Danh hiệu

  • Bởi Bien-Tap
    29/03/2009
    0 phản hồi

    Cao Tự Thanh

    Sau tháng 4. 1975 Quân giải phóng miền Nam được cải tổ và hợp nhất với quân đội cả nước, một bộ phận tiếp tục phục vụ trong quân đội, một bộ phận được giải ngũ, nhưng tất cả đều phải phong cấp bậc quân hàm để bố trí công tác hay đãi ngộ phù hợp, lúc ấy có chủ trương cho từng cá nhân viết lý lịch, thành tích và tự phong cấp bậc. Có một người thoát ly chiến đấu từ 1964, đang là Trung đội trưởng, bạn bè cùng lứa đều ở cấp bậc cao hơn, trong lòng xốn xang mà không tiện nói ra, không dám tự phong là Đại đội trưởng nhưng tự phong là Đại đội phó lại thấy ép lòng, vò đầu bứt tai suốt mấy hôm, sau cùng nộp bản khai trong đó chỗ tự phong ghi thêm hai chữ ngoài quy định mà cán bộ tổ chức hay cán bộ quân lực thời ấy bất kể là ai đọc thấy cũng cười sặc lên “Đại đội phó BẬC CỨNG”.

    Chuyện này kể ra để cười chứ hoàn toàn không có ý nhạo báng, vì thực tế Quân giải phóng miền Nam sau chiến tranh không thể hoàn toàn phù hợp với khung phân loại của quân đội chính quy ở miền Bắc, hai chữ Bậc cứng kia vì thế nói cho cùng cũng là một cách điều chỉnh mang tính tự phát nhưng có lý do chính đáng của một người muốn khẳng định mình trong một hệ thống danh hiệu chưa thật phù hợp. Vả lại chính sách với Quân giải phóng miền Nam sau tháng 4. 1975 cũng có chỗ chưa thật công bằng, cho dù y quá phận tự phong là Đại đội trưởng thì so với cả chục năm sống chết trên chiến trường cũng chẳng đáng bị chê trách. Cho nên khía cạnh đáng suy nghĩ của câu chuyện này là quan hệ giữa con người hay nói rộng ra là thực tế đời sống với hệ thống danh hiệu, vì rõ ràng khi một trong hai yếu tố ấy có vấn đề là lập tức phát sinh các tấn bi hài kịch.

    Là nói theo logic thế thôi, chứ ở xứ ta khoảng hai mươi năm nay thì cả hai yếu tố ấy đều có vấn đề, thế mới chết... Cho nên chung quanh quan hệ này đã xuất hiện ngày càng nhiều các tấn bi hài kịch đã đành, mà còn có cả xú kịch nữa.

    …đất nước càng phát triển càng hội nhập thì càng có nhiều danh hiệu, càng nhiều danh hiệu thì đám người hiếu danh xả thân giành danh hiệu càng đông, đám người xả thân giành danh hiệu càng đông thì bọn ma cô bảo kê danh hiệu mà chủ yếu là những kẻ có chức có quyền càng lắm…


    Đâu khoảng 1997, 1998 Nxb. Trẻ mời tới dự cuộc họp giới thiệu bộ sách Danh nhân Nam Bộ gì đó, vì là đồng tác giả của một quyển được in lại đưa vào bộ ấy nên qua nhận nhuận bút và sách biếu, cũng định mắng vốn mấy câu về việc in sách không xin phép trước. Đang thì thào đấu láo với đám nhà báo phía sau thì giật nảy mình vì nghe vị đại diện Ban Giám đốc Nxb. trên bục nói "Bộ sách này của chúng tôi được CHÚ SÁU CỐ VẤN NGUYÊN THỦ TƯỚNG VÕ VĂN KIỆT khuyến khích và ủng hộ", vội im bặt lắng nghe, đến lúc đương sự nhắc lại cụm từ ấy lần thứ hai trở đi mới biết đó chỉ là một người, tức bác Sáu Dân. Trời ạ, thân thiết có, trịnh trọng có, chức vụ Đảng có, chức vụ Nhà nước có, lại rất đúng thể thức Đảng trước Nhà nước sau nữa! Thầm tiếc là ông Sáu không có mặt tại đương trường, nếu không bất kể thế nào cũng cứ tới chào một câu bằng đúng cụm từ ấy xem ông phản ứng ra sao, chứ ăn nói kiểu này thật lạ tai quá. Nhưng liếc quanh thấy ai cũng thản nhiên, lại nghĩ không làm việc nhà nước từ lâu, hoặc giả không cập nhật được phong cách ngôn ngữ quan phương chăng, nên câu chửi đã trào lên tới cổ lại nuốt xuống bụng. Kế nghĩ ngôn ngữ quan phương tự nhiên phải trịnh trọng vào lúc và ở chỗ cần trịnh trọng, có điều khách tới dự có nhiều người quá quen ông Sáu như Trần Văn Giàu, Trần Bạch Đằng, Nguyễn Đình Đầu vân vân, vậy có cần thừa thải và tinh tế tới mức ấy không? Bèn lủi thủi ra về, quyết ý phải tìm hiểu chuyện này cho ra nhẽ!

    (Không phải lắm chuyện đâu, mà là có lý do. Còn nhớ cuối 1977 vừa bảo vệ Luận văn tốt nghiệp Đại học, ông già ra Bắc dự Đại hội Đảng IV vào trường thăm, bạn học đưa lên chỗ các thầy chơi rồi ra quán tìm gọi về, vào tới thì người đang nói về Đại hội "Anh Ba và anh Sáu chủ trương...". Thấy liệt vị sư phụ đều ngẩn ra, vội nói leo để giải thích "Thưa các thầy, ba em là nói ông Lê Duẩn và ông Lê Đức Thọ đấy". Đương sự gật đầu nói "Phải, anh Ba Duẩn với anh Sáu Thọ", liếc thấy liệt vị sư phụ đều mắt tròn mắt dẹt, nghĩ thầm ba lỡ bộ rồi, hiện thực văn hóa lãnh đạo miền Bắc nó khác tập quán văn hóa kháng chiến miền Nam, đừng nói là các thầy tôi, cỡ Bí thư Tỉnh ủy ở miền Bắc cũng không dám sau lưng khơi khơi gọi hai vị ấy là anh như ba đâu, nhưng thật lòng thì rất không thích nếu ông già nói "Đồng chí X và đồng chí Y rất kính mến của chúng ta chủ trương". Hay năm 1983 cùng người khác làm chung một quyển sách nhờ Giáo sư Trần Văn Giàu viết cho Lời giới thiệu, đánh máy xong đem qua xin ông ký tên để giao cho Nhà xuất bản, hỏi thêm một câu "Thưa, ký là Trần Văn Giàu hay Giáo sư Trần Văn Giàu?", ông thản nhiên nhìn lên trần nhà nói "Trần Văn Giàu là đủ, Việt Nam có nhiều Giáo sư lắm nhưng chỉ có một Trần Văn Giàu thôi", vội vàng vâng dạ, lại càng hâm mộ ngạo khí ở một đại nhân vật không thèm dựa vào danh hiệu. Thế mà sao bây giờ tại Sài Gòn lại có chuyện tôn vinh bằng danh hiệu theo cung cách thư lại sặc mùi phong kiến này?).

    Đúng là chỉ muốn tự đá cho mình một đá, vì ngu quá. Hóa ra vật đã đổi sao đã dời, quả là có một cuộc vận động ngôn ngữ mới trong lãnh vực danh hiệu và khu vực quan phương đã lan vào tới phía nam. Cái mốc quan trọng của cuộc vận động ngôn ngữ này chính là chuyện đổi gọi chức vụ Thủ tướngChủ tịch Hội đồng Bộ trưởng giữa những năm 80 của thế kỷ trước. Vụ Chủ tịch Hội đồng này về sau phát triển tới mức phát nóng lạnh, đặc biệt trong một số cán bộ cao cấp về hưu. Năm 1998 về thăm ông già thấy trên bàn có một tờ công văn ghi Hội đồng Chỉ đạo biên soạn Lịch sử khởi nghĩa Nam Kỳ gì đó, trong đó đương sự là Phó Chủ tịch Hội đồng, nổi nóng nói Mấy ông già về hưu rồi làm được gì có ích thì làm, đám con cháu bọn tôi ủng hộ, nhưng cái Khởi nghĩa Nam Kỳ này bất quá chỉ là một đề tài lịch sử, các ông làm Trưởng ban biên soạn hay Chủ biên đề tài như người ta không được sao mà đặt ra Hội đồng chỉ đạo cho rậm đám, nói thật tôi nghĩ mà buồn vì sự hiếu danh của các ông đấy.

    Thật ra trên đây chỉ là những chuyện vô hại, có điều nhiều nhà lãnh đạo ở nước ta không nghĩ sâu về quy luật Người trên mà ưa thích, kẻ dưới sẽ làm quá, thành ra kết cục là nhiều người hăm hở đi tìm danh hiệu. Có điều danh hiệu đâu dễ mà đặt bừa ra được, ngay danh hiệu Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng mang tính pháp quy hẳn hoi kia cũng đã phải tuyệt tích hơn chục năm nay. Nhưng trò về Thầy pháp bắt ma giả, tự vẽ bùa mà đeo này đã tràn từ chính giới ra văn giới và học giới khoa hoc xã hội, nên xuất hiện tình trạng chui vào các danh hiệu vốn có nhưng ít chặt chẽ về nội dung. Ai cĩng có thể trở thành nhà thơ, nhà nghiên cứu, dịch giả, nhà từ điển học (!), nhà Kiều học, nhà Hà Nội học, nhà Huế học vân vân, là ví dụ thế. Không biết bao nhiêu rác rưởi được gọi là tác phẩm văn chương hay công trình nghiên cứu, từ điển này nọ đã bị quăng ra xã hội bởi đám người này, không biết bao nhiêu vụ lừa đảo trộm cắp làm ô uế không khí văn nghệ và học thuật Việt Nam đả được thực hiện bởi đám người này, cũng không biết bao nhiêu hành vi lố bịch lời lẽ ngu xuẩn của họ đã diễn ra một cách trịnh trọng trước mắt nhiều nhà văn nhà báo nhà khoa học người nước ngoài nữa!

    Chủ trương cải cách hành chính trong đó có việc tiêu chuẩn hóa cán bộ bằng bằng cấp học vị đã quét sạch những day dứt liêm sỉ sau cùng của nhiều cán bộ nhà nước thiếu tài năng và nghèo bản lãnh, còn với những kẻ vốn có quan niệm cởi mở về sự nhục nhã thì càng không còn gì mà nói.


    Nhưng thật ra trên đây chỉ là chuyện dở chuyện xấu của một số cá nhân, điều đáng nói là phong khí hiếu danh ấy không những đã lan tràn trong thiết chế chính thống mà còn được chính thống hóa trong khu vực quan phương. Chủ trương cải cách hành chính trong đó có việc tiêu chuẩn hóa cán bộ bằng bằng cấp học vị đã quét sạch những day dứt liêm sỉ sau cùng của nhiều cán bộ nhà nước thiếu tài năng và nghèo bản lãnh, còn với những kẻ vốn có quan niệm cởi mở về sự nhục nhã thì càng không còn gì mà nói. Học giả mua bằng, học giả bằng thật, chạy thầy xin điểm hay thậm chí hối lộ hội đồng chấm thi, sao chép cắt dán, thuê viết luận văn... để có danh hiệu Cử nhân, Thạc sĩ, Tiến sĩ diễn ra ở khắp nơi và như cơm bữa. Và theo quy luật Kiệu hoa lộng lẫy người khiêng người, họ phải đùm bọc nhau, tâng bốc nhau trước mặt người ngoài, đóng một vở kịch Lừa bịp và Kiếm chác không có màn kết thúc. Hệ thống các danh hiệu đã bị đánh tráo nội dung nhưng một cách hợp pháp nên càng ngày càng biến dạng và méo mó tới mức thê thảm mà bệ rạc. Rồi Sàng lia nia hứng, việc hệ thống quan trường Việt Nam càng lậm cái thói sính danh hiệu cũng song song với việc thói xấu này tán phát vào sinh hoạt ngoài quan trường. May là năm rồi chắc vì chướng quá đã có lệnh bỏ cái lối ký công văn hay giới thiệu quan khách hội nghị kiểu Phó Giáo sư Thứ trưởng X, Tiến sĩ Vụ phó Y, nhưng di phong xấu xa này chắc còn kéo dài rất lâu, vì nó đã bám rể vào xã hội khá sâu rồi. Nhà sưu tập, doanh nhân giỏi, giáo viên giỏi, hoa hậu các kiểu, thậm chí có khi có cả Thứ trưởng trong sạch (loại ông Nguyễn Việt Tiến) vân vân, đất nước càng phát triển càng hội nhập thì càng có nhiều danh hiệu, càng nhiều danh hiệu thì đám người hiếu danh xả thân giành danh hiệu càng đông, đám người xả thân giành danh hiệu càng đông thì bọn ma cô bảo kê danh hiệu mà chủ yếu là những kẻ có chức có quyền càng lắm, chiến trường còn thành được thị trường thì quan trường sợ gì mà không dám thành siêu thị?

    Danh khả danh phi thường danh. Tiêu rồi!

    Tháng 7. 2008

    Ghi thêm tháng 3. 2009. Tự khen mình chắc sẽ có người có phản cảm, nhưng công bằng tự xét thì quả nhiên cũng có chút tiên kiến, mới đây lại xuất hiện thêm thứ Nông dân Chất lượng cao nữa.

    Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn

    0 phản hồi