Cuộc tranh luận về "Mô Hình Trung Quốc" trên tờ Economist (2)

  • Bởi Admin
    03/09/2010
    0 phản hồi

    Mai Việt Tú chuyển ngữ

    Xin cảm ơn độc giả Mai Việt Tú, và độc giả Trần Thị Hồng Sương, đã tham gia chuyển ngữ cuộc tranh luận "Mô hình Trung Quốc" theo kêu gọi của Dân Luận. Chúng tôi mong rằng qua bản dịch này, độc giả không chỉ nắm được những thông tin nhiều chiều về "mô hình Trung Quốc", mà còn học được phương pháp tranh luận của các bên tham gia.

    Bài phát biểu mở đầu của Stefan Halper – người bảo vệ mô hình TQ

    Báo Economist đưa ra một tranh luận hứng thú, nhưng hình ảnh của nó đã sai lệch: “mô hình" TQ không phải là tốt hơn hay tệ hơn, mà là sự khác nhau. Hơn nữa, nó không nên được xem là “mô hình” và không nên tư duy theo chiều hướng như vậy. Trong cuốn sách của tôi, “Sự Đồng Thuận Bắc Kinh”, tôi mô tả nó như là một tập hợp phức tạp của những sự phát triển và đổi mới trong hơn 30 năm qua mà sự thành công do từ chất lượng đặc thù của văn hóa, nhân khẩu, địa lý và triết lý quản trị của TQ. Theo hướng tư duy như vậy, không có một “mô hình” nào để người ta bàn rằng có thể được sao chép hay xuất cảng đến những nơi như Châu Mỹ La-tinh hoặc vùng dưới Sahara của Phi Châu.

    Đây không phải đề nghị rằng những nước đang phát triển – và các nước khác – trên thế giới đừng nên đi theo sát ví dụ của TQ và cố gắng thực hiện những chương trình giống hệt TQ. Những quốc gia từ Iran cho đến Miến Điện cho đến Venezuela đã và đang ăn cắp sáng tạo của TQ để giải quyết các vấn đề; chẳng hạn như những phương thức kiểm soát internet của Trung Quốc đang được ứng dụng tại Iran.

    Nếu bỏ qua những chi tiết cơ bản của quá trình 30 năm đổi mới vĩ đại, chúng ta sẽ thấy thách thức thực sự của Trung Quốc. Họ xuất cảng một cái gì đơn giản hơn, hấp dẫn hơn đối với nhiều người và thực sự đang bào mòn vị trí thống trị của phương Tây. Đó là khái niệm cơ bản về chủ nghĩa độc tài thị trường (market authoritarianism) (MVT: Việt Nam rập khuôn mô hình của TQ và đặt tên là “kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”). Trên tất cả những thứ mà TQ gặt hái được và trên tất cả các thứ mà TQ bán cho thế giới, TQ chính là cái bảng quảng cáo lớn nhất cho con đường “hướng tới tư bản và vẫn duy trì nền độc tài”.

    Sự quan trọng của vấn đề thật ra ít liên quan tới “những mô hình phát triển”, mà liên quan nhiều hơn đến thắng lợi trên mặt trận tư tưởng về mối quan hệ tối ưu giữa người cai trị và kẻ bị cai trị. Như đã nói chi tiết trong cuốn sách “Sự Đồng Thuận Bắc Kinh”, TQ đề cao các giá trị và tiêu chuẩn mang tính thách thức nền tảng hệ thống quản trị phương Tây và thu hút được sự chú ý mãnh liệt của tầng lớp ưu tú lãnh đạo ở "phần thế giới phía ngoài phương Tây". Nó (giá trị và tiêu chuẩn kiểu TQ) hứa hẹn với các vị lãnh đạo một quyền lực tuyệt đối mà không cần đến những người đại diện cho nhân dân trong hệ thống lập pháp, hoặc đám báo chí đầy thách thức, và nó cũng hứa hẹn với dân chúng công ăn việc làm, nhà cửa và một tương lai khá hơn. Nó chứng minh rằng cải tiến môi trường, nâng cao điều kiện bảo vệ lao động và dịch vụ xã hội có thể dẹp tạm qua một bên một thời gian để tạo ra “tốc độ tăng trưởng nhanh chóng mặt”. Mấu chốt là nó không hứa hẹn một quảng trường công cộng để dân chúng biểu tình, hay các quyền về tự do ngôn luận, tín ngưỡng, hoặc hội họp. Dân chúng được gò ép tuân thủ người cầm quyền và tránh xa chính trị.

    Thế nhưng, thành quả của TQ vẫn rất đáng nể. Đó là một quốc gia nghèo thuộc “thế giới thứ ba” đã vượt đến đỉnh cao của sức mạnh trên thế giới và, một cách ngạc nhiên, tạo ra sự ganh ghét của những quốc gia khác muốn thành đạt tương tự.

    Hãy nhìn sơ qua một vài con số:

    Tốc độ tăng trưởng của TQ ở đạt mức trung bình 11% mỗi năm trong suốt 30 năm qua. Dự trữ ngoại tệ mạnh của TQ lớn nhất thế giới, khoảng 2000 tỷ (MVT: không nói rõ nhưng có lẽ $US). Trong khi phương Tây chật vật mới tăng trưởng dương trong thời kỳ khủng hoảng 2007-2009, TQ tăng trưởng hơn 8%. Từ năm 1980 hàng trăm triệu người được đưa ra khỏi mức độ nghèo: theo thống kê của chính phủ TQ, tỷ lệ nghèo (định nghĩa theo lợi tức gia đình $7000 một năm) giảm bởi 50.5% từ năm 1981 đến 2005. Số trẻ tử vong giảm gần 40% từ năm 1990 đến 2005; xử dụng điện thoại trong khoảng thời gian này tăng hơn 94 lần, đến 57.1%. Lợi tức tiêu xài và tỷ lệ mua sắm gia tăng bởi 18% một năm, so sánh với Mỹ chỉ có 2%. Hơn nữa, có một sự gia tăng mạnh trong tỷ lệ làm chủ nhà ở TQ. Cho đến năm 2007, 80% nhà nằm ở các thành phố của TQ được làm chủ bởi những cá nhân.

    Đây là những thành quả tuyệt vời – nhưng lãnh đạo cả một đất nước như TQ không phải là cuộc dạo chơi trong công viên. Mặc dù có những tiến bộ trong một số khu vực, tham nhũng lan tràn như một bệnh dịch, môi trường xuống cấp, tranh chấp lao động, bất công rõ rệt giữa các thành phố vùng ven biển và trong đất liền, một khủng hoảng bản sắc với sự suy giảm của chủ nghĩa Mao-ít, sự gia tăng khác biệt giữa các giai cấp và một sự hướng vọng của một chủ nghĩa quốc gia... tất cả là một phần của đời sống hàng ngày [ở TQ].

    Đảng CSTQ vẫn là cái nguồn độc nhất của quyền lực, những vẽ vời như là “kiểm soát và cân bằng” (MVT: tam pháp độc lập và những bộ phận chính phủ và báo chí bổ xung kiểm soát lẫn nhau), “một tư pháp độc lập”, “một đối lập hữu hiệu” và “minh bạch” gần như không hiện hữu. Ngành thương mại được nhiều công ty nước ngoài đánh giá là ác mộng; làm ăn kiểu TQ và phương Tây rất khác nhau, những vi phạm sự riêng tư, ăn cắp sản phẩm trí tuệ – khoảng 200 tỷ đô thương mại một năm – và ăn cắp những bí mật công ty rất phổ thông (tại TQ).

    Thế nhưng, nếu những thứ ấy làm lộ ra những vấn đề và những rạn nứt trong xã hội TQ, thì hệ thống độc tài thị trường này của TQ được chấp nhận bởi một số lớn trong số 1.4 tỷ người (TQ). Hơn nữa, đánh đổi hy sinh một quyền tự do để được công ăn việc làm, nhà cửa, ổn định và tăng trưởng của giá trị đời sống thì cũng hầu như được chấp nhận bởi 5 tỷ người trên thế giới hiện nay, những người mà thực ra cũng chẳng biết còn cách nào hơn.

    Khi chính phủ nới rộng quan hệ thương mại, thì quan hệ chính trị theo đuôi, TQ bây giờ là nước đầu tư lớn nhất ở Phi châu và nhiều nơi ở Trung Á và Châu Mỹ La Tinh. Một hiệu ứng cục bộ của vòng tay ôm ấp của Trung Quốc là ví dụ về một thị trường độc tài nhưng thành công đã hạ thấp các nguyên tắc quản trị mà phương Tây đã vận dụng trong hơn 200 năm qua. Nói một cách bình dân hơn, điều này có nghĩa là với những công dân bị cai trị dưới một chính quyền ngưỡng mộ Trung Quốc (như Việt Nam chẳng hạn - Dân Luận), dù chỉ chút xíu, và đang tìm cách rập khuôn ví dụ thị trường độc tài của Trung Quốc, thì triển vọng về một xã hội dân sự và dân chủ là rất xa vời - thậm chí không hiện hữu.

    Và như thế, điểm quan trọng ở đây không phải là “TQ đưa ra một mô hình phát triển tốt hơn phương Tây”. Nói về mô hình là không đúng trọng điểm. Thật ra, TQ đang âm thầm ảnh hưởng đến cách phát triển, đến các nền kinh tế và các cộng đồng trên thế giới - và bằng nới rộng chính trị - theo cách mà sẽ từ từ giới hạn ảnh hưởng và các giá trị của phương Tây, không cho vượt ra khỏi phạm vi khối NATO. Nói một cách thực tiễn, đó chính là chất xúc tác chính cho một quá trình to lớn và đáng lo ngại, đó là: TQ đang làm thu nhỏ phạm vi ý thức hệ của Phương Tây.

    Chủ đề: Kinh tế, Thế giới

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi