Đánh giá tác hại của một đại dịch cúm

  • Bởi htn
    12/05/2009
    2 phản hồi

    HX Thiện - dịch từ WHO

    Yếu tố quyết định quan trọng nhất của tác hại của một đại dịch cúm, được đo bằng số ca bệnh nặng và tử vong do cúm, là độc tính của virus. Tuy nhiên, có nhiều yếu tố khác cũng ảnh hưởng đến mức độ tàn phá của một đại dịch cúm.

    Ngay cả một virus cúm đại dịch mà trước đó nó gây triệu chứng nhẹ trên người cũng có thể có tác hại lớn, nhất là trong các điều kiện của các xã hội hiện nay, rất năng động và phụ thuộc lẫn nhau. Hơn nữa, chính virus đang gây bệnh nhẹ ở một quốc gia này lại có thể hoành hành mạnh và làm tử vong cao tại quốc gia khác. Bên cạnh đó, độc tính của virus có thể thay đổi theo thời gian khi mà virus trải qua các đợt lan truyền mang tính quốc gia và quốc tế sau đấy.

    Các tính chất của virus cúm

    Một đại dịch cúm được gây ra bởi một virus hoặc là hoàn toàn mới, hoặc là gần đây chưa lan truyền rộng rãi trên người. Điều này tạo nên tính nhiễm bệnh đồng nhất của người đối với virus. Trong khi không phải tất cả mọi người đều bị nhiễm khi đại dịch xảy ra, thì hầu hết mọi người đều mẫn cảm với bệnh này.

    Sự xuất hiện hàng loạt người bệnh ở cùng một thời điểm chính là một trong những lý do tại sao mà các đại dịch lại phá vỡ sự cân bằng xã hội và kinh tế, và có khả năng làm hệ thống y tế bị quá tải.

    Khả năng lây lan của virus cũng ảnh hưởng tới sự tàn phá của một đại dịch, vì trong một khoảng thời gian ngắn, nó có thể làm tăng số người bị bệnh và cần phải được chăm sóc trên một không gian địa lý nhất định. Tuy nhiên, mặt tích cực là không phải tất cả mọi nơi trên thế giới hoặc của một quốc gia đều bị ảnh hưởng vào cùng một lúc.

    Khả năng lây lan của virus sẽ ảnh hưởng đến tốc độ lan truyền, cả trong một nước và trên thế giới. Điều này cũng ảnh hưởng đến độ tàn phá, vì tốc độ lây lan rất nhanh có thể đánh gục khả năng đáp ứng của các chính phủ và hệ thống y tế.

    Các đại dịch thường ảnh hưởng mạnh lên vài nhóm tuổi nhất định. Bệnh và tử vong cao ở nhóm người thanh niên trẻ và đang có khả năng sản xuất cao sẽ làm phá vỡ xã hội và kinh tế nhiều hơn là nếu nhóm trẻ em hoặc người già bị ảnh hưởng nặng, điều thường xảy ra với các dịch cúm theo mùa.

    Độ mẫn cảm của quần thể

    Độ mẫn cảm chung của quần thể có thể sẽ đóng vai trò quan trọng. Ví dụ, những người đang bị các bệnh mãn tính như bệnh tim, cao huyết áp, hen suyễn, tiểu đường, thấp khớp, và một số bệnh khác, sẽ thường bị bệnh nặng hoặc tử vong. Mức độ của các bệnh mãn tính này, kết hợp với các yếu tố khác như tình trạng dinh dưỡng, có thể ảnh hưởng có ý nghĩa đến tác hại của một đại dịch.

    Các đợt lây lan thứ cấp

    Tác hại tổng quát của một đại dịch cũng được tác động bởi khả năng của đại dịch có thể lan truyền khắp thế giới trong ít nhất là hai, đôi khi là ba lần. Vì nhiều lý do, tác hại của các đợt lây lan về sau có thể rất khác biệt đối với một số hoặc hầu hết các quốc gia.

    Một đặc tính riêng biệt của các virus cúm là đột biến xảy ra rất thường xuyên và không tiên đoán được trên 8 mãnh gene khác nhau, và đặc biệt là trên đoạn gene haemagglutinin. Sự xuất hiện của một virus có độc tính cao hơn khi đại dịch đang xảy ra là một điều không bao giờ được loại trừ.

    Các kiểu mẫu lan truyền cũng có thể ảnh hưởng đến tác hại của các đợt lây lan thứ phát. Ví dụ, nếu học sinh là những người bị ảnh hưởng nhiều nhất trong đợt một, người già có thể bị bệnh nhiều hơn trong đợt hai, với mức tử vong cao hơn bởi vì người già có độ mẫn cảm cao hơn.

    Trong thế kỷ trước, đại dịch cúm 1918 bắt đầu rất nhẹ nhàng, và quay lại trong vòng sáu tháng sau đấy với độc tính cao hơn rất nhiều. Đại dịch 1957 rất nhẹ trong thời gian đầu, và quay lại với độc tính cao hơn, mặc dù tàn phá ít hơn so với năm 1918. Đại dịch năm 1968 cũng bắt đầu với dạng nhẹ, với một vài ca xảy ra trước khi đợt sóng thứ nhất bắt đầu, và vẫn giữ ở dạng nhẹ trong đợt thứ 2 ở một số, nhưng không phải tất cả, quốc gia.

    Khả năng phản ứng

    Cuối cùng, chất lượng của hệ thống y tế cũng ảnh hưởng đến tác hại của đại dịch cúm. Cùng một virus gây triệu chứng nhẹ ở các quốc gia có hệ thống y tế tốt, nhưng lại có thể tàn phá mạnh tại các quốc gia có hệ thống y tế kém, có nguồn cung cấp thuốc, bao gồm cả kháng sinh, bị giới hạn và thường xuyên bị gián đoạn, và các bệnh viện bị quá tải, thiếu trang thiết bị, và thiếu nhân viên y tế.

    Đánh giá tình hình hiện tại

    Hiện nay, một số nhận định có thể được đưa ra, chuyên biệt là về virus H1N1, và chung chung là về độ mẫn cảm của thế giới. Các nhận định chuyên biệt về H1N1 là sơ khởi, dựa vào số liệu giới hạn của một số ít quốc gia.

    Chủng virus H1N1 đang gây dịch là một virus mới chưa từng được thấy trên cả người và động vật. Mặc dù chưa có thể đưa ra các kết luận chắc chắn, giới khoa học tiên đoán rằng sự miễn nhiễm đối với virus là thấp hoặc không có, hoặc giới hạn trong các nhóm người lớn tuổi.

    H1N1 có vẻ lây nhiễm mạnh hơn cúm thông thường. Mức độ tấn công thứ phát của cúm thường là từ 5% đến 15%. Các số liệu phỏng đoán mức độ tấn công thứ phát của H1N1 là 22 - 33%.

    Ngoại trừ dịch đang xảy ra tại Mexico, và người ta vẫn chưa hiểu rõ về nó, thì H1N1 dường như gây bệnh nhẹ trên người khoẻ mạnh. Ngoài Mexico, hầu hết các ca bệnh, và tất cả ca tử vong, đều được tìm thấy ở những người đang bị bệnh mãn tính.

    Trên hai nơi dịch nặng nhất và được nghiên cứu nhiều nhất cho đến nay, Mexico và Hoa Kỳ, nhóm bị ảnh hưởng là trẻ hơn so với cúm thông thường. Mặc dù các ca bệnh được xác nhận trên tất cả các nhóm tuổi, từ trẻ sơ sinh cho đến người già, các bệnh nhân trẻ bị bệnh nặng hoặc tử vong là một đặc điểm rất điển hình của các đợt dịch lần này.

    Về độ mẫn cảm quần thể, khuynh hướng của virus H1N1 gây bệnh nặng và tử vong cho những người có vấn đề sức khoẻ là một điều gây lo ngại.

    Vì một số lý do, số lượng người bị bệnh mãn tính đã tăng nhanh kể từ 1968, khi mà đại dịch cúm lần cuối cùng của thế kỷ trước đã xảy ra. Phân bố địa lý của các bệnh này, trước đây đã từng được coi là đặc trưng của các quốc gia giàu, đã thay đổi rất nhiều. Hiện nay, WHO ước lượng khoảng 85% bệnh nhân mãn tính là ở các quốc gia thu nhập thấp và trung bình. Tại các quốc gia này, bệnh mãn tính xuất hiện sớm hơn so với các quốc gia giàu.

    Trong những ngày đầu tiên của dịch cúm này, một số nhà khoa học cho rằng phổ lâm sàng đầy đủ của bệnh do H1N1 gây ra sẽ không rõ ràng cho đến khi virus phân bố rộng hơn. Điều này cũng có thể làm thay đổi toàn cảnh căn bệnh hiện nay (hầu như là rất nhẹ khi ở ngoài Mexico).

    Ngoài khả năng đột biến cao của các virus cúm, các yếu tố khác có thể làm thay đổi tác hại của các kiểu mẫu bệnh hiện tại, mặc dù sẽ theo các cách hoàn toàn không được biết trước, nếu virus tiếp tục lây lan.

    Giới khoa học lo lắng về các thay đổi có thể xảy ra khi virus lan đến Nam Bán Cầu và gặp phải các virus trên người đang hiện diện vì mùa cúm tại đây đã bắt đầu.

    Virus cúm chim H5N1 đã xác lập rõ ràng trên gia cầm tại nhiều vùng trên thế giới lại là một điều gây lo lắng nữa. Không ai có thể tiên đoán virus H5N1 sẽ diễn biến thế nào dưới áp lực của một đại dịch cúm. Hiện tại, H5N1 là một virus trên động vật và không thể lây truyền dễ dàng từ người sang người, và chỉ có rất ít trường hợp lây trực tiếp từ người này qua người kia.

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    2 phản hồi

    Thứ 6 này tôi đi Thái. Đáng buồn là hôm qua thấy Thái Lan công bố có 1 ca nhiễm H1N1, rồi phe áo đỏ bắt đầu biểu tình trở lại...

    Đen quá các bác ơi :(