Đoàn Thanh Liêm - Xây dựng xã hội từng mảnh một (phần ba)

  • Bởi Admin
    12/02/2010
    0 phản hồi

    Ðoàn Thanh Liêm

    George Soros và công cuộc xây dựng Xã Hội Mở Toàn Cầu (The Global Open Society)

    107746-medium_DD George Soros.jpg
    George Soros

    Năm 2010 này George Soros đã bước vào tuổi 80. Ông quả là một con người ngoại hạng, đa tài, đa năng, lại nhiều tiền lắm bạc, mà lại cũng rất ư là đa đoan năng nổ. Ðã có rất nhiều sách báo viết về ông, khen ngợi ca tụng cũng có, mà chê bai chỉ trích cũng nhiều. Ngay cái chuyện làm ăn kinh doanh kiếm tiền của ông trên thị trường tài chánh và chứng khoán với món tiền kếch xù thu nhập được đến cả hàng chục ngàn triệu dollar qua mấy chục năm kinh doanh của ông, thì đã là đề tài cho báo chí và công luận khắp thế giới bàn tán từ bao nhiêu năm tháng nay rồi. Ông lại còn xông xáo tham gia vào bao nhiêu chuyện chính trị, ngoại giao này nọ, mặc dầu không hề giữ một chức vụ gì trong chính quyền nước Mỹ. Ông còn hay viết báo, viết sách bàn luận về chuyện kinh tế tài chánh có tầm quan trọng toàn cầu. Cũng như ưa thích nghiên cứu đàm đạo về chuyện triết lý cao siêu nữa.

    Nhưng bài viết này lại không bàn về những chuyện rất hấp dẫn đó, mà chủ tâm của người viết là muốn giới thiệu với bạn đọc các hoạt động của George Soros để nhằm xây dựng một Xã Hội Mở trên phạm vi toàn cầu, theo đường hướng của vị sư phụ nổi danh Karl Popper, mà ông có dịp được thụ giáo với trong thời gian theo học tại trường Kinh Tế Luân Ðôn hồi cuối thập niên 1940 qua đầu thập niên 1950, lúc vào tuổi 20.

    Soros khởi sự tham gia công tác thúc đẩy sự phát triển “các xã hội mở” ngay từ cuối thập niên 1970. Ðiển hình là từ năm 1979, ông đã cấp ngân khoản để giúp các sinh viên da đen theo học tại Ðại Học Cape Town ở Nam Phi, vì hồi đó người dân ở nước này vẫn còn bị nạn kỳ thị chủng tộc (Apartheid) hoành hành.

    Tiếp theo ông lập một sáng hội (foundation) tại Hungary nhằm yểm trợ về văn hóa, giáo dục và thúc đẩy tiến trình chuyển biến dân chủ cho quốc gia là quê hương bản quán của mình. Tại đây, một trong những dự án độc đáo nhất là ông đã nhập cảng vào trong nước rất nhiều máy photocopy, để giúp giới tranh đấu dân chủ phổ biến tin tức và in ấn những tài liệu bị chánh quyền cộng sản cấm đoán. Soros cũng tìm cách khôn khéo gửi khá nhiều tiền giúp phong trào Ðoàn Kết đang hoạt động bí mật ở Ba Lan, cũng như cho Nhóm Hiến Chương 77 ở Tiệp khắc. Và đặc biệt là yểm trợ nhà bác học - đối kháng hàng đầu ở Liên Xô là Andrei Sakharov.

    Năm 1982, nhân dịp mừng sinh nhật thứ 80 của Giáo Sư Karl Popper, Soros đã đặt tên cho tổ chức từ thiện của mình là “Open Society Foundation” để vinh danh vị sư phụ quý mến của ông. Và ông bắt đầu cấp học bổng cho các sinh viên du học từ Ðông Âu. Phấn khởi trước sự thành công của các dự án này, Soros thành lập thêm nhiều dự án khác nhằm giúp đỡ việc tự do phổ biến thông tin tại những quốc gia trong khối cộng sản. Ông còn yểm trợ những chương trình giáo dục qua radio tại Mông Cổ. Và sau này đóng góp đến cả 100 triệu dollar để cung cấp dịch vụ Internet cho các đại học cấp miền ở nước Nga.

    Nói chung những hoạt động nhân đạo từ thiện của Soros thì đều kết hợp với nguyên tắc cốt lõi của sự cổ võ xây dựng cho xã hội mở. Như vậy, nên ông đã không chịu để cho các loại hoạt động này lại bị ràng buộc hay bị hạn chế bởi một chánh quyền nào, hoặc một định chế quốc tế nào. Trong thập niên 1980, Soros tài trợ cho các nhà kinh tế trẻ tuổi tại một “think tank” ở Trung Quốc qua trao đổi với một đại học chuyên về môn kinh doanh tại Budapest. Soros còn giúp thiết lập quỹ trợ cấp việc cổ võ cho xã hội dân sự và tính minh bạch tại Trung Quốc. Năm 1991, Soros góp phần thành lập Ðại Học Trung Âu tại Budapest (Central European University), chuyên dạy bậc cao học trong lãnh vực phát triển xã hội và chính trị. Tính ra ông đã dành riêng cho đại học này đến số tiền tổng cộng lên đến trên 500 triệu dollar. Ông cũng đã bỏ ra 50 triệu dollar để cứu trợ các nạn nhân trong cuộc chiến ở Bosnia. Và cũng chi ra 50 triệu dollar khác để yểm trợ dự án Millenium Villages cho các làng nghèo túng hẻo lánh ở Phi Châu nữa. Thật không thể nào kê khai cho hết được những ngân khoản do G Soros cấp phát cho các dự án xã hội - văn hóa- giáo dục rải rác khắp nơi trên thế giới được, nhất là tại các quốc gia cựu cộng sản ở Ðông Âu và cả nước Nga.

    Tính gộp lại, trong mấy chục năm liên tục tham gia công việc từ thiện nhân đạo và xây dựng Xã Hội Mở, George Soros đã chi ra đến 6 tỷ dollar cho các dự án khắp thế giới.

    Sau này, kể từ ngày thiết lập OSI tức là Viện Xã Hội Mở vào năm 1993 (Open Society Institute), thì Soros đã lần hồi hệ thống hóa các chương trình hoạt động cho có quy củ lớp lang nhịp nhàng ăn khớp với nhau. Dưới đây, ta sẽ tìm hiểu chi tiết về sinh hoạt của tổ chức OSI này.

    Viện Xã hội Mở (The Open Society Institute = OSI)

    Là con người thực dụng, Soros không bao giờ chấp nhận cái lối điều hành theo kiểu hành chánh quan liêu thư lại nơi các cơ quan nhà nước, mà người Âu Mỹ gọi là “bureaucracy” (guồng máy thư lại). Vì thế ban đầu văn phòng do ông điều khiển để phụ trách công việc từ thiện nhân đạo, thì gần như rất “tùy hứng, không hề có sự kỷ cương gò bó” gì cả. Nhưng sau này, lúc công việc quá nhiều với sự cộng tác của những nhân vật kiệt xuất từ khắp các nơi trên thế giới, thì bó buộc Soros phải thay đổi cái lề lối quản lý và điều hành “tùy hứng, lỏng lẻo” này. Ðó là vào đầu thập niên 1990, khi ông đã thiết lập được nhiều cơ sở gọi là “sáng hội tại từng quốc gia” (national foundation) với nhân viên phụ trách điều hành hoàn toàn là người địa phương với thẩm quyền và sáng kiến riêng của họ, kể cả với danh xưng khác với tổ chức “Open Society” của ông, thì tại cơ quan trung ương đầu não của OSI đặt tại New York đã bắt đầu phát triển thành một bộ phận “ phối hợp các hoạt động của các national foundation” này. Hoạt động của OSI mỗi ngày một mở rộng, mà hiện nay đã gồm các “đối tác” (partner) ở trên 30 quốc gia, phần lớn là trong các nước Ðông Âu và các nước tách ra từ Liên Xô kể từ đầu thập niên 1990, khi hệ thống cộng sản sụp đổ tan rã.

    Hoạt động của OSI rất là đa dạng, phong phú vì được phát xuất từ sáng kiến rất cụ thể và độc đáo của bao nhiêu nhân vật xuất chúng của các quốc gia sở tại, mà lại rất ư là khác biệt nhau về truyền thống văn hóa lịch sử, cũng như tôn giáo. Tất cả chỉ có chung một mẫu số, đó là: Cùng nhắm vào công cuộc xây dựng và phát triển “Xã hội mở” dựa trên cơ sở dân chủ, khai phóng và nhân bản theo tinh thần tiến bộ, bất bạo động đã được Giáo Sư Karl Popper khai mở cổ võ mạnh mẽ từ 70 năm trước như được ghi trong tác phẩm “The Open Society and its enemies,” cuốn sách này vừa mới được giới thiệu trong bài 2 trước bài viết này. Vì thế, ta có thể nói: George Soros là một nhân vật tiên phong của phong trào kiến tạo “một Xã Hội Mở trên quy mô toàn cầu” (the pioneer of the Global Open Society). Hay nói khác đi, Soros là tiêu biểu của một thứ “kiến trúc sư của Xã Hội Dân Sự Toàn Cầu” (an architect of the Global Civil Society), mà đang nỗ lực cổ võ phát động cho “Phong trào Xã Hội Mới” của thế kỷ XXI hiện nay vậy (The New Social Movement).

    Quý bạn đọc có thể mở website của “Open Society Institute,” thì sẽ tìm được vô vàn thông tin chi tiết và cập nhật hóa thường ngày về sinh hoạt của cả một hệ thống các foundation tại tất cả các quốc gia liên hệ. Ðiển hình như vừa đây, sau trận động đất kinh hoàng ở Haiti vào đầu năm 2010 này, thì OSI đã khẩn cấp chi ra ngay 4 triệu US dollar, phân phối cho 4 tổ chức nhân đạo như Medecins Sans Frontieres, Save The Children, Catholic Relief Services, CARE để tham gia cứu trợ giúp đỡ các nạn nhân. Và trước đây Soros cũng đã chi ra 50 triệu để giúp riêng cho dân chúng tại thành phố thủ đô Port-au Prince của Haiti nữa.

    Người viết bài này đã có dịp đến viếng thăm trụ sở của OSI tại trung tâm khu Manhattan ở New York vào mùa Hè năm 2008. Nhờ sự giới thiệu của chị Luật Sư Dinah Pokempner thuộc tổ chức Human Rights Watch, nên tôi đã được hai chuyên viên của OSI phụ trách về Ðông Âu và Nga tiếp đón rất thân tình chu đáo. Ðó là vì tôi cần tham khảo kinh nghiệm thực tiễn của OSI hoạt động tại Ðông Âu, để bổ túc cho sự nghiên cứu của tôi về “Sự phục hồi Xã Hội Dân Sự tại Ðông Âu sau khi chế độ cộng sản sụp đổ vào năm 1989.” Tôi cần kinh nghiệm chuyên môn của OSI (technical expertise), chứ không phải đến trụ sở này để xin ngân khoản trợ cấp của họ (grant) cho việc nghiên cứu dài ngày nói trên. Và họ tỏ ra thật hoan hỉ, phấn khởi khi nghe tôi trình bày rằng: Người Việt Nam cũng như người Trung Hoa, người Triều Tiên, chúng tôi ở Á Châu hiện còn đang phải sống dưới ách độc tài chuyên chế cộng sản, thì rất mong rút được bài học hữu ích của các quốc gia cựu cộng sản như ở Nga và Ðông Âu, để còn chuẩn bị cho giai đoản “hậu cộng sản” (post-communist) sắp tới trong tương lai không bao xa cho đất nước chúng tôi nữa đấy.

    Niềm say mê khác nữa của George Soros

    Như đã trình bày trước đây, Soros là người đa tài, đa dạng đa đoan, nên ông tham gia vào nhiều loại công việc trong những lãnh vực rất khác biệt nhau. Là người có trí thông minh vượt trội, lại trải qua nhiều nỗi truân chuyên của gia đình gốc Do Thái dưới thời tàn bạo của phát xít Ðức Quốc Xã, và sau này của chế độ cộng sản, nên Soros có được cái tầm nhìn và suy nghĩ toàn cầu (global vision /thinking). Nhưng Soros lại có cả tham vọng về thứ “hoạt động toàn cầu” (global action) nữa, chứ không như người ta thường tình chỉ có thể hành động hạn chế tại địa phương nhỏ bé “trong tầm tay” của mỗi cá nhân mà thôi (Act locally). Cái chí lớn “muốn xẻ núi lấp sông” như thế đã thôi thúc ông lăn xả vào trong nhiều loại hoạt động, mà vì nhờ có phương tiện tài chánh dồi dào Soros dễ tạo được môi trường, để cùng chung với các bạn hữu thân thiết đưa ra thực hiện các sáng kiến độc đáo và mạnh dạn của mình. Có lần ông tâm sự với bạn: “Tôi không hề muốn thiên hạ chỉ coi tôi như là một nhà tỷ phú nhiều tiền lắm bạc, mà rộng tay ban phát ân huệ cho người này người khác như là một vị ân nhân theo cái ‘lối cha chú’ (paternalism). Vì thế, tôi miệt mài tìm kiếm học hỏi thêm về triết học, về kinh tế tài chánh, về xã hội học v.v...” Chính cái tinh thần “cầu tiến” này đã khiến cho Soros thâu lượm được một số vốn kiến thức rất vững chắc, để theo kịp được với nhịp độ văn minh tiến bộ của thời đại.

    Các ký giả quen biết theo dõi đường đi nước bước của Soros trong nhiều năm, thì đều nhận ra cái sự biến chuyển trong nhận thức mỗi ngày một thêm phong phú, sung mãn và vững chãi hơn. Trước đây, giới chính trị ngoại giao cấp cao các nước văn minh thường đánh giá thấp mấy nhà tài phiệt, mà họ coi như là loại “trọc phú” với trình độ văn hóa thấp kém. Nhưng từ ngày Soros được gán cho cái danh hiệu “con người đã bẻ gãy Ngân Hàng Anh Quốc” vào ngày Thứ Tư Ðen, 16 September 1992, thì người ta không thể xem thường con người này được nữa. Do vậy mà lần hồi Soros đã có thể tiếp cận được với các nhân vật quan trọng của thế giới trong mọi lãnh vực chính trị, ngoại giao, kinh tế, xã hội, văn hóa, tôn giáo để trao đổi kinh nghiệm và bàn thảo về đường lối hoạt động có tầm vóc toàn cầu. Cứ như vậy, cái vòng quen biết thân tình của George Soros mỗi ngày càng mở rộng, bành trướng mãi ra, và tầm vóc hoạt động mỗi ngày một phát triển rất ư là hiệu quả và bao quát.

    Nhân tiện, tôi cũng xin ghi ra đây một số sách có tính cách tiêu biểu do chính Soros biên soạn và phổ biến cho công chúng trong thời gian gần đây:

    * The Crisis of Global Capitalism: Open Society Endangered (1998)

    * Open Society: Reforming Global Capitalism (2000)

    * The Buble of American Supremacy: Correcting the Misuse of American Power (2003)

    * The Age of Fallibility: Consequences of the War on Terror (2006)

    * The New Paradigm for Financial Markets: The Credit Crisis of 2008 and What It Means (2008)

    Ngoài ra Soros còn thường xuyên viết rất nhiều bài báo phổ biến trên diễn đàn các tờ báo lớn ở Mỹ và cả ở Âu châu nữa. Ðiển hình như 2 bài báo này:

    * Europe as a Prototype for a Global Open Society (Nov. 20, 2006)

    * Op-Ed: A New Bargain for UN Reform (May 4, 2006)

    George Soros còn nhận được nhiều cấp bằng danh dự từ các đại học danh tiếng trên thế giới, cụ thể như Oxford, Yale, Budapest University. Ðặc biệt vào năm 1995, Ðại Học Bologna ở Ý Ðại Lợi đã cấp cho Soros bằng danh dự cao nhất “the Laurea Honoris Causa” vinh danh những nỗ lực của G Soros nhằm cổ võ các “Xã Hội Mở” trên toàn thế giới.

    Về cuộc sống gia đình riêng tư, thì báo chí ghi nhận: Soros có hai đời vợ và có tất cả 5 người con nay đều đã trưởng thành. Cả hai bà vợ đều đã ly dị, và hiện nay không còn người đàn bà nào mà còn sống chung với ông nữa.

    California, Tháng Giêng, 2010.
    Ðoàn Thanh Liêm

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi