Cạnh tranh bằng việc bảo vệ nhà đầu tư

  • Bởi tqvn2004
    28/07/2009
    0 phản hồi

    Lê Vinh Triển

    Trong bài “Cạnh tranh bằng sự minh bạch” tác giả đã đề cập đến việc cần thiết phải nâng cao tính minh bạch của từng doanh nghiệp cũng như của nền kinh tế, xem đó như một tiêu chuẩn cạnh tranh của cả hệ thống. Trong khi đó, để nâng cao tính minh bạch của hệ thống như vậy thì việc luật pháp hướng tới bảo vệ lợi ích của nhà đầu tư nhỏ, số đông lại là vấn đề then chốt. Các nghiên cứu đã cho thấy mức độ (luật pháp) bảo vệ nhà đầu tư ở các thị trường có tương quan thuận với tính minh bạch của thị trường, cũng như với việc phát triển của thị trường tài chính, chứng khoán. Xét về ý nghĩa kinh tế, việc luật pháp hướng tới bảo vệ nhà đầu tư nhỏ, lẻ là hợp lý. Vì họ là những chủ thể thủ đắc ít thông tin hơn các cổ đông lớn và các nhà quản trị của công ty mà họ đầu tư. Luật pháp hướng tới bảo vệ họ là nhằm hướng tới giảm thiểu sự bất cân xứng thông tin trên thị trường.

    Liên quan đến việc bảo vệ nhà đầu tư (nhỏ, đa số), báo cáo mới nhất của Ngân hàng Thế giới (NHTG) về “Môi trường kinh doanh /2008” của 178 nền kinh tế trên thế giới (Doing Business 2008/ World Bank: Comparing regulations in 178 economies), phần bảo vệ nhà đầu tư (Protecting Investors) đã so sánh và xếp hạng mức độ bảo vệ nhà đầu tư của 178 nền kinh tế. Báo cáo này cũng khẳng định mức độ bảo vệ nhà đầu tư của một nền kinh tế có tương quan thuận với sự phát triển của nền kinh tế đó. Việt Nam được đánh giá như thế nào thông qua các tiêu chí hướng đến bảo vệ nhà đầu tư của báo cáo trên? Bài viết này xin sơ lược lại đánh giá của báo cáo nêu trên. Qua đó, hy vọng rằng chúng ta sẽ nhận thấy sự cần thiết trong việc bảo vệ nhà đầu tư, và xem đó như một tiêu chuẩn cạnh tranh. Từ đó có những bước đi thích hợp để rút ngắn khỏang cách trong việc phát triển thị trường chứng khóan nói riêng và thị trường tài chính nói chung.

    Để đánh giá mức độ bảo vệ nhà đầu tư của luật pháp tại 178 nền kinh tế, NHTG sử dụng 4 chỉ số (index) khác nhau. Mỗi chỉ số được xác định từ 0 (bảo vệ nhà đầu tư ít nhất) đến 10 (bảo vệ nhà đầu tư nhiều nhất). Đó là chỉ số về mức độ công bố thông tin (Extent of disclosure index) (1), chỉ số về trách nhiệm của thành viên hội đồng quản trị (Extent of director liability index) (2), chỉ số về mức độ dễ dàng của cổ đông thực hiện khiếu kiện (Ease of shareholder suits index) (3), và chỉ số về mức độ bảo vệ nhà đầu tư (Strength of investor protection index) (4). Chỉ số thứ tư là chỉ số tổng hợp-trung bình cộng của ba chỉ số 1, 2 và 3. New Zealand là nước được đánh giá là luật pháp có mức bảo vệ nhà đầu tư cao nhất, Singapore đứng hạng nhì, Hồng kông đứng thứ ba. Anh đứng thứ 10 trên 178 nền kinh tế được khảo sát. Afghanistan đứng chót bảng về mức độ bảo vệ nhà đầu tư của các quy định pháp lý liên quan (Xem bảng 1: Nơi nhà đầu tư được bảo vệ nhiều nhất và ít nhất).

    Bảng 1: Nơi nhà đầu tư được bảo vệ - nơi nào không?
    (Nguồn: Báo cáo Doing business 2008-World bank)

    Được bảo vệ nhiều nhất Hạng Ít được bảo vệ nhất Hạng
    New Zealand 1 Guinea 169
    Singapore 2 Micronesia 170
    Hong Kong, China 3 Palau 171
    Malaysia 4 Venezuela 172
    Canada 5 Djibouti 173
    Israel 6 Suriname 174
    United States 7 Swaziland 175
    Ireland 8 Lao PDR 176
    South Africa 9 Tajikistan 177
    United Kingdom 10 Afghanistan 178

    Đánh giá tổng quát, Mexico có một năm 2006 phát triển nổi bật, thị trường cổ phiếu tăng 55% trong năm. Các cải cách của chính phủ Mexico được đánh giá là giúp các nhà đầu tư nhỏ, bằng cách tăng cường việc công bố thông tin của các giao dịch; quy định rõ trách nhiệm của hội đồng quản trị và giám đốc công ty, cũng như tạo điều kiện thuận lợi hơn cho nhà đầu tư nhỏ khiếu kiện tại tòa án khi quyền lợi bị xâm phạm. Nhìn chung qua báo cáo, những biện pháp trên cũng đuợc các nước khác chú ý thực hiện nhằm tăng cường tính minh bạch cũng như sự phát triển của thị trường. Các nước phát triển thì chú ý những biện pháp chi tiết hơn nhằm bảo vệ nhà đầu tư nhỏ, như việc tranh cử hội đồng quản trị, công bố về thu nhập, cũng như công khai hóa quy định về đấu giá sáp nhập. Các nước phát triển cũng cho thấy việc thực hiện các giải pháp nêu trên là mạnh mẽ, chặt chẽ hơn các nước khác, đặc biệt đối với các quy định về mua bán tay trong.

    Các nước Châu Mỹ Latin được cho là có các yêu cầu công bố thông tin lỏng lẻo nhất (chỉ số 1 thấp). Trong khi đó các nước ở Đông Âu và Trung Á ít có các điều kiện ràng buộc trách nhiệm đối với các thành viên hội đồng quản trị, đồng thời các trách nhiệm lại được cho là khó bị tranh tụng (kém đối với chỉ số thứ hai). Đối với hệ thống tòa án, các quy định ở Trung Đông và Bắc Mỹ được đánh giá là làm khó nhà đầu tư nhỏ trong việc tập hợp bằng chứng để khiếu kiện các cổ đông lớn mỗi khi bị xâm hại lợi ích (thấp điểm đối với chỉ số thứ 3)…

    Như vậy, việc đánh giá mức độ bảo vệ nhà đầu tư nhỏ của hệ thống luật pháp được thực hiện qua việc đánh giá ba tiêu thức chủ yếu: mức độ công bố thông tin, mức độ ràng buộc trách nhiệm của thành viên HĐQT, và mức khả thi của khiếu kiện tại tòa qua ba chỉ số 1, 2 và 3 nêu trên (chỉ số thứ tư là tổng hợp ba chỉ số trước). Từng chỉ số này lại được khảo sát qua hàng lọat các câu hỏi liên quan, các câu hỏi được gửi đến các tổ chức chuyên nghiệp tại các nước được khảo sát. Chỉ số cao nhất là 10 và thấp nhất là 0. Việt Nam có điểm 6 cho chỉ số 1 (mức độ công bố thông tin) nhờ ở việc cải thiện việc công bố thông tin của giao dịch và luật hóa các họat động chứng khoán trong năm. Việt Nam là một trong 8 nền kinh tế có điểm 0-thấp nhất cho chỉ số 2 (mức độ ràng buộc trách nhiệm các thành viên HĐQT). Chỉ số 3 (Mức độ dễ dàng cho khiếu kiện), Việt Nam chỉ được 2 điểm. Chỉ số 4 (mức độ bảo vệ nhà đầu tư) của Việt Nam là 2.7 xếp thứ 165 trên 178 nền kinh tế (tăng 10 bậc so với năm trước đó). Một hệ thống các quy định trên thị trường được đánh giá là quá ít hướng đến bảo vệ nhà đầu tư. Tổng hợp chỉ số của các nước trong khu vực (Bảng 2), ta có thể nhận thấy, trừ truờng hợp Brunei, chỉ số bảo vệ nhà đầu tư phần nào phản ánh mức độ phát triển kinh tế qua chỉ tiêu thu nhập bình quân đầu người của quốc gia. Nhóm nước có mức thu nhập quốc gia bình quân đầu người cao hơn như Singapore, Mãlai và Thái lan là những nước có chỉ số bảo vệ nhà đầu tư tưong đối cao hơn các nước còn lại. Mối tương quan này càng đúng khi NHTG xem xét tòan bộ 178 nền kinh tế như báo cáo trình bày. Vì vậy, để nâng cao tính minh bạch, từ đó thu hút nhiều hơn các nguồn vốn trong và ngòai nước, chúng ta còn phải cải thiện nhiều đối với yêu cầu bảo vệ nhà đầu tư nhỏ. Mà cụ thể là, cải thiện chỉ số thứ hai-ràng buộc trách nhiệm các thành viên HĐQT và chỉ số thứ ba-tạo điều kiện để cổ đông nhỏ dễ dàng tiếp cận tòa án, khiếu kiện khi quyền lợi bị xâm hại.

    Bảng 2: Chỉ số bảo vệ nhà đầu tư của Việt Nam và một số nước Asean
    Nguồn: Báo cáo Doing business 2008-World bank (trong ngoặc là thứ bậc mức độ bảo vệ nhà đầu tư)

    Indicator
    Việt Nam
    (165)
    Bru nây
    (121)
    Cam pốt
    (64)
    In đô nê xia
    (51)
    Lào
    (176)
    Ma lai xia
    (4)
    Phi Luật Tân
    (141)
    Si ng
    (2)
    Thái Lan
    (33)
    Khu vực
    OECD
    Disclosure Index

    6 3 5 9 0

    10

    1 10 10 5 6.4
    Director Liability Index

    0 2 9 5 3 9 2

    9

    2 4.4 5.1
    Share -holder Suits Index

    2 8 2 3 2 7 8 9 6

    6.3

    6.5
    Investor Protection Index

    2.7 4.3 5.3 5.7 1.7 8.7 3.7 9.3 6 5.2 6

    Đánh giá chung về các yêu cầu bảo vệ nhà đầu tư trong năm ở Việt Nam, báo cáo kinh doanh của NHTG nhận xét: “Việt Nam đã áp dụng luật doanh nghiệp và luật chứng khoán mới. Luật chứng khoán làm cơ sở cho một sở giao dịch và trung tâm giao dịch mới. Luật doanh nghiệp thể chế hóa sự tham gia của nhà đầu tư trong các họat động chủ yếu của doanh nghiệp, ví dụ như trong các giao dịch trên 35% giá trị tài sản công ty. Luật cũng yêu cầu tăng cường việc công bố thông tin đối với các giao dịch liên quan các bên. Đồng thời luật cũng giới thiệu nghĩa vụ làm đại diện của các thành viên HĐQT, nhưng lại không cung cấp được cách thức để buộc thi hành các bổn phận này. Không có một vụ xữ thương mại nào ở Việt Nam mà trong đó có nêu các vấn đề pháp lý của nhà đầu tư kiện các thành viên HĐQT”.

    Báo cáo Môi trường kinh doanh 2008 của NHTG, phần Bảo vệ nhà đầu tư tổng hợp các giải pháp đã được các nền kinh tế sử dụng hiệu quả nhằm tăng cường mức độ bảo vệ nhà đầu tư của các thị trường, có thể liệt kê gồm: Tăng cường việc công bố thông tin đối với các giao dịch của các bên có liên quan lẫn nhau (Cùng 18 nền kinh tế khác, Việt Nam được nêu như điển hình cho việc thực hiện giải pháp này); xác định nghĩa vụ của các thành viên HĐQT và các cổ đông lớn; tăng cường quy định đối với việc (phải có) chấp thuận của cổ đông về các giao dịch của các bên liên quan; tạo điều kiện cho nhà đầu tư trong việc khiếu kiện các thành viên HĐQT; tăng cường kiểm toán; tạo điều kịện cho cổ đông dễ dàng tiếp cận tài liệu của công ty; tăng chế tài đối với các giao dịch tay trong.

    Để kết thúc bài này, xin mượn lời tâm sự của một viên chức nhà nước Georgia sau khi nhà nước Georgia cải tổ các chính sách nhằm bảo vệ nhiều hơn lợi ích nhà đầu tư trong năm vừa qua: “Chúng tôi đã cải tổ; chúng tôi bảo vệ các bạn. Bây giờ đến lượt các bạn, hãy đầu tư vào Georgia”. (Georgia được NHTG đánh giá là nước có việc cải tổ các quy định mạnh nhất theo hướng bảo vệ nhà đầu tư trong năm vừa qua). Hy vọng, một ngày gần đây, chúng ta có thể mạnh dạn khẳng định như vậy đối với tất cả nhà đầu tư trong và ngoài nước.

    Lê Vinh Triển

    Một phần của bài đã đăng TBKTSG:

    http://www.thesaigontimes.vn/epaper/TB-KTSG/55/1008/48/

    Chủ đề: Kinh tế

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi