Matt O’Sullivan - Qantas bị giữ tại Việt Nam để làm tiền

  • Bởi KD
    31/07/2010
    0 phản hồi

    Matt O’Sullivan<br />
    KD chuyển ngữ

    Việt Nam đã giữ Qantas và Jetstar để lảm tiền như thế nào

    Họ là hai quản lý công ty có nhiều tham vọng, được gửi đến vùng quan ngoại của vương quốc Qantas. Công việc của họ rất đơn giản: giúp một hãng hàng không nhỏ, đang làm ăn lỗ lã tại Việt Nam trở thành một nguồn sinh lợi của nhãn hiệu Jetstar thuộc quyền sở hữu của hãng hàng không Qantas, một nhãn hiệu dự trù sẽ trở thành trung tâm của sự phát triển nới rộng vào thị trường Châu Á nhiều lợi ích.

    Bà Daniela Marsilli đến với thủ đô thương mại bùng phát TP HCM vào năm 2007 cùng với chồng là ông John Brinkley và cô con gái 4 tuổi Amelia. Bà Marsilli là một trong những nhân viên quản trị đầu tiên của Qantas sang làm việc tại Việt Nam và đã trở thành trưởng ban quản trị của chi nhánh đáng lẽ sẽ trở thành Jetstar Pacific.

    Một năm sau đó, từ Melbourne, ông Tristan Freeman dọn vào một căn hộ thượng lưu thuộc Quận 1 của thành phố cùng với bà xã và hai cô con gái, và đảm nhiệm chức vụ trưởng phòng tài chính.

    Điều họ không ngờ được là các chức vị ở quốc ngoại này của họ sẽ trở thành ác mộng của cuộc đời.

    Trong vài tuần vừa qua hai nhân vật này đã được âm thầm trở lại Sydney sau khi gánh chịu điều mà bạn bè họ gọi là một “kinh nghiệm tồi tệ và xấu hổ” tại Việt Nam. Họ đã bị ngăn cản không được rời khỏi Việt Nam hơn 6 tháng dài trong khi chính quyền điều tra nguyên nhân thua lỗ của hãng hàng không Jetstar Pacific.

    Hy vọng được trở về quê hương của họ đã thường xuyên bị đập vỡ mỗi khi viên chức chính quyền liên tiếp chất vấn họ - cả hai đều không nói được tiếng Việt. Phỏng theo lời của một người bạn thì “họ đã bị đe dọa và hỏi cung, bị từ chối không được cố vấn luật pháp, và không ai cho họ biết rằng họ đã bị tố tụng về tội gì.

    Nhưng không giống như việc Trung Quốc bắt giữ cựu nhân viên quản trị Stern Hu được công bố bởi cơ quan ngôn luận, bà Marsilli và ông Freeman là những nhân viên quản trị đã bị quên lãng trong trí nhớ của người dân Úc, kể cả khi thông tin được hé mở về việc họ bị chính quyền Việt Nam cách ly với gia đình ngay trước khi họ chuẩn bị bước lên chuyến bay trở về nhà để đón Giáng Sinh.

    Hai nhân viên này hiện nay có thể đã về đến nhà nhưng những mối nghi ngờ về khả năng hãng hàng không Qantas có thể tiếp tục hoạt động tại Việt Nam hay không thì vẫn còn đó. Dù sao đi nữa thì không có cáo trạng nào được áp đặt đối với bà Marsilli và ông Freeman. Cuộc điều tra về số tiền tổn thất 31 triệu USD trong giao kèo thu mua xăng dầu của Jetstar Pacific vào năm 2008 đã “bị kết thúc” không một lời giải thích. Hãng hàng không Qantas và bạn bè của hai nhân viên nói rằng hai người này không muốn trả lời công khai về các sự kiện đã xảy ra.

    Vấn đề then chốt ở trọng tâm của cuộc điều tra liên quan đến cấp quản lý hàng đầu của Qantas. Ông Alan Joyce, chủ nhân của Jetstar trước khi đảm nhiệm chức vụ thủ trưởng của Qantas năm 2008, là một trong hai viên chức quản trị người Úc thuộc 6 thành viên hội đồng quản trị của Jetstar Pacific khi giao kèo thu mua xăng dầu được thỏa thuận vào tháng 2 năm 2008. Người thứ nhì là ông David Hall, cựu trưởng phòng tài chính của Jestar và cũng là thủ trưởng đương nhiệm của khoa kỹ thuật trong hãng hàng không Quantas.

    Khi những tranh cãi bắt đầu ló dạng, Qantas đã tìm cố vấn luật pháp về việc các nhân viên quản trị của họ đi lại Việt Nam có an toàn hay không. Có một dạo, hội đồng quản trị của Jetstar Pacific đã họp thảo ở Singapore thay vì ở trụ sở đặt tại TP HCM.

    Hãng hàng không Qantas đã bị kẹt ở giữa hai phái đối lập tại Việt Nam: một phe muốn Jetstar Pacific được vững mạnh thêm và một phe muốn Jetstar Pacific phải rời khỏi thị trường. Bên cạnh cuộc điều tra về việc thu mua xăng dầu, Jetstar Pacific đã phải đối diện với những chướng ngại khác trong năm vừa qua, kể cả việc Bộ Giao Thông Vận Tải nhiều thế lực muốn hãng hàng không này thay đổi logo của mình trước tháng 9.

    Jetstar Pacific là mối đe dọa lớn nhất đối với hãng hàng không quốc doanh quốc gia này, đó là Hàng Không Việt Nam. Đây là hãng hàng không lớn thứ nhì của Việt Nam và cũng là hãng hàng không đầu tiên với cổ phần mở rộng cho các nhà đầu tư ngoại quốc khi Qantas thâu mua cổ phần đầu tiên vào năm 2007. Qantas hiện đang giữ 27% cổ phần trong khi chính phủ Việt Nam giữ tất cả cổ phần còn lại qua các CTy Đầu tư Quốc doanh.

    Ông Carlyle Thayer, giảng viên ĐH New South Wales kiêm chuyên gia nghiên cứu về những chuyển đổi kinh tế và chính trị tại Việt Nam, cho biết rằng người ngoại quốc không nên trông cậy vào việc lệ thuộc hệ thống luật pháp ở Việt Nam vì các điều luật và hoạt động thương mại không thể tin cậy được rằng chúng được chấp hành đúng như đã đặt ra.

    Ông ta [Thayer] nói rằng “Nói cho cùng thì Việt Nam không phải là một nền kinh tế thị trường đúng nghĩa. Môi trường thương mại có sự hung hiểm trong đó vì chính quyền sẽ can thiệp với tư cách chính trị và sẽ thành lập tội danh cho những hoạt động mậu dịch. Bài học ở đây chính là các tập đoàn quốc doanh Việt Nam sẽ mãi được bảo vệ khi đối lập với các công ty quốc ngoại - thị trường này không có sự quân bình.

    Cuộc điều tra của chính quyền Việt Nam về sự thua lỗ trong việc thu mua xăng đầu bắt đầu vào cuối năm trước mặc dù kết quả của kiểm duyệt trước đó do KPMG tiến hành cho ủy ban chủ cổ phần Jetstar Pacific cho thấy rằng hợp đồng thu mua này chẳng có vấn đề gì cả. Các hãng hàng không thường sử dụng các giao kèo thu mua xăng dầu nhằm giữ giá cả quân bình. Nhưng giao kèo mà Jetstar Pacific đã ký kết cho chu kỳ 2008-2009 là giao kèo đầu tiên của họ thuộc thể loại này.

    Với giá xăng dầu gia tăng gần đến mức kỷ lục, ông Freeman đã ký kết một giao ước với Cty Xăng Dầu Hàng Không Việt Nam (VN Air Petrol) do chính quyền làm chủ. Giao ước này quy định VN Air Petrol sẽ bán 75% số dầu của mình cho Qantas với giá cao nhất là $135 USD mỗi thùng cho hết thời hạn 1 năm vào cuối tháng 5 năm 2009. Nhưng chỉ trong vòng vài tháng giá dầu đã thuyên giảm đột ngột bởi ảnh hưởng của cơn khủng hoảng kinh tế toàn cầu; và tính đến cuối năm 2008 thì giá dầu chỉ còn $50 USD cho mỗi thùng mà thôi. Điều này khiến hãng hàng không này “lỗ vốn rất nặng” qua hợp đồng này. Bà Marsilli vô hình trung đã bị dính líu vào cuộc điều tra vì bà ta đã đặt bút ký các văn bản liên quan đến hợp đồng thu mua khi bà tạm thời đảm trách chức vị của ngài thủ trưởng người Việt hiện đang bị cầm tù, ông Lương Hoài Nam, vì lúc đó ngài thủ trưởng đang nghỉ phép.

    Vụ thua lỗ này đã trở thành vũ khí cho tầng lớp chính trị người Việt đối lập với việc đầu tư của Qantas. Một nhân viên cho biết, “Các đối lập đã có kể từ ngày hãng hàng không được đặt tên là Jetstar Pacific [từ tên cũ là Pacific Airlines]. Nó được xem như là Qantas bước vào để đạp vó sắt một người tí hon.

    Một người đưa tin trong cuộc khác nói rằng chính quyền Việt Nam đã thành công trong việc ép giữ Qantas để làm tiền – cùng với việc bắt giữ bà Marsilli và ông Freeman để tăng thêm áp lực - nhằm đảm bảo việc Qantas sẽ không thực thi quyền lựa chọn bán (put option), rút vốn đầu tư ra khỏi Jetstar Pacific. Quyền lựa chọn bán được sử dụng để lôi cuốn các nhà đầu tư bằng cách cho họ cơ hội rút vốn đầu tư nếu công ty không đáp ứng được các đòi hỏi được đặt ra.

    Cho dù người ta có muốn dẹp bỏ nó [Qantas] đến thế nào đi nữa, thực thi quyền lựa chọn bán đồng nghĩa với việc các chủ cổ phần người Việt phải tìm cho ra 50 triệu USD để trả cho Qantas.

    Người đưa tin này cũng nói rằng bà Marsilli và ông Freeman đã bị ép buộc, như điều kiện để thả họ về nước, để tuyên bố vào tháng trước trong một buổi phúc thẩm do một vị tướng từ Bộ Công An chủ tọa, nhìn nhận rằng chính họ chịu trách nhiệm về số tiền bị lỗ trong giao kèo thu mua xăng dầu.

    Trưởng phòng ngoại vụ của Quantas ông David Epstein đã bác bỏ luận điệu cho rằng người Úc bị bắt giữ để làm tiền và phủ nhận việc họ bị tạo áp lực để viết bản tự thú. Ông ta [Epstein] nói rằng, “có nhiều giả thuyết được đặt ra chung quanh sự kiện này và phần đông các giả thuyết này đều sai cả.

    Qantas đã có vai trò “tác nhân mậu dịch” cho các giao dịch thu mua xăng dầu trong năm 2008 vì Việt Nam không có một cơ cấu hiện hữu cho Jetstar Pacific, ông [Epstein] cho biết như thế. Ông ta cũng nói rằng “cuối cùng thì trách nhiệm pháp lý mậu dịch thuộc về Jetstar Pacific và Cty này phải trang trả số tiền này từng khoản theo quy định.” Ông Epstein nói rằng Qantas gần đây đã gia hạn quyền lựa chọn bán của mình “một vài năm cho đến lúc Cty này đạt đến điểm thành công trong thương mại.” Ông ta cũng nhấn mạnh rằng Qantas không có dự định gì để rút ra khỏi Việt Nam và đã quyết tâm gia tăng số cổ phần của mình trong Jetstar Pacific đến mức 30%.

    Ông Epstein cũng xác nhận rằng Qantas đã nợ đến $10 triệu (USD) ở từng giai đoạn của Jetstar Pacific trong những sắp đặt thương mại khác riêng với hợp đồng thu mua xăng dầu này. Theo lời ông Epstein thì “thật sự đã có một giai đoạn đến mức đó [đến 10 triệu], [nhưng] tôi không tin rằng hiện nay chúng tôi có những giai đoạn tương tự như thế.

    Sự khuếch trương của Qantas vào Việt Nam bằng cách tăng cường sự hiện diện của mình qua các hợp tác dưới nhãn hiệu Jetstar là một phần của một chiến lược lớn rộng hơn nhắm vào thị trường Á Châu với mức tăng trưởng cao. Khi ông Joyce và cựu thủ trưởng của Qantas ông Geoff Dixon, khánh thành nhãn hiệu mới của hãng hàng không này tại VN vào năm 2008, họ tuyên bố rằng phi lộ giữa TP HCM và Hà Nội sẽ gia tăng lợi ích hơn so với phi lộ giữa Sydney và Melbourne.

    Quanta cũng đã để mắt đến TP HCM như là trọng tâm của nhiều chuyến bay của Jetstar nối liền với Âu Châu sử dụng loại phi cơ Dreamliner 787 mới do Boeing sản xuất. TP HCM là một giải pháp rẻ tiền hơn so với Singapore hoặc Bangkok.

    Nhưng giá vé tối đa quy định bởi chính phủ Việt Nam đã khiến việc nhìn nhận khả năng tiềm tàng của nền kinh tế này trở nên khó khăn. Đầu năm nay, Jetstar đã chọn phi trường Changi của Singapore làm trọng tâm khởi hành cho các chuyến bay sang Âu Châu từ Á Châu.

    Các nguồn tin bên trong đang đặt câu hỏi trên lý do căn bản của Qantas quanh quyết định ở lại Việt Nam. Nhưng Qantas kiên quyết rằng họ đã quyết tâm với Việt Nam và Jetstar Pacific giờ đang làm ra tiền.

    Chúng tôi, cũng như các cộng tác của chúng tôi, rất tin tưởng rằng sự việc này [với bà Marsilli và ông Freeman] không nên có những ảnh hưởng đáng kể trong hợp tác thương mại của chúng tôi,” ông Epstein cho biết như thế.

    Cựu đại sứ của Úc Châu tại Việt Nam, ông Richard Broinowski, thì nói rằng bài học của Quantas tại Việt Nam là phải cẩn trọng và nên có một mạng lưới thông tin tốt.

    Việt Nam cũng như Trung Quốc. Có nhiều cởi mở trong kinh tế thị trường nhưng đằng sau đó vẫn còn bàn tay sắt của Đảng CS,” ông Broinowski nói.

    Nếu mọi việc không nằm trong quyền lợi của họ…. họ nhất định sẽ làm đến cùng như thế.

    Lời khuyên triết lý này rất có thể sẽ không đem đến sự an ủi nào cho bà Marsilli và ông Freeman.

    Chủ đề: Kinh tế

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi