Phạm Toàn - Thật thà như Huệ Chi

  • Bởi Admin
    29/01/2010
    7 phản hồi

    Phạm Toàn

    Chúc mừng trang Bauxite Việt Nam đã trở lại tại địa chỉ <span class="underlined-text"><a href="http://www.boxitvn.info">boxitvn.info</a></span>

    Trong ngành Từ nguyên học, người ta không chỉ nghiên cứu gốc của một từ, có khi còn nghiên cứu cả gốc của một ngữ. Gốc gác của “hiền như Bụt” hẳn là không khó nhận ra đối với người Việt. Còn “nóng như Trương Phi” hoặc “oan như Thị Kính” (hoặc có khi “oan như Thị Mầu”) hoặc “chết đứng như Từ Hải” … thì phải xem xét đôi ba điển cố mới nhận ra nghĩa gốc.

    Hôm nay tôi phải ghi nhanh lại gốc gác của thành ngữ “thật thà như Huệ Chi”, kẻo vài ba trăm năm nữa chẳng ai còn nhớ, việc dùng nghĩa của ngữ đó sẽ hết ý vị. Thực ra, người đời vẫn truyền nhau và nói “thật thà như là Huệ Chi” hoặc nói “thật thà như bà Huệ Chi” đều không sai. Yếu tố “như là” Huệ Chi thì chẳng có gì rắc rối. Còn yếu tố “như bà” Huệ Chi thì chỉ cần vào công cụ tìm kiếm Google sẽ được đọc nguyên si lá thư của Ủy ban Pháp luật một cơ quan cao nhất nào đó là sẽ rõ. Trong bài này, tôi chỉ kẻ lại nội dung của “thật thà như Huệ Chi” thôi. Thế cho gọn.


    Giáo sư Nguyễn Huệ Chi, một trong ba người đứng tên điều hành trang Bauxite Việt Nam.

    Trước hết, ta cần quay trở lại buổi tối hôm thứ Tư, 26 thắng 01 năm 2010. Buổi tối đó, Huệ Chi thông báo với vợ và bạn bè – giữa chừng có bị ngắt để thông báo cho con gái và con dâu – rằng “ngày mai sẽ là buổi làm việc cuối cùng”. Huệ Chi kể lại cho mọi người về thái độ của mấy người ở hai phía cùng làm việc với nhau – “mấy cái cậu đó thì khá, tương đối có hiểu biết”.

    Bà con mình quen nghe chuyện kể, đén đoạn này hẳn là đoán được ngay là sắp có chuyện: “mấy cậu đó thì…” nghĩa là sẽ có cái gì đó chọi lại với mấy cậu đó.

    Đúng thế, đó là ông thủ trưởng của “mấy cậu đó”. Huệ Chi kể lại và người hiền như ông Hán Nôm cũng bắt đầu nổi cáu. “Cái tay này thì khó chịu lắm”… Dĩ nhiên, bà con ta biết rồi, trong một cuộc “làm việc” như thế, sự khó chịu chỉ diễn ra bằng lời. Tôi xin cố gắng ghi lại những lời đối đáp, cố trung thành với lời kể của Huệ Chi, còn thì khó mà “trung thành” được với sự giận dữ của cái người “hiền như bà Huệ Chi” đó.

    – … Chúng tôi biết bác là thuộc gia đình có truyền thống yêu nước … Cụ nội của bác mở trường Dục Anh, có thày giáo Nguyễn Tất Thành … ông nội … thân sinh Nguyễn Đổng Chi … bản thân …

    – … [không nói gì]

    – Qua các buổi làm việc, ngay từ đầu, chúng tôi công nhận bác có thái độ hợp tác rất tốt. Có điều là, bác vẫn chưa phát biểu ý kiến chủ quan…

    – Ý kiến chủ quan?

    – Vâng, ý kiến chủ quan…

    – Ý kiến chủ quan là cái gì?

    – Là … tôi lấy một thí dụ… như Lê Công Định nói được ý kiến chủ quan thì chỉ 5 năm thôi, còn Trần Huỳnh Duy Thức không chịu nói ý kiến chủ quan thì 16 năm …

    – [chỉ tay vào mặt người đối thoai] Tôi nói cho anh biết nhé, anh im ngay đi nghe chưa… Sao anh lại dám ví tôi với các ông Lê Công Định và Trần Huỳnh Duy Thức? Họ khác tôi, tôi khác họ, anh biết chưa?

    – [một cấp dưới can thiệp] … Xin có ý kiến với bác … Ý của thủ trưởng chúng cháu là thế này ạ …

    – Còn ý tứ gì nữa? Anh ta vừa đem Lê Công Định và Trần Huỳnh Duy Thức ra làm gương cho tôi. Định gợi ý cho tôi xin khoan hồng à? Cái cách nói vòng vèo “ý kiến chủ quan” có nghĩa là xin khoan hồng à? Tôi làm gì mà phải xin khoan hồng? Mà nói cho rõ nhé: có tội chăng nữa, thì tôi cũng không chịu xin khoan hồng, nghe rõ chưa?

    Phải chăng vì có cuộc xô xát bằng lời đó, mà một đồng chí trẻ tuổi đã phải làm dịu đi bằng cách dặn dò Huệ Chi trong nụ cười: “Thôi bác về, chiều mai một giờ ta gặp nhau, sáng mai bác vui vẻ đi, nhưng vui vẻ ở chỗ nào đó không có bác gái ấy nha … ” (như đã tường thuật trong bài “Trước 9 giờ và sau 9 giờ” của cùng tác giả).

    Dẫu sao thì bà con cũng đinh ninh ngày mai thế là xong việc. Riêng tôi, người viết bài này và bài “Trước 9 giờ và sau 9 giờ”, tôi đã nhận định ngay từ trước khi xảy ra vụ việc. Tôi viết, xin trích nguyên văn: “Nhưng xin bạn đọc đừng vội lạc quan: một giờ chiều nay, chưa chắc đã xong xuôi mọi việc với Nguyễn Huệ Chi đâu đấy! Vì cái gốc của vấn đề đã xong đâu? Huệ Chi đại diện cho những người có học và yêu nước muốn đem lại hạnh phúc, phồn vinh và ổn định thực sự cho đất nước. Bắt họ ngừng thở sao được? Mà cũng không tìm đâu ra chứng cứ cho thấy thở là tội phạm…

    Chẳng có chút thuyết phục gì cả, chẳng có lý do gì hết, ông thủ trưởng bỗng như là ngẫu hứng tùy nghi sử dụng thời giờ và sức khỏe của người khác, ông lại cù cưa yêu cầu Nguyễn Huệ Chi ngồi viết lần nữa bản giải trình về một chuyện cỏn con nào đó. Coi thường người ngồi trước mặt mình đến thế là cùng! Nhưng đến đây mới bộc lộ hết chất thật thà của Huệ Chi. Anh kể lại với mọi người, và chắc là anh không để ý thấy tôi tủm tỉm cười: “Lúc ấy mình buồn đi đái quá, mình đòi đi đái cái đã, sau đó trở lại thì mình đập bàn cái rầm …”

    Nếu nhà có con trẻ đang tập nói, các cháu sẽ bảo “buồn tười!”. Về cái tật đó của Huệ Chi thì ngay từ tháng 4-2009 trong bài tường thuật đầu tiên “Thong thả sáng chủ nhật” tôi đã kể rồi. Giáo sư của chúng ta có cái thói quen mỗi ngày uống 5 lít nước, và thải ra cũng ngần ấy. Đó là thói quen có từ thời bạn Khổng Tử, tên là Khâu, tự là Trọng Ni, người nước Lỗ bên Tầu, khác nhau ở chỗ ngày xưa không dùng La Vie như ngày nay, chỉ dùng cái bát ngô vục nước suối hoặc nước mưa mà uống, thế thôi.

    Sau đó, sau đó… còn một vài tình tiết gay cấn nổ ra trước khi đi đến quyết định ngừng làm việc hẳn không viết lách gì thêm nữa…

    Nhưng xin bạn đọc cho phép tôi, người viết bản tường thuật này, được giữ riêng các chi tiết đó, khi khác sẽ công bố chung với những tình tiết khác nữa.

    Bài này dài rồi, không nên lạm dụng tình cảm bà con mình. Vả chẳng có kéo dài nữa thì cũng mất thêm công gõ gõ, để mặc sức cho bà con tưởng tượng có khi mình còn thu lời hơn nhiều. Nói thật đấy!

    Hà Nội, ngày 29-01-2010

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    7 phản hồi

    Phản hồi: 

    Tui không thể vô được Bauxite nữa rồi. Sao tui nghi vụ mượn ổ cứng này quá, chắc mượn để gài bọ!? Thì ra chúng sợ ngòi bút của mấy ông giáo già đến thế!!!

    Phản hồi: 

    Hôm nay tôi không thể vào trang mạng của boxitvn, cả blogspot, info lẫn wordpress. Một ngày mà không đọc bài trên đó là tự nhiên thấy thiếu thiếu gì đó, thật sự những bài viết này có một sự cuốn hút kỳ lạ. Bạn nào biết địa chỉ mới xin thông báo dùm nhé, cảm ơn.

    Phản hồi: 

    Những loài chim khác đâu ? tại sao không cùng nhau bảo vệ chim "buồn tười "nếu không chẳng hóa ra hèn nhát ư ?Chúng bảo tạm ngừng làm việc,chứ chưa chắc...tạm ngừng luôn đâu ! Bọn lừa đảo,lưu manh chủng không chịu thua non đâu ?

    Phản hồi: 

    Xin các bạn tham khảo thêm các chi tiết về “buồn tười!”,"gõ gõ" trong bài viết "Chuyện loài chim rủ nhau bảo vệ Rừng" của bác Phạm Toàn (http://boxitvn.blogspot.com/2010/01/chuyen-loai-chim-ru-nhau-bao-ve-rung...)

    Chuyện loài chim rủ nhau bảo vệ Rừng
    Nhân vật
    … Trước hết có một con chim được bà con trong Rừng coi là chim đầu đàn. Đầu đàn không vì xác to lực khỏe mà cũng chẳng vì ăn sấm nói chớp. Đầu đàn chỉ vì trẻ em khắp nơi đều kháo nhau rằng con chim đó buồn tười.

    “Buồn tười” nhất là cách cho con ăn, nó kết hợp ăn và học, gọi là ăn-học, theo cách rất thi vị như sau.

    Nó mở nhạc gọi con về, sau đó nó lấy ngón tay như những cái mỏ gõ gõ chữ “lương thực” chẳng hạn, gõ tới đâu con cái nhặt lương thực mà ăn, bụng lưng lửng thì cũng vừa nhớ mặt chữ.

    Bữa sau nó gõ chữ “ngũ cốc”, con cái vừa no bụng vừa học cách viết tên các loại hạt. Muốn gọi con về uống nước thì gõ gõ chữ “thủy” hoặc “trà”. Bạn đến, muốn đãi cốc rượu vang thì gõ gõ thành thơ Bồ đào mỹ tửu … liền có ngay chai vang đỏ và mấy cái ly.

    Thấy con mình ăn hạt mãi cũng nhạt nhẽo, nó liền gõ chữ “điền kê”, các con ăn vào thấy khoái lắm, hỏi món gì, hóa ra đó là món “gà đồng” hoặc món “thịt ếch”. “Điền kê” thì có một loại chữ để gõ gõ, còn “gà đồng” và “thịt ếch” thì không có chữ, nó liền dùng thứ chữ khác nôm na hơn mà gõ gõ…

    Cứ thế chẳng bao lâu nó có biệt danh là con chim Buồn Tười. Có một cái ủy ban nào đó muốn mời nó đến dạy chuyện ăn-học, nhưng thư lại đề nhầm tên, vì thấy nó khéo nuôi con nên tưởng nó là con chim cái, thành ra thư không bao giờ đến nơi, và cái ủy ban nọ đành chịu mù chữ.

    Nhập cuộc
    Con chim Buồn Tười ở một cánh rừng gần rừng Liễu. Gọi là rừng liễu, nhưng có còn cây nào đâu, rừng bị chặt xơ xác cả, nay chỉ còn mấy hàng liễu trong tưởng tượng thơ mộng, họ nhà chim liền gọi đó là “rừng” Liễu Giai, kỳ tinh rừng mà chỉ có đường nhựa, Ngân hàng cổ phần, hàng bún nem và rất nhiều hoạt động xanh đỏ lòe loẹt khác.

    Đi qua “rừng” Liễu Giai thì đến cánh rừng của chim Buồn Tười. Tên của cánh rừng này cũng đáng để bạn đọc theo dõi.

    Thoạt kỳ thủy, cánh rừng của chim Buồn Tười không có tên. Một hôm có người sứ giả đến xin ý kiến chim Buồn Tười chuyện đặt tên khu rừng này. Chim Buồn Tười khi đó đang mải làm cái gì đó, miệng cứ lẩm nhẩm Xã tắc lưỡng hồi lao thạch mã, sơn hà thiên cổ điện kim âu … Sứ giả về, đề nghị gọi tên khu rừng này là Kim Âu, nhưng vì dốt nên viết tờ sớ nhầm Kim Âu thành Kim Mã, có điều là, vì đã quen vênh váo và thích “tư duy mới và tạo đột phá”, nên tên rừng này bỗng thành Kim Mã Thượng.

    Tên rừng như thế cũng hay ho, nhưng rừng chẳng còn cây. Chính vì suy ngẫm về cánh rừng xác xơ mình đang sống nên chim Buồn Tười rất thương dân ở vùng Rừng Chít.

    Bà con ta biết rằng ở vùng núi có cây chít quanh năm mọc xanh rờn. Lá chít để gói bánh. Hoa chít dùng làm chổi xuất khẩu, đem được tiền về mà rừng thì vẫn còn nguyên vẹn. Bỗng nẩy nòi một lão hàng Than thuộc nòi cờ bạc, nổi tiếng vì luôn luôn dùng công quỹ đặt cửa năm mươi năm mươi. Lão này quen bán than thổ phỉ sang một nước khác cho họ chôn xuống đất thành mỏ than nhân tạo dùng trong nhiều năm. Bây giờ được thái thú Thập Lục Kim Tự chỉ đạo, lão lại gợi ý quan thầy đem bán Rừng Chít.

    Chim Buồn Tười giữa đường thấy việc bất bằng chẳng tha, liền cùng anh chị em trí thức tổ chức ra một bản tin mạng có tên là Bảo vệ Chít, chủ trương chống khai thác tài nguyên bừa bãi, chống bán nước bán rừng, chống bán ngư dân và bán lưỡi bò, chống cả việc phá nhà rông và gây ô nhiễm đất đai và ô nhiễm văn hóa cho muôn đời con cháu.
    Đàn áp
    Bản tin mạng Bảo vệ Chít ra đời giữa tháng 4-2009, đến tháng 12-2009 đã có 17 triệu rưỡi lượt người đọc.

    Dân thì mừng, còn Quan thì đần mặt ra nghĩ mẹo chống phá.

    Có điều là trong chiếu Quan có ba phe.

    Một phe theo thái thú Thập Lục Kim Tự đến cùng đường mãn kiếp. Phe này sáng nào ngủ dậy cũng đứng trước hình chiếc xe tăng và chàng trai áo trắng chặn xe tăng. Họ đứng đó lầm nhầm cầu kinh “Van xuây van xuây… cầu cho Dân không bao giờ có Dân Trí … van xuây van xuây”. Cầu kinh thế nào, hành vi thế ấy. Phe này chủ trương bắt chim Buồn Tười bỏ ngục ngay tắp lự. Buồn Tười mà vào ngục thì bản tin mạng Bảo vệ Chít cũng toi.

    Một phe cương quyết không theo thái thú Thập Lục Kim Tự, vì họ biết rằng, nếu quân đội của họ mà thực hiện hảo bằng hữu, hảo lân bang, hảo đồng chí và nếu đợi họ đến giải phóng cho thì chỉ có mà toi đời! Đừng tưởng bọn thái thú đó sẽ giết dân! Chúng cần dân để sản xuất. Chúng sẽ tiêu diệt bằng hết những ai mang súng. Mà nếu chưa bị tiêu diệt nhưng mang súng mà đẻ giặc tràn vào nhà thì mang nỗi nhục càng khó sống, đành theo gương Từ Hải thôi. Phe này trì hoãn bằng chủ trương nếu có bắt chim Buồn Tười bỏ ngục thì cũng phải làm đúng thủ tục tố tụng. Nhưng xin hiểu, đó không phải là tinh thần thượng tôn pháp luật nhé, mà vẫn là cái đầu óc con buôn, thắng thua gì cũng lấy bản thân mình làm mục đích.

    Còn một phe trẻ trung, có khi là trẻ về tuổi, có khi tuổi không còn trẻ nhưng tâm hồn vẫn trẻ, gọi gộp là phe Trẻ, phe này nghĩ đến trách nhiệm lâu dài, cương quyết xây dựng nền pháp chế. Nhưng phe này không mạnh, có thể nói là yếu nữa, nên nó chỉ có thể làm ăn theo lối cầm cự (hoặc còn gọi là cầm chừng, chờ thời). Dẫu sao thì trước sau phe này đều có thiện cảm với chim Buồn Tười và thiện cảm ăn theo luôn cả với bản tin mạng Bảo vệ Chít của loài chim trời ưa tự do, quý độc lập, nhất là tự do và độc lập trong tư duy.

    Và thế là có cuộc khám nhà chim Buồn Tười. Việc khám nhà khi chưa có lệnh khởi tố là sai bét. Nhưng tại sao họ vẫn liều lĩnh khám nhà chim Buồn Tười? Rất dễ hiểu. Nếu sau khi “làm việc thân mật” và lục lọi ổ cứng mà tìm ra những bằng chứng phản loạn, thì họ đúng là “vô cùng sáng suốt”, lúc đó ký giấy khởi tố cũng còn kịp.

    Tiếc thay, hai tuần lễ làm việc lại chẳng moi ra nổi tí tẹo tì teo gì phản loạn. Chỉ có hai lỗi nhỏ như con kiến: một lỗi biên tập và một lỗi bị gán cho là chưa đúng thủ tục. Cái lỗi con kiến này nếu đem so với lỗi bán nước to như con voi thì quả là … đáng tuyên dương công tích. Chim Buồn Tười đúng là có nghề biên tập. Đó là lý do chim Buồn Tười được cho “ngừng làm việc” mà cái sự “thất nghiệp” đó lại thành niềm vui cho tất cả những ai vô cùng yêu lao động.
    Vĩ thanh
    Người viết lại câu chuyện này cũng là một con chim, nhưng do tài không cao đức không nặng nên vẫn bị bà con đặt tên là con chim Vô Tích Sự.

    Chim Buồn Tười ngừng làm việc trở về, thấy nhà cửa vẫn gọn gàng, bản tin mạng ra đều đều và đúng đắn, liền mang ra một be rượu vang đỏ, phán rằng:

    – Uống đi uống đi … Từ nay xóa cho cái tên Vô Tích Sự, chỉ còn gọi bằng Vô Tích, bằng lòng không?
    – Tên này lại gợi đến câu khi Vô Tích, khi Lâm Truy … hãm lắm.
    – Thì Vô Sự vậy.
    – Vô Sự thì lại bị động và lười quá… vô sự sinh hữu sự!
    – Thế chọn tên gì, nói ngay.
    – Xin cho một chữ Vô là đủ.
    – Vô?
    – Vô! Mà xin cho gọi tên Vô theo tiếng Latin cho có nhạc tính: Nihilo Nihilissimo Nihil.
    – Thế … thế … Hán Nôm viết ra sao?

    Hà Nội sáng 23 tháng 01-2010
    Phạm Toàn