Nguyễn Gia Kiểng - Mùa xuân Ả Rập?

  • Bởi Khách
    14/06/2011
    5 phản hồi

    Nguyễn Gia Kiểng

    Cụm từ "cách mạng hoa lài" đã nhanh chóng chìm vào quên lãng. Những biến động làm sụp đổ hoặc lung lay các chế độ đôc tài Bác Phi và Trung Đông được gọi là "cuộc cách mạng Ả Rập" và gần đây "mùa xuân Ả Rập", một cách gọi có hàm ý rằng các biến động này sẽ chỉ nhất thời và giới hạn trong thế giới Ả Rập. Trí thức Việt Nam sau lúc đầu phấn khởi ít còn nhắc tới nữa.

    Họ sẽ còn thất vọng hơn trong những ngày sắp tới vì những khó khăn của các nước Ả Rập đã đang hoặc đang chuyển hóa về dân chủ chỉ mới bắt đầu. Lịch sử đã chứng tỏ không có cuộc cách mạng nào lập tức mở ra một kỷ nguyên tươi sáng, như ý tưởng "mùa xuân" có thể khiến ta mường tượng. Trái lại mọi cuộc cách mạng đều trải qua một giai đoạn rối loạn và suy thoái, thậm chí những thảm kịch, trước khi đem lại những phúc lợi chờ đợi. Giai đoạn chuyển tiếp có thể rất dài và những thiệt hại rất lớn nếu một giải pháp thay thế - bao gồm một lực lượng chính trị và một dự án chính trị- không xuất hiện nhanh chóng. Viện Tài Chính Quốc Tế (IIF – International Institute of Finances) ước lượng tỷ lệ tăng trưởng trung bình 4.4% trong khối Ả Rập trong năm 2010 sẽ nhường chỗ cho suy thoái -0.5% trong năm 2011. Riêng Ai Cập thay vì tăng trưởng 6% sẽ suy thoái -2.5%. Theo một ước lượng khác, hơn 30 tỷ USD đã đào thoát khỏi Ai Cập. Tình trạng các nước Ả Rập đang chuyển hóa về dân chủ sẽ còn bi đát hơn nhiều nếu khối tám nước phát triển G8 không chấp nhận trợ giúp 20 tỷ USD trong hai năm và 60 tỷ USD trong vòng năm năm.

    Nếu có một bài học mà chúng ta có thể rút ra từ cuộc cách mạng Ả Rập, sau cuộc cách mạng Đông Âu năm 1989, thì đó là trước khi bắt đầu một cuộc cách mạng dân chủ phải có sẵn một tổ chức dân chủ và một dự án xây dựng dân chủ.

    Các chuyển động này sẽ chỉ giới hạn trong thế giới Ả Rập hay đang báo hiệu một làn sóng dân chủ cho cả thế giới?

    Ta chỉ có thể trả lời câu hỏi này sau khi đã quan sát các chế độ độc tài xưa và nay.

    Trước đây chúng đều nhân danh một lý tưởng nào đó. Lý tưởng có thể sai, thậm chí độc hại, nhưng vẫn là xi măng gắn bó các tập đoàn cầm quyền, đồng thời cho họ một sự chính đáng trước các dân tộc mà họ cai trị. Các chế độ cộng sản có chủ nghĩa Marx được tôn xưng như là đỉnh cao trí tuệ và chân trời lịch sử không thể vượt qua. Các chế độ độc tài Ả Rập xuất hiện sau Thế Chiến II nhân danh giấc mơ một "quốc gia Ả Rập" đặt nền tảng trên Hồi Giáo. Các chế độ độc tài quân phiệt tự gán cho mình sứ mạng ngăn chặn hiểm họa cộng sản để bảo vệ tự do dân chủ, hoặc đức tin Thiên Chúa Giáo. Tuy khác nhau về cứu cánh, chúng đều giống nhau ở chỗ là đều có một cứu cánh để lấy làm lý do hiện hữu.

    Các chế độ độc tài hiện nay khác hẳn trước, và giống hệt nhau. Sau khi chủ nghĩa Marx bị lố bịch hóa và chính khái niệm chủ nghĩa trở thành lỗi thời, đồng thời các tôn giáo mất sức lôi kéo, chúng không còn một lý tưởng nào, thậm chí một ảo tưởng nào làm biện minh. Chúng đều chỉ có một mục đích là dùng bạo lực để kéo dài và bóc lột. Không còn những lãnh tụ hùng biện và lôi cuốn, chỉ còn những tay anh chị lì lợm. Tham nhũng trở thành luật chơi, quan hệ giữa chính quyền và nhân dân là quan hệ đàn áp và thù ghét. Trong suốt lịch sử thế giới chính quyền nào cũng phải đứng trên hai chân, thuyết phục và khuất phục, trong đó thuyết phục là chính, bạo lực chỉ dùng đến để khuất phục một thiểu số không thể thuyết phục. Các chế độ độc tài hiện nay như vậy chỉ có một chân, và một chân yếu. Chúng không thể đứng lâu, chưa nói đứng vững.

    Hậu quả đầu tiên và quan trọng nhất, cho chính chế độ, của sự thiếu vắng tư tưởng chính trị là sự phân hóa và suy sụp của đảng cầm quyền. Bởi vì một chính đảng chỉ có lý do tồn tại và chỉ có thể tồn tại như là một dụng cụ để thể hiện một tư tưởng chính trị. Người ta đã thấy đảng Tập Hợp Dân Chủ Hiến Định tại Tunisia và Đảng Quốc Gia Dân Chủ tại Ai Cập tan rã ngay sau khi Ben Ali và Mubarak bị truất phế dù mới ngày hôm trước chúng còn hàng triệu đảng viên và có hàng chục tỷ USD. Lý do là vì từ lâu chúng chỉ còn là những hư cấu. Không có tư tưởng chính trị thì không thể có đảng, và một cách tự nhiên nhưng bắt buộc độc tài đảng trị sẽ biến dần thành độc tài cá nhân. Đó là điều đang xẩy ra tại Việt Nam với thực quyền chuyển dần từ bộ chính trị sang Nguyễn Tấn Dũng.

    Sau đó là xung đột không tránh khỏi giữa quân đội và công an. Quân đội mạnh và có thể tiêu diệt công an nhưng lại thua thiệt so với công an về quyền lợi trong một chế độ mà quyền lợi là tất cả. (Người ta thường nói trong các chế độ cộng sản không thể có đảo chính. Nhưng đó là giai đoạn đã qua rồi, khi chủ nghĩa cộng sản còn là một lý tưởng gắn bó các đảng viên và đảng cộng sản còn thực sự cầm quyền). Mâu thuẫn tích lũy giữa công an và quân đội là nguyên nhân trực tiếp đưa đến sự sụp đổ của chế độ dù chính nó chỉ là hậu quả của sự suy thoái của đảng cầm quyền. Không có mâu thuẫn này thì những cuộc biểu tình tại Tunisia và Ai Cập đã bị đàp áp nhanh chóng. Nó là một thùng thuốc nổ chỉ chờ một cây diêm quẹt trước sau gì cũng đến. Trong trường hợp cuộc cách mạng Ả Rập, cây diêm quẹt đó là việc chàng thanh niên bán rau Bouazizi tự thiêu. Biến cố này đã có thể khởi động cả một làn sóng dân chủ trên khắp các nước Bắc Phi và Trung Đông vì tình hình đã chín muồi. Chín muồi đến nỗi Mỹ và Châu Âu đã phải tiếp tay lật đổ các đồng minh trung thành như Ben Ali và Mubarak để khỏi bị gạt ra ngoài lề một diễn biến không trì hoãn được nữa.

    Các chế độ đọc tài còn lại đều giống nhau và vì thế sẽ có chung một số phận. Thực ra chúng là những chế độ đáng lẽ không thể có. Chúng chỉ đã tồn tại được vì thế giới cần một thời gian để tiêu hóa những thắng lợi của dân chủ sau khi các chế độ cộng sản Liên Xô và Đông Âu sup đổ. Thời gian đó đã chấm dứt.

    "Mùa xuân Ả Rập" sẽ không giới hạn ở Trung Đông và Bắc Phi. Chúng ta đang chứng kiến sự khởi đầu của một làn sóng dân chủ toàn cầu mới, làn sóng thứ tư, cuốn đi mọi chế độ độc tài còn lại.

    Nguyễn Gia Kiểng
    (6-2011)

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    5 phản hồi

    Đợi Chờ viết:
    có đảng nào đưa ra được một dự án chính trị vĩ đại, trông chờ những điều tốt đẹp, thu hút lòng người mạnh mẽ như các đảng CS nhưng sau khi họ thành công lật đổ chính quyền thì con đường của họ đã dẫn đến đâu?

    Chỉ có ĐCSVN cải cách dân chủ theo một lộ trình mới tránh được sự chia rẽ và giữ được đoàn kết dân tộc.

    Đảng CSVN dùng bạo lực xóa sổ tất cả các đảng phái thì lấy đâu ra các dự án chính trị để so sánh ?

    Dự án chính trị thì ai viết cũng được cả, nhưng quan trọng là có thực hiện được hay không, ai đánh giá nó và đánh giá như thế nào ?

    Cứ nhìn vào bản hiến pháp, bộ luật cơ sở, thì đủ biết là dự án chính trị của đảng CSVN là đồ dỏm, chả có giá trị gì cả.

    Bác Đợi Chờ cần biết là Đảng Cộng sản Việt Nam sẽ không bao giờ từ bỏ quyền lực vì Cựu chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết đã nói "bỏ điều 4 Hiến pháp là tự sát" tức là khi đổi sang thể chế dân chủ toàn bộ các Đảng viên Cộng sản và những người ủng hộ chúng sẽ bị cấm hoạt động chính trị xã hội tối đa đến 10 năm để điều tra xét xử những tố cáo tội ác.
    Sau khi thay đổi chế độ, nền kinh tế của quốc gia đó tăng trưởng âm là điều bình thường nhưng sự thật là trước đó dân thường đã chật vật vì phần nhiều lợi tức tăng trưởng đã rơi vào tay những người lãnh đạo và đám thân cận. Mỹ và các nước đồng minh trong khối G7 sẽ không bỏ rơi các quốc gia dân chủ Arab mới vì họ lo sợ Al Qaida sẽ gây ảnh hưởng lớn nhằm xây dựng những căn cứ cho những kẻ cực đoan.

    có đảng nào đưa ra được một dự án chính trị vĩ đại, trông chờ những điều tốt đẹp, thu hút lòng người mạnh mẽ như các đảng CS nhưng sau khi họ thành công lật đổ chính quyền thì con đường của họ đã dẫn đến đâu?

    Chỉ có ĐCSVN cải cách dân chủ theo một lộ trình mới tránh được sự chia rẽ và giữ được đoàn kết dân tộc.

    Tạm hy vọng rằng một dự án chính trị "đúng đắn" có sẵn (cụ thể là dự án của THDCDN) sẽ có khả năng làm giảm thiểu những rủi ro gây ra sự trì trệ, thoái hóa và đổ vỡ tiếp theo sau một cuộc cách mạng (thay đổi chính quyền/chế độ) thành công.

    Chỉ là hy vọng thôi, bởi vì như trong một bài khác tôi đã đặt câu hỏi: có đảng nào đưa ra được một dự án chính trị vĩ đại, trông chờ những điều tốt đẹp, thu hút lòng người mạnh mẽ như các đảng CS nhưng sau khi họ thành công lật đổ chính quyền thì con đường của họ đã dẫn đến đâu?

    Cũng đồng ý với lời ông Nguyễn Gia Kiểng về đảng chính trị, nó là điều cần cho một cuộc cách mạng. Tuy nhiên theo thiển ý qua những chỉ dấu trong quá khứ, THDCDN chỉ có thể đóng vai trò của một "think tank" chứ khó hòng đạt đến mức độ/tầm cỡ một đảng chính trị. Khổ một điều là dân Việt mình nếu có lập ra đảng thì ít có chuyện dùng think tank của người Việt khác (dùng của người nước ngoài thì có). Cho nên think tank THDCDN ít có cơ hội đi vào ứng dụng thực tế.

    Thiết nghĩ một điều có thể thay đổi tình huống trên là THDCDN cần thay đổi đường lối và phương cách tiếp cận với quần chúng thì mới có hy vọng cải tiến tầm vóc của mình, tôi muốn nói về một chính đảng có thực lực. Một chính đảng "đúng nghĩa" chưa hẳn là có thực lực. Một vài điều muốn đề cập nữa nhưng hơi ngại ... nên thôi!

    Ghi chú: một think tank không có nghĩa là nó đúng hay đúng hoàn toàn. Think tank vẫn có thể sai bét dù do công trình của tập thể. Và một think tank vẫn cần phải học hỏi từ những think tank khác, ngay cả từ những ý kiến tầm thường của quần chúng.

    "Mùa xuân Ả Rập" sẽ không giới hạn ở Trung Đông và Bắc Phi. Chúng ta đang chứng kiến sự khởi đầu của một làn sóng dân chủ toàn cầu mới, làn sóng thứ tư, cuốn đi mọi chế độ độc tài còn lại.

    Sau khi Chiến Tranh Lạnh kết thúc, nhiều người đã tưởng rằng thế giới sẽ bước vào một giai đoạn ổn định và hoà bình lâu dài, trong một trật tự Thế Giới Mới, như cách gọi của cựu TT Bush senior, hay như GS TS Francis Fukuyama đã viết, vào năm 1992, trong quyển sách nổi tiếng The End of History and the Last Man, rằng sự chấm dứt của Chiến Tranh Lạnh có nghĩa rằng lịch sử - hiểu theo nghĩa là sự tiến hoá của nhân loại trên bình diện đấu tranh ý thức hệ - đã đến hồi kết thúc và tự do dân chủ của phương Tây sẽ được phổ quát hoá như là hình thái chính quyền cuối cùng của loài người. (nguyên văn: “What we may be witnessing is not just the end of the Cold War, or the passing of a particular period of postwar history, but the end of history as such...That is, the end point of mankind's ideological evolution and the universalization of Western liberal democracy as the final form of human government”).

    Tiếc rằng sự hồ hởi (euphoria) của của Fukuyama hơi “sảng” khiến nhiều người không cảm thấy bị thuyết phục. Chỉ sau đó một năm, một đồng nghiệp của Fukuyama ở Havard, ông Samuel P. Huntington, đã bày tỏ quan điểm trái ngược của mình trong quyển sách bán rất chạy The Clash of Civilizations and the Remaking World Order, trong đó Huntington cho rằng sự hồ hởi của Fukuyama là không phù hợp với thực tế và gây ra ảo tưởng về sự hoà hợp (an illusion of harmony) của nhân loại. Thực tế thì, theo Huntington, cứ sau khi một cuộc chiến lớn kéo dài và đẫm máu kết thúc, người ta đều luôn có khuynh hướng vui mừng và mong đợi một nền hoà bình trong một trật tự vĩnh cửu và phổ quát; người ta đã từng gọi Thế chiến I là “war to end wars”, rồi Roosevelt, sau Thế chiến II cũng đã rất hân hoan nói về “a universial organization of peace-loving Nations” với một “permanent structure of peace”; nhưng rồi Chiến Tranh Lạnh lại xảy ra; và chỉ vài năm sau Chiến Tranh Lạnh, nhân loại lại được nghe nói về “ethnic cleansing” ở Nam Tư, rồi chiến tranh ở Bosnia và Kosovo!”

    Về biến động ở Ai Cập - Trương Đình Trung