Mẹ Thứ - Anh hùng hay Nạn nhân?

  • Bởi Admin
    27/09/2011
    6 phản hồi

    Bùi Hồng Hải

    Chuyện làm tượng đài

    Những ngày này, dư luận trong và ngoài nước đang sục sôi trước việc tỉnh Quảng Nam quyết định phê duyệt tăng chi phí xây dựng tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng tại núi Cấm, xã Tam Phú, thành phố Tam Kỹ, tỉnh Quảng Nam lên đến 410 tỉ đồng (tăng dự toán lần thứ 2).

    Đã có rất nhiều nhà Văn hóa, nhà văn, các họa sĩ, nhà điều khắc và đông đảo dư luận nhân dân đưa ra nhiều ý kiến xung quanh việc này, hầu hết đều bày tỏ sự không đồng tình với việc xây dựng tượng đài với vô số các lý lẽ thuyết phục: Năng lực xây dựng tượng đài ở Việt Nam, đặc biệt là các tượng lớn có tính sử thi, khả năng thi công đảm bảo vĩnh cửa, chống các tác động của thời tiết. Các vấn đề về kiến trúc, thẩm mỹ của Tượng đài cũng đang gây tranh cãi trong các nhà chuyên môn (hầu hết đều chê xấu hoặc nghi nghờ khả năng thành công...), hoặc đơn giản là chi phí quá lớn…

    Người viết bài này đồng ý với kết luận của một nhà chuyên môn và một nhà văn hóa:

    Nhà điêu khắc Phạm Trung, trưởng ban điêu khắc hiện đại, Đại học Mỹ thuật Hà Nội: “Với hình thức làm tượng đài ngày càng phóng to về quy mô, bảo thủ về hình thức và kỹ thuật, tiêu tốn ngày càng nhiều tiền mà lại lồng ghép nhiều công năng trái chiều.... thì đó sẽ là một sự thất bại về mặt nghệ thuật của VN. Tượng mẹ VN là ví dụ chung cho sự thất bại này”.

    Còn Nguyên Ngọc, một nhà văn hóa lớn có rất nhiều duyên nợ với Quảng Nam thì nói thẳng: “Nên dừng lại. Dẫu đã dấn vào đến mức nào đó cũng nên có quyết định sáng suốt và dũng cảm, tránh những hậu quả khôn lường về rất nhiều mặt.

    Còn các chính trị gia, ngoại trừ ông Đinh Hải, Giám đốc sở văn hóa-Du lịch Quảng Nam và vài quan chức tỉnh này là công khai lên tiếng ủng hộ dự án (đương nhiên), hầu hết lại đang hoàn toàn im lặng? chúng ta có thể hiểu được sự im lặng của họ.

    Ở đây, tôi muốn bàn đến một vấn đề khác, chúng ta sẽ nhìn nhận và ứng xử với nỗi đau và mất mát của một bà mẹ Việt Nam trong cuộc chiến vừa qua.

    Anh hùng?

    Với Mẹ Thứ hay bất kỳ người phụ nữ nào, chẳng có thể có nỗi bất hạnh nào lớn hơn khi mất chồng, 9 người con, 1 rể, hai cháu ngoại. Chắc chắn Bà là một trong số những bà mẹ bất hạnh nhất trong số hàng trăm nghìn bà mẹ VN đã mất người thân của mình trong cuộc chiến tranh vừa qua. Nói khác đi, Bà chính là nạn nhân tiêu biểu trong số hàng triệu nạn nhân nói chung trong đó có các bà mẹ Việt Nam đã phải gánh chịu khi cuộc chiến tranh đi qua.

    Vậy Bà có Anh hùng không?, tôi không khẳng định (hay phủ nhận) việc đó bởi không biết được các hành động tham gia trực tiếp của Bà vào cuộc chiến. Nhưng chắc chắn, việc gọi bà là Bà mẹ Việt Nam anh hùng, theo quan điểm chế độ, là dựa trên những mất mát người thân của các Bà mẹ trong chiến tranh làm tiêu chuẩn theo qui định của nghị đinh 176/CP ngày 29-10-1994. (http://thuvienphapluat.vn/archive/Nghi-dinh/Nghi-dinh-176-CP-thi-hanh-Phap-lenh-Quy-dinh-danh-hieu-vinh-du-Nha-nuoc-Ba-me-Viet-Nam-anh-hung-vb38881t11.aspx)

    Việc đánh giá là một Bà mẹ là Bà mẹ Việt Nam anh hùng hay không dựa trên nghị định trên xem ra rất không ổn, cả về phương diện học thuật (ngôn từ) hay đạo đức.

    Theo quan niệm chung, Anh hùng được hiểu là những người có tài năng hoặc hành động hoặc đóng góp nổi bật, thường trong chiến tranh, cho đất nước họ (hoặc nhà cầm quyền đương quyền), ví dụ anh Hùng Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung… Tuy vậy, anh hùng cũng mang mầu sắc phe phái, chính tà. Theo quan điểm như vậy, chỉ có những người (anh hùng) ở phía chính nghĩa mới thực sự được coi là anh hùng. Lịch sử hơn 2000 năm của Việt Nam với hàng trăm cuộc chiến tranh và xung đột với các nước lân bang hoặc nội chiến cũng không để lại thực sự nhiều anh hùng.

    Những người cũng có đóng góp rất lớn cho đất nước nhưng ở các lĩnh vực khác: Người viết sử (Lê Văn Hưu, Ngô Thì Sỹ), nhà thơ - văn hóa (Nguyễn Trãi, Nguyễn Du…), lương y (Lê Hữu Trác…) và rất nhiều danh nhân trong các lĩnh vực khác thì thường không gọi là anh hùng.

    Trên phương diện đạo đức, việc một bà mẹ mất những đứa con của mình trong bất kỳ cuộc chiến nào cũng là điều đau khổ và hoàn toàn không mong muốn. Việc chia sẻ, bù đắp những nỗi bất hạnh của họ là điều nên làm. Nhưng việc cộng số người con (hoặc chồng, hoặc bản thân) hy sinh để công nhận thành Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Còn các bà Mẹ khác cũng mất chồng, con, nhưng chưa đủ để trở thành Mẹ Việt Nam anh hùng, do không may có số con chết trận quá ít hoặc không động viên (hay ép buộc) đủ để các con ra mặt trận (để chết trận) nhiều hơn nữa, chắc cũng cảm thấy tiếc? Việc này cũng chẳng khác nào việc ca tụng câu truyện truyền thuyết trong chiến tranh về việc bà mẹ (chắc cũng anh hùng?) bóp mũi con đến chết để tránh bị lộ khi đang ở dưới hầm bí mật.

    Hay nạn nhân?

    Cuộc chiến tranh Việt Nam rõ ràng đã để lại những di hại thảm khốc cho hàng triệu người Việt Nam ở cả hai phía.

    Chiến tranh Việt Nam là cuộc chiến tranh rất lớn và phức tạp, đa chiều đa kích. Các nhà sử học, nhà nghiên cứu Việt Nam và thế giới phải mất nhiều năm nữa để tìm hiểu, tranh cãi và giải mã cuộc chiến này. Ngay cả điều đơn giản nhất là tên của cuộc chiến vẫn đang là đề tài tranh cãi, “Cuộc Kháng chiến chống Mỹ cứu nước” hay “Chiến tranh Việt Nam”?. Vì vậy, khoác vai trò chính – tà của cuộc chiến cho bất kỳ một bên nào có lẽ không phải là thái độ công bằng, ít nhất vào lúc này.

    Việc công nhận mẹ Thứ như là biểu tượng của các bà mẹ Việt Nam anh hùng (phe chính nghĩa) lúc này chẳng khác nào tiếp tục lôi bà vào cuộc vào các cuộc xung đột Quốc - Cộng của người Việt trong gần suốt thế kỷ 20 và tiếp tục chưa thấy điểm dừng đến ngày nay.

    Ngoài biểu tượng tuyên truyền (chắc gì bà đã mong muốn?) của những người cộng sản, bà sẽ vô tình trở thành biểu tượng uất hận của hàng chục nghìn bà mẹ Việt Nam khác cũng có những người con là những người lính VNCH chết trận hoặc đơn giản chỉ là một nạn nhân vô tình của chiến tranh, những người mẹ đã bị xã hội bỏ rơi trong suốt 36 năm qua.

    Sự thất bại (rất có thể) của bức tượng về nghệ thuật, chính trị, tài chính… của dự án như đã từng xảy ra rất nhiều tại VN. Khi đó, bà sẽ lại vô tình, dù chắc là không muốn, trở thành đề tài đàm tiếu của xã hội truyền thông. Đã có nhiều lãnh tụ trong các nước cộng sản rơi vào tình cảnh trớ trêu như vậy.

    Tiếp tục xây dựng những tượng đài kiểu thế này, mục tiêu hòa giải dân tộc vẫn là câu chuyện của tương lai. Các Tượng đài, nếu hết lý do tồn tại, vẫn là nguyên gây tổn thương đất nước.

    Tôi không tin mẹ Thứ sẽ vui vẻ khi tiếp tục tham gia cuộc nội chiến trong lòng người Việt lúc này. Bà đã quá đủ đau khổ và trải nghiệm.

    Chỉ có cách tốt nhất để chia sẻ với những nỗi đau mà bà đã gặp phải:
    Hãy để Bà bình an bên những người thân yêu của mình.

    Bùi Hồng Hải
    25/9/2011

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    6 phản hồi

    Ở Quảng Nam có rất nhiều tượng đài xây ra rồi bỏ hoang. Nếu các bác đi theo đường bộ từ Quảng Ngãi đi ra các bác sẽ gặp huyện Núi Thành. Nhìn phía tay trái trên mỏ đá chu lai là tượng đài Núi Thành. Tượng đài này xây lâu rồi cũng to lắm và bỏ hoang mấy chục năm trời có ai làm gì đâu. Xung quanh tượng đài là nơi mà các chú mục đồng và công nhân mỏ đá Chu Lai đi cầu ( ở miền Trung ít nơi có nhà vệ sinh).

    Đi ra thêm khoảng 3km nữa là tới thị trấn Núi Thành, nhìn về phía tay phải thì có tượng đài Núi Thành 2. Nơi này là trong nội ô thị trấn Núi Thành nhưng gần sông An Tân, nên không gần nhà dân cho lắm. Tượng đài xây xong rồi bỏ hoang và cũng làm nơi nhà xí cho dân địa phương. Tối tối gió mát ra đấy ngồi trên bực thềm xi măng và ị xuống vực sông thì không có gì lí tưởng bằng.

    Do đó nếu tỉnh Quảng Nam cho xây thêm tượng đài cho mẹ Thứ ở Tam Kì nữa thì cũng là nơi lí tưởng cho dân Tam Kì và các chú mục đồng làm nơi đi vệ sinh.

    ( Em xin lỗi là tả rất thực nên nhờ dân luận đăng giúp)

    Bác viết hay, đúng là đề tài chiến tranh không bao giờ đơn giản.
    Cuộc chiến VN gây ly tán chia lìa người Việt, nên lặng thinh là hay hơn cả. Không nên xây tượng đài, kĩ niệm ngày chiến thắng nữa mà hãy im lặng

    Thế này nhá, về việc xây tượng Mẹ anh hùng, việc này đã được đưa lên tới văn phòng Tổng Bí Thư của tớ, tớ giải trình như thế này:

    1) từ trước đến nay, đã có rất nhiều tượng của Bác Hồ là cha già của dân tộc, nhưng vì chỉ có Bác không thôi nên tượng Bác rất độc thân, cô đơn, lạnh lùng. Bây giờ chẳng lẽ xây tượng Tăng Tuyết Minh, Nông thị Xuân hay ngay cả đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai cho Bác đỡ cô đơn? Làm như thế thì chẳng hợp lý chính trị gì cả. Xây tượng "mẹ" cho "cha" Hồ là phương án tối ưu, vừa hợp tình lứa đôi, vừa hợp lý Mác Lênin hơn cả.

    2) tượng Mẹ lớn nhất Đông Nam Á chỉ là bước đầu, bộ Chính Trị đã cho lên kế hoạch xây dựng 2 hệ thống tượng đá nữa. Thế này nhá, Mỹ đã cho xây Mount Rushmore National Memorial (ở Keystone, South Dakota) cho một số tổng thống của họ. Đất nước ta cũng vĩ đại không kém, nên bộ Chính Trị ta đã cho lên kế hoạch xây dựng (a) hệ thống núi Bí để tưởng niệm các đống chí tổng Bí thư bên Đảng, và (b) hệ thống núi Tướng để tưởng niệm các đống chí thủ Tướng bên nhà nước. Hai hệ thống núi Bí và Tướng phải được xây dựng vĩ đại hơn Rushmore của Mỹ, đó là mục tiêu chính trị hàng đầu mà lãnh đạo cao cấp bộ Chính Tri đã đề ra.

    3) các tượng Mẹ, hệ thống Bí và Tướng sẽ góp phần thúc đẩy các ngành xây dựng, du lịch, tạo công ăn việc làm cho nhân dân, thúc đẩy nền kinh tế địa phương và quốc gia, nâng cao Việt nam hơn hẳn Đông Nam Á và Mỹ, tối thiểu là về phương diện hình tượng.

    Thế đấy, tớ giải trình về tượng Mẹ là như thế, bây giờ tớ cần phải đi giải nữa ở quốc hội đây.

    Nếu nói đến tượng đài để mà đầu tư cho nó vài trăm tỷ vnđ!!có khoa trương hay nhằm vào mục đích gì...!??Bày và vẽ ra để có một"dự án",tiếp theo thì xôi thịt cái "dự án" đó bất kể lớn,bé,nhỏ,to..!?Miễn sao "tiền quan rủng rỉnh là được"??Xét lại cái Nghĩa Trang Biên Hòa mà xem...!!bỏ phế và chia năm xẻ bảy đất đai trên mộ người chết...!!có thấy bất nhẫn không??Trong khi tiền của do Việt Kiều đóng góp để tu sửa với ý nguyện,mục đích gì:Thiêng liêng chứ không phải vì một chế độ "ngụy"...!!Đó là cái tư duy hẹp hòi cá nhân của một thể chế XHCN ngày nay..!Vậy thì làm sao có Hòa Hợp-Hòa Giải Dân Tộc ??Người chết còn không kiêng thì nói chi đến chuyện gì to tát hơn...!!?Rõ là:Sáo rỗng đến trơ trẽn.Saigon,27/9/2011-15h20'.