Văn Công Hùng - Về nạn không thèm đọc sách

  • Bởi Khách
    26/06/2010
    2 phản hồi

    Văn Công Hùng

    Không vơ đũa cả nắm, vì rất nhiều người vẫn đọc sách kinh hoàng lắm, vẫn chăm chỉ mua sách, vào thư viện... mà bản thân mình đây, ngoài chuyện vẫn chăm chỉ đọc thì... sách của mình cũng được bạn bè và công chúng thương mà mua cho.

    Song về cơ bản thì, dân ta giờ đọc sách ít quá. Nhà mình có cả nghìn cuốn sách, giấu trong buồng ngủ, ai vào thấy cũng kinh, nhưng hai cô con gái thì... chả mó đến bao giờ. Chúng không có thời gian và cả không... thích. Vừa rồi cô em về nghỉ 30/4, bảo ba tìm cho con một cuốn đọc đỡ buồn, chu choa, hôm ấy mình vui như được... huân chương sao vàng...

    * * *

    Trong một chương trình "Chiếc nón kỳ diệu" có chủ đề Văn Học Thế Giới, bốn tên sách thuộc loại kinh điển được đưa ra để đố là Tây du ký, Ông già và biển cả, Người mẹ và thần thoại Hy Lạp. Bốn người đoán (mò) trúng tên sách gồm một kỹ sư, một bác sĩ, một giáo viên tiểu học, và một học sinh phổ thông trung học. Điều kinh hoàng là khi người dẫn chương trình hỏi rằng bạn đã đọc cuốn sách ấy chưa, thì họ đều trả lời rằng... chưa có điều kiện đọc? Hỏi tên tác giả cũng chịu. Có một người nhận đã đọc sơ sơ cuốn Thần Thoại Hy Lạp, nhưng khi hỏi lại rằng biết nhân vật nào trong ấy thì lại chỉ biết mỗi... Venus. Thực ra nếu đã đọc Thần Thoại Hy Lạp thì nhân vật đầu tiên không thể không biết là thần Dớt, rồi đến Hêra, Prômêtê, Apôlông, Hêraclít... chứ Vênus chỉ thấp thoáng, có chăng là ở các phiên bản tượng đang bày bán nhan nhản mà thôi? Người khác biết tiếng Nga, thế mà người dẫn chương trình mớm đến Go rơ ky tiếng Nga là gì cũng không hiểu. Mà cuộc chơi này đã được thông báo chủ đề cho các người chơi, chứ nếu không báo, không hiểu còn sượng sần tê tái và vô duyên đến như thế nào? Ở chương trình Đường lên đỉnh Olimpia hôm sau có 2 cháu "vượt chướng ngại vật" rất giỏi, trả lời được gần hết các câu hỏi đề ra, trừ một câu: Tác giả Bỉ Vỏ là ai? cháu chịu không trả lời được, đây là câu duy nhất hai cháu chịu thua. Quá thất vọng, nhân có khá đông các cháu học sinh cấp 3 đang tụ tập học nhóm, tôi hỏi các cháu một số tên sách có tính chất kinh điển nhưng lại đã trở thành phổ thông, thì trời ạ, phần đông là không đọc. Các cháu lập luận rằng học nhiều quá không còn thời gian đọc sách, kể cả những cuốn được trích trong chương trình học, các cháu cũng chỉ đọc phần trích trong sách giáo khoa mà thôi. Thế đọc gì? Chúng cháu đọc... Đô rê mon và mực tím, hoa học trò...! Điều này lý giải một phần tại sao nhiều kiến thức tương đối phổ thông trên các trò chơi truyền hình như Chiếc nón kỳ diệu, Đường lên đỉnh Olimpia, Hành trình Văn hoá... mà nhiều người chơi không trả lời được.

    Thời gian vừa qua có khá nhiều ý kiến tranh luận rằng tại sao độc giả quay lưng lại với văn học Việt Nam đương đại. Khá nhiều ý kiến đổ lỗi cho các nhà văn. Không sai. Nhưng qua hiện tượng vừa rồi thì có thể thấy rằng không chỉ văn chương Việt Nam bị độc giả quay lưng, mà cả các đại văn hào trên thế giới cũng bị chung số phận. Vậy cắt nghĩa hiện tượng trên như thế nào? Thử phân tích các nguyên nhân chính sau:

    Một là người ta quay cuồng với kinh tế thị trường, lo làm giàu... Nhưng nguyên nhân này không chỉ là độc quyền của nước ta, và cũng không phải bây giờ mới có. Ở các nước người ta vẫn đọc, và ở nước ta, một thời, sách là nhu cầu không thể thiếu. Đã từng có cảnh cả một trung đội bộ đội chuyền tay nhau cuốn "Ruồi Trâu" đã nhàu nát, hoặc chép nguyên cả tập thơ tặng nhau. Thế hệ chúng tôi đã từng nhịn ăn sáng, dành dụm từng đồng để mua sách. Trẻ con bây giờ thì cũng có hiện tượng nhịn ăn sáng, nhưng để chơi điện tử, để "chat"..., số để mua sách văn học cũng có, nhưng hiếm, thuộc vào hàng "điển hình tiên tiến"...

    Hai là sự bùng nổ thông tin khiến người ta bão hoà. Ngày nay thông tin cập nhật ngay từng giờ từng phút, vào tận buồng ngủ, khiến cho con người có vẻ năng động nhưng thực sự họ đang lười đi. Họ không chịu tư duy suy nghĩ, mà chỉ lướt qua các thông tin giật gân kiểu như Đoan Trang lộ hàng thế nào? Hà Hồ đẻ con ở đâu? Cường đô la chơi xe gì..., một cách hời hợt thoả trí tò mò, rồi thôi... không day dứt trăn trở, không đau đớn dằn vặt, không buồn phiền, không phân thân...

    Ba là cách dạy văn của chúng ta khiến người học sợ văn, và họ mang tâm trạng ấy vào đời.

    Bốn là sách hiện nay rất đắt. Nguyên nhân này không phải là chính bởi vì hệ thống thư viện công cộng bây giờ sẵn sàng phục vụ người đọc một cách tận tình...

    Năm là tổng hợp các nguyên nhân xã hội khiến cho tâm hồn con người trơ cứng và vô cảm...

    Sáu là thói kiêu ngạo và tự mãn của con người trước các hiện tượng tự nhiên và xã hội... Vân vân và vân vân...

    Tác hại của không đọc sách tưởng không cần nhắc lại. Vô cảm và trơ lỳ, tàn nhẫn và tội ác, ích kỷ và trơ trẽn... được bắt nguồn từ sự khô cằn tâm hồn con người. Mà sách chính là cơn mưa tưới vào sự khô cằn ấy. "Không có sách thì không có tri thức...", câu ấy luôn luôn đúng với mọi thời đại. Đấy là sách nói chung, còn không có sách văn học, dứt khoát không thể có một tâm hồn phong phú và nhạy cảm, và như thế chưa thể có một con người hoàn thiện về nhân cách... Vì thế, cần phải báo động về nạn không thèm đọc sách hiện nay...

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    2 phản hồi

    Trích dẫn:
    Bốn là sách hiện nay rất đắt. Nguyên nhân này không phải là chính bởi vì hệ thống thư viện công cộng bây giờ sẵn sàng phục vụ người đọc một cách tận tình...

    Có thể "sách hiện nay rất đắt" là một hậu quả do ít người đọc/mua sách hơn là một nguyên nhân làm cho người ta ít đọc sách. Nếu thích một cái gì, thì dù đắt tiền người ta cũng rán mua.
    Xin thêm một nguyên nhân thứ bảy: do bị sách dối trá, phỉnh gạt, xa rời thực tế khá nhiều rồi nên người đọc đâm ra ngán, ngại.

    Trích dẫn:
    Tác hại của không đọc sách tưởng không cần nhắc lại. Vô cảm và trơ lỳ, tàn nhẫn và tội ác, ích kỷ và trơ trẽn... được bắt nguồn từ sự khô cằn tâm hồn con người. Mà sách chính là cơn mưa tưới vào sự khô cằn ấy. "Không có sách thì không có tri thức...", câu ấy luôn luôn đúng với mọi thời đại. Đấy là sách nói chung, còn không có sách văn học, dứt khoát không thể có một tâm hồn phong phú và nhạy cảm, và như thế chưa thể có một con người hoàn thiện về nhân cách... Vì thế, cần phải báo động về nạn không thèm đọc sách hiện nay...

    Dường như tác giả bài viết muốn nói "Tác hại của không đọc các chủ đề nhân văn (thơ, văn, sử, triết, ...) tưởng không cần nhắc lại". Thật cũng không nhất thiết phải ở dạng "sách", vì cùng loại là các truyện/bài viết online, và xa hơn là phim ảnh, lời nhạc, du lịch, tôn giáo, hoạt động thiện nguyện, cũng mang đến những tác dụng tương tự. Và các dạng khác nhau ấy sẽ bổ sung lẫn nhau, cũng như ta ăn nhiều món thì mới đủ chất dinh dưỡng.

    Vấn đề không phải là ta tiếp cận với môi trường nào, mà là những chủ đề nào, và những gì ta thu thập được. Nhất là đọc "sách" thường bị giới hạn trong hai-chiều, trong khi vào đọc các blogs là đi vào thế giới đa-chiều, có phải tốt/hay hơn không?. Một điều là thế giới ảo làm tâm lý con người thay đổi so với xã hội thật. Nhưng đó là một hướng tiến hóa của con người không thể cản đươc, tốt xấu đểu có và cần những nhà lãnh đạo chỉ cho hướng đi đúng.

    Cảm ơn tác giả về bài viết với những suy tư sâu rộng; Xin ghi lại một phản hồi từ diễn đàn khác:

    Về thông tin, xin được bàn thêm.
    Cũng theo tài liệu tôi tham trích trên thì thông tin và tri thức được lưu giữ bằng chữ viết và trong hình thức SÁCH. Chữ viết bảo tồn tri thức và tài/di sản văn hóa của nhân loại (Schrift bewahrt Wissen und kulturelle Erbe der Menschheit). Sách có cách nay 1.500 năm. Internet ngày nay là một bước phát triển. Nguồn thông tin và tri thức dồi dào có tạo khó khăn; nhưng con người sẽ khắc phục bằng cách học và tổ chức thông tin tối ưu. (Công cụ tìm kiếm là 1 giải pháp, cải cách giáo dục luôn được các nước tiến hành). ...

    Nguyên nhân thứ hai là thực tế và con người cũng cho giải pháp khắc phục là các công cụ tìm kiếm. Điều thật kỳ diệu ngày nay là chỉ cần ghi một từ khóa và nhấn nút „tìm“ ta sẽ có lời giải, không tốn công lật tìm sách. Dù vậy, sách vẫn là tài sản cá nhân quý giá nhất mỗi người nên có.

    Trân trọng.
    Tôn Văn