Vũ Xuân Tiền - Trước hết, cần sự phân quyền thực chất

  • Bởi Admin
    21/07/2010
    0 phản hồi

    Luật gia Vũ Xuân Tiền (*)

    Trong Quốc hội của nước ta, điều đó chưa đạt yêu cầu. Hơn 75% số đại biểu Quốc hội là cán bộ giữ những trọng trách của các cơ quan hành pháp và tư pháp. Mỗi năm họ chỉ là “đại biểu Quốc hội” ở hai kỳ họp. Phần lớn thời gian còn lại họ làm việc và hưởng lương ở cơ quan mình. Vì vậy, họ khó có thể trở thành người bảo vệ lợi ích chung nếu lợi ích chung của đất nước và lợi ích cục bộ của cá nhân/tổ chức họ đang làm việc hay quản lý có xung đột (điều lại thường xảy ra).

    TBKTSG số 28-2010 có đăng bài “Tập quyền hay phân quyền?” của TS. Nguyễn Quang A. Xin góp thêm tiếng nói vào vấn đề rất quan trọng đã được nêu lên.

    Quốc hội có dự kiến sửa Hiến pháp trước khi kết thúc nhiệm kỳ. Rất nhiều vấn đề cần nghiên cứu, trao đổi để có một bản Hiến pháp thấu lý, đạt tình, là cơ sở để xây dựng một đất nước Việt Nam “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”, và để có một nhà nước “của dân, do dân và vì dân”.

    Song, vấn đề quan trọng, cấp bách hơn cả khi sửa Hiến pháp là cần xác lập cho được sự phân quyền thực chất, trong đó Quốc hội phải trở thành Quốc hội thực sự chuyên nghiệp.

    Ở các quốc gia trên thế giới, dù có thể được gọi với những cái tên khác nhau, nhưng bất kỳ quốc gia nào cũng có ba nhánh quyền lực độc lập để quản lý, điều hành đất nước, đó là: lập pháp, hành pháptư pháp.

    Quốc hội với chức năng lập pháp ban hành những bộ luật, đạo luật, pháp lệnh để điều chỉnh các quan hệ trong xã hội nhằm đảm bảo cho mọi hoạt động của xã hội được thực hiện theo những nguyên tắc chung, hợp lý và vì lợi ích của đất nước, của nhân dân. Đó cũng là căn cứ để xử lý những vi phạm của các cá nhân, tổ chức khi có những hành vi gây thiệt hại cho đất nước ở từng lĩnh vực như trốn thuế, lậu thuế; tham ô tài sản; buôn, bán hàng cấm...

    Chính phủ và các cơ quan của chính phủ từ trung ương đến các địa phương có trách nhiệm trực tiếp quản lý, điều hành mọi hoạt động của đất nước trên cơ sở những luật, pháp lệnh do quốc hội ban hành - đó là nhánh hành pháp. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ của mình, cơ quan hành pháp không có quyền sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành thay thế các luật, pháp lệnh do quốc hội - cơ quan quyền lực cao nhất đã phê chuẩn.

    Các cơ quan tư pháp gồm tòa án nhân dân các cấp có trách nhiệm kiểm tra, xử lý những vi phạm pháp luật của các cá nhân, tổ chức khi hoạt động kinh doanh, thi hành công vụ... cũng trên cơ sở những luật, pháp lệnh do quốc hội thông qua.

    Với chức năng, nhiệm vụ được nêu một cách khái quát như trên, có thể thấy sự độc lập giữa ba nhánh lập pháp, hành pháp và tư pháp là điều kiện đặc biệt quan trọng để đảm bảo sự minh bạch, ngăn chặn sự lạm quyền và hình thành các nhóm lợi ích cục bộ trong quản lý, điều hành đất nước.

    Mặc dù về tổ chức, ở nước ta có đầy đủ các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp trên văn bản. Song, sự đan xen, kiêm nhiệm về con người đã hạn chế (ở những mức độ khác nhau) sự độc lập của những cơ quan này.

    Trước hết là ở thành phần của Quốc hội. Là cơ quan lập pháp - các đại biểu Quốc hội là những người do nhân dân bầu ra và phải đại diện cho lợi ích của toàn dân, của đất nước.

    Muốn thực hiện được sứ mệnh đó, các đại biểu Quốc hội phải độc lập hoàn toàn với các cơ quan hành pháp và tư pháp để không bị ràng buộc, vướng mắc bởi những lợi ích cục bộ.

    Trong Quốc hội của nước ta, điều đó chưa đạt yêu cầu. Hơn 75% số đại biểu Quốc hội là cán bộ giữ những trọng trách của các cơ quan hành pháp và tư pháp. Mỗi năm họ chỉ là “đại biểu Quốc hội” ở hai kỳ họp. Phần lớn thời gian còn lại họ làm việc và hưởng lương ở cơ quan mình. Vì vậy, họ khó có thể trở thành người bảo vệ lợi ích chung nếu lợi ích chung của đất nước và lợi ích cục bộ của cá nhân/tổ chức họ đang làm việc hay quản lý có xung đột (điều lại thường xảy ra).

    Chính vì vậy, các cơ quan hành pháp can thiệp ngày càng sâu vào lĩnh vực lập pháp, lái các luật, pháp lệnh do Quốc hội ban hành theo hướng phục vụ cho lợi ích cục bộ là hiện tượng đã, đang và sẽ còn xảy ra.

    Chẳng hạn, để trình Quốc hội một đạo luật, cơ quan bộ có liên quan - cơ quan hành pháp - làm nhiệm vụ dự thảo, trình bày, bảo vệ trước Quốc hội (và không ít trường hợp là độc thoại). Và kết quả là, Quốc hội thông qua những đạo luật được gọi là “khung, ống”. Sau đó, Chính phủ và các cơ quan thuộc Chính phủ - cơ quan hành pháp - lại ra những văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành đạo luật đó. Khi chưa có những văn bản “dưới luật” thì luật đã được ban hành vẫn bị “treo”.

    Hơn nữa, khi có vụ việc vi phạm pháp luật xảy ra, các cơ quan tư pháp phải căn cứ vào “luật khung” và những văn bản hướng dẫn của các cơ quan hành pháp để xét xử. Do đó, về bản chất, cơ sở pháp lý để xét xử lại cũng do cơ quan hành pháp quy định. Cũng chính vì sự lồng ghép về con người giữa cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp nên chất lượng chất vấn tại nghị trường Quốc hội chưa đạt yêu cầu. Qua rất nhiều kỳ họp Quốc hội, có thể thấy, dám chất vấn một cách thẳng thắn trên nghị trường Quốc hội chỉ là những đại biểu không có chức sắc gì trong bộ máy hành pháp.

    Để đảm bảo sự độc lập giữa ba nhánh lập pháp, hành pháp và tư pháp, việc đảm bảo sự độc lập cao hơn nữa của cơ quan lập pháp có vị trí quyết định. Vì vậy, rất cần những đại biểu quốc hội chuyên nghiệp; hạn chế đến mức thấp nhất sự tham gia của quan chức cơ quan hành pháp vào Quốc hội.

    __________________________

    (*) Chủ tịch Hội đồng thành viên - Công ty TNHH Tư vấn VFAM Việt Nam

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi