Hồng Lạc - Khi một dân tộc cùng quyết tâm đòi bằng được Tự do - Dân chủ (1)

  • Bởi Khách
    21/02/2011
    4 phản hồi

    Hồng Lạc

    Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng. Tạo hoá cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc.

    Trào lưu dân chủ từ Bắc Phi và Trung Đông đang phả hơi nóng vào gáy chúng ta! Có thể dùng “ngôn ngữ bóng đá” để mô tả một thực tế đang diễn ra mà ngay cả những tờ báo nhà nước cũng không thể đứng ngoài. Sau những biến động lớn ở Bắc Phi và Trung Đông mà đỉnh điểm là hai cuộc biểu tình kết thúc khá chóng vánh ở Tunisia và Ai Cập thì khá nhiều người cho rằng, thời cơ cho một cuộc cách mạng dân chủ ở Việt Nam đang tới gần. Có nhiều bài viết liên quan đến sự kiện Tunisia, Ai Cập, Bắc Phi và Trung Đông. Có nhiều bài viết nói đến một cuộc biểu tình lớn sẽ xảy ra ở Việt Nam trong một tương lai không xa. Có nhiều bài viết nhắc đến hiện trạng phong trào dân chủ Việt Nam chưa được tổ chức tốt và có nhiều bài viết lo ngại một sự chuyển đổi không được chuẩn bị kỹ càng, không được một lực lượng đối lập đủ sức tiếp nhận. Có nhiều ý kiến so sánh một Tunisia và Ai Cập không có đối lập đủ lớn vẫn có thể thành công chóng vánh thì liệu một Việt Nam nếu xảy một cuộc biểu tình có đem lại thắng lợi và thời điểm nào là thích hợp cho sự chín muồi của một cuộc cách mạng? Đâu là nhân tố để đảm bảo sự thắng lợi? Chúng ta phải làm gì và tổ chức ra sao để một sự chuyển đổi có thể diễn ra trong thế chắc thắng? v.v… và v.v…

    Vì vậy, người viết nhận thấy không thể chậm trễ hơn để hoạch định một lối đi khả dĩ trong nhận thức chung của mọi người dân và là lúc cần đưa ra một sự nhìn nhận sát thực để có thể đánh giá thời cơ và vận hội của con đường dân chủ. Với việc để ngỏ bài viết (các bài đều có tiêu đề nghi vấn) sẽ giúp chúng ta cùng nhau bàn đến các vấn đề mà con đường dân chủ sẽ phải đối diện để từ đó, rút ra những kết luận hay tìm ra những bước đi thích hợp trong một tiến trình được chuẩn bị đầy đủ.

    Bài 1: Nền dân chủ Việt Nam sẽ đến từ đâu?

    1) Nền dân chủ Việt Nam có thể đến từ sự chuyển hóa chế độ cộng sản?

    Chế độ độc đảng cộng sản hiện nay có thể tự chuyển hóa hay không và nếu có thì nó sẽ chuyển hóa như thế nào và làm sao để nó tránh khỏi một con đường mà cũng khá nhiều quốc gia đã rơi vào khi vừa thoát chế độ độc tài lại rơi vào chế độ dân chủ giả hiệu một đảng khác ĐCS thống lĩnh độc tôn? Để trả lời được câu hỏi này thật không dễ dàng và nó phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Trong phần này, chúng ta sẽ cùng nhau đánh giá những khả năng có thể xảy ra khi chế độ độc tài tìm con đường thoát thân khỏi vũng lầy mà vẫn giữ được những lợi thế nhất định cho họ:

    Khả năng 1: Chính quyền nới lỏng cho các lực lượng đối lập phát triển và dẫn tới một cuộc tổng tuyển cử dân chủ đa đảng

    Có lẽ con đường này là mong muốn của nhiều người vì nó là con đường để tránh được những tổn thất cho tất cả các phía, mặc dù vậy thì trong lịch sử chưa từng xảy ra kiểu chuyển hóa này vì đảng cộng sản (ĐCS) thường lo sợ nếu điều này xảy ra thì ĐCS sẽ không thể cạnh tranh được với các chính đảng khác trong thế đuối do hình ảnh mà tất cả các ĐCS để lại là những vết nhơ khó xóa lấp. Thực tế thì tại một số quốc gia Đông Âu và Liên Xô cũ sau cách mạng nhung thì ĐCS vẫn hoạt động bình thường nhưng không thể đánh bại các chính đảng khác để tái lập chính quyền. Điển hình của thực tế này là lãnh tụ ĐCS Nga Duganov đã nhiều lần tranh chức Tổng thống nhưng đều thất bại. Thực tế tại VN thì hình ảnh ĐCS còn xấu hơn các đảng Mác xít khác vì VN đã trải qua một thời gian phát triển kinh tế thị trường và hầu hết các quan chức đảng đều bị chìm trong cơn bão tham nhũng trầm trọng và tệ mua quan bán chức trắng trợn nên trong mắt người dân nói chung, ĐCS đồng nghĩa với một đảng xấu xa vừa đáng sợ, đáng xấu hổ vừa đáng ghét.

    Vì vậy, khả năng 1 khó xảy ra và thực tế đến tận bây giờ đã có thể khẳng định là chưa có bất kỳ tín hiệu nào cho thấy khả năng này xảy ra. Nếu tới đây Quốc hội đi tới việc sửa chữa Hiến pháp 1992 và bỏ điều 4 thì khả năng 1 vẫn còn là một bí ẩn khó đoán.

    Khả năng 2: ĐCS tự chia tách thành hai đảng theo hai nhóm cấp tiến và bảo thủ, nhóm cấp tiến sẽ lấy tên khác và từ bỏ CN Mác – Lê Nin, phát triển lực lượng và cạnh tranh với ĐCS

    Khả năng 2 trùng với suy nghĩ của một số các vị lão thành cách mạng muốn có sự “đa nguyên” để tránh độc tài nhưng ngại đặt ra vấn đề mất – còn của ĐCS, tuy nhiên nếu suy xét thì thấy khả năng 2 tồn tại nhiều vấn đề khiến cho ĐCS né tránh hoặc con đường dân chủ sẽ phát triển theo xu hướng cực đoan, phi dân chủ (dân chủ giả hiệu) sau:

    • Nếu ĐCS tách thành hai thì cũng đồng nghĩa với việc cho phép đa nguyên chính trị, điều này đồng nghĩa với việc ĐCS sẽ phải cho phép thành lập các đảng phái khác ngoài ý muốn của họ, điều mà ĐCS đang lo sẽ dẫn tới mất độc quyền kiểm soát quốc gia. Vì vậy, nếu ĐCS chọn xu hướng này cũng có nét tương đồng với khả năng 1 nhưng ĐCS chủ động hơn trong việc khởi đầu con đường dân chủ đa nguyên, đa đảng.
    • Nếu cho phép tách đôi thì ĐCS sẽ nhanh chóng trở nên lép vế trước “nửa đối lập” kia và về phía nửa đối lập mới chia tách sẽ có thể trở thành một dạng như đảng Nước Nga thống nhất của ông Putin hay đảng Nhân dân Cam Pu Chia của ông Hun Xen .v.v…và đảng này sẽ trở thành một đảng thống soái xã hội và gây sức ép lên đời sống chính trị quốc gia và kết quả là đất nước vẫn không có được dân chủ và các tệ nạn xã hội do các đảng viên ĐCS gây ra vẫn tồn tại lâu dài và con đường dân chủ của đất nước sẽ còn kéo dài không biết đến bao lâu.
    • Nếu tách đôi thì giới chóp bu ĐCS vẫn có thể thống lĩnh cả hai đảng, trong khi đó, họ chưa hề được trang bị những kiến thức dân chủ nên các đảng này khó từ bỏ con đường đã dẫn đất nước đến sai lầm. Mặt khác, khi một đảng phái tách ra từ ĐCS, sẽ có nhiều người dân xin gia nhập vào đảng mới này và sẽ khiến cho đảng mới thành lập chiếm thế áp đảo, làm mất sự đối trọng cần thiết cho một trật tự chính trị dân chủ cần có sau khi chuyển đổi.

    Khả năng 3: Một số nhân vật chủ chốt trong ĐCS liên kết và thoả thuận ngầm làm một cuộc chính biến tương tự Liên Xô năm 1991, điều này dễ xảy ra nhất khi đất nước bị rơi vào trì trệ sâu không thoát ra được khiến người dân oán thán gây áp lực cao lên ĐCS. Tình hình VN sắp tới có nét giống Liên Xô những năm 1985-1990 (giai đoạn cải tổ trước đảo chính) khi ĐCS tìm cách nới lỏng sự kiểm soát tập trung của Đảng và nhà nước trong một số lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội (ở VN chưa thể hiện rõ như ở LX). Về tự do hóa ngôn luận mà LX đã áp dụng thì vẫn còn là điều chưa thể dự đoán ở VN. Về bầu cử cạnh tranh và tiến đến loại bỏ sự can thiệp của các cơ cấu đảng vào kinh tế và một số mặt của đời sống chính trị xã hội đã được LX thực thi trong giai đoạn này thì ở VN đang hô hào trước kỳ bầu cử quốc hội sau đại hội XI của ĐCS. Nhưng những nỗ lực cải cách của LX đã không thu được kết quả như mong đợi và một cuộc đảo chính đã xảy ra ở Liên Xô vào năm 1991. Với những diễn biến chính trường VN thì nếu khả năng này xảy ra sẽ theo hai kịch bản sau:

    a) Nền chính trị sẽ dễ dẫn tới một sự lệch cực, các thành viên chóp bu của ĐCS sẽ trở thành những Ensin, Putin…của Việt Nam và nhanh chóng thiết lập một trật tự mới mà không có ai bị trầy da trốc vảy gì cả, bộ mặt mới của thế chế có vẻ giống dân chủ được tạo nên giống một hình chiếu từ phiên bản cũ, các chính đảng khác có thể ra đời nhưng không thể cạnh tranh với đảng vừa thoát thai từ ĐCS.

    b) Các thành phần cấp tiến chiếm ưu thế và thực hiện một lộ trình dân chủ thực sự tương tự như các quốc gia Đông Âu. Điều này khó xảy ra ở VN hơn do phe bảo thủ vẫn mạnh hơn phe cấp tiến và điều quan trọng là đa số họ đều đã nhúng chàm và lo sợ sẽ bị “dính đòn hồi mã thương” nếu chính biến hướng tới một nền dân chủ thực sự.

    2) Nền dân chủ VN đến từ phong trào dân chủ của nhân dân

    Phong trào dân chủ được hiểu là từ trào lưu trải rộng và không ngoại trừ bất cứ thành phần nào của xã hội, nó xuất phát từ trong nước hay từ nước ngoài, nó đến từ ước vọng của những người dân bình thường cho đến mong muốn thoát khỏi vũng lầy giả dối của chính những người cộng sản. Nó là hệ quả của bất cứ chế độ cai trị độc tài nào và chế độ càng hà khắc bao nhiêu càng khiến cho khát vọng dân chủ của mọi người dân càng lớn bấy nhiêu. Vậy, đâu là những khả năng có thể xảy ra mà điểm xuất phát là từ phong trào dân chủ, chúng ta sẽ cùng xem xét các khả năng và những giả định theo chủ quan của người viết:

    Khả năng 4: Một số tướng lĩnh quân đội và nhiều vị lão thành cách mạng, nhiều nhân sĩ, trí thức, văn nghệ sĩ cùng ký vào một bản kiến nghị Quốc hội cho phép lập một đảng (ví dụ) đảng dân chủ xã hội (ĐDCXH) bên cạnh ĐCS, đảng này chủ trương một nước Việt Nam tự do, dân chủ và bình đẳng. Số người ký vào bản kiến nghị lên tới hàng chục, sau đó tăng lên hàng trăm ngàn người.

    Sau đây là những giả định:

    • Một bản “thỉnh nguyện thư” cho phép thành lập ĐDCXH tương tự như “kiến nghị dừng dự án khai thác bô xít (cả hai năm 2009 và 2010 lên tới 5-6 ngàn chữ ký)” được khỏi xướng từ một hay một số trang mạng như boxitvn, danluan, ĐCVonline… chẳng hạn nhưng lại được hưởng ứng rầm rộ và số chữ ký tăng nhanh.
    • Một số tờ báo như Báo điện tử ĐCSVN, QĐND, CAND, ANTG.v.v… lên tiếng phản bác và kêu gọi ĐCS mạnh tay với những kẻ “lợi dụng quyền tự do dân chủ” , “những kẻ phản động”.
    • Trước yêu cầu khó chối từ vì nó phù hợp với hiến pháp nước CHXHCNVN, Quốc hội với gần 100% đảng viên ĐCS chọn giải pháp im lặng.
    • Mặc dù không được chấp thuận thì đảng dân chủ xã hội Việt Nam (ĐDCXHVN) được thành lập vào một ngày đẹp trời trên cơ sở của một bản cương và những người ký vào bản TNT sẽ trở thành những đảng viên ĐDCXHVN.
    • Con số đảng viên mới ngày càng đông, một số đảng viên ĐCS trả thẻ đảng và xin gia nhập ĐDCXHVN.
    • Một số người dân cũng bắt đầu xin phép lập đảng phái khác theo như những gì mà ĐDCXHVN đã làm.
    • Một xã hội đa nguyên chính trị hình thành nhanh chóng.
    • ĐCS họp phiên bất thường quyết định thay đổi số phận của đảng bằng cách đổi tên, từ bỏ CN Mác – Lê Nin và con đường XHCN.
    • Trước yêu cầu của ĐDCXHVN và một số đảng phái khác, một cuộc Tổng tuyển cử đã diễn ra với sự giám sát của Liên Hợp Quốc, đánh dấu một chặng đường dân chủ của đất nước.

    Khả năng 5: Một cuộc biểu tình trong cả nước được bắt đầu từ một cuộc biểu tình cỡ vài ngàn người tại Hà Nội, Đà Nẵng hoặc TPHCM… sau đó lan nhanh trong cả nước.

    Sau đây là những giả định:

    • Trên mạng internet và ĐTDĐ, nhiều tin nhắn được truyền đi kêu gọi xuống đường tiếp sức cho cuộc biểu tình.
    • Chính quyền cho lực lượng an ninh truy bắt một số người, một số vụ đụng độ xảy ra khiến một số người bị thương hoặc tử nạn, đoàn biểu tình đưa nạn nhân (hoặc quan tài) tiến thẳng về UBND các thành phố lớn.
    • Lực lượng an ninh được tăng cường với hơi cay, bom xăng, vòi rồng để chặn đoàn biểu tình.
    • Lực lượng dân chủ bắt đầu phát đi tuyên bố “ngày xuống đường vì dân chủ, chống tham nhũng độc tài”
    • Ngày “ngày xuống đường vì dân chủ, chống tham nhũng độc tài” được hưởng ứng rộng khắp cả nước, trên khắp các nẻo đường ở HN, Hải Phòng, Vinh, Huế, Đà Nẵng, Nha Trang, Sài Gòn, Cần Thơ v.v..., hàng trăm ngàn người tràn xuống các ngả phố trung tâm giương cao các biểu ngữ đòi tự do, dân chủ, chống độc tài đảng trị, chống tham nhũng, đòi quyền bầu cử dân chủ, đòi bọn tham nhũng và bọn tham quyền cố vị từ chức và trao quyền cho nhân dân…
    • 14 thành viên BCTĐCS họp khẩn cấp, nhiều ý kiến được đưa ra khá xung đột, một số ý kiến chọn giải pháp nói chuyện với đoàn biểu tình, một số ý kiến chọn giải pháp răn đe bằng việc huy động xe tăng và thiết giáp.
    • Sau cuộc họp của BCT, giải pháp đưa ra là điều động các binh chủng tăng – thiết giáp án ngữ các lối vào trung tâm các thành phố lớn, sẵn sàng chờ lệnh.

      Bộ 4T được phép gây tắc nghẽn mạng internet và dịch vụ tin nhắn trên ĐTDĐ.

    • Tổng thống Mỹ và một số Nguyên thủ ở Châu Âu và Tổng thư ký Liên hợp quốc ra lời kêu gọi lãnh đạo VN hãy tôn trọng ý kiến người dân để thực thi một nền dân chủ. Các vị nguyên thủ của hầu hết các quốc gia trên thế giới (ngoại trừ Trung Quốc, Cu Ba, Bắc Hàn, Lào, Cam Pu Chia và một số các quốc gia còn dưới ách độc tài) lên tiếng ủng hộ cuộc xuống đường của người dân VN đòi tự do và dân chủ, đòi quyền con người và chống tham nhũng.
    • Lực lượng Quân đội có xu hướng đứng về phía nhân dân để đòi quyền tự do dân chủ, họ không thể bắn vào đồng bào ruột thịt của mình, họ sẽ đứng về phía nhân dân.
    • Bộ CTĐCS họp phiên khẩn thứ hai để tìm cách đối phó tình hình, lệnh giới nghiêm ở các thành phố lớn được ban bố.
    • Người dân bất chấp lệnh giới nghiêm, thậm chí càng nhiều người đổ xuống đường vì đây là cơ hội đem lại cuộc sống tự do, chống lại bọn tham nhũng hại dân hại nước.
    • Bộ CTĐCSVN họp phiên thứ ba ra tuyên bố sẽ thương lượng với người dân, hứa sẽ thay đổi hiến pháp, tổ chức bầu cử “dân chủ”.
    • Người dân không chấp thuận lời kêu gọi giả dối đó, họ đòi ban lãnh đạo ĐCS từ chức để mở ra một cuộc tổng tuyển cử công bằng.

    Tóm lược:

    Trên đây là 5 khả năng có thể xảy ra cho một cuộc chuyển hóa dân chủ Việt Nam. khả năng 4 có nét tương đồng với khả năng 1 nhưng có những khác biệt. Ở khả năng 4 thì phe dân chủ đã chủ động thực hiện một phong trào đòi đa nguyên chính trị sau đó thì ĐCS mới thay đổi theo, còn khả năng 1 thì ĐCS bắt buộc phải mở cửa cho đa nguyên chính trị ra đời để có thể cứu vớt ĐCS. Câu hỏi được đặt ra ở đây là liệu ĐCS còn đủ tỉnh táo để chọn một lối thoát cho mình trước khi họ có thể bị đánh đổ bởi khả năng 5 hay khả năng 3 trong sự xem xét để né tránh xảy ra khả năng 2 hay không?.

    Chuyển hóa dân chủ ở VN là tất yếu sẽ xảy ra theo bất cứ khả năng nào nói trên. Để tránh sự trả giá bằng máu và sự huỷ hoại kinh tế, văn hoá và để con đường dân chủ có thể tới nhanh nhằm thúc đẩy kinh tế xã hội phát triển, ĐCSVN cần có những quyết định chính trị kịp thời và phù hợp với xu thế của thời đại. Về phía những con người đang mong muốn đất nước đổi mới thực sự, muốn một đất nước tự do dân chủ và minh bạch, muốn đất nước nhanh chóng thoát khỏi những thảm hoạ khôn lường về chính trị, kinh tế, quốc phòng, giáo dục, đạo đức xã hội v.v… hãy hành động sáng suốt và kịp thời, hãy gác bỏ mọi ý nghĩ ngờ vực và chia rẽ, hãy vì chính cuộc sống của những người dân khốn khổ để cứu nguy cho dân tộc. Lịch sử sẽ không chờ đợi ai nếu người đó chần chừ.

    (còn tiếp)

    Sài Gòn 17/2/2011
    Hồng Lạc

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    4 phản hồi

    Phản hồi: 

    Nếu mà... chúng ta đã là một dân tộc cùng quyết tâm đòi bằng được... thì chẳng có gì phải bàn nhiều nữa.

    Cái khó hiện nay đối với Việt Nam là dân tộc ta vẫn chưa cùng quyết tâm đòi bằng được (như đầu đề bài viết.
    Đầu đề thích hợp ở thời điểm naáy là Làm thế nào để dân tộc ta quyết tâm đòi bằng được...

    CS rất hiểu quá rõ rằng nếu để từng công dân liên kết lại thành Nhóm, Hội, Đoàn..., dù chỉ là những đoàn thể dân sự, thì chúng lâm vào nguy cơ bị loại bỏ ngay. Chính vì vậy, xã hội dân sự ở VN sẽ còn trầy trật để ra đời.

    Các giai đoạn phải đi qua là 1) dân trí (Dân Luận và nhiều trang khác đang làm, đã có nhiều kết quả); 2) Sự hình thành xã hội dân sự; 3) Các tổ chức cách mạng hình thành và bán công khai và công khai; 4) Các biện pháp liên kết để dân tộc cùng quyết tâm đòi bằng được...

    Phản hồi: 

    Đợi Chờ muốn thay đổi khả năng 2 như sau:
    - có thêm một giai đoạn chuyển tiếp : dân chủ độc đảng
    - thực hiện hòa hợp hòa giải dân tộc
    Hai điều này rất quan trọng để chuẩn bị những điều kiện cần thiết cho sự phân hóa lưỡng đảng :
    - thu gọn đảng như loại bỏ đảng viên ở cấp thấp, quân đội , công an…
    - mở rộng đảng bằng cách kết nạp các thành phần đối lập …
    - đưa các lực lượng từ trước đến nay đang hợp tác với đảng như Mặt Trận…
    - tự do báo chí để giúp vào việc loại trừ tham nhũng có tổ chức, những bè đảng có thể trở thành lãnh chúa địa phương…
    - thực hiện những cuộc bầu cử thật sự dân chủ ở địa phương – dân bầu có chọn lựa để hình thành có đối lập trong đảng.
    - các thay đổi hiến pháp, lập pháp, cơ cấu tổ chức chính quyền, phân quyền ba ngành …
    - các thay đổi kinh tế đảm bảo đời sống đảng viên bị cắt giảm, lão thành hoặc thất cử được ổn định …


    Đó là những công việc thực sự hết sức lớn lao cần phải thực hiện ngay ở giai đoạn 1 để sự chuyển biến lên để có thể đạt được sự ủng hộ của toàn dân Việt Nam trong nước và ngoài nước – nhân dân, đảng viên đương nhiệm hay lão thành, bất đồng chính kiến … ở mọi giai tầng xã hội.

    Phản hồi: 

    Đối với dân chúng, vấn đề chính là liệu họ có cần xuống đường hay không. Tại những nước thuộc khối Warsaw, muốn giải thích về lý do và thời điểm của các cuộc xuống đường, người ta phải bàn đến hai chuỗi biến cố chồng chất lên nhau, một từ bên trong mỗi nước và một xuyên biên giới quốc gia.

    Ta biết từ lý thuyết về hành xử tập thể rằng không ai chịu xuống đường với những động cơ hoàn toàn vị kỷ. Từ cách nhìn đó, tốt nhất là ngồi nhà và để người khác hy sinh. Nhưng rõ ràng phần lớn những hành vi ta chứng kiến đều có tính cách xả thân (selfless). Nhưng đối với phần lớn dân chúng, có thể họ sẽ chấp nhận rủi ro đến một giới hạn nào đó. Một yếu tố chính yếu trong việc lựa chọn xuống đường hay không rất có thể là sự mong đợi số người có thể tham gia. Một đám đông to lớn sẽ cho người tham dự cảm giác an toàn, vì công an sẽ chùn tay khi bắn vào các đám đông to lớn, không thể xem họ là đám du côn ăn tiền nước ngoài, và vì độ rủi ro sẽ giảm cho mỗi người nếu công an quyết định bắn. Hơn nữa, khi số người tham dự biểu tình gia tăng, nhiều người sẽ làm theo vì nghĩ rằng họ phải đóng góp phần mình hay vì lý do ít cao thượng hơn là để tránh mang tiếng làm một kẻ quá giang.

    Từ Leipzig tới Bucharest, ta đã chứng kiến hiệu ứng quả tuyết (snowball) khi các đám đông và các cuộc biểu tình càng ngày càng lớn từ trường hợp này sang trường hợp khác. Ở Đông Đức và Prague, phản ứng thiếu thông minh của giới cầm quyền trở thành chất xúc tác làm tăng tốc tiến trình. Nhưng phong trào này cũng có những động lực tự thân. Ta biết rất ít về mục đích của những người làm hạt nhân cho các cuộc biểu tình đầu tiên, số tham gia thường không vượt quá 4 con số. Một số có thể không còn gì để mất, số khác có thể hành động vì lý do nào đó như đạo đức cơ bản (categorical imperative, từ của Kant), một số có thể khôn ngoan cho rằng nếu tham dự vào một biến cố có thể là nhỏ, họ có thể ảnh hưởng lên số người tham gia những cuộc biểu tình trong tương lai, một số có thể chỉ vì ham náo nhiệt, số nữa chỉ vì lập dị. Dù lý do gì đi nữa, họ đã tạo ra một nhóm đủ lớn để hấp dẫn nhiều người với nhiều lý do khác nhau cho lần tới. Y như đi theo một bài bản, quả tuyết đã tăng trưởng theo cách thế sau đây. Mỗi lần ra thông cáo cho sự kiện kế tiếp, dân chúng thường nghĩ số người tham gia ít nhất sẽ đông như lần trước. Như các lý do đã nêu ở đoạn trước, sự chần chừ trong số người tham gia thêm biến mất; và càng tham gia, họ càng tạo ra những mong đợi lớn hơn, vì vậy sẽ dẫn đến càng nhiều người tham gia sự kiện kế, cho tới lúc lượng người tham gia lên đến 6 con số và chính quyền sụp đổ.

    Không cần nói, đây không phải toàn bộ vấn đề. Ta phải giải thích tại sao các chính thể ở Đông Âu lại sụp đổ năm 1989, thay vì 1979 hoặc 1969. Một yếu tố giải thích có thể là sự bất mãn ngày càng tăng về một nền kinh tế càng lúc càng rõ ràng thất bại theo ý nghĩa tương đối và cả tuyệt đối. Nhưng nguyên nhân quan trọng nhất hiển nhiên là chính sách không can thiệp của Gorbachev vào Đông Âu. Bao lâu mà việc đưa quân đội Xô Viết vào Đông Âu vẫn còn được coi như một khả năng, người phản kháng sẽ phải đối mặt với thực tế này: trong khi những chống đối nhỏ lẻ chỉ làm hại chính bản thân họ, những phong trào lớn lại có thể làm cho cả nước lâm nguy. Khi tình huống nguy hiểm thứ nhì đã bị loại bỏ, sự leo thang của phong trào phản kháng là tất yếu. Hiệu ứng domino đang tác dụng: một khi chính quyền Xô-viết từ chối can thiệp vào một quốc gia, có thể nó sẽ không can thiệp vào quốc gia kế tiếp. Sự kiện công an Đông Đức không nổ súng vào đoàn biểu tình cho phép ta suy diễn rằng họ bị Liên Xô ngăn cản và một sự chế ngự tương tự cũng sẽ diễn ra ở Prague.

    Tham khảo
    Khi chế độ cộng sản tan rã
    http://www.talawas.org/?p=15761