Xích Tử - Nỗi khổ của nghề luật sư ở Việt Nam

  • Bởi Khách
    26/08/2011
    0 phản hồi

    Xích Tử

    Thời đổi mới, cải cách tư pháp, nghề luật sư và dịch vụ pháp luật ở Việt Nam được phục hồi, một cách thận trọng. Sự thận trọng không thể thiếu vì mấy mươi năm qua trước đó, nhân sự, nghề nghiệp, công việc dịch vụ này khi tham gia vào quá trình tố tụng, cho có chứng, đều được phân công từ nhà nước, ăn lương nhà nước. Chả vậy mà có người cho rằng tưởng cái nghề luật sư đã tuyệt chủng ở Việt Nam.

    Tuy nhiên, vì là cái được phục hồi, lại là sự phục hồi trong hoàn cảnh thận trọng, từng bước phải cân nhắc đắn đo nên nghề luật sư không có được phong độ tự nhiên hùng dũng như nó có trước đây ở nước ta hoặc so với lịch sử đời sống pháp luật bình thường ở nhiều nước.

    Trước hết, dù đã cố gắng hội nhập, song những hành lang về đào tạo, chứng nhận hành nghề, qui chế của hội đoàn của Việt Nam, trong đó có những nội dung không giống với các nước, là thách thức khổ sở của những người có nghiệp dĩ với nghề luật.

    Sau khi đã qua được những cửa ải đó, quá trình hành nghề, độc lập hoặc có cơ sở dịch vụ đăng ký hành nghề (văn phòng luật sư hoặc công ty luật), luật sư luôn chịu áp lực về mặt quản lý nhà nước của ngành tư pháp và sự giám sát, thậm chí cạnh tranh của chính hội đoàn của mình. Tổ chức ấy đúng ra, với bản chất nghề nghiệp, có chức năng thứ nhất là bảo vệ hội viên; song thời gian qua cho thấy nó chính là cánh tay nối dài của cơ quan tư pháp, của nhà nước, làm công việc quản lý hội viên. Cái án bị khai trừ khỏi hội hoặc đoàn luật sư luôn luôn treo trên đầu những người có năng lực, có tư duy độc lập và có lý tưởng bảo vệ công lý.

    Khi tham gia tố tụng, đối với các vụ án hành chính dân sự hoặc hình sự ở những vi phạm không đụng đến vi phạm an ninh quốc gia, bí mật nhà nước, tuyên truyền, chống phá, lật đổ nhà nước, phản quốc v.v…, tuy vẫn bị hạn chế rất nhiều về cách thức và thời gian tiếp cận hồ sơ, cáo trạng, tiếp xúc thân chủ…, luật sư vẫn có được một số thuận lợi. Nhờ vậy, chất lượng và hiệu quả của dịch vụ pháp luật của những trường hợp này cao hơn, thậm chí có những phiên toà qua tranh tụng, bào chữa, bản án có thể giảm, huỷ để điều tra lại, hoặc tuyên bố vô tội.

    Những thuận lợi và thành công này sẽ không có hoặc khó có trong các vụ án thuộc các tội danh/ lĩnh vực “nhạy cảm” nói trên (dù vẫn được xếp một cách kỹ thuật vào loại án hình sự, giống như ở miền Nam trước đây, khi Tổ chức Ân xá quốc tế can thiệp, không có tù chính trị mà chỉ là tù vì tội phá rối trị an). Trước hết là những cản ngại bị tạo ra/ xảy ra trong việc thực hiện các công việc, công đoạn, thao tác nghề nghiệp liên quan đến tố tụng, từ việc có được chấp nhận bào chữa hay không, tiếp xúc hồ sơ, cáo trạng, tiếp xúc bị can, làm việc với cơ quan điều tra (công an), nhân chứng, gia đình thân chủ, làm việc với báo chí (phương tiện vốn đã được tiếp xúc với hồ sơ và kết tội dọn đường khi chưa xét xử)…

    Song cái lớn nhất là áp lực tâm lý có tính đặc thù của vụ án. Khi hệ thống báo chí đã từng ngày càng đi xa vào việc kết tội một đối tượng nào đó, tác động một cách có kế hoạch vào toàn bộ tâm lý, nhận thức xã hội thì việc làm của luật sư trở nên hết sức đơn độc; đó là chưa kể có những trường hợp bị khủng bố bới các nhóm “tự phát” là xã hội đen, thương binh được ai đó giật dây.

    Cuối cùng, nếu mọi cái không còn vướng cản bởi thủ tục, luật sư được ngồi ghế luật sư bào chữa tại toà. Đến đây, kịch bản tố tụng pháp luật đến hồi thắt nút: một bên, cơ quan điều tra là công an nhân dân, cơ quan xét xử là toà án nhân dân, cơ quan công tố là Viện kiểm sát nhân dân, cả hội thẩm cũng là hội thẩm nhân dân; bên còn lại, trơ trọi, vĩnh viễn không thể là bị cáo nhân dân, luật sư bào chữa nhân dân. Cái khiên chữ nghĩa nhân dân cùng cái khiên chất dẻo tổng hợp có in chữ CSCĐ được mua bằng tiền nhân dân đã bị chiếm dụng làm tấm chắn cho phía ngồi ghế cao. Bị cáo và luật sư bào chữa như bị tách ra khỏi nhân dân, đối lập với nhân dân, bị đoạt mất vị trí trong nhân dân. Tương quan lực lượng như vậy không lấy gì làm fair play cho một cuộc xử; thế thua đã rõ ràng. Nếu có tội, bị cáo sẽ được “bảo vệ” ra xe tù; còn người bào chữa thì bước ra khỏi toà, về nhà bằng xe máy, trước con mắt vô cảm, nghi ngại, ái ngại, và có thể dè bĩu, chế giễu, thù địch, căm phẫn của một đám đông nhân dân nào đó trong cái bầy đàn dân trí – văn hoá đương đại của đất nước. Hình ảnh của vị luật sư ra khỏi toà với tư thế hiên ngang, tự tin sau phiên tranh tụng vụ án Loan giết Thân trong Đoạn tuyệt của Nhất Linh khó tìm gắp trong bối cảnh hài hước và khổ sở này.

    Xích Tử

    Chủ đề: Pháp luật

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi