Mr. Đỗ - Không làm thì nói chứ sao bây giờ

  • Bởi Admin
    30/08/2010
    0 phản hồi

    Mr. Đỗ

    gschauphatbieu2.jpg
    Giáo sư Ngô Bảo Châu tại Trung Tâm Hội Nghị Quốc Gia

    Hôm qua, GS Ngô Bảo Châu nói thế này:

    "Tôi may mắn sống trong ngôi nhà của ông (Henri Rogermortier - tui) nhiều năm, học được rất nhiều từ con người ông. Ông không bao giờ nói dài khi đang làm nhưng qua việc làm của ông tôi hiểu rằng nhiệm vụ của nhà khoa học không chỉ đơn thuần là chuyên môn mà còn bao gồm việc đem đến cho những người trẻ tuổi không kể xuất xứ, không nhất thiết phải là người thân cái cơ hội đầy tiềm năng của họ được phát triển trong khoa học và rộng hơn là trong cuộc sống..."

    Tôi thích cái ý (in đậm) ở trên. Ông Henri - và "người ta" nói chung - quá bận làm việc nên không có thời gian để mà hoa cà hoa muống. Đó là một sự tương phản cực kỳ cực kỳ với mấy ông nói nhiều ở ta. (Trong hôm đón bác Châu cũng có mấy ông nói nhiều).

    Lâu nay chúng ta cứ thắc mắc - và phát ngán - với mấy ông nói nhiều, cấp càng cao thì nói càng nhiều. Giờ thì chúng ta đã hiểu tại sao: do mấy ông ấy rảnh quá nên nói nhiều để giết thời gian. Không như ông Henri kia bận làm tới mức không có thời gian để dông dài.

    Hồi trước, Giáo sư Châu có nói thế này:

    "Đạt thành tích tốt trong các kỳ thi Olympic dễ hơn nhiều so với thành công trong khoa học. Vì ta chưa có nhiều thầy nghiên cứu giỏi nên ta cũng chưa có trò nghiên cứu giỏi. Từ không đến có là một bước nhảy vĩ đại. Có lẽ trước hết ta nên dò xét lại trong cơ chế, có gì cản trở sự phát triển của khoa học thì nên bỏ. Thực ra, xã hội ta chưa ngộ ra sự cần thiết của một môi trường hàn lâm toàn vẹn, nơi người ta biết đặt học tập lên trên hết. Ở ngoài môi trường này, nghiên cứu khoa học thực sự khó có thể nảy mầm."

    Bác ấy lại nói:

    "Cùng với các đồng nghiệp ở Viện Toán học và trường ĐH Sư phạm, tôi có tham gia tổ chức một lớp cao học quốc tế. Chúng tôi đã được lãnh đạo Bộ Khoa học - Công nghệ cũng như Bộ Giáo dục - Đào tạo tiếp đón một cách trọng thị. Nhưng để lớp cao học này thực sự đi vào hoạt động thì quả thực có vô vàn khó khăn. Tuy kinh phí đề nghị rất khiêm tốn so với ý nghĩa của việc cụ thể này đối với tương lai của toán học Việt Nam, mỗi một bước đi là một bước vấp cơ chế, rồi phải tìm cách lách nếu muốn đi tiếp. Trong xã hội của chúng ta hiện nay, chuyện này là bình thường nhưng đây là chuyện vô cùng đáng tiếc. Anh có nhiệt tình, nhưng cũng chỉ có một quỹ thời gian hạn chế. Anh muốn sử dụng quỹ thời gian đó một cách có ý nghĩa hơn là đối phó với các cơ chế vô lý."

    Lại nói:

    "Theo tôi nghĩ, một nhà khoa học chuyên nghiệp phải đặt câu hỏi làm khoa học thế nào cho giỏi trước câu hỏi làm ở đâu. Có hai việc khó làm ngay được, nhưng xã hội nên dần dần có ý thức. Thứ nhất, khoa học khó nảy mầm ở ngoài một môi trường hàn lâm toàn vẹn."

    Hôm qua, có mặt các vị lãnh đạo Việt Nam, bác Châu nhắc lại một lần nữa:

    "Từ trải nghiệm ở Pháp cũng như ở Mỹ, tôi hiểu ra rằng môi trường học thuật lành mạnh là điều kiện tiên quyết cho sự trưởng thành của các nhà khoa học trẻ. Môi trường khoa học lành mạnh chính là nơi học thuật và đạo đức trong học thuật luôn được xếp ở vị trí đầu tiên cùng với sự bình đẳng giữa các nhà khoa học không phân biệt già trẻ cũng như sự tự do tuyệt đối trong nghiên cứu khoa học."

    Một môi trường hàn lâm toàn vẹn - hay lành mạnh - là nơi mà nhà khoa học có thể toàn tâm toàn ý cho công việc, nơi người ta không phải vừa nghiên cứu vừa vã mồ hôi trán tìm cách "lách cơ chế", nơi người ta có sự tự do tuyệt đối trong sáng tạo và ý đồ chính trị của người có quyền lực phải ở hàng thứ yếu, nếu như không muốn nói là cần bị gạt ra.

    Nhưng, một môi trường khoa học lành mạnh không thể tự nhiên mà có được. Một môi trường như thế chỉ có thể đâm chồi trong một xã hội có nền tảng thiết chế lành mạnh.

    Chúng ta đã có cái lành mạnh sau chưa?

    __________________________

    Khuyến mãi một bài phỏng vấn nhanh (và cũ) của tớ:

    Nhiều đồng nghiệp của anh cho biết họ không bất ngờ khi tên anh được xướng lên trên bục nhận giải Fields. Còn bản thân anh, anh có bất ngờ?

    Tôi được biết trước nên không bất ngờ. Tuy nhiên, Hội toán học thế giới yêu cầu giữ bí mật cho đến ngày chính thức trao giải. Mọi người đều chấp hành nguyên tắc đó.

    Sau khi được trao giải Fields, anh có những kế hoạch gì mới trong việc tham gia các nỗ lực thúc đẩy nghiên cứu khoa học ở Việt Nam?

    Tôi rất hy vọng Viện nghiên cứu và đào tạo cao cấp về Toán sẽ được nhà nước ủng hộ. Viện dự định thu hút những nhà khoa học trẻ VN được đào tạo ở nước ngoài cũng như những nhà khoa học nước ngoài hàng đầu. Viện cũng sẽ rất ưu tiên những nhà toán học hiện đang làm công tác giảng day trong nước. Viện chỉ có rất ít biên chế chính thức, còn lại những người khác được mời đến làm việc trong một khoảng thời gian từ 3 tháng đến 1 năm, có thể lâu hơn trong các trường hợp ngoại lệ. Viện sẽ ưu tiên sự phối hợp giữa các nhà toán học và giữa toán học với các ngành khoa học khác như khoa học máy tính, vât lý, sinh vật, kinh tế ... Tóm lại, Viện sẽ đóng vai trò vườn ươm cán bộ khoa học cho các trường đại học.

    Anh có đề cập đến Quỹ khuyến học sắp ra đời, anh có thể cho biết Quỹ sẽ hoạt động như thế nào và đối tượng chính mà nó phục vụ là ai?

    Đối tượng chủ yếu là sinh viên giỏi có hoàn cảnh gia đình khó khăn, và nghiên cứu sinh xuất sắc. Ngoài việc cấp học bổng cho sinh viên, chúng tôi sẽ cố gắng tìm cho em một giảng viên của trường nơi em học làm người đỡ đầu, theo mô hình tutor (người dạy một học sinh duy nhất – NV) trong các trường ở Anh. Thời gian đầu có lẽ chúng tôi hạn chế trong lĩnh vực khoa học cơ bản. Sau này nếu Quỹ hoạt động thành công, chúng tôi có thể mở rộng ra những lĩnh vực khác.

    Anh có tin rằng với uy tín và sự dấn thân của anh, sẽ có thêm nhiều nhà khoa học VN ở nước ngoài cùng chung tay vào nỗ lực chấn hưng nền khoa học - giáo dục Việt Nam?

    Nếu không có nỗ lực của nhiều người, trong và ngoài nước, chắc chắn sẽ không có sự chấn hưng nào cả. Tôi tin là nếu nhà nước có chính sách khoa học đúng, để mỗi người phát huy được khả năng của mình, thì chúng ta sẽ đi lên. Tôi luôn nhìn vào ví dụ của Hàn Quốc để thấy chấn hưng nền khoa học- giáo dục là điều có thể.

    Trở lại với câu chuyện của anh. Thành công thường đi kèm hệ lụy. Đọc blog anh, tôi có cảm giác anh đang phải chịu đựng điều này?

    Đúng là tôi không thích cuộc sống riêng tư của mình được phơi lên báo chí. Nhưng tôi nghĩ là cơn sốt này sẽ qua nhanh. Chưa ai được huy chương Fields hai lần.

    Những hệ lụy đó có ảnh hưởng gì tới không gian khoa học của anh, một không gian mà tự do phải được ưu tiên nhất?

    Tất nhiên là có ảnh hưởng. Nhưng tôi hy vọng sớm quay lại với cuộc sống bình thường của một nhà khoa học.

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi