Phan Thanh Minh - Duy Tân nghĩa là gì và có mấy phong trào Duy Tân?

  • Bởi Admin
    13/04/2011
    0 phản hồi

    Phan Thanh Minh

    Theo Hán Việt từ điển, học giả Đào Duy Anh giải thích “duy tân”: điều gì cũng sửa lại mới (réformer). Sau này, nhà Hán – Nôm học Phan Văn Các bằng phương pháp thu thập các từ tố và từ ngữ Hán Việt trong tiếng Việt hiện đại đã biên soạn cuốn từ điển Từ điển từ Hán Việt đã giải thích “duy tân”: cải lương theo cái mới (động từ).

    phanchutrinhjpg-022347.jpg
    Phong trào Duy tân do bộ ba Phan Châu Trinh (ảnh), Huỳnh Thúc Kháng và Trần Quý Cáp khởi xướng ở Quảng Nam

    GS Phan Ngọc không giải thích như vậy, ông viết rằng: “các nhà Nho hay lấy hai chữ “Duy tân” trong “Đại học” để giải thích rằng Khổng tử chủ trương đổi mới. Nhưng đọc toàn bộ “Luận ngữ” không bao giờ thấy Khổng tử tin vào thế hệ mới mà chỉ thấy ông lo thế hệ này sẽ phá vỡ mất cái đẹp từ xưa để lại [….].

    Chỉ đến thế kỷ XVIII trước sự xuất hiện của nền tái sản xuất mở rộng, các nhà tư tưởng mới nói đến tiến bộ không ngừng, nhưng ngay trong giai đoạn này, J.J. Rousseau, một nhà tư tưởng lỗi lạc đương thời vẫn còn chủ trương xã hội (hiện đại) làm hư hỏng con người, con người phải quay trở về thời đại xưa. “Tân” trong “Duy tân” có nghĩa là “cái đầu tiên”, không có nghĩa là “mới” điều mà ta thấy trong “tân nguyệt” là “trăng non”, “tân niên” là “đầu năm”, “tân nương” chỉ cô gái “nguyên xi”[*]. Và cũng theo GS Phan Ngọc, do nhu cầu đổi mới có thực trong lòng mọi người, nên khi tiếp xúc với Châu Âu, các học giả cách mạng hiểu “duy tân” mang ý nghĩa là “đổi mới”, điều mà Khổng tử không hề nghĩ đến.

    Nói đến các cuộc “duy tân” ở nước ta đầu thế kỷ XX, cho đến nay vẫn còn nhiều người lẫn lộn các khái niệm: Phong trào Duy tân, Duy tân hội (Hội Duy tân) và Khởi nghĩa Duy Tân, kể cả các bậc trí thức, các nhà nghiên cứu. Xin được nêu ví dụ: trên tạp chí Nghiên Cứu Văn Học, số 11 năm 2008, GS Phong Lê có viết: “… chí sĩ trong phong trào Duy tân và Đông Kinh nghĩa thục như Phan Bội Châu (1867 – 1940), Phan Chu Trinh (1872 – 1926), Lương Văn Can (1854 – 1927)…, những người tuy vẫn gốc gác và cốt cách nhà Nho nhưng lại có sứ mệnh kết thúc lịch sử và lịch sử văn học trung đại và mở đầu thời kỳ hiện đại”. Viết như vậy vô hình trung làm cho người đọc ngộ nhận 3 chí sĩ trên cùng trong một tổ chức chính trị, cùng một phong trào, cùng mục đích và chủ trương cứu nước giống nhau. Thực ra, các cụ đều là những trí thức hết lòng vì nước, vì dân nhưng mục đích và con đường cứu nước của các cụ hoàn toàn không giống nhau. Góp phần nói rõ các khái niệm trên đây, người viết bài này xin được nêu lại:

    - Phong trào Duy Tân: do bộ ba Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng và Trần Quý Cáp khởi xướng ở Quảng Nam và làm cuộc Nam du vận động theo khẩu hiệu: “khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh” và chủ trương xu hướng bất bạo động.

    - Hội Duy tân (Duy tân hội): Phan Bội Châu cùng với Nguyễn Thành (Tiểu La, Nguyễn Hàm), Đỗ Đăng Tuyển, Tăng Bạt Hổ, Đặng Thái Thân, Đặng Tử Kính… thành lập cũng tại Quảng Nam và tôn Cường Để làm Hội chủ với chủ trương: “cốt sao khôi phục Việt Nam độc lập”, ý tưởng về chế độ quân chủ lập hiến theo xu hướng vũ trang bạo động và xuất dương sang Nhật cầu viện, sau đó gọi là phong trào Đông Du.

    - Khởi nghĩa Duy Tân: sau khi phong trào Đông Du tan rã do Chính phủ Nhật trục xuất các du học sinh, Phan Bội Châu về Trung Quốc tập hợp lực lượng cách mạng để thành lập Việt Nam Quang phục hội. VNQPH đã lãnh đạo nhiều cuộc khởi nghĩa mà tiêu biểu hơn cả là cuộc Khởi nghĩa Duy Tân do Trần Cao Vân, Thái Phiên, Lê Đình Dương, Lê Ngung trên danh nghĩa Vua Duy Tân và chính vị vua yêu nước này cũng tham gia.

    - Đông Kinh nghĩa thục: là trường học kiểu mới do Lương Văn Can làm hiệu trưởng, đồng thời là tên của phong trào yêu nước ở Hà Nội và các tỉnh miền Bắc được những nhà cách mạng từ các phong trào Duy tân và phong trào Đông Du ủng hộ và tham gia.

    Ngoài ý nghĩa về mặt từ ngữ, hiểu được các cụm từ đã nêu sẽ góp phần phân biệt được bản chất lịch sử cũng như chủ trương của từng phong trào, tránh những sai sót không đáng có.

    Đôi lời được trao đổi.

    Phan Thanh Minh
    _____________________

    Ghi chú:

    [*] Phan Ngọc, “Bản sắc văn hóa Việt Nam”, NXB Văn học, 2002.

    Chủ đề: Lịch sử

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi