Ngẫm lại mình (phần 7): Quá giỏi cũng là một khuyết điểm?

  • Bởi tqvn2004
    15/07/2009
    1 phản hồi

    Phan Chí Thắng

    Tôi đã kể về một ông tiến sỹ "ăn theo phong trào", nay xin kể thêm về vài ông tiến sỹ đích thực.

    Ra trường đi làm cùng thời với tôi có các ông Nguyễn Quang A, Trần Công Nhượng và một số người nữa rất giỏi. Thành thật mà nói là họ giỏi hơn tôi nhiều.

    Hai ông Nguyễn Quang A, Trần Công Nhượng đều là Tiến sỹ học ở Hungari về, luận văn tiến sỹ của họ được đánh giá rất cao, giải quyết những vấn đề mang tính đột phá trong lĩnh vực điện tử và tin học thời đó. Ví dụ ông Nguyễn Quang A đã đề cập đến vấn đề mạng internet từ những năm 70 của thế kỷ trước, khi chưa ai có khái niệm internet là gì.

    Đó là hai nhà khoa học rất có triển vọng. Tiếc thay, với tư cách là nhà khoa học thì họ chỉ dừng lại ở mức triển vọng. Sau này cả hai ông đều không làm khoa học nữa, số phận họ rẽ theo hai hướng khác nhau.

    Tuy cùng xuất thân từ nông thôn, rất thông minh, học giỏi nhưng hai ông có tính cách khác biệt. Ông Nguyễn Quang A cao lớn đẹp trai, biết chơi ra chơi làm ra làm, làm cật lực không mệt mỏi. Ông Trần Công Nhượng thì lại ít nói, nhu mì, rụt rè, đeo kính cận, đúng như hình ảnh ông trí thức mà chúng ta vẫn thấy trên phim ảnh trước đây.

    Nguyễn Quang A về làm ở Viện kỹ thuật Quân sự, từ đó chuyển ra ngoài khi Chính phủ thành lập Tổng cục Điện tử và Tin học Việt nam. Ông là Tổng Giám đốc cơ sở đầu tiên ở Việt nam sản xuất và kinh doanh máy vi tính, công ty Genpacific - một đơn vị liên doanh với Pháp. Rồi ông thành lập Công ty 3C, tiếp theo là Ngân hàng cổ phần VPB. Mấy năm gần đây ông chuyên nghiên cứu, viết bài, trả lời phỏng vấn về các vấn đề kinh tế, thị trường, tiền tệ, đầu tư, giáo dục... Tóm lại là đã từ khá lâu, ông không còn nghiên cứu môn khoa học mà ông được đào tạo, dẫu vẫn là Tổng Biên tập Tạp chí Tin học Việt nam.

    Thời thế không cho ông làm khoa học, song ông biết thời thế đã thế thế thời phải thế. Nay ông có cuộc sống của một đại gia, một người thành đạt trên thương trường.

    Trần Công Nhượng học giỏi và có biệt tài nhớ như in những gì mình đã học. Ai cần hỏi một cái gì đó liên quan đến bài vở từ thời phổ thông cho đến đại học thì cứ hỏi Trần Công Nhượng.

    Cơ quan tôi cử tám người đi nghiên cứu sinh, khi họ lần lượt về nước thì cơ quan đã chuyển đổi từ Phòng Nghiên cứu Điện tử thành Công ty Điện tử Đống đa.

    Nguyễn Hà, giám đốc Công ty là người lo xa. Ông tìm mọi cách cản trở các vị có bằng cấp cao hơn mình quay về nơi đã cử họ đi học.

    Bảy người đủ nhạy cảm để tìm chỗ làm việc mới, riêng Trần Công Nhượng tuyệt đối trung thành và tin tưởng tuyệt đối vào lãnh đạo Công ty, chẳng gì thì ông với họ cũng đã cùng nhau bắt đầu từ thuở hàn vi.

    Trần Công Nhượng được bố trí làm Quyền Trưởng Phòng Kỹ thuật.

    Ở ta có thói quen bố trí cán bộ làm "quyền" một thời gian, sau rồi mới "cắt cu". Về hình thức thì đó là thời gian thử thách xem anh có hoàn toàn xứng đáng với chức vụ đó hay không và để anh còn cố gắng phấn đầu hơn nữa.

    Về thực chất thì đó là một chuyện khá tế nhị.

    Thứ nhất, "chúng tao" cho mày làm trưởng phòng thì mày phải biết điều đối xử với chúng tao. "Chúng tao" đây là cấp uỷ, ban giám đốc và cả những người thân với hai đám người trên. Biết điều là phải... biết điều, tự mày hiểu lấy. Nếu không biết điều thì chúng tao không cắt cu cho mày, dần dần sẽ kiếm thằng khác lên thay.

    Thứ hai, trong hệ thống thang bảng lương của nhà nước áp dụng cho doanh nghiệp không có thang luơng cho phó tiến sỹ trở lên. Phó hay trưởng tiến sỹ gì thì cũng ăn lương kỹ sư. Chết một nỗi là thời gian đi học nước ngoài lại không được tính vào thời gian xét nâng bậc lương. Theo đó, nếu anh đi nghiên cứu sinh ba năm thì thì khi về người bạn đồng nghiệp ở nhà không đi học sẽ trên anh một bậc lương. Túm lại là anh phó tiến sỹ có lương thấp hơn anh kỹ sư.

    Chỉ có hai cách để thoát ra khỏi tình huống vừa buồn vừa cười kia. Một là phấn đấu lên chức vụ quản lý. Hai là cố gắng chuyển sang ngạch chuyên viên chính hoặc chuyên viên cao cấp. Phương án thứ hai thì mãi tít sau này mới có, lúc Trần Công Nhượng lên Quyền Trưởng Phòng thì chỉ có phương án một.

    Cái tinh vi của Giám đốc Nguyễn Hà là chỗ đó. Cho Trần Công Nhượng lên làm công việc của Trưởng phòng, chịu trách nhiệm của Trưởng phòng, nhưng lương thì vẫn giữ nguyên lương kỹ sư, thấp hơn lương các cán bộ cấp dưới của mình và thấp tẹt so với các trưởng phòng đồng cấp.

    Khi Giám đốc đã không muốn anh tồn tại ở Công ty nữa thì ông ta thiếu gì cách làm cho anh không hoàn thành nhiệm vụ. Các miếng võ này nhiều như vỏ hến.

    Quá chân phương, Trần công Nhượng chỉ biết cách mang hết sức mình làm ngày làm đêm. Thế nhưng "dư luận" vẫn cho rằng anh này chỉ giỏi lý thuyết chứ làm thực hành thì chưa được.

    Trần Công Nhượng vẫn bám trụ.

    Giám đốc thấy tay này ngu lâu khó bảo quá liền cho người đến rỉ tai nhà khoa học là nếu Nhượng đồng ý chuyển cơ quan thì Công ty sẽ cho lên một bậc lương.

    Anh chàng thông minh nhưng chậm hiểu kia bây giờ mới hiểu cái điều mà bảy người khác đã hiểu ngay từ đầu. Trần Công Nhượng làm đơn đi khỏi Công ty.

    Mấy chục năm rồi tôi không không gặp Trần Công Nhượng, chỉ được nghe bạn bè nói là ông ta bỏ việc nhà nước từ lâu, kiếm sống bằng nghề dạy học tư.

    Người làm khoa học thường rất kém về các vấn đề xã hội, anh ta mong manh dễ vỡ.

    Người thì nói có lần gặp ông Nhượng xách túi đi thất thểu ngoài đường trông rất tội nghiệp. Người lại bảo cuộc sống ông ấy bi đát.

    Đố bạn đọc đoán ra nhà khoa học đầy tiềm năng kia phải dạy môn gì để tồn tại?

    Biết chắc là các bạn sẽ không đoán nổi, tôi xin nói luôn: "Ông Nhượng dạy Anh văn!"

    (còn tiếp)

    Chủ đề: Lịch sử

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    1 phản hồi

    Có nhiều người nói rằng, trí thức chỉ cần đóng góp cho đất nước về mặt chuyên môn, không cần đả động tới chính trị. Nhưng nếu không tìm cách cải thiện thể chế, thì liệu trí thức có thể thực sự đóng góp cho đất nước không?