Bill Hayton - Việt Nam: Con Rồng Đang Lên (2)

  • Bởi Admin
    06/05/2010
    0 phản hồi

    Bill Hayton<br />
    Diên Vỹ chuyển ngữ

    Ai đấy có thể cười thầm về tên gọi chính thức "kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa" nhưng đấy không phải là một khẩu hiệu trống rỗng. Ngay cả hiện tại, Đảng Cộng sản vẫn nắm quyền hầu hết về kinh tế: hoặc là trực tiếp qua các công ty nhà nước đang nắm độc quyền trong các khu vực chính yếu, qua việc hợp tác đầu tư giữa lĩnh vực nhà nước và các nhà đầu tư ngoại quốc hoặc, ngày càng nhiều, qua mạng lưới tinh tuyển dùng để nối liền Đảng với lĩnh vực tư nhân mới ra đời.

    Chương I: Sân chơi của cộng sản tư bản

    Mùa Thu là mùa cưới ở Việt Nam. Nhiệt độ giảm, không khí bớt ẩm, mọi người đều muốn vui chơi. Vào một buổi tối Chủ Nhật và các con đường ở trung tâm Sài Gòn tràn ngập với cuộc diễu hành cuối tuần - đoàn thanh niên đi vui chơi trên những chiếc xe gắn máy, với tiếng ồn và khói xe. Thanh niên nam nữ cưỡi xe dọc theo những đại lộ rộng lớn, hân hoan trong không khí tự do từ nền văn hoá mới của mình. Bắt đầu từ đường Lê Duẩn, tên của vị lãnh đạo Stalinist cuối cùng; họ chạy ngang qua Lãnh sự Quán Hoa Kỳ (toà đại sứ quán cũ đã bị phá đi từ lâu); đến trước cổng Hội trường Thống Nhất, cơ quan quyền lực của Sài Gòn cũ; xuống bùng binh khổng lồ ở Chợ Bến Thành rồi rồ máy khải hoàn lên đường Lê Lợi đến Nhà hát Thành phố - do thực dân Pháp xây vào năm 1900, từng là toà nhà Quốc Hội cũ của chính quyền miền nam và giờ đây lại trở thành nơi biểu diễn âm nhạc. Họ tách ra ở Nhà hát Thành phố. Một số đi về hướng bắc, qua khách sạn Continental - nơi Graham Greene từng ngồi trước mái hiên viết Người Mỹ Thầm Lặng - và đổ lên hướng Nhà thờ Đức Bà để nhập lại đám đông ở đường Lê Duẩn. Đây là một vòng thăm viếng quá khứ mới của Việt Nam: từ chiến tranh chia cắt, qua đói nghèo và đến sự thịnh vượng vừa đạt được. Những ai hướng xuống phía nam về đường Đồng Khởi - đường Catinat cũ - có thể chứng kiến cảnh một đoàn xe cưới vừa đến Caravelle, khách sạn hạng sang đầu tiên của Sài Gòn và từng là nơi trú chân của những phóng viên tác nghiệp trong "Cuộc chiến chống Mỹ". Nhưng khi họ phóng xe xuống hướng sông Sài Gòn, chắc chắn là họ chẳng nghĩ gì nhiều về tính quan trọng của cặp vợ chồng đang cưới nhau.

    Mặc dù Caravelle không còn là khách sạn hạng sang duy nhất trong thành phố, nó vẫn nằm ở đỉnh cao danh vọng của giới tinh tuyển mới Sài Gòn. (Rất ít người gọi nó là Thành phố Hồ Chí Minh.) Với nội thất thanh lịch, thức ăn chất lượng và sự kén chọn khách khắt khe thì không đâu có thể tốt hơn để đãi tiệc cưới dù có thể phải chi tiêu cả một gia tài nhỏ. Tính chung mọi chi phí, giá một tiệc cưới ở đây có thể dễ dàng lên đến 40 nghìn Mỹ kim. Nhưng nếu bạn mời đúng khách, thì chi phí có thể được bù đắp bởi những thứ bên trong những phong bì mừng cưới của họ. Ngày 16 tháng Mười Một 2008, đôi vợ chồng trẻ đến đây ăn mừng lễ thành hôn lại chẳng hề thiếu tiền. Chú rể là là Nguyễn Bảo Hoàng, 36 tuổi, Đồng Tổng Giám đốc của một công ty đầu tư - IDG Ventures Vietnam, và cô dâu là Nguyễn Thanh Phượng, 27 tuổi, Chủ tịch một công ty đầu tư khác, VietCapital. Hợp lại, hai công ty của họ kiểm soát khoảng 150 triệu Mỹ kim tiền đầu tư tại Việt Nam. Việc hai người trẻ tuổi lại nắm quyền quản lý một lượng tiền khổng lồ như thế là bằng chứng của sự thay đổi lạ thường ở Việt Nam trong hai mươi năm qua. Hơn phân nửa dân số ở dưới tuổi 26, đất nước này đang mong mỏi đuổi kịp các láng giềng châu Á, đời sống đang tăng trưởng nhanh chóng đối với đa số người dân, và những người được đặt vào những vị trí tốt nhất để tận dụng tối đa những cơ hội là những người trẻ tuổi.

    Nhưng có một điều gì đấy đặc biệt hơn về đám cưới này. Nguyễn Thanh Phượng không chỉ là một nhà đầu tư bình thường; cô là con gái của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng - và chồng của cô cũng không phải là một nhà đầu tư bình thường; anh là một công dân Mỹ, cha mẹ anh từng rời khỏi Việt Nam năm 1975 để trốn chạy những người Cộng sản. Nếu ai cần bằng chứng về một Việt Nam mới vừa xuất hiện thì chính là đây - sự kết hợp của con gái của một người cộng sản Việt Nam và một nhà tư bản đầu tư có hậu thuẫn của Mỹ. Có 200 khách mời tại buổi tiệc cưới, chiếm đủ sức chứa của khách sạn - mặc dù hai vợ chồng dự định đây chỉ là một đám cưới "nhỏ". Ngoại trừ một mẩu tin ngắn ngủi trên một tờ báo ở Sài Gòn, không có tường thuật chính thức trên truyền thông về đám cưới này tại Việt Nam. Nhưng một dấu hiệu khác cho thấy là quốc gia này đang thay đổi - tin này đã được giới blogger nhanh chóng thảo luận như bất cứ những bài báo lá cải phương tây khác.

    Xã hội "Việt Nam Mới" sẽ ra sao? Trên danh nghĩa nó vẫn là cộng sản nhưng rõ ràng không phải là cộng sản như dân Bắc Mỹ và châu Âu thường nghĩ về chữ này. Nó không đen tối và ảm đạm - nó sáng sủa và hứng khởi, nhanh nhạy và đầy màu sắc. Những nhà lãnh đạo của nó nắm quyền lực sau khi chiến đấu chống lại thực dân Pháp, đế quốc Mỹ và tư bản quốc gia, nhưng dưới đường lối của họ, đất nước này đã mở cửa cho những tập đoàn từ Pháp, Hoa Kỳ và mọi quốc gia khác, cho phép công ty tư nhân phát triển: Ngân hàng Thế giới gọi Việt Nam là "kiểu mẫu" của việc mở cửa kinh tế. Việc gì đã xảy ra với lý tưởng xã hội chủ nghĩa của Đảng? Nhiều khách nước ngoài và bình luận gia cho rằng quốc gia này đã thật tâm chọn lựa chủ nghĩa tư bản, sự giả vờ về chủ nghĩa xã hội chỉ là tàn tích của một học thuyết đang đang tàn lụi. Rõ ràng đã có sự thay đổi lớn lao. Chỉ trong một thế hệ những con đường đất đã trở thành những đại lộ thương mại rực ánh nê-ông, nông dân đánh đổi trâu cày bằng xe gắn máy, ruộng đồng trở thành những dây chuyền công nghiệp. Bệnh nhân phải tự trả viện phí, cha mẹ phải trả học phí cho con cái và những kẻ thất nghiệp bị bỏ rơi để tự xoay xở. Nhưng đây không phải là toàn bộ câu chuyện.

    Chủ nghĩa tư bản đã hiện nguyên hình nhưng những váng bọt của nền mua bán nhỏ cũng dễ làm rối trí. Việt Nam đã không phát triển theo hướng mà nó đã từng làm - cân bằng sự tăng trưởng kinh tế tên lửa với việc xóa đói giảm nghèo ấn tượng hơn bao giờ và hơn bất cứ nơi nào - bằng cách mở cửa kinh tế hoàn toàn. Đúng, giới hạn trong lĩnh vực tư nhân đã được tháo gỡ, các thị trường được phép phát triển và đầu tư nước ngoài được khuyến khích - nhưng thành công của Việt Nam còn lâu mới là thắng lợi theo tiêu chuẩn của Ngân hàng Thế giới. Ai đấy có thể cười thầm về tên gọi chính thức "kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa" nhưng đấy không phải là một khẩu hiệu trống rỗng. Ngay cả hiện tại, Đảng Cộng sản vẫn nắm quyền hầu hết về kinh tế: hoặc là trực tiếp qua các công ty nhà nước đang nắm độc quyền trong các khu vực chính yếu, qua việc hợp tác đầu tư giữa lĩnh vực nhà nước và các nhà đầu tư ngoại quốc hoặc, ngày càng nhiều, qua mạng lưới tinh tuyển dùng để nối liền Đảng với lĩnh vực tư nhân mới ra đời.

    Đối với Đảng Cộng sản, vấn đề tự quản còn quan trọng hơn cả giáo điều kinh tế. Những việc khác như tăng trưởng, xóa đói giảm nghèo, bình đẳng vùng miền, tự do truyền thông, bảo vệ môi trường - tất cả mọi thứ - đều lệ thuộc vào bản năng cơ bản này. Để tồn tại, Đảng biết rằng mình phải giải quyết một con số đơn giản nhưng đáng sợ: một triệu việc làm mỗi năm. Mỗi năm ngành giáo dục Việt Nam đào tạo một triệu nông dân và công nhân, sản phẩm của sự bùng nổ sinh đẻ mạnh mẽ sau chiến tranh, hiện vẫn không cho thấy dấu hiệu chậm lại dù với chính sách "hai con". Tăng trưởng rất quan trọng, nhưng không phải bằng cái giá của quá nhiều bất bình đẳng. Xoá đói giảm nghèo cũng thế, không thể với cái giá của sự cản trở quá nhiều việc tăng trưởng. Trong 30 năm qua, chính sách đã thay đổi tới lui, đôi khi ưu tiên cho tăng trưởng, đôi khi chú trọng ổn định. Tầng lớp công nông là những người được hưởng lợi. Thành tích xóa đói giảm nghèo của Việt Nam thật sự ấn tượng. Năm 1993, căn cứ theo dữ liệu của chính quyền, gần 60 phần trăm dân số sống dưới mức nghèo khổ. Đến năm 2004 con số này đã giảm xuống còn 20 phần trăm. Quốc gia này đã đuổi kịp hầu hết các Mục Tiêu Nghìn Năm, những tiêu chuẩn phát triển của Liên Hiệp Quốc, sớm vượt ra khỏi danh sách những quốc gia nghèo nhất và lọt vào nhóm "những quốc gia có thu nhập trung bình". Tiêu chuẩn đời sống người dâng đang tăng cao, tương lai của họ đang rộng mở và tham vọng cũng lớn hơn. Nhưng cũng có mối nguy hiểm trong sự thành công này. "Việt Nam Mới" khác xa ngày xưa. Mối hôn nhân giữa quyền lực nhà nước và tự do, giữa Đảng và quyền lợi cá nhân, hiện đang bị bẻ hướng sang tham vọng của một thiểu số hơn là nhu cầu của đa số. Và những mạng lưới "chủ nghĩa xã hội kiểu thân hữu" đang trở thành mối đe dọa cho sự ổn định của Việt Nam. Việt Nam đang bị đe doạ bởi số phận của nhiều kiểu mẫu của Ngân Hàng thế giới - bùng nổ kéo theo phá sản.

    (còn tiếp)

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi