Từ “Bần cố nông” tới "phổ cập Tiến sĩ", hai thái cực – một lối tư duy

  • Bởi tqvn2004
    23/09/2009
    1 phản hồi

    Viên Mẫn

    Bài viết được tác giả gửi tới Dân Luận qua email (<span class="underlined-text"><a href="http://danluan.org/node/378">xem thêm hướng dẫn gửi bài lên Dân Luận</a></span>). Theo tác giả, tư duy "tiến sĩ hóa" thực chất chỉ là một biến tướng khác của chủ nghĩa lý lịch, đánh giá con người một cách chủ quan dựa trên giai cấp và học vị...

    Thái cực thứ nhất: "Bần cố nông"

    Tôi còn nhớ hồi làm sơ yếu lý lịch để đi học đại học, trong phần khai về thành phần gia đình, tôi đã hỏi bố tôi, ông bảo thực ra gia đình mình trước đây từ thời ông bà cũng có chút của cải do có vườn rộng trồng cau rồi thuê người bổ ra phơi đem bán nhưng đến cải cách ruộng đất thì đều phải quyên hết tài sản cho đội cải cách kể cả chum đựng cau khô. Ông còn kể, hồi đó cũng may mà không nghe mấy người thuộc đội cải cách đấu tố ông nội nên cuối cùng chỉ có mất tài sản nhưng giữ được người. Vì thế đúng ra thành phần của gia đình ta là trung nông thì đúng hơn là bần cố nông, nhưng ông lại bảo kể từ sau cải cách, gia đình ta thuộc thành phần bần cố nông nên con cứ khai như vậy. Thêm nữa thành phần bần cố nông sẽ có lợi cho con sau này. Hồi đó, trong suy nghĩ trẻ thơ của tôi thì tôi lại không có một chút thiện cảm gì với cái từ “bần cố nông” cả có lẽ một phần do bị ám ảnh bởi sự đói kém mà tuổi thơ của chúng tôi đã chứng kiến khi ngồi học mà cái bụng cứ đói cồn cào, chỉ mong hết buổi học thì chạy về nhà để giở chiếc chăn tủ ấm chừng hơn một bát cơm độn sắn mà mẹ dành cho chúng tôi.

    Sau này đi làm tôi mới thực sự hiểu hết ý nghĩa của thành phần gia đình bần cố nông trong nền chính trị chuyên chính vô sản. Thì ra chủ nghĩa Marx coi những người trong tay không có tài sản như công nhân, nông dân nghèo, những người không được học hành là nòng cốt, là những người lãnh đạo cách mạng. Hồi đó tôi cho thế là hợp lý, những bài học về chủ nghĩa Marx – Lê Nin đã vẽ ra một thiên đường mà ở đó sẽ không còn kẻ bóc lột, con người sẽ có một cuộc sống còn hơn cả tiên vì mọi nhu cầu đều được thỏa mãn không có giới hạn.

    Tới những năm giữa thập niên 80, khủng hoảng đã đưa đất nước tới tận đáy, hầu như tất cả mọi người đều trở thành bần nông và vô sản cả vì không thể kiếm được miếng ăn nữa. Tôi còn nhớ, hồi đó quê tôi, ở những ruộng khoai lang, rau má không còn mọc nổi vì cứ mới nhú ra là đã có một bàn tay lôi cả gốc lên. Món khoai lang ăn với canh rau má trở thành món khoái khẩu của chúng tôi nhưng rồi cũng không còn…, những người có tem phiếu thì chỉ được bán cho hạt mì chưa xay được các nước cho vay hoặc viện trợ, loại này ăn vào thế nào thì lúc ra cũng thế ấy.

    Thái cực thứ hai: "Tiến sĩ hóa"

    Thế rồi, khoán mười đến rồi sau đó ít lâu, Đảng hô hào đổi mới, bỏ ngăn sông cấm chợ, các thành phần kinh tế gồm cả kinh tế tư nhân và đầu tư của tư bản nước ngoài được phát triển, như một phép màu, chúng tôi quên dần những cơn đói, tôi đã mua được xe máy, mua nhà... Cũng từ đây tôi mới thấy xuất hiện một nghịch lý, nó làm đảo lộn những suy nghĩ, những bài học về chủ nghĩa Marx mà trước đây chúng tôi đã học. Những bần nông được chia ruộng, họ làm ăn cá thể, chính điều đó đã giúp họ thoát nạn đói, nhiều bần nông bắt đầu đi thuê người làm, họ mua thêm ruộng vườn, họ trở thành những ông bà chủ, tôi nghĩ không biết có nên gọi họ là địa chủ hay không vì họ có khá nhiều đất và có người làm thuê. Những người vô sản cũng bắt đầu mở mang kinh doanh, những người làm lãnh đạo đều có nhiều nhà cho thuê hoặc bỏ vốn kinh doanh làm ăn, mua cổ phiếu, những người vô sản rõ ràng đang tích lũy tư bản, họ không còn là vô sản nữa và họ trở thành một tầng lớp mà trước đây họ đã đánh đổ hoặc hô hào đánh đổ. Về mặt giai cấp, như thế đất nước ta đã đi được một vòng tròn về đúng thời sau ngày 2-9-1945 khi Chủ tịch Hồ Chí Minh tập hợp được nhiều thành phần trí thức yêu nước từ nước ngoài về tham gia chính quyền, chỉ khác là bây giờ họ giàu có và cũng nhiều mánh khóe làm giàu cũng như nhiều thủ đoạn để moi tiền nhà nước.

    Để củng cố địa vị cho mình và cũng là chủ trương bằng cấp hóa đội ngũ lãnh đạo, không ít công chức đã kịp trang bị cho mình khá nhiều bằng cấp, học vị, khá nhiều người còn học vượt, từ chỗ chỉ tốt nghiệp cấp 2 chỉ sau vài năm đã có tấm bằng đại học. Một số người trước đây thi không đỗ đại học thì nay có thể ung dung với tấm bằng Thạc sỹ rồi Tiến sỹ, quả thật là một tiến bộ vượt bậc của nền giáo dục và bộ máy quản lý của nước nhà. Nếu nhìn vào số người có bằng Tiến sĩ thì không ai nghĩ rằng ở một đất nước phải còn khá xa mới có một trường đại học nằm trong top 200 của thế giới lại có thể đào tạo được nhiều Tiến sĩ như vậy. Không nói thì hẳn mọi người cũng đều biết chất lượng đào tạo là như thế nào rồi.

    Một lối tư duy giống nhau

    Thực chất thì hai thái cực trái ngược nhau nói trên lại cùng xuất phát từ một tư duy giống nhau đó là hình thức tư duy đóng kín theo kiểu “PHẢI LÀ”.

    Nếu ở thái cực “bần cố nông” mà nhiều tầng lớp lãnh đạo đều muốn thành phần xuất thân của mình là bần cố nông, công nhân để khẳng định họ là tầng lớp nòng cốt của cách mạng nên lý lịch của họ là hoàn toàn tốt và trong sạch (một số nhà lãnh đạo Đảng và Nhà nước khai thành phần xuất thân là thợ cạo mủ cao su, thợ sơn, công nhân lâm nghiệp…đang gây tranh cãi trong dư luận về thành phần xuất thân trong thời gian qua). Trong trường hợp này thì có quan niệm: đã lãnh đạo thì thành phần “PHẢI LÀ” bần cố nông hay công nhân (thực tế thì nhiều nhà lãnh đạo sau khi dành được độc lập, thành phần xuất thân không phải là bần cố nông, công nhân nhưng đã cống hiến cho cách mạng như Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Trần Huy Liệu, Trần Văn Giàu, Trần Đại Nghĩa, Đặng Văn Ngữ, Nguyễn Văn Huyên, Hồ Đắc Di, Phạm Ngọc Thạch, Tôn Thất Tùng, Lương Đình Của…).

    Ngược lại, ở thái cực còn lại, những viên chức nhà nước coi tấm bằng học vị là lệnh bài để bước lên vũ đài danh vọng. Nếu trước đây tầng lớp trí thức bị coi là non nớt về chính trị, là đối tương của cách mạng thì nay, không có gì có thể nâng bước họ tốt hơn là tấm bằng học vị, cho dù chất lượng thực của nó là ra sao. Trong bản khai lý lịch của những công chức đều tồn tại một sự mâu thuẫn, một sự xung đột về tư tưởng đó là thành phần gốc và thành phần hiện tại. Trong khi họ muốn gốc của họ là bần cố nông, công nhân thì hiện tại họ “PHẢI LÀ” Tiến sĩ, chí ít cũng là Thạc sĩ, nó giống như cách hiểu: con ông A là chủ tịch quận “LÀ PHẢI” ngoan và giỏi hơn con ông B là người kinh doanh vì ông A là chủ tịch quận, con ông ấy có thành phần xuất thân tốt hơn lại được sống trong môi trường giáo dục tốt hơn thì “PHẢI LÀ” ngoan và giỏi hơn, tuy nhiên thực tế con ông A có thể không ngoan và giỏi bằng con ông B. Trong bài “Tôi chỉ là Ashkenazy hay quốc nạn chức danh, học vị” của tác giả Đặng Hữu Phúc đăng trên Tuần Việt Nam, thì suy nghĩ của các cơ quan quản lý văn hóa và nghệ thuật của Việt Nam: đã là nghệ sĩ giỏi thì “PHẢI LÀ” Tiến sĩ này, giáo sư nọ chứ không thể không có học hàm, học vị gì cả trong khi công chúng chỉ biết đến một nghệ sĩ piano Ashkenazy tài ba mà thôi.

    Ở góc độ thực chất và đúng đắn thì xã hội được quản lý bởi những người được đào tạo bài bản là một điều tốt, tuy nhiên, cũng đừng coi Tiến sĩ giỏi hơn Kỹ sư vì so sánh này ở góc độ của công tác quản lý sẽ là khập khiễng vì Kỹ sư và Tiến sĩ cũng có nhiều tiêu chí để đánh giá và học vị Tiến sĩ thường có giá trị trong công tác nghiên cứu khoa học hơn là công tác quản lý. Ví dụ ông Obama mặc dù không có bằng tiến sĩ nhưng ông đã có thể vượt qua nhiều ứng cử viên có học vị là Tiến sĩ để dành thắng lợi trong bầu cử tổng thống Mỹ, người Mỹ hẳn cũng không nghĩ những ứng cử viên kia vì có bằng Tiến sĩ nên lãnh đạo tốt hơn ông Obama.

    Trong thực tế việc đi từ thấp lên cao, từ ngu muội lên tri thức là một điều tích cực nhưng việc quá coi trọng, việc cố xúy hay huyễn hoặc bằng cấp hay thành phần giai cấp xuất thân mà coi nhẹ năng lực và tư cách đạo đức thực sự của từng con người sẽ không thể tập hợp được nhân tài trong công tác quản lý và điều hành mà tai hại hơn nữa sẽ làm những người trí thức có tâm và có tài không được trọng dụng hoặc sử dụng không đúng khả năng sở trường và dần sẽ bị thui chột theo thời gian.

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    1 phản hồi

    Phản hồi: 

    cái này ở VN ai cũng biết nhưng nó là cả hệ thống rồi cũng khó mà làm gì được. Ôi ôi việt nam,bao giờ mới khá lên được......