã hội bị xâm hại. Nói cách khác, cách thưởng tiền của phố Wall như đã nêu trên không bao giờ có thể xảy ra ở Trung Quốc. Bởi vậy chúng tôi cố gắng phá vỡ sự cân bằng giữa pháp quyền và “thiên”. Đó là cái mà Trung Quốc muốn tìm kiếm cho chế độ pháp lý trong tương lai. Nếu không, chúng tôi sẽ trở thành nạn nhân của cái được gọi là chủ nghĩa tuân thủ pháp luật thái quá rất có thể gây tổn hại cho một xã hội phức tạp và lớn như Trung Quốc.

    Về vấn đề “ngụy vương” đã có ngay lời giải. Theo ước tính sơ bộ của tôi trong lịch sử có cả “ngụy vương” và “minh vương” thì ít ra cũng có tới 7 triều đại kéo dài được hơn 250 năm. Nói cách khác, đó là quãng thời gian dài hơn cả toàn bộ lịch sử Hoa Kỳ. Đúng ra thì toàn bộ lịch sử cận đại của Phương Tây mới chỉ được khoảng hai- ba trăm năm nhưng đã chứng kiến nào là chế độ nô lệ,chủ nghĩa phát xít, vô số xung đột và hai cuộc thế chiến.

    Theo quan điểm của tôi, sự đổi mới thể chế chính trị của Trung Quốc hiện nay đã giải quyết dứt điểm vấn đề “ngụy vương”. Điều đầu tiên và trước hết, lãnh đạo cao cấp của Trung Quốc được chọn lựa theo phẩm chất, công trạng mà không theo “cha truyền con nối”. Thứ hai là, nhiệm kỳ công tác được quy định nghiêm ngặt, lãnh đạo tối cao không phục vụ quá 2 nhiệm kỳ. Thứ ba là, lãnh đạo theo nguyên tắc tập thể, có nghĩa là không cá nhân lãnh đạo nào có thể đi quá lệch khỏi sự đồng thuận của nhóm. Cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng, tuyển chọn người tài là một truyền thống lâu đời ở Trung Quốc và các nhà lãnh đạo cao cấp hoặc các ủy viên thường trực Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc được bầu chọn với tiêu chí thông thường là đã phải qua hai nhiệm kỳ là chủ tịch tỉnh hoặc bộ trưởng.

    Như các bạn biết, không hề dễ dàng để lãnh đạo một tỉnh ở Trung Quốc, thường có tầm cỡ của 4 tới 5 quốc gia Châu Âu. Hệ thống này có thể có những nhược điểm nhưng có một điều chắc chắn rằng với hệ thống tuyển chọn nhân tài đó thì Trung Quốc khó có thể lại bầu ra một lãnh đạo tầm cỡ quốc gia bất tài như George W. Bush hoặc Naoto Kan ở Nhật Bản. Thực ra, tôi không quan tâm đến vấn đề “ngụy vương” ở Trung Quốc bằng vấn đề “George W. Bush” ở Mỹ.

    Nếu hệ thống chính trị Hoa Kỳ vẫn sẽ như hôm nay thì tôi thực sự lo rằng Tổng thống Mỹ sắp tới sẽ còn bất tài hơn cả George W. Bush. Với tư cách là một siêu cường, các chính sách của Mỹ có ảnh hưởng toàn cầu cho nên một sự thiếu vắng lãnh đạo hay tính giải trình và chịu trách nhiệm ở Mỹ sẽ có thể gây nên những hậu quả nghiêm trọng. Tôi muốn nghe quan điểm của GS Fukuyama về vấn đề “George W. Bush”. Tổng thống Bush đã điều hành đất nước tồi nên Mỹ đã suy thoái mạnh sau tám năm cầm quyền. Ngay cả một đất nước như Hoa Kỳ cũng không thể chịu đựng nổi thêm tám năm suy thoái nữa.

    Về tính bền vững của mô hình Trung Quốc, trong cuốn sách mới đây của tôi nhan đề “Làn sóng Trung Quốc”, tôi đã đưa ra luận điểm rằng Trung Quốc là một nhà nước văn hiến có một không hai, với logic và chu kỳ phát triển riêng của mình. Bởi thế cho nên ý tưởng về các “triều đại” là rất có ích ở đây. Một triều đại hưng thịnh ở Trung Quốc thường kéo dài từ 200 đến 300 năm, có khi lâu hơn và logic này đã được kiểm chứng trong 4000 năm qua. Từ viễn cảnh đó thì Trung Quốc hiện nay mới đang ở giai đoạn đầu của một chu kỳ đi lên. Đó cũng là lý do vì sao tôi lại lạc quan về tương lai của Trung Quốc đến vậy.

    Sự lạc quan của tôi còn có chỗ dựa là khái niệm “khí ” hay còn gọi là xu hướng chủ đạo là thứ mà rất khó quay ngược lại, một khi đã được bắt đầu. Xu hướng phát triển được khởi đầu ở Nhật bản nhờ cải cách của Minh Trị vào cuối thế kỷ 19, trong khi đó Trung Quốc đã không làm được điều này do sức ỳ bên trong quá lớn, tức là “âm khí” vượng. Ngày nay “vận khí “hay xu hướng chủ đạo mới đã được bắt đầu và tạo được đà mạnh mẽ sau 3 thập kỷ cải cách và mở cửa. Xu thế chủ đạo này khó có thể bị đảo ngược cho dù vẫn có những làn sóng ngược chiều. Vận khí này đang định hình xu hướng chủ đạo đại chu kỳ phát triển của Trung Quốc. Điều không hay là có nhiều học giả Phương Tây không hiểu điều này nên đã đưa ra những dự báo bi quan về một sự “sụp đổ” của Trung Quốc từ 20 năm nay. Thay vào sự sụp đổ của Trung Quốc thì chính những dự báo đó đã sụp đổ. Một số người Trung Quốc trong nước vẫn còn nghiêng về lập trường bi quan này, nhưng tôi nghĩ rằng lập trường đó cũng sẽ “sụp đổ” mà không phải đợi tới 20 năm nữa.

    GS Fukuyama có nhắc tới sự quá lệ thuộc của mô hình Trung Quốc vào thương mại. Quả thực Trung Quốc phụ thuộc nhiều vào ngoại thương, thế nhưng sự phụ thuộc đó hơi bị thổi phồng. Ngoại thương chiếm một tỷ trọng lớn GDP nếu tính theo tỷ giá hối đoái chính thức. Thế nhưng ngoại thương được tính theo US$, phần còn lại của GDP thì lại được tính theo Nhân dân tệ được định giá thấp hơn thực tế. Do vậy, theo tôi thì sự phụ thuộc vào ngoại thương bị đánh giá quá cao so với thực tế.

    Nhìn về tương lai thì có thể nhu cầu nội địa của Trung Quốc sẽ lớn nhất thế giới. Quá trình đô thị hóa Trung Quốc cho tới năm 1998 còn chưa được khởi động. Nhưng từ nay trở đi sẽ có tới 15-25 triệu dân cư chuyển ra thành thị hàng năm ở Trung Quốc. Một mức độ đô thị hóa chưa từng có trong lịch sử loài người sẽ tạo ra nhu cầu khổng lồ của thị trường nội địa, theo ước tính sẽ còn lớn hơn cả nhu cầu gộp lại của toàn bộ các nước phát triển trong tương lai.

    Nếu nói về sự tôn trọng các giá trị cá nhân, tôi không nghĩ là có sự khác biệt lớn giữa Trung Quốc với phần còn lại của thế giới. Mục tiêu cuối cùng thì đâu cũng vậy, đều là tôn trọng và bảo vệ những giá trị và quyền con người. Nhưng sự khác biệt chính là ở phương tiện để đạt mục tiêu đó. Trung Quốc có truyền thống triết lý riêng tương phản với triết lý về cá nhân ở Phương Tây và cách tiếp cận của Trung Quốc dựa trên truyền thống của mình mang lại những kết quả tốt hơn để khuyến khích các giá trị và quyền con người.

    Tôi mô tả vấn đề này qua ví dụ về các cách tiếp cận khác nhau giữa Đặng Tiểu Bình và Mẹ Teresa. Cách của Đặng đã giúp cho gần 400 triệu người Trung Quốc thoát cảnh nghèo đồng thời mang lại giá trị cũng như quyền con người,chẳng hạn: họ có thể xem TV, lái xe trên đường cao tốc, lướt Internet hay Blog để bình luận về đủ mọi vấn đề. Thế nhưng ở Ấn Độ, dù bằng phương pháp cá nhân của Mẹ Teresa đã có rất nhiều người đã được giúp đỡ và Mẹ được vinh dự nhận giải Nobel về Hòa bình, nhưng bức tranh về đói nghèo ở Ấn Độ vẫn không thay đổi nhiều.

