Khi bauxite được khai thác theo “quy trình lộn ngược”

  • Bởi tqvn2004
    06/04/2009
    1 phản hồi

    Phóng viên Thiện Giao

    Một báo cáo gần đây, do Liên Hiệp Các Hội Khoa Học và Kỹ Thuật Việt Nam thực hiện, nhận định là quá trình triển khai các nhà máy bauxite đầu tiên tại Việt Nam được tiến hành theo một “quy trình lộn ngược,” và việc các nhà máy “đều sử dụng công nghệ của một công ty Trung Quốc là điều đáng lo ngại.”

    Biên tập viên Thiện Giao có thêm thông tin sau đây.

    Các dự án bauxite đã và đang được tiến hành tại Tây Nguyên thiếu chiến lược, thiếu nghiên cứu, ảnh hưởng tai hại đến môi trường văn hóa, xã hội, và trong một số khía cạnh, vi phạm đến “luật của nhà nước Việt Nam về sử dụng lao động nước ngoài.”

    VUSTA

    Các ý kiến vừa đề cập được nêu trong bản báo cáo mà người đọc có thể tìm thấy trên Internet những ngày gần đây. Và báo cáo này được xem là của Liên Hiệp Các Hội Khoa Học và Kỹ Thuật Việt Nam, VUSTA,thực hiện với đề tài “Bước Đầu Tìm Hiểu Các Vấn Đề Xung Quanh Việc Triển Khai Các Dự Án Bauxite Tây Nguyên.”

    Trong một lần phỏng vấn hồi cuối tháng Hai vừa qua, nhà văn Nguyên Ngọc đã cho chúng tôi biết, rằng vào thời điểm ấy, “VUSTA, một tổ chức rất lớn gồm hầu hết tất cả các hiệp hội về các ngành khoa học - kỹ thuật và cả khoa học xã hội, cũng đã vào cuộc để nghiên cứu.”

    Cũng thời điểm ấy, trả lời phỏng vấn của đài chúng tôi, tiến sĩ Hồ Uy Liêm, Chủ Tịch VUSTA, cho biết, rằng “Liên Hiệp tư vấn cho chính phủ phương án phát triển bauxite có lợi nhất, cân bằng giữa môi trường và phát triển xã hội, cũng như bảo đảm quyền lợi của người dân tộc.”

    “Thế thì hiện nay mục tiêu hoạt động của chúng tôi trong những tháng này, không những ở đây [Đắc Nông] mà cả ở Hà Nội và các địa phương. Có thể vài tháng nữa sẽ có ý kiến chính thức. Bây giờ tất nhiên cũng có một số ý kiến thống nhất rồi, nhưng chúng tôi phải chuẩn bị rất kỹ các số liệu. Định tính thì dễ, còn định lượng để đưa ra những số liệu, những con số cụ thể thì phải tính toán nghiêm chỉnh.”

    Báo cáo của VUSTA

    Bây giờ thì bản báo cáo sơ khởi đã hoàn tất, và các kết luận cho thấy các dự án bauxite theo “chủ trương lớn của Đảng và Nhà Nước” đang đi theo một “quy trình lộn ngược.”

    Khai thác bôxit là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, đã được nêu trong nghị quyết đại hội X của Đảng. Bộ Chính trị cũng đã 3 lần được nghe báo cáo chiến lược khai thác nguồn tài nguyên này. Chính phủ đã phê duyệt một quy hoạch về bôxit Tây Nguyên với tinh thần là phát triển hiệu quả, bền vững.

    Báo cáo viết rằng, “Quá trình triển khai tại các nhà máy đầu tiên được tiến hành theo một quy trình lộn ngược;” thiếu nghiên cứu, đánh giá cụ thể về hiệu quả kinh tế, tác động tiêu cực về văn hóa, xã hội, môi trường, và “thiếu hẳn sự chuẩn bị từ quy hoạch đến kế hoạch thực hiện…”

    Bản báo cáo nêu ra 7 điểm “bất cập” trong quá trình lập quy hoạch và triển khai các dự án bauxite. Trong số này, có sự bất cập về kinh tế, “bán rẻ tài nguyên không thể tái tạo,” không thể giải thích được “vấn đề cơ sở hạ tầng,” có thể tái lập “hậu quả do sử dụng công nghệ Trung Quốc,” làm “mai một bản sắc văn hóa bản địa, phân tầng xã hội,” “đe dọa an ninh quốc phòng, toàn vẹn lãnh thổ,” nguy cơ thua lỗ nặng nề và “tạo gánh nặng cho quốc gia về sau.”

    Đe dọa văn hóa Tây Nguyên

    Chỉ xét riêng đến khía cạnh văn hóa, nhà văn Nguyên Ngọc, người có quá trình nghiên cứu lâu dài về văn hóa Tây Nguyên, từng nói, “Tây Nguyên hiện còn tồn tại dấu vết những nền văn hóa cổ xưa nhất của những dân tộc đã từng sống trên mảnh đất mà ngày nay gọi là mảnh đất Đông Dương.” Thế nhưng, khai thác bauxite Tây Nguyên chính là đe dọa trực tiếp nền tảng “không gian văn hóa cồng chiêng” độc đáo của địa phương này.

    “Khi Tây Nguyên mất nền tảng của mình, văn hóa của họ sẽ tan. Một khi văn hóa tan đi, đặc biệt đối với dân tộc thiểu số là nơi văn hóa đối với họ vô cùng sâu sắc, xã hội sẽ không thể ổn định, thậm chí các dân tộc không thể tồn tại một cách bền vững.”

    Nhà thầu TQ, công nhân TQ, công nghệ TQ

    Bản báo cáo của VUSTA đưa ra một số nhận định đáng quan tâm. Chẳng hạn, “việc cả 2 nhà máy alumina đầu tiên của Việt Nam đều sử dụng công nghệ của 1 công ty Trung Quốc là điều đáng lo ngại.”

    Thế nhưng, việc công ty CHALIECO của Trung Quốc được thắng thầu tại Việt Nam lại càng đáng quan tâm hơn. Báo cáo viết rằng, trường hợp nhà máy Tân Rai, Lâm Đồng, thì CHALIECO bỏ thầu giá thấp, sau khi thắng thầu lại yêu cầu tăng giá. Cụ thể, giá bỏ thầu để được chấp nhận là 352 triệu Mỹ kim, nhưng sau đó, phía Trung Quốc đàm phán yêu cầu tăng lên thành 466 triệu Mỹ kim. Và Tập Đoàn Than – Khoáng Sản Việt Nam, TKV, vẫn cứ chấp nhận.

    Một bản báo cáo khác, do một cán bộ của chính TKV, là tiến sĩ Nguyễn Thành Sơn viết gởi một số lãnh đạo của Đảng cách đây ít lâu, có đoạn là ông khẳng định “nếu đấu thầu một cách minh bạch, đúng luật, và với tiêu chí là lợi ích tối đa lâu dài của đất nước, chứ không phải của chủ đầu tư, thì không thể có một nhà thầu Trung Quốc nào có thể thắng thầu trong bất cứ dự án bauxite nào.”

    Bản báo cáo của VUSTA đưa ra một kết luận khá bất ngờ: với tình hình thị trường hiện nay, và với công suất của 2 nhà máy nằm trong dự án, “mỗi năm, tập đoàn TKV sẽ phải bù lỗ từ 60 đến 120 triệu Mỹ kim.”

    Xét về mặt nhân công và lao động, bản báo cáo cho rằng “quá trình khai thác bauxite sẽ chiếm dụng một diện tích đất rất lớn nhưng hiệu quả tạo công ăn việc làm không cao.” Cụ thể, đối với sự án Tân Rai tại Lâm Đồng, thì “bình quân các dự án bauxite cần tới 2,5 ha đất để tạo ra 1 việc làm.”

    Thế nhưng, có một hiện tượng mâu thuẫn về mặt nhân công. Cũng theo báo cáo, “gần đây đã có hàng trăm công nhân Trung Quốc đến xây dựng nhà máy tại Tân Rai, Lâm Đồng. Và vào cao điểm sẽ là con số ngàn.”

    Sự có mặt của công nhân Trung Quốc tại đây cũng đặt ra vấn đề: chính dự án của Nhà Nước đã “vi phạm luật của Nhà Nước Việt Nam trong việc sử dụng lao động nước ngoài.”

    Báo cáo cho biết, sự có mặt của công nhân Trung Quốc “ảnh hưởng nặng nề công ăn việc làm của cư dân tại chỗ.” Và “cũng không thể quản lý được hoạt động của công nhân Trung Quốc vào làm việc theo visa du lịch ở đó, là điều có thể ảnh hưởng trực tiếp tới an ninh địa phương.” Và một trong bốn kiến nghị mà báo cáo của VUSTA đưa ra là phải xem an ninh quốc gia như là một tiêu chí quan trọng nhất cần phải tôn trọng.

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    1 phản hồi

    Thử bàn về bài toán kinh tế sản xuất alumin

    Lời Tòa Soạn Tuần Việt Nam: Thời gian qua, đại kế hoạch khai thác bauxite Tây Nguyên đã dấy lên nhiều tranh luận đa chiều trong các nhà quản lý, nhà khoa học nói riêng, dư luận xã hội nói chung về hiệu quả kinh tế, tác động môi trường – văn hóa – xã hội.

    Ngày 9/4 tới, Bộ Công thương và Liên hiệp các Hội Khoa học Kỹ thuật Việt Nam sẽ tổ chức Hội thảo: Vai trò của công nghiệp khai thác Bauxite - sản xuất alumin đối với phát triển kinh tế - xã hội Tây Nguyên và những yếu tố ảnh hưởng đến môi trường, văn hóa khu vực.

    Tôn trọng tính đa chiều của thông tin, Tuần Việt Nam giới thiệu bài viết của tác giả Việt Nguyễn, một chuyên gia làm việc trong lĩnh vực này, phân tích về bài toán kinh tế sản xuất alumin từ quặng bauxite.

    Mô hình được đưa vào phân tích kinh tế là một nhà máy sản xuất alumin với những giả định sau: Công suất 600.000 tấn/ năm, suất đầu tư 1.000 USD/ tấn công suất đặt (tức là tổng vốn đầu tư ban đầu là 600 triệu USD cho toàn bộ nhà máy bao gồm cả nhà máy chính, phân xưởng tuyển rửa, khu chứa quặng đuôi và khu chứa bùn đỏ), phần lớn vốn đầu tư ban đầu là tiền vay vốn dài hạn với lãi suất vay 5%/ năm và tiền trả gốc 2%/ năm, thuế xuất khẩu đối với alumin là 20% theo biểu thuế xuất khẩu hiện hành.

    Hai kịch bản phân tích kinh tế sau đây đã được xây dựng:

    Kịch bản 1: Với giá alumin kỳ hạn 260 USD/ tấn, chi phí sản xuất 120 USD/ tấn (không tính chi phí vận chuyển và chi phí bảo vệ môi trường), chi phí vận chuyển 10 USD/ tấn thì sau khi trả lãi + gốc vốn vay dài hạn 70 USD/ tấn, đóng thuế xuất khẩu 52 USD/ tấn, dành 2 USD/ tấn cho công tác bảo vệ môi trường và phát triển cộng đồng, lãi của nhà sản xuất trước khi đóng thuế thu nhập doanh nghiệp chỉ là 6 USD/ tấn.

    Kịch bản 2: Với giá alumin kỳ hạn 260 USD/ tấn, chi phí sản xuất 190 USD/ tấn, chi phí vận chuyển 10 USD/ tấn thì sau khi trả lãi + gốc vốn vay dài hạn 70 USD/ tấn, đóng thuế xuất khẩu 52 USD/ tấn, dành 2 USD/ tấn cho công tác bảo vệ môi trường và phát triển cộng đồng, lỗ của nhà sản xuất là 64 USD/ tấn.

    Từ hai kịch bản phân tích kinh tế trên, tác giả đưa ra kết luận: Chi phí sản xuất thấp là điều kiện sống còn đối với một nhà máy sản xuất alumin. Do vậy, việc phát triển ngành công nghiệp alumin cần bắt đầu bằng một quy mô khiêm tốn và cần được thực hiện bằng một kế hoạch phát triển mềm dẻo.

    ...