Chính quyền Obama chuẩn bị khả năng đối phó các tân chế độ Hồi giáo tiếp theo sau các vụ nổi dậy

  • Bởi Admin
    07/03/2011
    0 phản hồi

    Scott Wilson, Washington Post, 4-3-2011<br />
    Trần Ngọc Cư dịch

    Ghi chú của dịch giả: Kinh nghiệm Việt Nam Cộng Hòa liên quan đến cuộc lật đổ chế độ Ngô Đình Diệm có lẽ cho ta một cái nhìn khá kỳ thú và sâu sắc đối với tình hình đang triển khai tại Ai Cập, nếu chúng ta tập trung sự chú ý vào bàn tay lông lá của Hoa Kỳ đối với quân đội và các thế lực tôn giáo tại đó. Theo một nguồn tin báo chí, trong khi các cuộc biểu tình đang diễn ra sôi động tại thủ đô Cairo và thành phố cảng Alexandria, thì một bộ phận của quân đội Ai Cập gồm các tướng tá có mặt tại Washington qua một chương trình trao đổi quân sự. Hiện nay việc quản trị quốc gia Ai Cập đang nằm trong tay một hội đồng quân nhân (military juncta), sự kiện này khiến chúng ta liên tưởng đến vai trò của Hội đồng Quân nhân Cách mạng sau cuộc đảo chính do Mỹ giật dây ngày 1-11-1963 tại Sài Gòn. Và qua bài viết này, chúng ta thấy Mỹ đang đánh bóng Tổ chức Huynh đệ Hồi giáo, như một nỗ lực tương đương với việc Mỹ cầu thân với phong trào Phật giáo Ấn Quang tiếp theo sau việc lật đổ chế độ Ngô Đình Diệm. Phải chăng lịch sử đang lặp lại chính nó, nhưng ở một nơi khác?

    Chính quyền Obama đang chuẩn bị cho viễn ảnh các chính phủ Hồi giáo sẽ nắm quyền ở Bắc Phi và Trung Đông, nhìn nhận rằng các cuộc cách mạng được quần chúng hậu thuẫn ở đó sẽ mang lại cho vùng này một mô hình chính trị chịu ảnh hưởng tôn giáo nhiều hơn trước.

    Chính quyền Mỹ đang từng bước phân biệt các phong trào khác nhau muốn đưa luật Hồi giáo vào guồng máy chính phủ ở trong vùng. Một bản đánh giá tình hình được lưu hành trong nội bộ, do lệnh của Nhà Trắng đưa ra tháng trước, đã phát hiện những dị biệt to lớn về ý thức hệ giữa các phong trào như Tổ chức huynh đệ Hồi giáo (the Muslim Brotherhood) tại Ai Cập và al-Qaeda. Những dị biệt này sẽ định hướng đường lối của Hoa Kỳ đối với vùng này.

    “Chúng ta không nên lo sợ vai trò của Hồi giáo trong sinh hoạt chính trị của các quốc gia này”, một quan chức cấp cao của chính quyền Mỹ đã nói như thế, với điều kiện danh tánh được giữ kín, khi mô tả các thảo luận nội bộ về chính sách. “Chúng ta sẽ phán đoán các đảng phái chính trị và các chính phủ trong vùng dựa vào hành vi của họ, chứ không dựa vào mối quan hệ của họ đối với Hồi giáo”.

    Các chính phủ Hồi giáo trải dài trên một lăng kính bao gồm nhiều ý thức hệ và tham vọng chính trị khác nhau, từ sự tàn bạo dã man của Taliban tại Afghanistan đến Đảng Công lý và Phát triển của Turkey, một phong trào có gốc rễ Hồi giáo đang lãnh đạo một chế độ chính trị chủ yếu thế tục.

    Không một cuộc cách mạng nào diễn ra trong nhiều tuần qua công khai biểu lộ màu sắc Hồi giáo, nhưng hiện có những dấu hiệu cho thấy các cuộc nổi dậy có thể nhường bước cho các thế lực đậm màu sắc tôn giáo hơn. Một giáo sĩ có nhiều ảnh hưởng tại Yemen vào tuần này đã kêu gọi chính quyền do Mỹ hậu thuẫn của Tống thống Ali Abdullah Saleh phải được thay thế bằng một chế độ Hồi giáo, và tại Ai Cập, một nhà thần học Hồi giáo đang giữ vai trò lãnh đạo trong việc soạn thảo các tu chính hiến pháp sau khi Tổng thống Hosni Murabak bị lật đổ tháng trước.

    Một số các đảng chính trị Hồi giáo đang quyết định nên giữ một vai trò như thế nào trong các cuộc chống đối chính quyền và trong những cải tổ vào thời hậu-cách mạng.

    Từ khi nhậm chức, Tổng thống Obama đã biện hộ cho một “cuộc khởi đầu mới” với Hồi giáo, gợi ý rằng đức tin Hồi giáo và chính trị dân chủ không phải là không tương hợp. Nhưng trong khi làm như vậy, Obama đã gây báo động cho một số người theo chủ nghĩa thực dụng trong chính sách đối ngoại và cho các đồng minh như Israel, vì họ sợ rằng các chính phủ đặt cơ sở trên luật lệ tôn giáo nhất định sẽ phá họai các cải cách dân chủ và các giá trị khác của phương Tây.

    Một số viên chức trong cộng đồng tình báo, các giới ngoại giao Hoa Kỳ và Đảng Cộng Hoà cho rằng việc Obama sẵn sàng chấp nhận các phong trào Hồi giáo, thậm chí cả những phong trào đã hội đủ một số điều kiện, là không xét đến con đường có bài bản (the methodical approach) mà nhiều đảng phái Hồi giáo đang đi theo nhằm từng bước chuyển đổi các quốc gia thế tục thành các quốc gia Hồi giáo xung khắc với các mục tiêu chính sách của Hoa Kỳ.

    Tổ chức Hezbolla tại Li-Băng và tổ chức Hamas tại các lãnh thổ Palestine đã thành công lớn trong các cuộc tuyển cử dân chủ và nắm được ảnh hưởng to lớn. Cả hai đảng, mỗi đảng với một lực lượng vũ trang riêng, đều không chấp nhận quyền hiện hữu của Israel, đều không chịu từ bỏ bạo lực như một công cụ chính trị.

    Và mặc dù nhiều người trong vùng này đã viện dẫn trường hợp Turkey như một mô hình tổng hợp Hồi giáo và dân chủ, nhưng đảng Hồi giáo cầm quyền tại nước này được kềm hãm bởi hai quyền lực thế tục là quân đội và hệ thống tòa án, một cặp định chế vững mạnh dùng để kiểm soát chính quyền mà các nước như Ai Cập và Tunisia không có được.

    “Từ ngữ và định nghĩa đích thực của chủ nghĩa Hồi giáo tự nó không tạo ra một mối đe dọa”, Jonathan Peled, người phát ngôn của Đại sứ quán Israel tại Washington, đã nói như thế, bằng cách trích dẫn chẳng hạn như quan hệ ngoại giao của Israel với chính phủ Turkey.

    Nhưng Peled cho biết Israel sợ rằng “các thế lực cực đoan phản dân chủ có thể lợi dụng một hệ thống dân chủ”, như, ông nói, tổ chức Hamas đã làm với thắng lợi đạt được trong cuộc bầu cử quốc hội Palestine năm 2006. Israel cho phép Hamas tham gia sinh hoạt chính trị chỉ dưới sức ép của chính quyền George W. Bush một phần vì chính quyền này đã công khai cam kết sẽ thúc đẩy một nền dân chủ Ả-rập.

    “Hiển nhiên là, chúng tôi có những lo lắng khác với những quan tâm của chính quyền Mỹ”, Peled nói. “Rõ ràng là, chúng tôi sống ngay trong vùng đó, và chúng tôi sẽ chịu hậu quả trực tiếp hơn Hoa Kỳ”.

    Việc lựa chọn giữa ổn định và dân chủ xưa nay vẫn là mối căng thẳng thường xuyên trong chính sách đối ngoại Mỹ, và ít có nơi nào sự căng thẳng này nổi bật như tại Trung Đông.

    Nhiều nhà độc tài đã bị truất phế hay đang bị lung lay ở trong vùng này vốn từng được nhiều chính phủ Hoa Kỳ liên tục hậu thuẫn, hoặc như những kẻ ngăn chặn ảnh hưởng của Liên Xô trong thời Chiến tranh lạnh hoặc như thành trì kiên cố chống lại chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan trước và sau những cuộc tấn công khủng bố ngày 11 tháng Chín năm 2011.

    Trong bài diễn văn đọc tại Đại học Cairo tháng Sáu 2009, Obama nhìn nhận cuộc tranh luận mà nỗ lực đẩy mạnh dân chủ của chính quyền Bush đã khuấy động lên ở trong vùng.

    “Tuy nhiên, sự kiện đó không làm suy yếu cam kết của tôi đối với những chính phủ phản ánh nguyện vọng của người dân”, ông nói như thế và thêm rằng “mỗi quốc gia tạo ra nguyên tắc dân chủ theo cách riêng của mình, đặt cơ sở trên những truyền thống văn hóa của dân tộc mình”.

    Tại vùng Trung Đông Ả-rập, những truyền thống đó bao gồm Hồi giáo, mặc dù Obama không trực tiếp bàn về vai trò của tôn giáo này trong chính trị dân chủ. Ông nói rằng Hoa Kỳ “sẽ hoan nghênh mọi chính phủ dân chủ và yêu chuộng hòa bình - miễn là những chính phủ đó điều hành quốc gia với sự tôn trọng dành cho mọi người dân”.

    Mục đích của các phong trào Hồi giáo sau khi nắm được chính quyền là nguồn gốc của mối quan ngại được các nhà lập pháp đảng Cộng hòa và nhiều nhân vật khác tại Washington bày tỏ.

    Paul Pillar, một nhà phân tích kỳ cựu của CIA hiện dạy tại Đại học Georgetown, đã nói: “Hầu hết mọi người trong cộng đồng tình báo sẽ thấy những vấn đề trên đề tài này rất giống với Tổng thống Obama – nghĩa là, về phương diện chính trị, Hồi giáo là một chuỗi ý thức hệ rất đa dạng, tất cả đều sử dụng một loại từ vựng giống nhau, nhưng bản chất thì hoàn toàn khác biệt”.

    “Thách thức chính mà Tổng thống Obama sẽ đối đầu là một thách thức chính trị đến từ đảng đối lập và là một thách thức được củng cố bởi Israel”, Pillar đã nói như vậy - hồ sơ công tác trước đây của ông bao gồm vùng Trung Đông.

    Trong lúc các cuộc cách mạng Ả rập đang diễn ra, thì Nhà Trắng lại phải bận tâm nghiên cứu nhiều phong trào Hồi giáo khác nhau, phát hiện những điểm dị biệt ý hệ để tìm những chỉ dấu về đường lối cai trị của các phong trào này trong ngắn hạn và dài hạn.

    Bản đánh giá lưu hành nội bộ của Nhà Trắng, đề ngày 16 tháng Hai, phân tích quan điểm của Tổ chức Huynh đệ Hồi giáo và quan điểm của al-Qaeda về thánh chiến toàn cầu, và các đề tài khác như cuộc xung đột Israel-Palestine, vai trò của Hoa Kỳ, Hồi giáo trong chính trường, thể chế dân chủ và chủ nghĩa dân tộc.

    Bản báo cáo đã rút tỉa những dị biệt rõ nét giữa tham vọng của hai nhóm Hồi giáo, cho thấy rằng nỗ lực tổng hợp Hồi giáo và chủ nghĩa dân tộc của nhóm Huynh đệ đã khiến nó trở thành một tổ chức rất khác biệt với al-Qaeda, một tổ chức vốn coi các biên giới quốc gia là những chướng ngại cho việc phục hồi nhà nước Hồi giáo chính thống.

    Bản nghiên cứu cũng kết luận rằng Tổ chức Huynh đệ Hồi giáo chủ yếu chỉ trích Hoa Kỳ về điều mà họ coi là lập trường đạo đức giả (hypocritical stance) của Hoa Kỳ đối với thể chế dân chủ -- nghĩa là, một mặt Hoa Kỳ rêu rao dân chủ nhưng mặt khác lại hậu thuẫn những nhà lãnh đạo độc tài như Mubarak.

    “Nếu chúng ta không thấy được sự khác biệt giữa al-Qaeda và Tổ chức Huynh đệ Hồi giáo, chúng ta sẽ không thể thích nghi được với tình hình thay đổi hiện nay [tại Trung Đông]”, một viên chức cấp cao trong chính quyền Obama đã nói. “Chúng ta cũng không thể cho phép mình bị nỗi lo sợ lèo lái”.

    Sau khi tổ chức Hamas giành được thắng lợi trong các cuộc bầu cử quốc hội Palestine năm 2006, Hoa Kỳ và Israel đã lãnh đạo một cuộc tẩy chay quốc tế đối với chính quyền Hamas. Nhưng những viên chức trong chính quyền Obama, trong lúc xét lại giai đoạn lịch sử ấy bằng con mắt hướng về những cuộc cách mạng Trung Đông hiện nay, lại cho rằng lý do để Hoa Kỳ tẩy chay Hamas không phải vì tính chất Hồi giáo của tổ chức này nhưng vì Hamas đã không chịu đáp ứng những điều kiện như là phải công nhận quốc gia Israel.

    Trong một diễn văn đọc hôm Thứ Hai [28-2-2011] tại Geneva, Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Hillary Rodham Clinton tỏ ra là đã rút được bài học đó, khi ngụ ý mời những đảng chính trị Hồi giáo tham gia các cuộc tuyẻn cử tương lai ở trong vùng, với một số điều kiện. Bà Clinton nói: “Việc tham gia sinh hoạt chính trị phải được mở ra cho mọi thành thần trong lăng kính ý hệ bác bỏ phương thức bạo động, chủ trương bình đẳng và tuân theo những qui luật dân chủ”.

    Nguồn: Washington Post, March 4, 2011

    Chủ đề: Thế giới

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi