Vẫn loay hoay trong "kiếp gia công"

  • Bởi Admin
    02/09/2011
    5 phản hồi

    Sản phẩm điện tử lắp ráp tại VN phải nhập khẩu gần 100% linh kiện; sản xuất trong nước chỉ có vỏ carton, xốp chèn, sách hướng dẫn... Còn dệt may có kim ngạch xuất khẩu 6 tháng đầu 2011 đạt 6,16 tỷ USD nhưng đã phải nhập tới 5,76 tỷ USD nguyên phụ liệu. Hậu quả là nền kinh tế xuất khẩu sản phẩm thô, hoặc sử dụng nhân công giá rẻ, giá trị gia tăng thấp.

    LTS: Những năm qua, các sản phẩm điện tử lắp ráp tại Việt Nam phải nhập khẩu gần 100% linh kiện; sản xuất tại Việt Nam chỉ có vỏ carton, xốp chèn, vỏ nhựa, sách hướng dẫn... Còn với ngành xuất khẩu chủ lực là dệt may, kim ngạch xuất khẩu 6 tháng đầu năm 2011 đạt 6,16 tỷ USD nhưng đã phải nhập tới 5,76 tỷ USD nguyên phụ liệu.

    Sự thiếu vắng các sản phẩm công nghiệp phụ trợ dẫn tới hậu quả là nền kinh tế chủ yếu là xuất khẩu sản phẩm thô, hoặc sử dụng nhân công giá rẻ giá trị gia tăng thấp.

    Xác định công nghiệp phụ trợ là một khâu đột phá của nền kinh tế, mới đây Thủ tướng vừa quyết định ban hành danh mục sản phẩm công nghiệp hỗ trợ trong ngành ngành dệt may, da giầy, điện tử - tin học, sản xuất lắp ráp ôtô, cơ khí chế tạo và các sản phẩm hỗ trợ cho công nghiệp công nghệ cao.

    Từ hôm nay, Diễn đàn Kinh tế Việt Nam, báo VietNamNet sẽ khởi đăng loạt bài về công nghiệp phụ trợ Việt Nam để cùng các doanh nghiệp, chuyên gia nhà quản lý nhìn thẳng vào thực trạng, đi tìm nguyên nhân và đề xuất các giải pháp để phát triển. Mời quý độc giả theo dõi và gửi phản hồi về [email protected].

    "Từ năm 2001 đến nay, chưa có một nhà cung cấp Việt Nam nào chủ động đến đặt quan hệ làm ăn với chúng tôi. Chúng tôi phải lật đi lật lại từng trang danh bạ điện thoại để tìm các nhà cung cấp", ông Sachio Kageyama, GĐ Canon Việt Nam chia sẻ tại một hội thảo về phát triển công nghiệp phụ trợ gần đây.

    Chuyện thật như đùa này tưởng chừng như chỉ có mình Canon vướng phải, nhưng theo một báo cáo của Diễn đàn phát triển Việt Nam, thì việc nhà đầu tư Nhật Bản phải sử dụng danh bạ điện thoại, mối quan hệ nhân của các nhân viên để tìm nhà cung cấp linh kiện cho họ tại Việt Nam lại khá phổ biến.

    Câu chuyện của các DN Nhật bản nói lên một điều rằng việc tìm kiếm các nhà cung cấp linh phụ kiện tại Việt Nam khó không khác gì "mò kim đáy biển".

    Trong 20 năm qua, công nghiệp Việt Nam phát triển khá nhanh, do đó, tỷ trọng của công nghiệp trong GDP đã tăng từ 23,5% năm 1990 lên trên 40% hiện nay, lượng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) vào Việt Nam lên đến hàng trăm tỷ USD. Các DN trong nước như dệt may, da giày, cơ khí, điện tử... cũng xuất khẩu hàng trăm tỷ USD hàng hoá ra nước ngoài.

    Với sự phát triển như vậy, đáng ra phải có một ngành công nghiệp phụ trợ phát triển tương xứng để thúc đẩy quá trình công nghiệp hoá, nhưng công nghiệp phụ trợ của Việt Nam lại quá yếu kém, có ngành gần như không có gì.

    Chỉ sản xuất vỏ carton, xốp chèn, vỏ nhựa...

    Có lẽ cho đến nay chỉ có công nghiệp phụ trợ trong lĩnh vực sản xuất xe máy là phát triển mạnh nhất, với khả năng đáp ứng tới 75% các linh phụ kiện tại chỗ cho các DN lắp ráp, còn lại các ngành khác rất yếu kém.

    Lỗ hổng lớn nhất phải kể đến là ngành điện tử. Theo số liệu của Hiệp hội DN điện tử Việt Nam, năm 2010 ngành điện tử Việt Nam xuất khẩu đạt 3,4 tỷ USD, nhưng nhập khẩu trên 4,6 tỷ USD. Trong số đó, nhập linh kiện về lắp ráp các sản phẩm chiếm trên 3 tỷ USD.

    Như vậy, tất cả các sản phẩm điện tử lắp ráp tại Việt Nam (dùng để xuất khẩu và tiêu thụ trong nước) phải nhập khẩu gần 100% linh kiện; các linh kiện sản xuất tại Việt Nam chỉ là vỏ carton, xốp chèn, vỏ nhựa, sách hướng dẫn...

    Trao đổi với báo VietNamNet, ông Trần Quang Hùng, Hiệp hội DN điện tử VN, thừa nhận hậu quả của việc không có ngành công nghiệp phụ trợ đã được phơi bày khá "ê chề" kể từ khi sự kiện Sony ngưng hoạt động sản xuất tại VN. Mất hơn 10 năm nhưng chúng ta chẳng có gì ngoài một công nghệ liên doanh lắp ráp giản đơn.

    Công ty cổ phần Hanel xốp nhựa (Hà Nội) là một trong những nhà sản xuất ít ỏi trở thành vệ tinh của các tập đoàn điện tử hàng đầu thế giới có mặt tại Việt Nam như Canon, Fujitsu... với doanh thu hàng năm khoảng 10 - 15 triệu USD. Tuy nhiên, công ty này cũng chỉ là cung cấp hộp carton và xốp chèn cho các sản phẩm điện tử, không tham gia được vào chuỗi giá trị toàn cầu của các tập đoàn lớn.

    Sản xuất nửa chừng

    Các ngành cơ khí như đóng tàu, ô tô cũng gặp khó khăn khi công nghiệp phụ trợ yếu kém. Một chiếc tàu biển đóng cho khách hàng nước ngoài có giá trị 360 triệu USD, thì chiếm tới 330 triệu USD là chi phí nhập khẩu linh kiện thiết bị.

    Với công nghiệp ôtô, tỷ lệ nội địa hoá cũng rất thấp, nhất là trong lĩnh vực sản xuất lắp ráp xe cá nhân. Hơn 10 năm qua, tỷ lệ nội địa hoá của các DN ô tô FDI chỉ từ 5%-10%. Nhiều DN chỉ tìm được các sản phẩm nội địa như dây điện, khung ghế ngồi, bàn đạp chân ga, chân phanh và ăng ten (dùng cho radio trong xe), còn lại tất cả phải nhập khẩu từ bạt, da, mút để làm ghế...

    Một kỹ sư tại công ty Vidamco (nay là GM Việt Nam) cho biết, DN này trước đây đã cố gắng đi tìm nhà cung cấp ốc vít tại Việt Nam, với mong muốn lắp ráp xe thương hiệu Daewoo tại Việt Nam và làm tốt sẽ dùng cho cả các xe bán ra trên toàn thế giới, nhưng tìm đến hàng chục công ty đề nghị sản xuất thử, mang về Hàn Quốc kiểm định thì tất cả đều không đạt tiêu chuẩn, nên không thể sử dụng.

    Ngành dệt may, một ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam cũng không khá hơn. Hiệp hội Dệt may cho biết, kim ngạch xuất khẩu trong 6 tháng đầu năm 2011 đạt 6,16 tỷ USD nhưng đã phải nhập tới 5,76 tỷ USD nguyên phụ liệu, do đó, giá trị gia tăng tạo được chưa đầy 500 triệu USD.

    Năng lực của ngành công nghiệp phụ trợ hiện chưa phát triển tương xứng với ngành dệt may. Sản xuất bông xơ trong nước mới chỉ đạt 7.000 tấn, năm 2010 Việt Nam đã nhập 357.300 tấn bông. Là một quốc gia có thế mạnh trong nông nghiệp, nhưng đã bao nhiêu năm nay nguồn nguyên liệu cho dệt may gần như vẫn lệ thuộc vào nước ngoài.

    Chính vì vậy mà các DN may mặc chủ yếu vẫn phải làm gia công cho nước ngoài. Ngay cả những sản phẩm phụ trợ cũng chỉ làm ở mức nửa chừng. Sản xuất chỉ may chất lượng không đạt yêu cầu, còn sản xuất cúc áo thì chỉ là gia công và mài thành phôi, sau đó phải chuyển sang Nhật bản khoan lỗ.

    Các DN ngành giày da cũng ở tình trạng tương tự, hầu hết mới chỉ là gia công giai đoạn cuối cùng của sản phẩm. DN Việt Nam chỉ làm được đế giày, nhưng nguyên liệu để làm đế lại phải nhập khẩu. Các DN vẫn phải nhập các phụ kiện từ nước ngoài, sau đó gia công, tạo thành sản phẩm rồi xuất khẩu.

    Trong lĩnh vực sản xuất nhựa thì ngay cả nguyên liệu nhựa để sản xuất thùng nhựa đựng nông sản, nhiều DN cũng phải đi nhập từ Thái Lan, Trung Quốc... Trong nước không có DN nào cung ứng được, ngay nguyên liệu nhựa PV của Công ty nhựa Tiền Phong tự sản xuất cũng không đáp ứng được tiêu chuẩn.

    Khó phát triển công nghiệp phụ trợ

    Công nghiệp phụ trợ nhìn vào ngành nào cũng chỉ thấy toàn yếu và kém, rõ ràng là mảnh đất trống để doanh nghiệp nhảy vào. Nhưng để phát triển công nghiệp phụ trợ lại rất khó khăn nên nhiều DN thờ ơ và nản lòng.

    Sản phẩm công nghiệp phụ trợ thường được sản xuất với quy mô nhỏ, thực hiện bởi các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Để phát triển, doanh nghiệp cần vốn trung và dài hạn, cần mặt bằng sản xuất, nhưng các DN vừa và nhỏ rất khó tiếp cận được nguồn vốn và mặt bằng.

    Các DN vừa và nhỏ cho biết do không có tài sản thế chấp nên tiếp cận vốn vay với họ rất khó khăn, giá đất thì ngày càng cao dẫn đến chi phí thuê mặt bằng sản xuất lớn, đấy là chưa kể đến chi phí nhập công nghệ, đào tạo nhân công cũng khá tốn kém vì vậy không dám mạo hiểm đầu tư vào sản xuất các sản phẩm công nghiệp phụ trợ.

    Theo Hiệp hội Dệt may, các DN sản xuất nguyên phụ liệu cho ngành may mặc tại Việt Nam nói chung hiện nay đều gặp những khó khăn giống nhau như: quy mô sản xuất nhỏ, công nghệ lạc hậu, khả năng quản trị yếu, khó tiếp cận vốn và mặt bằng vì lãi suất cao và các ngân hàng đang thắt chặt tín dụng...

    Nguồn nhân lực công nghiệp chất lượng cao cũng thiếu trầm trọng. Việc tìm kiếm nguồn nhân lực chất lượng từ các trường học, trung tâm đào tạo tại Việt Nam gần như không thể bởi không có. Tự đào tạo thì nhiều DN thiếu kinh phí, thiết bị... Ngay cả khi DN muốn đào tạo thì cũng ít thành công bởi người lao động hay vì lợi ích thiển cận mà cản trở việc nâng cao tay nghề.

    DN Nhật Bản thường phàn nàn rằng nhiều lao động Việt Nam sau khi được đào tạo, nắm bắt được một ít kỹ thuật đã vội rời bỏ công ty để tìm kiếm việc làm mới với mức lương cao hơn. Chính điều này đã cản trở việc nâng cao tay nghề của họ và làm giảm động lực của các công ty trong đào tạo lao động.

    Các DN cho biết muốn phát triển công nghiệp phụ trợ, cần có chính sách đột phá thu hút, khuyến khích họ tham gia, nhưng điều đó đến nay vẫn còn phải chờ đợi.

    Mặc dù xác định công nghiệp phụ trợ là một mắt xích quan trọng trong phát triển kinh tế, gia tăng giá trị sản xuất và thúc đẩy công nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu nhưng các chính sách dành cho công nghiệp phụ trợ của nước ta hiện vừa thiếu lại vừa yếu. Mời độc giả đón đọc bài viết về chính sách phát triển công nghiệp phụ trợ vào ngày mai.

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    5 phản hồi

    Sony Việt Nam chuyển nhà máy sản xuất sang Malaysia. Bao nhiêu công nhân lại thất nghiệp.

    Ông Giám đốc cơ quan xúc tiến thương mại và đầu tư Nhật bản tại TP HCM nói thẳng là do tình hình kinh tế vĩ mô thiếu ổn định và nạn lạm phát.

    http://vneconomy.vn/64593P0C10/cong-nghiep-phu-tro-viet-nam-yeu-nhung-tiem-nang-lon.htm

    Thứ Năm, 15/11/2007

    VnEconomy hỏi chuyện ông Tomoharu Washio, Phó chủ tịch Tổ chức Xúc tiến thương mại Nhật Bản (Jetro).

    Tại Hà Nội vừa diễn ra Triển lãm Công nghiệp phụ trợ Việt Nam – Nhật Bản lần thứ hai. Trước tiên, ông hãy lý giải vì sao Jetro và Cục Xúc tiến Thương mại Việt Nam (Vietrade) tổ chức cuộc triển lãm này theo mô hình "ngược"?

    Chúng ta có thể thấy hầu hết các cuộc triển lãm đều là nơi mà các doanh nghiệp trưng bày, giới thiệu và bán sản phẩm. Riêng ngành công nghiệp phụ trợ lại có đặc điểm khá khác biệt. Các doanh nghiệp chuyên sản xuất, lắp ráp không thể cứ “ra chợ” là có thể tìm mua được những linh kiện, phụ tùng chất lượng cao và ăn khớp với các loại linh kiện khác để có thể hoàn thiện một sản phẩm của mình.

    Giữa các nhà sản xuất với các nhà cung cấp linh kiện cần phải có một sự thấu hiểu. Vì vậy, chúng tôi tổ chức cuộc triển lãm với mô hình ngược, trong đó chia đôi số doanh nghiệp tham gia giữa một bên là các nhà sản xuất của Nhật Bản đến từ Nhật Bản và một số nước khác với một bên là các nhà cung cấp linh kiện của Việt Nam nhằm tạo điều kiện tốt nhất để họ "tìm" thấy nhau.

    Ngoài các doanh nghiệp tham gia triển lãm, nhân dịp này cũng đã có gần 100 đại diện các doanh nghiệp khác của Nhật Bản sang Việt Nam với mong muốn được làm việc với các doanh nghiệp Việt Nam, chủ yếu là các doanh nghiệp vừa và nhỏ từ đó tìm kiếm cơ hội đầu tư và hợp tác.

    Về cảm nhận ban đầu, họ thấy cơ hội đó như thế nào?

    Tôi có thể nói một câu rất ngắn gọn, là hầu hết các doanh nghiệp Nhật Bản đều rất muốn đầu tư tại Việt Nam và không một ai không thích Việt Nam.

    Vậy Jetro đã và sẽ làm gì để giúp họ?

    Việt Nam là quốc gia thu hút sự quan tâm lớn của các doanh nghiệp Nhật Bản như một điểm đầu tư hấp dẫn, mặt khác lại đang đối mặt với một vấn đề là công nghiệp phụ trợ chưa phát triển. Jetro đang cố gắng hỗ trợ sự phát triển của công nghiệp phụ trợ tại Việt Nam, nhằm giúp hoạt động của các doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam diễn ra thuận lợi.

    Cụ thể là cử đoàn doanh nghiệp đến Hà Nội và Đà Nẵng, thực hiện điều tra tại chỗ các ngành công nghiệp phụ trợ… Bên cạnh đó, tới đây chúng tôi sẽ có một số hợp tác với Bộ Công Thương để phát triển ngành công nghiệp phụ trợ của Việt Nam.

    Được biết cuộc điều tra tại chỗ của Jetro về công nghiệp phụ trợ Việt Nam vừa kết thúc, ông có thể cho biết sơ qua về kết quả?

    Một thực tế cần phải thừa nhận là số doanh nghiệp Việt Nam làm công nghiệp phụ trợ rất ít, chưa kể là cung cấp cho các doanh nghiệp Nhật Bản. Các doanh nghiệp cung cấp linh kiện hiện nay chủ yếu là các nhà cung cấp linh kiện Nhật Bản đang đầu tư vào Việt Nam, tiếp theo là các doanh nghiệp Đài Loan, cuối cùng mới là các doanh nghiệp Việt Nam.

    Hiện đa số các nhà sản xuất Nhật Bản tại Việt Nam vẫn phải nhập khẩu linh kiện là chủ yếu. Tuy nhiên, do cơ sở hạ tầng vẫn còn yếu nên các nhà sản xuất này rất muốn có các nhà cung cấp linh kiện ngay tại trong nước nhưng đòi hỏi chất lượng rất cao và giá thành phải rẻ, mà điều này thì lại đang là một trở ngại lớn đối với các doanh nghiệp Việt Nam.

    Nhưng còn về tiềm năng thì sao, thưa ông?

    Theo tìm hiểu và phân tích của tôi, Việt Nam có tiềm năng lớn về phát triển công nghiệp phụ trợ, trong đó cơ bản dựa trên khả năng tiếp thu công nghệ mới và sự khéo tay của người thợ Việt Nam. Nếu so với Thái Lan, một trong những quốc gia hàng đầu về công nghiệp phụ trợ, Việt Nam không chỉ theo kịp mà còn có thể vượt qua.

    Tiềm năng là thế, quan trọng là có thể biến tiềm năng trở thành hiện thực hay không. Để làm được điều đó, theo tôi, cần phải có sự nỗ lực của không chỉ các các doanh nghiệp mà còn của cả cơ quan Nhà nước. Trong đó yêu cầu hàng đầu là đào tạo nhân lực, các doanh nghiệp phải đảm bảo được các yếu tố chất lượng hàng hóa, giảm giá thành, tuân thủ nghiêm ngặt thời hạn giao hàng, bảo vệ môi trường đồng thời phải phát triển nhanh hạ tầng giao thông, cầu cảng…

    efacx viết:
    Bài này cực hay, đem thông tin mới cho đa số độc giả DL. Các cãi-gia khi tranh luận nên dựa vào những thông tin kiểu như này.

    Giá như tiện tay tác giả thêm nhiều số liệu thì còn tuyệt vời hơn nữa.

    Đồng ý 100% với bác efacx là bài này hay nhưng khó cho nên tôi dự định việt comment cho bài này trước tiên nhưng do kiến thức còn kém đành phải làm cãi-gia với KPNQS và Bayan Land trước. Sau đó mới tìm đọc thêm tài liệu cho bài này.
    Đề nghị các bác có chuyên môn về cấu trúc kinh tế, tài chánh đóng góp ý kiến.

    Nói chung thì vấn đề này đã được báo chí nêu ra từ 2007 khi phỏng vấn các doanh nhân Nhật. Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng phải có chính sách cụ thể và quyết tâm chứ không phải chỉ nói suông, mơ hồ. Phải thể hiện kết quả cụ thể chứ không phải chỉ là quyết tâm lý thuyết

    efacx viết:
    Bài này cực hay, đem thông tin mới cho đa số độc giả DL. Các cãi-gia khi tranh luận nên dựa vào những thông tin kiểu như này.

    Giá như tiện tay tác giả thêm nhiều số liệu thì còn tuyệt vời hơn nữa.

    Cái này chỉ là nói lại thôi bác ơi, nói quá nhiều rồi mà. Mấy năm trước đồng chí đại sứ Nhật Bản đã trợn tròn mắt phát hoảng lên về công nghiệp phụ trợ Việt Nam rồi. Intel cũng đã và đang chết cay chết đắng vì trót xây nhà máy ở Việt Nam, giờ hoạt động chỉ có lỗ đến phá sản vì nhân lực bản địa quá kém phải qua Sing, Malai, Thái Lan tuyển người, các ngành phụ trợ và cơ sở hạ tầng thì quá tồi tệ thấp kém không đáp ứng được. Cãi nhau chửi nhau mãi, ban bệ dự án Intel tản mát mỗi người đi mỗi ngả. Có vẻ cái ước muốn 10 năm nữa thành nước công nghiệp lại là "chủ quan duy ý chí" mất rồi. Nhưng không sao, sai thì sửa, 10 năm chưa được thì 20 năm, 30 năm, muôn năm... có sao đâu.

    Bài này cực hay, đem thông tin mới cho đa số độc giả DL. Các cãi-gia khi tranh luận nên dựa vào những thông tin kiểu như này.

    Giá như tiện tay tác giả thêm nhiều số liệu thì còn tuyệt vời hơn nữa.