    Tôi muốn đề cập tới sự tham gia của công chúng vào quá trình ra quyết định. Quả thực tôi rất hy vọng là GS Fukuyama sẽ có cơ hội nghiên cứu trên thực địa tại Trung Quốc. Vậy quá trình ra quyết định một cách dân chủ được tiến hành như thế nào ở Trung Quốc?. Cho phép tôi đưa ra một ví dụ, ở Trung Quốc cứ 5 năm một lần chúng tôi lại xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế quốc dân. Đó là một quá trình kết tinh của hàng chục ngàn đợt góp ý, thảo luận trên mọi cấp độ trong xã hội Trung Quốc. Theo tôi, đó mới thực sự là một quá trình ra quyết định dân chủ, có thể bảo đảm chất lượng cho các quyết định. Sự chênh nhau giữa Phương Tây và Trung Quốc nhìn theo góc độ này, chân thành mà nói, là rất lớn. Theo thiển ý của tôi thì Trung Quốc đã đạt tới “mức sau đại học” còn Phương Tây có thể còn đang “học đại học” hoặc thậm chí còn đang “ở cấp độ trung học”, nếu lấy việc này để làm cơ sở so sánh.

    Những bất ổn ở Trung Đông, thoạt nhìn có thể nghĩ là người dân theo đuổi tự do. Thế nhưng một trong những nguyên nhân gốc rễ của vấn đề, theo tôi hiểu lại không nằm ngoài lĩnh vực kinh tế. Tôi đến Cairo 4 lần. Hai mươi năm trước thành phố này tụt hậu khoảng 5 năm so với Thương Hải, còn giờ đây sự chênh lệch là 40 năm. Một nửa số người độ tuổi thanh niên thất nghiệp. Nếu không nổi loạn thì họ còn biết làm chi đây?

    Quan sát tình hình Trung đông đã đưa tôi tới kết luận rằng, trong khi có nhiều người ở Phương Tây ăn mừng Mùa xuân A rập thì đừng quá lạc quan. Tôi hy vọng rằng khu vực này sẽ ổn thỏa nhưng sẽ khó khăn trước mắt và Mùa xuân Ả rập ngày hôm nay có thể sẽ biến thành mùa đông Ả rập không lâu nữa với việc quyền lợi của Hoa Kỳ sẽ bị suy yếu.Tình hình ở khu vực không khá hơn Trung Quốc hồi cách mạng Tân Hợi 1911 bởi một giai đoạn hỗn loạn kéo dài sau đó. Trung đông còn phải đi qua một con đường dài và chúng ta hãy đợi và thấy điều gì sẽ tới.

    (còn tiếp)

    Nguồn: The China Model: A Dialogue between Francis Fukuyama and Zhang Weiwei, New Perspective Quarterly, Fall 2011

    Chủ đề: Thế giới

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    6 phản hồi

    Mô hình dân chủ kiểu phương Tây, cái được cho là ưu việt hơn mô hình toàn trị, đã bộc lộ (từ lâu) những nhược điểm không thể khắc phục. Phải chăng đã đến lúc cho một mô hình mới?

    Trích dẫn:
    xã hội hiện đại có lẽ cần những hình thức kiểm tra và đối trọng. Cần những đối trọng giữa các lĩnh vực chính trị, xã hội và vốn tư bản chứ không chỉ riêng một lĩnh vực chính trị. Sự phân quyền ở Mỹ có những nhược điểm của nó. Như GS Fukuyama đã phát biểu, có những nhóm lợi ích bất di bất dịch như các tổ hợp công nghiệp-quốc phòng sẽ không bao giờ từ bỏ quyền lợi của mình, và như vậy sẽ ngăn chặn các sáng kiến cải cách mà Mỹ đang cần.

    TQ và VN hiện nay cũng chỉ có những nhóm lợi ích bất di bất dịch, có khác gì ?

    "xã hội hiện đại có lẽ cần những hình thức kiểm tra" + có hiệu quả thì điều này luôn đúng nhưng không dễ thực hiện. Bằng chứng là các chính phủ luôn che giấu những con số xấu và phù phép để nó trở thành đẹp. Hy Lạp là một ví dụ
    Ở VN nghiêm trọng hơn là nếu muốn thực hiện thì đụng chạm đến cơ cấu, cơ chế của đảng và dễ dàng bị quy chụp phản động

    Một Trương Duy Vi kiêu căng, chỉ mới sống ở Tây Phương hơn 20 năm mà đã coi như là biết hết rồi! Còn phách lối cho là Trung Quốc đã đi tới mức "hậu đại học" trong khi Âu Mỹ chỉ đang ở ĐH hoặc TH! Quá buồn cười! Mấy anh đại Hán là thế đấy - không thể thua thiên hạ được - dù là hầu như tất cả đã học từ Âu Mỹ, nhưng phải cho "bọn Tây Phương biết là chúng tao là thứ thông minh nhất thiên hạ, đã là bậc thầy cả Á Châu hơn 2 nghìn năm nay"!

    Tôi chỉ nói một điều đơn giản: Một xã hội có khả năng tồn tại lâu dài có thể do nhiều lý do khiến nó sống lâu, nhưng không có nghĩa là nó là hay nhất, tốt nhất, và chắc chắn cũng chưa hẳn là văn minh nhất. Vì trong sinh vật học, nhiều loài vật đã sống như ngay từ lúc có sự sống, nhưng nó không phải là loại 'tiến bộ' nhất!

    Những người "cuồng" như ông Vi này - cũng như những kẻ cuồng tín với chủ nghĩa CS - không thể dùng lý trí mà "giải" được một sớm một chiều, nhất là khi đụng tới tự ái dân tộc của họ. Cho nên tôi không buồn viết biện luận về những sai lầm của ông ta! Họ sẽ chỉ được thuyết phục khi thực tế sụp đổ trước mắt thôi!

    Đau khổ thay cho thế giới, nhất là những nước láng giềng như VN, sẽ phải lãnh chịu những hậu quả thật ngông cuồng của người Tàu trong tương lai!

    Trích dẫn:
    Những bất ổn ở Trung Đông, thoạt nhìn có thể nghĩ là người dân theo đuổi tự do. Thế nhưng một trong những nguyên nhân gốc rễ của vấn đề, theo tôi hiểu lại không nằm ngoài lĩnh vực kinh tế.

    Cái này, lĩnh vực kinh tế, là đương nhiên vì nó là nhu cầu cơ bản của con người. CN Mác chẳng phải viết chuyện cổ tích "làm theo khả năng hưởng theo nhu cầu" đấy thôi

    Bài này hay nhưng tôi e rằng ít người đọc vì không đánh trúng thị hiếu đám đông

    Quan sát và Lập luận của cả hai chuyên gia đều có tầm cao và rộng, rất bổ ích cho người đọc. Cảm ơn DL vì hai bài này.

    Tuy nhiên, theo tôi, cả Fukuyama và Trương Duy Vy đều dường như xem nhẹ vấn đề tố chất của các hiện tượng, hành vi, chính sách, thể chế xã hội và từng cá nhân cơ bản làm nên và/của hai mô hình xã hội TQ và Mỹ.

    Một bên là cơ cấu nhân quyền-dân chủ của Mỹ, đạt quyền lợi cá nhân là cơ bản để xây dựng và bảo vệ quyền lợi cộng đồng. Trên cơ sở đó thể chế chính trị, vần đề lãnh đạo, đường lối kinh tế đều thể hiện tương đối minh bạch và các hạn chế của nó cũng rất rò ràng.

    Một bên là cơ cấu độc đảng trị của TQ, với mọi hình thái, hành vi đều bị cưỡng ép, hình thức, phần nhiều đều là gian dối, giả tạo về những mục tiêu và kết quả không trung thực...tạo nên bộ khung-mô hình xã hội trên các cá nhân "có tài" nhưng đạo đức giả, đa nghi lần nhau và luôn sợ hãi chính tổ chức của mình, luôn toan tính bè phái.

    Mô hình thứ nhất, với giới hạn của trí thức con người và tính người nói chung, sẽ còn gặp nhiều khó khăn trong phát triển, nhưng tính bền vững cao, không thấy khả năng se sụp đổ trong tương lai gần của thế kỷ 21 này

    Trong khi đó, mô hình TQ có khả năng phát triển nhanh tiếp tục, nhưng nguy có đổ vỡ rất cao do chất lượng con người không trung thực và ít tính người, chất lượng xã hội (nhân quyền, văn hóa, tôn giáo và môi trường) thấp. Sự sụp đỏ của TQ sẽ là tất yếu trong tương lai rất gần là vì cái chất gượng ép và gian dối của cả xã hội đó sẽ không gánh đỡ nổi cái xã hội bị lật ngược quyền lợi trên đảng dưới dân. Khi nào chuyện đó xảy ra? Chư tới 1 thế hệ tiếp theo nữa thôi.

    JLT

    Bài hay, cảm ơn Phạm Gia Minh và dân luận.

    Theo ước tính sơ bộ của tôi trong lịch sử có cả “ngụy vương” và “minh vương” thì ít ra cũng có tới 7 triều đại kéo dài được hơn 250 năm. Nói cách khác, đó là quãng thời gian dài hơn cả toàn bộ lịch sử Hoa Kỳ. Đúng ra thì toàn bộ lịch sử cận đại của Phương Tây mới chỉ được khoảng hai- ba trăm năm nhưng đã chứng kiến nào là chế độ nô lệ,chủ nghĩa phát xít, vô số xung đột và hai cuộc thế chiến