Cuộc tranh luận về "Mô Hình Trung Quốc" trên tờ Economist (3)

  • Bởi Admin
    03/09/2010
    0 phản hồi

    Shiroi Hasu chuyển ngữ

    Xin cảm ơn độc giả Shiroi Hasu, Mai Việt Tú, và độc giả Trần Thị Hồng Sương, đã tham gia chuyển ngữ cuộc tranh luận "Mô hình Trung Quốc" theo kêu gọi của Dân Luận. Chúng tôi mong rằng qua bản dịch này, độc giả không chỉ nắm được những thông tin nhiều chiều về "mô hình Trung Quốc", mà còn học được phương pháp tranh luận của các bên tham gia.

    Bài phát biểu mở đầu của Susan Shirk – người chống lại mô hình TQ

    Người Mỹ và châu Âu đang bi quan về tương lai khi hồi phục từ sự sụp đổ hệ thống tài chính toàn cầu. Khi tầm nhìn của họ bị sai lệch bởi sự lo sợ về khả năng suy thoái của phương Tây, họ đã đánh giá quá cao sức mạnh của hệ thống Trung hoa, cũng giống họ đã thần tượng hóa Nhật Bản vào thập niên 80. Đúng là nền kinh tế Trung Hoa đang phát triển thậm chí còn ấn tượng hơn nước Nhật trong thập niên 80. Từ khi thực hiện cải cách thị trường và mở cửa đón nhận thương mại và đầu tư nước ngoài vào năm 1978, Trung Hoa đã đạt được tăng trưởng về thu nhập hơn 7% tính trên đầu người chưa từng có tiền lệ trong suốt 3 thập niên qua.

    Nhưng có nhiều lý do lý giải sự tăng trường kinh tế nổi bật của Trung Hoa, trong đó có một số lý do (như: 70% dân số trong tuổi lao động, hoặc thị trường nội địa to lớn của họ) không liên quan gì đến mức độ khôn ngoan của các chính sách phát triển. Hơn nữa, chiến lược kinh tế của Bắc Kinh đã phải mất hơn 30 năm cải cách và mở cửa. Các nhà kinh tế Trung Hoa cười nhạo về cái khái niệm cho rằng có một “mô hình phát triển” nhất quán của Trung Hoa.

    Tại một cuộc họp tôi có tham dự gần đây ở Bắc kinh, các nhà kinh tế học phương Tây đã tranh cãi về lý do tại sao sự cất cánh về phát triển kinh tế trong thập niên 80 đã rất thành công. Đó có phải là sự giải thể chủ nghĩa tập thể trong nông nghiệp để trở về với trang trại cá thể? Liệu các thử nghiệm khu vực đã làm giảm bớt rủi ro trong cải cách? Phải chăng việc bãi bỏ tập quyền tài chính đã mang lại thêm động lực cho các quan chức chính phủ điạ phương để đẩy mạnh hoạt động thị trường? Có phải đang có khuynh hướng thị trường hóa dần dần xung quanh kế hoạch tập trung? Tuy nhiên các nhà kinh tế học Trung quốc vẫn quan tâm nhiều đến lý do tại sao cải cách thị trường đã khựng lại trong thập niên 2000. Họ chỉ trích các chính sách gần đây đối với việc mở rộng vai trò của chính phủ trong nền kinh tế, ưu ái các ngành công nghiệp nặng của nhà nước và xiết chặt doanh nghiệp tư nhân.

    Sau khi đạt đến sự cất cánh về phát triển kinh tế qua phương thức thử nghiệm kinh tế thị trường, các nhà lãnh đạo Trung Quốc bắt đầu ném một lượng tiền khổng lồ vào đầu tư công nghiệp và hạ tầng cơ sở. Phương thức này đã thành công khi bắt chước rập khuôn các nước tiên tiến, công nghiệp hóa nhanh chóng và chuyển dời nhân công từ nông thôn ra đến các nhà máy ven biển. Nhưng giờ đây khi Trung Quốc đang chuyển sang một giai đọan mới, với đồng lương nhân công gia tăng và người công dân có học thức hơn và nhiều yêu cầu hơn, phương thức này không còn phù hợp nữa. Chính phủ giờ đây đang “diễn tập” những chiến lược mới, như phát triển “những phát kiến tự nhiên “, những thứ không có cơ hội thành công với cùng một lối huy động nguồn lực “từ trên bổ xuống” giống như trước. Tôi dám chắc rằng lúc các nhà cổ xúy cho một mô hình Trung hoa định hình được chính xác là mô hình này là như thế nào, thì người Trung hoa đã sẽ buộc phải thay đối tình thế bằng cách hủy bỏ nó đi rồi.

    Người nước ngoài có thể “lác mắt” bởi nền kinh tế kỳ diệu của Trung Hoa, nhưng bản thân người dân Trung Hoa lại lo lắng hơn về những sản phẩm tiêu cực của nó. Khi bắt đầu cải cách thị trường, khoảng cách giữa người giàu và người nghèo được thu hẹp trong thập niên đầu, nhưng kể từ đó, sự phân phối thu nhập đã trở nên bất bình đẳng với hệ số Gini 0.47 so với nhiều nước đang phát triển hoặc so với nước Mỹ. Tham nhũng đã trở thành nét đặc trưng ở nơi này.

    Việc phản đối của dân chúng về sự nhiễm độc công nghiệp đối với sông ngòi thường xuyên xảy ra. Ô nhiễm môi trường đã lên đến mức độc hại – có đến 16 thành phố trong danh sách 20 thành phố ô nghiễm nhất thế giới thuộc về Trung hoa. Ngân hàng Thế giới đã ước tính tổng chi phí ô nhiễm không khí và nước của Trung quốc chiếm 5.8% GDP của năm 2007.

    Người phương Tây đang phàn nàn về cách quyết định luộm thuộm, mất thời gian của các nền dân chủ và ghen tỵ với sự quyết đoán trong nền cai trị độc tài của Trung quốc. Trên thực tế, quá trình hình thành chính sách của người Trung quốc kém quyết đoán hơn người ta tưởng tượng rất nhiều. Việc đạt được sự đồng thuận quan liêu cho những quyết định táo bạo đã ngày càng trở nên khó khăn vì các lãnh đạo ngày nay thiếu đi quyền lực cá nhân của một Mao Trạch Đông hay một Đặng Tiểu Bình. Chính quyền trung ương không thể thực hiện các nghị quyết trong 35 đơn vị cấp tỉnh cho dù chính họ đã bổ nhiệm các chủ tịch và bí thư tỉnh. Chính quyền ban hành các quy định bảo vệ môi trường và cải thiện sức khỏe, giáo dục và quỷ hưu trí. Nhưng các lãnh đạo cấp tỉnh, những người được thăng cấp nhờ vào mức tăng trưởng kinh tế, đã phớt lờ những các quy định ấy.

    Những người nước ngoài đang ngưỡng mộ Trung quốc có thể ngạc nhiên khi biết rằng mức tăng trưởng kinh tế nhanh đã làm giảm bớt độ an toàn chính trị cho các lãnh đạo chính trị Trung quốc. Những chính khách cộng sản đang tự hỏi liệu họ còn có thể tồn tại bao lâu nữa ở vị trí cao nhất trong một xã hội đang thay đổi nhanh hơn, cởi mở hơn và nhiều thông tin hơn thời Mao. Họ nhìn thấy những mối đe dọa đến quyền lực của mình đang ngày càng rõ rệt khắp nơi, và họ gia tăng kiểm soát thông tin, công luận và internet, không cho những người chống đối đến Bắc Kinh và trấn áp bất cứ tổ chức độc lập nào. Theo một phân tích gần đây của Trung quốc, chính phủ đã chi tiêu ngân sách cho an ninh trong nước nhiều như cho an ninh quốc phòng. Tuy vậy, thật ngạc nhiên khi những cuộc nổi dậy chống đối mạnh mẽ của các nhóm dân tộc thiểu số ở Tây Tạng và Tân Cương đã cho thấy khả năng kiểm soát và theo dõi của chính phủ đã có vấn đề.

    Năm 1989 hàng triệu sinh viên đã biểu tình tranh đấu dân chủ ở Quảng trường Thiên An Môn và 132 thành phố khác trong khắp đất nước. Lãnh đạo Đảng Cộng sản đã phân tán trong việc đối phó với các cuộc biểu tình, và chỉ vì do quân đội đã theo lệnh Đặng Tiểu Bình dùng vũ lực để giải tán đám biểu tình, nền Cộng hòa Nhân dân mới tồn tại. Hệ thống chính trị vẫn mong manh trước cái nguy cơ hợp bởi các cuộc chống đối và sự phân tán trong giới lãnh đạo. Những nỗ lực của Đảng Cộng sản khi tạo ra những kênh “không bỏ phiếu” đã thất bại trong việc tỉa gọt bớt sự gia tăng hoạt động chống đối. Đồng thời, truyền thông thương mại và internet ngày càng làm khó che dấu hơn sự phân hóa trong giới trí thức nhìn từ góc độ công khai. Sự phân hóa trong giới lãnh đạo thể hiện qua intenet đã châm ngòi cho những cuộc cách mạng nổi dậy ở những chế độ độc tài khác. Cho dù tăng trưởng kinh tế ấn tượng mấy đi nữa, Trung Quốc sẽ khó tránh khỏi số phận tương tự.

    Chủ đề: Kinh tế, Thế giới

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi