Nguyễn Văn Tuấn - Kết quả thăm dò ý kiến Quốc hội có ý nghĩa gì?

  • Bởi Admin
    18/06/2010
    0 phản hồi

    Nguyễn Văn Tuấn

    Thế là chỉ sau 2 ngày nói sẽ lấy ý kiến của đại biểu Quốc hội (ĐBQH) về dự án Đường sắt cao tốc Bắc-Nam (ĐSCT), Quốc hội đã soạn câu hỏi và một ngày sau đã có kết quả. Chưa thấy nước nào trên thế giới làm thăm dò ý kiến về một vấn đề hệ trọng theo kiểu chớp nhoáng và chụp giựt như thế! Câu hỏi được soạn theo kiểu “nhét chữ vào miệng người”, thì kết quả cũng chẳng có giá trị gì. Thật ra, kết quả thăm dò này lại sinh ra nhiều câu hỏi khác, hơn là có câu trả lời.

    Trước khi bàn qua kết quả đó, tôi thấy có vài vấn đề về con số. Theo báo chí thì người ta gửi hai câu hỏi thăm dò ý kiến đến 488 đại biểu. Nhưng Quốc hội hiện nay có 493 đại biểu, vậy tại sao 5 đại biểu kia không được gửi câu hỏi? Trong số 488 phiếu gửi đi, có 474 (tức là 97%) phiếu trả lời; như vậy cũng tốt vì tỷ lệ phản hồi (response rate) cao hơn nhiều so với các cuộc trưng cầu dân ý khác.

    Diễn giải ý kiến của ĐBQH

    Dựa vào con số trả lời qua cách thăm dò ý kiến của Quốc hội, mỗi báo diễn giải một cách khác nhau. Trong khi Vietnamnet cho rằng kết quả trên có nghĩa là “Quốc hội đồng ý chủ trương làm đường sắt cao tốc”, thì Vnexpress hiểu rằng “Có thể lùi thời gian làm đường sắt cao tốc”, còn Pháp Luật TP có cách hiểu ngược lại “Đường sắt cao tốc Bắc-Nam: Gần 200 ĐBQH không ủng hộ”. Theo tôi thì những kết quả này chẳng nói lên được điều gì cả, và nhất là chưa trả lời được câu hỏi có nên tiến hành hay không nên tiến hành dự án ĐSCT.

    Để giải thích tại sao tôi nghĩ như vậy, cần phải đối chiếu phần trả lời với câu hỏi đặt ra (Bảng dưới đây). Xin nói trước rằng tất cả những con số này tôi thu thập qua báo chí tường thuật, và rất rời rạc.

    Câu hỏi Số người trả lời
    Câu 1: Việc Quốc hội quyết định thông qua Nghị quyết về chủ trương đầu tư xây đường sắt cao tốc Hà Nội – TP HCM
    Theo phương án Chính phủ trình: Quốc hội thông qua chủ trương tại kỳ họp lần này, làm căn cứ để Chính phủ triển khai các bước tiếp theo 271
    Phương án khác: Quốc hội chưa thông qua Nghị quyết tại kỳ họp lần này, đề nghị Chính phủ tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện dự án để thông qua vào kỳ họp sau 192
    Ý kiến khác 13
    Câu 2: Nếu Quốc hội đồng ý ra Nghị quyết tại kỳ họp về dự án này, thì nội dung Nghị quyết sẽ thể hiện theo các hướng sau đây
    Phương án 1: Tán thành xây đường sắt cao tốc như tờ trình của Chính phủ. Sau đó nghiên cứu lập dự án đầu tư toàn tuyến Hà Nội – TP HCM. Đầu tư trước hai đoạn Hà Nội – Vinh và TP HCM – Nha Trang, bắt đầu khởi công từ năm 2014, đưa vào sử dụng năm 2025. Thông qua toàn tuyến vào năm 2035 148
    Phương án 2: Tán thành chủ trương xây dựng đường sắt cao tốc nhưng lùi thời gian khởi công xây dựng và lựa chọn 1 lộ trình phù hợp. Theo đó: 201
    - Giao Chính phủ chỉ đạo cơ quan hữu quan tiếp tục nghiên cứu sâu hơn, đầy đủ và toàn diện hơn về các điều kiện đảm bảo tính khả thi của dự án ?
    - Đồng thời trên cơ sở đó lập dự án đầu tư (dự án khả thi) một trong hai đoạn tuyến, hoặc Hà Nội – Vinh hoặc TP HCM – Nha Trang để trình Quốc hội xem xét quyết định chủ trương xây một trong hai tuyến và thực hiện đầu tư vào thời điểm thích hợp trước năm 2020 ?
    - Tiến hành đánh giá tổng kết việc đầu tư khai thác đoạn tuyến trên và báo cáo QH xem xét triển khai các bước tiếp theo ?
    Ý kiến khác ?

    Tại sao trong câu 1 có 476 người trả lời, còn câu 2 chỉ có 349 người trả lời?

    Điều khó diễn giải là trong câu hỏi đầu, có 271 người (tức 57% người được hỏi) thông qua dự án kỳ này (“theo phương án Chính phủ trình: Quốc hội thông qua chủ trương tại kỳ họp lần này, làm căn cứ để Chính phủ triển khai các bước tiếp theo”), nhưng đến câu 2 thì chỉ có 148 người (31%) “Tán thành xây đường sắt cao tốc như tờ trình của Chính phủ”. Tại sao số người trả lời câu 1 không nhất quán với câu 2? Điều này chứng tỏ đại biểu cũng không biết mình trả lời cái gì. Do đó, điều mâu thuẫn ở đây là câu đầu thì có 57% OK với phương án của Chính phủ, nhưng câu 2 thì chỉ có 31% tán thành tờ trình của Chính phủ!

    Tình trạng lẫn lộn (confusion) này xuất phát từ cách đặt câu hỏi một cách… cực kỳ ngớ ngẩn. Ngớ ngẩn là vì câu hỏi và câu trả lời đều mang tính nhập nhằng, chứ không tách biệt (mutually exclusive) – một điều “đại kỵ” trong các cuộc thăm dò ý kiến.

    Ấy thế mà báo VNexpress.net cho biết “Một đại biểu hội bình luận, kết quả thăm dò này thể hiện sát tinh thần và nội dung thảo luận trong Quốc hội, và đúng với nguyện vọng cử tri về việc tiến hành dự án một cách thận trọng, từng bước”. Lại một kiểu nhét chữ vào miệng dân! Cuộc thăm dò này chỉ thực hiện trong các đại biểu Quốc hội, chứ có hỏi ý kiến người dân đâu. Thật ra, kết quả thăm dò ý kiến dân của giới báo chí cho thấy 65% không đồng ý với siêu dự án này.

    Tóm lại, những kết quả này không có ý nghĩa gì cả, bởi vì (i) cách đặt câu hỏi sai về mặt phương pháp, (ii) câu hỏi thiếu tính khách quan, và (iii) quần thể trả lời không đại diện người dân.

    Một dự án với ngân sách 56 tỉ USD dài 33 trang. Một cuộc thăm dò ý kiến với những câu hỏi được soạn trong vòng 1 ngày, không hề qua quy trình khoa học nào cả. Làm sao chúng ta có thể đặt niềm tin vào những cách làm việc như thế.

    NVT

    TB. Xin kể các bạn nghe một chuyện ngoài lề, nhưng có liên quan đến tầm quan trọng của việc soạn câu hỏi. Một đồng nghiệp tôi đi thi lý thuyết trong một phần của chương trình lấy bằng hành nghề y bên Úc. Phần thi lý thuyết gồm một bộ câu hỏi 300 câu (chỉ có 240 câu thật sự tính điểm, và 60 câu để nhờ thí sinh đánh giá giúp — không tính điểm, mà thí sinh cũng không biết 60 câu đó là câu nào), vốn đã được soạn thảo cẩn thận cả 5 năm trời. Soạn xong, họ cho thi thử, để đánh giá tính khả thi, độ tin cậy, tính chính xác, và thời gian trả lời. Sau vài lần thi thử, họ phải chỉnh sửa lại câu hỏi một vài lần nữa. Phải tốn thêm vài tháng, thậm chí năm để đem những câu hỏi này ứng dụng vào thực tế (tức cho thi thật). Mỗi câu hỏi như thế tốn 18,000 đôla trước khi cho ra thi chính thức. Đó chỉ là một kỳ thi cử, chứ chẳng phải chuyện quốc gia đại sự gì mà người ta còn làm cẩn thận như thế. Còn ở VN thì Quốc hội làm cứ như là chuyện “bắt cóc bỏ dĩa” (ad hoc), hay là họ không nhận thức tầm quan trọng của việc họ làm?

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi