Văn hóa Việt Nam có thích hợp với dân chủ?

  • Bởi tqvn2004
    09/07/2009
    2 phản hồi

    Tqvn2004

    Như tôi đã đề cập đến ở bài viết trước, lý thuyết văn hóa của Hofstede có năm chiều, bao gồm Khoảng cách Quyền lực, Chủ nghĩa Cá nhân, Tránh rủi ro, Nam tính và cuối cùng là Hướng tương lai. Tôi cũng đã sưu tầm và ghi lại một vài nhận xét ngắn gọn về văn hóa Việt Nam, dựa trên quan sát bảng điểm 5 chiều văn hóa của Việt Nam, so với một số quốc gia khác.

    Quốc gia Khoảng cách
    Quyền Lực
    Chủ Nghĩa
    Cá Nhân
    Nam Tính Tránh
    Rủi Ro
    Hướng
    Tương lai
    Việt Nam 70 20 40 30 80
    Trung Quốc 80 20 66 30 118
    Nhật Bản 54 46 95 92 80
    Thái Lan 64 20 34 64 56
    Hoa Kỳ 40 91 62 46 29
    Đan Mạch 18 74 16 23 không có

    Bảng 1: Điểm cho 5 chiều văn hóa của một số quốc gia tiêu biểu, trong đó có Việt Nam (nguồn: http://www.geert-hofstede.com/)

    Ở bài viết này, tôi sẽ thử bàn sâu hơn về điểm Khoảng Cách Quyền Lực lớn ở Việt Nam và ảnh hưởng của nó tới việc lựa chọn và thay đổi thể chế chính trị. Phần lớn bài viết này dựa vào luận văn tốt nghiệp của một người bạn Việt Nam, vì lý do tế nhị không muốn nêu tên. Những phân tích ở đây không phải là chuẩn mực, hay là điều gì đó hoàn toàn đúng đắn. Do đó, tôi rất mong nhận được những phản hồi tán thành hoặc phản đối và bổ sung từ phía độc giả.

    Nhìn từ gia đình và nhà trường

    Sau khi con người trở nên độc lập, gia đình anh ta sẽ trở nên độc lập, và sau đó quốc gia của anh ta sẽ trở nên độc lập, và cả thế giới sẽ trở nên độc lập

    Người ta vẫn thường nói, gia đình là hạt nhân của xã hội. Cấu trúc của gia đình có ảnh hưởng nhất định tới cấu trúc của xã hội. Ở Việt Nam, khoảng cách quyền lực lớn thể hiện khá rõ ràng trong phạm vi một gia đình.

    Có sự phân cấp quyền lực rõ rệt trong một gia đình điển hình ở Việt Nam, nơi mà trên đỉnh kim tự tháp là ông bố bà mẹ và dưới đáy kim tự tháp là các con. Lời nói hay quyết định của bố mẹ luôn là quan trọng nhất, và những đứa trẻ được học cách tuân lời cha mẹ kể từ khi còn nằm nôi. Ngay cả khi chúng lớn lên, nhiều ông bố bà mẹ vẫn tiếp tục can thiệp vào đời tư của con cái mình, từ việc chọn vợ gả chồng cho tới giáo dục các cháu. Chứ Hiếu, tức nghe theo lời ông bà cha mẹ, cho đến nay vẫn được coi là một nét đẹp của Nho Giáo cần duy trì.

    Sự bao bọc quá đáng của cha mẹ đã tạo ra những đứa trẻ chỉ biết tuân lời như những cái máy, không tự tin, thiếu khả năng tự lập và sáng tạo. Vì thế, tính dân chủ và tự do ngay trong một gia đình ở Việt Nam là rất thấp. Sự thiếu dân chủ trong gia đình dẫn tới nhiều ảnh hưởng tới hành vi và thái độ của trẻ, ví dụ thiếu tính tự lập, không có khả năng sáng tạo hoặc không tự tin.

    Khoảng cách quyền lực cũng tỏ ra khá lớn ở trường, thể hiện qua vai trò của thầy cô và chương trình giáo dục. Học sinh thường phải tuân theo lời thầy cô giáo, và trẻ có ý kiến khác biệt thường được coi là hỗn hào và không được chấp nhận. Chấp nhận sự khác biệt và biết cách bày tỏ chính kiến độc lập của mình là một phần của văn hóa dân chủ, và điều đáng tiếc là trẻ em Việt Nam không được học điều này ở trường. Đây là di sản của nền văn hóa Khổng Giáo, khi người ta được đào tạo để phục vụ Triều Đình: Nền giáo dục chỉ tạo ra những rô-bốt có vừa đủ kiến thức để làm việc, nhưng không đủ hiểu biết về các quyền cơ bản của mình để thách thức sự cai trị của Vua.


    Kim tự tháp Khoảng Cách Quyền Lực

    Tới xã hội

    Với một nền giáo dục trong gia đình và nhà trường như thế, không lạ gì người Việt Nam khi ra xã hội lại cảm thấy có một khoảng cách quyền lực xa vời giữa "quan chức" và "thường dân". Các đồng chí lãnh đạo cao cấp dường như đứng ở ngoài tầm với của đại đa số quần chúng, đến mức việc họ "vi hành" tới thăm dân sống ra sao cũng là một điều vinh dự lớn lao cho cơ sở. Báo chí Việt Nam kể chuyện cố Thủ tướng Thụy Điển Ôlốp-Panmơ đi xe đạp về nhà sau giờ làm việc như một câu chuyện cổ tích; bởi lẽ ở Việt Nam người ta không thấy chính khách tầm cỡ đó đạp xe đạp ngoài đường như thế.

    Ở Việt Nam, ai cũng đổ tội cho CƠ CHẾ, nhưng không ai có ý định thay đổi cơ chế đó cả!

    Ở Việt Nam, "hệ thống chính trị" và "cuộc sống dân dã" dường như là hai thế giới cách biệt nhau hoàn toàn. Ở ngoài quán nước, trong công sở, có thể bắt gặp rất nhiều người ca thán về chính sách nọ, nghị định kia của Nhà nước. Nhưng nếu bạn hỏi tại sao không thay đổi Nhà nước cho tới khi có chính sách / nghị định ưng ý thì người ta sẽ nhìn bạn như một tên khùng. Ngược lại, Nhà nước cũng chẳng quan tâm tới người dân nghĩ gì, bởi đơn giản là rất ít người dân dám chất vấn thẳng Nhà nước, thách thức quyền lực của Nhà nước khi Nhà nước ra quyết định sai. Để tiếp tục "cuộc sống dân dã" dưới rừng chính sách và pháp luật vô lý, người dân chọn cách "lách luật". Những tệ nạn như tham nhũng, hối lộ, hay thái độ bất tuân pháp luật chính là xuất phát từ sự "vênh" giữa hai thế giới này.

    Nói tóm lại, muốn có dân chủ thực sự ở Việt Nam, thì trước hết phải có sự chuyển hóa từ mỗi gia đình. Cần phải giảm bớt khoảng cách quyền lực trong gia đình, trong trường học cho tới ngoài xã hội. Phải làm sao cho khoảng cách giữa người dân và Nhà nước gần lại hơn, để các chính sách và luật pháp thực sự phục vụ lợi ích đa số, và như thế, được tôn trọng.

    Tiến trình thay đổi này có thể đến từ từ qua quá trình phát triển kinh tế và hiện đại hóa, như lập luận ở đây: "Lợi ích mà phát triển kinh tế đem lại cho dân chủ nằm ở hai khía cạnh: Thứ nhất, nó tạo ra một tầng lớp trung lưu đông đảo, có giáo dục, có thói quen suy nghĩ độc lập. Thứ nhì, nó biến đổi những giá trị và động lực của xã hội, khiến người ta khao khát tự do và quyền tự quyết nhiều hơn, thúc đẩy họ tham gia tích cực hơn vào chính trị, đặt câu hỏi và yêu cầu những câu trả lời thích đáng từ bộ máy cầm quyền. Có thể nói, dân chủ ra đời do những nhu cầu mới từ cuộc sống mới". Tuy nhiên, lịch sử phát triển của Nhật Bản cho thấy, nếu có sự thúc đẩy của tầng lớp trí thức, thì tiến trình này sẽ được rút ngắn đáng kể. Đó là điều mà trí thức Việt Nam có trách nhiệm và hoàn toàn đủ sức để thực hiện...

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    2 phản hồi

    Khách viết:
    Nếu tổng số điểm càng thấp (như của Đan Mạch) thì quốc gia đó dễ dân chủ hơn. Dùng tổng số điểm cộng lại thì số điểm của Việt nam còn thấp hơn của Hoa Kỳ và Thái Lan. WoW, chúng ta sẵn sàng cho dân chủ rồi. Còn đợi gì nữa.

    Người ta không đo văn hóa bằng "tổng số điểm" 5 môn kiểu ấy bác ơi :D Mỗi chiều văn hóa là một thước đo riêng, và ngay cả trong một chiều, con số đó cũng không phải là một chuẩn mực cho mọi tầng lớp, thành phần xã hội. Ở quốc gia XYZ nào đó, mức độ khoảng cách quyền lực giữa thầy cô và học trò cao (trong trường học), nhưng giữa công dân và lãnh đạo nhà nước có khi lại thấp (ngoài xã hội).

    Hiện tôi còn băn khoăn trường hợp Nhật Bản: Theo tôi biết thì nhân viên Nhật Bản rất "kính" sếp, học sinh Nhật Bản rất "lễ phép" với giáo viên. Đó có phải là biểu hiện của Khoảng Cách Quyền Lực cao giống Việt Nam không? Tại sao họ có dân chủ, nếu Khoảng Cách Quyền Lực ở đó cao?

    Nếu tổng số điểm càng thấp (như của Đan Mạch) thì quốc gia đó dễ dân chủ hơn. Dùng tổng số điểm cộng lại thì số điểm của Việt nam còn thấp hơn của Hoa Kỳ và Thái Lan. WoW, chúng ta sẵn sàng cho dân chủ rồi. Còn đợi gì nữa.